Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita · Chapter 7

7.1

tato visṛjyāśrumukhaṃ rudantaṃ chandaṃ vanacchandatayā nirāsthaḥ
sarvārthasiddho vapuṣābhibhūya tam āśramaṃ (siddha Csiddham )iva prapede //

7.2

sa rājasūnur mṛgarājagāmī mṛgājiraṃ tan mṛgavat praviṣṭaḥ
lakṣmīviyukto 'pi śarīralakṣmyā cakṣūṃṣi sarvāśramiṇāṃ jahāra //

7.3

sthitā hi hastasthayugās tathaiva kautūhalāc cakradharāḥ sadārāḥ
tam indrakalpaṃ dadṛśur na jagmur dhuryā ivārdhāvanataiḥ śirobhiḥ //

7.4

viprāś ca gatvā bahir idhmahetoḥ prāptāḥ samitpuṣpapavitrahastāḥ
tapaḥpradhānāḥ kṛtabuddhayo 'pi taṃ draṣṭum īyur na maṭhān abhīyuḥ //

7.5

hṛṣṭāś ca kekā mumucur mayūrā dṛṣṭvāmbudaṃ nīlam (ivonnamantaḥ Civonnamantaṃ )
śaṣpāṇi hitvābhimukhāś ca tasthur mṛgāś calākṣā mṛgacāriṇaś ca //

7.6

dṛṣṭvā tam ikṣvākukulapradīpaṃ jvalantam udyantam ivāṃśumantam
kṛte 'pi dohe janitapramodāḥ prasusruvur homaduhaś ca gāvaḥ //

7.7

kaścid vasūnām ayam aṣṭamaḥ syāt syād aśvinor anyataraś cyuto (vā Catra )
uccerur uccair iti tatra vācas taddarśanād vismayajā munīnām //

7.8

lekhar1ṣabhasyeva vapur dvitīyaṃ dhāmeva lokasya carācarasya
sa dyotayām āsa vanaṃ hi kṛtsnaṃ yadṛcchayā sūrya ivāvatīrṇaḥ //

7.9

tataḥ sa tair āśramibhir yathāvad abhyarcitaś copanimantritaś ca
pratyarcayāṃ dharmabhṛto babhūva svareṇa (sāmbhoambuCbhādrāmbu)dharopamena //

7.10

kīrṇaṃ (tathā Ctataḥ )puṇyakṛtā janena svargābhikāmena vimokṣakāmaḥ
tam āśramaṃ so 'nucacāra dhīras tapāṃsi citrāṇi nirīkṣamāṇaḥ //

7.11

tapovikārāṃś ca nirīkṣya saumyas tapovane tatra tapodhanānām
tapasvinaṃ kaṃcid anuvrajantaṃ tattvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe //

7.12

tatpūrvam adyāśramadarśanaṃ me yasmād imaṃ dharmavidhiṃ na jāne
tasmād bhavān arhati bhāṣituṃ me yo niścayo (yat Cyaṃ )prati vaḥ pravṛttaḥ //

7.13

tato dvijātiḥ sa tapovihāraḥ śākyar1ṣabhāyar7ṣabhavikramāya
kram.ena tasmai kathayāṃ cakāra tapo(viśeṣāṃs Cviśeṣaṃ )tapasaḥ phalaṃ ca //

7.14

agrāmyam annaṃ salile prarūḍhaṃ parṇāni toyaṃ phalamūlam eva
yathāgamaṃ vṛttir iyaṃ munīnāṃ bhinnās tu te te tapasāṃ vikalpāḥ //

7.15

uñchena jīvanti khagā ivānye tṛṇāni kecin mṛgavac caranti
kecid bhujaṃgaiḥ saha vartayanti valmīkabhūtā (vanamārutena Civa mārutena ) //

7.16

aśmaprayatnārjitavṛttayo 'nye kecit svadantāpahatānnabhakṣāḥ
kṛtvā parārthaṃ śrapaṇaṃ tathānye kurvanti kāryaṃ yadi śeṣam asti //

7.17

kecij jalaklinnajaṭākalāpā dviḥ pāvakaṃ juhvati mantrapūrvam
mīnaiḥ samaṃ kecid apo vigāhya vasanti kūrmollikhitaiḥ śarīraiḥ //

7.18

evaṃvidhaiḥ kālacitais tapobhiḥ parair divaṃ yānty aparair nṛlokam
duḥkhena mārgeṇa sukhaṃ (hy upaiti Ckṣiyanti (sukhaṃ Cduḥkhaṃ )hi dharmasya vadanti mūlam //

7.19

ity evamādi dvipendravatsaḥ śrutvā vacas tasya tapodhanasya
adṛṣṭatattvo 'pi na saṃtutoṣa śanair idaṃ cātmagataṃ (babhāṣe Cjagāda ) //

7.20

duḥkhātmakaṃ naikavidhaṃ tapaś ca svargapradhānaṃ tapasaḥ phalaṃ ca
lokāś ca sarve pariṇāmavantaḥ svalpe śramaḥ khalv ayam āśramāṇām //

7.21

(priyāṃś Cśriyaṃ )ca bandhūn viṣayāṃś ca hitvā ye svarga(hetor Chetau )niyamaṃ caranti
te viprayuktāḥ khalu gantukāmā mahattaraṃ (bandhanam Csvaṃ vanam )eva bhūyaḥ //

7.22

kāyaklamair yaś ca tapoabhidhānaiḥ pravṛttim ākāṅkṣati kāmahetoḥ
saṃsāradoṣān aparīkṣamāṇo duḥkhena so 'nvicchati duḥkham eva //

7.23

trāsaś ca nityaṃ maraṇāt prajānāṃ yatnena cecchanti (punaḥprasūtim Cpunaḥ prasūtim )
satyāṃ pravṛttau niyataś ca mṛtyus tatraiva (magnā Cmagno )yata eva (bhītāḥ Cbhītaḥ ) //

7.24

ihārtham eke praviśanti khedaṃ svargārtham anye śramam āpnuvanti
sukhārtham āśākṛpaṇo 'kṛtārthaḥ pataty anarthe khalu jīvalokaḥ //

7.25

na khalv ayaṃ garhita eva yatno yo hīnam utsṛjya viśeṣagāmī
prājñaiḥ samānena pariśrameṇa kāryaṃ tu tad yatra punar na kāryam //

7.26

śarīrapīḍā tu yadīha dharmaḥ sukhaṃ śarīrasya bhavaty adharmaḥ
dharmeṇa cāpnoti sukhaṃ paratra tasmād adharmaṃ phalatīha dharmaḥ //

7.27

yataḥ śarīraṃ manaso vaśena pravartate (cāpi Cvāpi )nivartate (ca Cvā )
yukto damaś cetasa eva tasmāc cittād ṛte kāṣṭhasamaṃ śarīram //

7.28

āhāraśuddhyā yadi puṇyam iṣṭaṃ tasmān mṛgāṇām api puṇyam asti
ye cāpi bāhyāḥ puruṣāḥ phalebhyo bhāgyāparādhena parāṅ(mukhārthāḥ Cmukhatvāt ) //

7.29

duḥkhe 'bhisaṃdhis tv atha puṇyahetuḥ sukhe 'pi kāryo nanu so 'bhisaṃdhiḥ
atha pramāṇaṃ na sukhe 'bhisaṃdhir duḥkhe pramāṇaṃ nanu nābhisaṃdhiḥ //

7.30

tathaiva ye karmaviśuddhihetoḥ spṛśanty apas tīrtham iti pravṛttāḥ
tatrāpi toṣo hṛdi kevalo 'yaṃ na pāvayis.yanti hi pāpam āpaḥ //

7.31

spṛṣṭaṃ hi yad yad guṇavadbhir ambhas tat tat pṛthivyāṃ yadi tīrtham iṣṭam
tasmād guṇān eva paraimi tīrtham āpas tu niḥsaṃśayam āpa eva //

7.32

iti sma tat tad bahuyuktiyuktaṃ jagāda cāstaṃ ca yayau vivasvān
tato havirdhūmavivarṇavṛkṣaṃ tapaḥpraśāntaṃ sa vanaṃ viveśa //

7.33

abhyuddhṛtaprajvalitāgnihotraṃ kṛtābhiṣekar1ṣijanāvakīrṇam
jāpyasvanākūjitadevakoṣṭhaṃ dharmasya karmāntam iva pravṛttam //

7.34

kāścin niśās tatra niśākarābhaḥ parīkṣamāṇaś ca tapāṃsy uvāsa
sarvaṃ parikṣepya tapaś ca matvā tasmāt tapaḥkṣetratalāj jagāma //

7.35

anvavrajann āśramiṇas tatas taṃ tadrūpamāhātmyagatair manobhiḥ
deśād anāryair abhibhūyamānān mahar2ṣayo dharmam ivāpayāntam //

7.36

tato jaṭāvalkalacīrakhelāṃs tapodhanāṃś caiva sa tān dadarśa
tapāṃsi caiṣām (anurudhyamānas Canubudhyamānas tasthau śive śrīmati (vṛkṣamūle Cmārgavṛkṣe ) //

7.37

athopasṛtyāśramavāsinas taṃ manuṣyavaryaṃ parivārya tasthuḥ
vṛddhaś ca teṣāṃ bahumānapūrvaṃ kalena sāmnā giram ity uvāca //

7.38

tvayy āgate pūrṇa ivāśramo 'bhūt saṃpadyate śūnya iva prayāte
tasmād imaṃ nārhasi tāta hātuṃ jijīviṣor deham iveṣṭam āyuḥ //

7.39

brahmar1ṣirājar1ṣisurar1ṣijuṣṭaḥ puṇyaḥ samīpe himavān hi śailaḥ
tapāṃsi tāny eva tapodhanānāṃ yatsaṃnikarṣād bahulībhavanti //

7.40

tīrthāni puṇyāny abhitas tathaiva sopānabhūtāni nabhastalasya
juṣṭāni dharmātmabhir ātmavadbhir devar1ṣibhiś caiva mahar2ṣibhiś ca //

7.41

itaś ca bhūyaḥ kṣamam uttaraiva dik sevituṃ dharmaviśeṣahetoḥ
na (tu Chi )kṣamaṃ dakṣiṇato budhena padaṃ bhaved ekam api prayātum //

7.42

tapovane 'sminn atha niṣkriyo vā saṃkīrṇa(dharmāpatito Cdharmā patito )aśucir vā
dṛṣṭas tvayā yena na te vivatsā tad brūhi yāvad rucito 'stu vāsaḥ //

7.43

ime hi vāñchanti tapaḥsahāyaṃ taponidhānapratimaṃ bhavantam
vāsas tvayā hīndrasamena sārdhaṃ bṛhaspater abhyudayāvahaḥ syāt //

7.44

ity evam ukte sa tapasvimadhye tapasvimukhyena manīṣimukhyaḥ
bhavapraṇāśāya kṛtapratijñaḥ svaṃ bhāvam antargatam ācacakṣe //

7.45

ṛjvātmanāṃ dharmabhṛtāṃ munīnām iṣṭātithitvāt svajanopamānām
evaṃvidhair māṃ prati bhāvajātaiḥ prītiḥ (parā me Cparātmā )janitaś ca (mānaḥ Cmārgaḥ ) //

7.46

snigdhābhir ābhir hṛdayaṃgamābhiḥ samāsataḥ snāta ivāsmi vāgbhiḥ
ratiś ca me dharmanavagrahasya vispanditā saṃprati bhūya eva //

7.47

evaṃ pravṛttān bhavataḥ śaraṇyān atīva saṃdarśitapakṣapātān
yāsyāmi hitveti mamāpi duḥkhaṃ yathaiva bandhūṃs tyajatas tathaiva //

7.48

svargāya yuṣmākam ayaṃ tu dharmo mamābhilāṣas tv apunarbhavāya
asmin vane yena na me vivatsā bhinnaḥ pravṛttyā hi nivṛttidharmaḥ //

7.49

tan nāratir me na parāpacāro vanād ito yena parivrajāmi
dharme sthitāḥ pūrvayugānurūpe sarve bhavanto hi mahar2ṣikalpāḥ //

7.50

tato vacaḥ sūnṛtam arthavac ca suślakṣṇam ojasvi ca garvitaṃ ca
śrutvā kumārasya tapasvinas te viśeṣayuktaṃ bahumānam īyuḥ //

7.51

kaścid dvijas tatra tu bhasmaśāyī prāṃśuḥ śikhī dāravacīravāsāḥ
āpiṅgalākṣas tanudīrghaghoṇaḥ (kuṇḍaikaCkuṇḍoda)hasto giram ity uvāca //

7.52

dhīmann udāraḥ khalu niścayas te yas tvaṃ yuvā janmani dṛṣṭadoṣaḥ
svargāpavargau hi vicārya samyag yasyāpavarge matir asti so 'sti //

7.53

yajñais tapobhir niyamaiś ca tais taiḥ svargaṃ yiyāsanti hi rāgavantaḥ
rāgeṇa sārdhaṃ ripuṇeva yuddhvā mokṣaṃ parīpsanti tu sattvavantaḥ //

7.54

tadbuddhir eṣā yadi niścitā te tūrṇaṃ bhavān gacchatu vindhyākoṣṭham
asau munis tatra vasaty arāḍo yo naiṣṭhike śreyasi labdhacakṣuḥ //

7.55

tasmād bhavāñ chroṣyati tattvamārgaṃ satyāṃ rucau saṃpratipatsyate ca
yathā tu paśyāmi matis (tathaiṣā Ctavaiṣā tasyāpi yāsyaty avadhūya buddhim //

7.56

(spaṣṭoccaCpuṣṭāśva)ghoṇaṃ vipulāyatākṣaṃ tāmrādharauṣṭhaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭram
idaṃ hi vaktraṃ tanuraktajihvaṃ jñeyārṇavaṃ pāsyati kṛtsnam eva //

7.57

gambhīratā yā bhavatas tv agādhā yā dīptatā yāni ca lakṣaṇāni
ācāryakaṃ prāpsyasi tat prṭhivyāṃ yan nar7ṣibhiḥ pūrvayuge 'py avāptam //

7.58

paramam iti tato nṛpātmajas tam ṛṣijanaṃ pratinandya niryayau
vidhivad anuvidhāya te 'pi taṃ praviviśur āśramiṇas tapovanam //

Original text: Buddhacarita · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc