Buddhacarita · Chapter 2
ā janmano janma(jarāntagasya Cjarāntakasya tasyātmajasyātmajitaḥ sa rājā
ahany ahany arthagajāśvamitrair vṛddhiṃ yayau sindhur ivāmbuvegaiḥ //
dhanasya ratnasya ca tasya tasya kṛtākṛtasyaiva ca kāñcanasya
tadā hi (naikān sa nidhīn avāpa Cnaikātmanidhīn avāpi manorathasyāpy atibhārabhūtān //
ye padmakalpair api ca dvipendrair na maṇḍalaṃ śakyam ihābhinetum
madotkaṭā haimavatā gajās te vināpi yatnād upatasthur enam //
nānāṅkacihnair navahemabhāṇḍair (vibhūṣitair Cabhūṣitair )lambasaṭais tathānyaiḥ
saṃcukṣubhe cāsya puraṃ turaṃgair balena maitryā ca dhanena cāptaiḥ //
puṣṭāś ca tuṣṭāś ca (tathāsya Ctadāsya )rājye sādhvyo 'rajaskā guṇavatpayaskāḥ
udagravatsaiḥ sahitā babhūvur bahvyo bahukṣīraduhaś ca gāvaḥ //
madhyasthatāṃ tasya ripur jagāma madhya(sthaCsva)bhāvaḥ prayayau suhṛttvam
viśeṣato dārḍhyam iyāya mitraṃ dvāv asya pakṣāv aparas tu (nāsa Cnāśam ) //
tathāsya mandānilameghaśabdaḥ saudāminīkuṇḍala(maṇḍitābhraḥ Cmaṇḍitāṅgaḥ )
vināśmavarṣāśanipātadoṣaiḥ kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ //
ruroha (sasyaṃ Csaṃyak )phalavad yathar2tu tadākṛtenāpi kṛṣiśrameṇa
tā eva (cāsyauṣadhayo Ccaivauṣadhayo )rasena sāreṇa caivābhyadhikā babhūvuḥ //
śarīrasaṃdehakare 'pi kāle saṃgrāmasaṃmardae iva pravṛtte
svasthāḥ sukhaṃ caiva nirāmayaṃ ca prajajñire (kālavaśena Cgarbhadharāś ca )nāryaḥ //
(pṛthag vratibhyo Cyac ca pratibhvo )vibhave 'pi (garhye Cśakye na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ
abhyarthitaḥ sūkṣmadhano 'pi (cāryas Ccāyaṃ tadā na kaścid vimukho babhūva //
(nāgauravo Cnāśa vadho )bandhuṣu nāpy adātā naivāvrato nānṛtiko na hiṃsraḥ
āsīt tadā kaścana tasya rājye rājño yayāter iva nāhus.asya //
udyānadevāyatanāśramāṇāṃ kūpaprapāpuṣkariṇīvanānām
cakruḥ kriyās tatra ca dharmakāmāḥ pratyakṣataḥ svargam ivopalabhya //
muktaś ca durbhikṣabhayāmayebhyo hṛṣṭo janaḥ (svargae Csvargam )ivābhireme
patnīṃ patir vā mahiṣī patiṃ vā parasparaṃ na vyabhiceratuś ca //
kaścit siṣeve rataye na kāmaṃ kāmārtham arthaṃ na jugopa kaścit
kaścid dhanārthaṃ na cacāra dharmaṃ dharmāya kaścin na cakāra hiṃsām //
steyādibhiś cāpy (aribhiś Cabhitaś )ca naṣṭaṃ svasthaṃ svacakraṃ paracakramuktam
kṣemaṃ subhikṣaṃ ca babhūva tasya (purānaraṇyasya Cpurāṇy araṇyāni )yathaiva rāṣṭre //
tadā hi tajjanmani tasya rājño manor ivādityasutasya rājye
cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma //
evaṃvidhā rāja(kulasya saṃpat Csutasya tasya sarvārthasiddhiś ca yato babhūva
tato nṛpas tasya sutasya nāma sarvārthasiddho 'yam iti pracakre //
devī tu māyā vibudhar1ṣikalpaṃ dṛṣṭvā viśālaṃ tanayaprabhāvam
jātaṃ praharṣaṃ na śaśāka soḍhuṃ tato (nivāsāya Cavināśāya )divaṃ jagāma //
tataḥ kumāraṃ suragarbhakalpaṃ snehena bhāvena ca nirviśeṣam
mātṛṣvasā mātṛsamaprabhāvā saṃvardhayām ātmajavad babhūva //
tataḥ sa bālārka ivodayasthaḥ samīrito vahnir ivānilena
krameṇa samyag vavṛdhe kumāras tārādhipaḥ pakṣae ivātamaske //
tato mahārhāṇi ca candanāni ratnāvalīś cauṣadhibhiḥ sagarbhāḥ
mṛgaprayuktān rathakāṃś ca haimān ācakrire 'smai suhṛdālayebhyaḥ //
vayoanurūpāṇi ca bhūṣaṇāni (hiraṇmayān Chiraṇmayā )hasti(mṛgāśvakāṃś Cmṛgāśvakāś )ca
(rathāṃś Crathāś )ca (goputrakasaṃprayuktān Cgāvo vasanaprayuktā (putrīś Cgantrīś )ca cāmīkararūpyacitrāḥ //
evaṃ sa tais tair viṣayopacārair vayoanurūpair upacaryamāṇaḥ
bālo 'py abālapratimo babhūva dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca //
vayaś ca kaumāram atītya (samyak Cmadhyaṃ saṃprāpya (kāle pratipattikarma Cbālaḥ sa hi rājasūnuḥ )
alpair ahobhir bahuvarṣagamyā jagrāha vidyāḥ svakulānurūpāḥ //
naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyam arthaṃ śrutvā purastād asitān mahar2ṣeḥ
kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃ babhūva (vanāni yāyād iti śākyarājaḥ Cvṛddhir bhavacchākyakulasya rājñaḥ ) //
kulāt tato 'smai sthiraśīla(yuktāt Csaṃyutāt sādhvīṃ vapurhrīvinayopapannām
yaśodharāṃ nāma yaśoviśālāṃ (vāmābhidhānaṃ Ctulyābhidhānaṃ )śriyam ājuhāva //
(vidyotamāno vapuṣā pareṇa Cathāparaṃ bhūmipateḥ priyo 'yaṃ sanatkumārapratimaḥ kumāraḥ
sārdhaṃ tayā śākyanarendravadhvā śacyā sahasrākṣa ivābhireme //
kiṃcin manaḥkṣobhakaraṃ pratīpaṃ (kathaṃ na Ckathaṃca )paśyed iti so 'nucintya
vāsaṃ nṛpo (vyādiśati Chy ādiśati )sma tasmai harmyodareṣv eva na bhūpracāram //
tataḥ śarattoyadapāṇḍareṣu bhūmau vimāneṣv iva rāñjiteṣu
harmyeṣu sarvar1tusukhāśrayeṣu strīṇām udārair vijahāra tūryaiḥ //
kalair hi cāmīkarabaddhakakṣair nārīkarāgrābhihatair mṛdaṅgaiḥ
varāpsaronṛtyasamaiś ca nṛtyaiḥ kailāsavat tad bhavanaṃ rarāja //
vāgbhiḥ kalābhir lalitaiś ca (hāvair Chārair madaiḥ sakhelair madhuraiś ca hāsaiḥ
taṃ tatra nāryo ramayāṃ babhūvur bhrūvañcitair ardhanirīkṣitaiś ca //
(tataḥ sa Ctataś ca )kāmāśrayapaṇḍitābhiḥ strībhir gṛhīto ratikarkaśābhiḥ
vimānapṛṣṭhān na mahīṃ jagāma vimānapṛṣthād iva puṇyakarmā //
nṛpas tu tasyaiva vivṛddhihetos tadbhāvinārthena ca codyamānaḥ
śame 'bhireme virarāma pāpād bheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn //
nādhīravat kāmasukhe sasañje na saṃrarañje viṣamaṃ jananyām
dhṛtyendriyāśvāṃś capalān vijigye bandhūṃś ca paurāṃś ca guṇair jigāya //
nādhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ jñānaṃ śivaṃ yat tu tad adhyagīṣṭa
svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tathaiva sarvaprajābhyaḥ śivam āśaśaṃse //
(bhaṃ Ctaṃ )bhāsuraṃ cāṅgirasādhidevaṃ yathāvad ānarca tadāyuṣe saḥ
juhāva havyāny akṛśe kṛśānau dadau dvijebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāś ca //
sasnau śarīraṃ pavituṃ manaś ca tīrthāmbubhiś caiva guṇāmbubhiś ca
vedopadiṣṭaṃ samam ātmajaṃ ca somaṃ papau śāntisukhaṃ ca hārdam //
sāntvaṃ babhāṣe na ca nārthavad yaj jajalpa tattvaṃ na ca vipriyaṃ yat
sāntvaṃ hy atattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ hriyāśakan nātmana eva vaktum //
iṣṭeṣv aniṣṭeṣu ca kāryavatsu na rāgadoṣāśrayatāṃ prapede
śivaṃ siṣeve (vyavahāraśuddhaṃ Cavyavahāralabdhaṃ yajñaṃ hi mene na tathā (yathā tat Cyathāvat ) //
āśāvate cābhigatāya sadyo deyāmbubhis tarṣam (acechidiṣṭa Cacecchidiṣṭa )
yuddhād ṛte vṛttaparaśvadhena dviḍdarpam udvṛttam abebhidiṣṭa //
ekaṃ vininye sa jugopa sapta saptaiva tatyāja rarakṣa pañca
prāpa trivargaṃ bubudhe trivargaṃ jajñe dvivargaṃ prajahau dvivargam //
kṛtāgaso 'pi pratipādya vadhyān nājīghanan nāpi ruṣā dadarśa
babandha sāntvena phalena caitāṃs tyāgo 'pi teṣāṃ hy (anayāya dṛṣṭaḥ Canapāyadṛṣṭaḥ ) //
ārṣāṇy acārīt paramavratāni vairāṇy ahāsīc cirasaṃbhṛtāni
yaśāṃsi cāpadguṇagandhavanti rajāṃsy (ahārṣīn Cahāsīn )malinīkarāṇi //
na cājihīrṣīd balim apravṛttaṃ na cācikīrṣīt paravastvabhidhyām
na cāvivakṣīd dviṣatām adharmaṃ na (cāvivakṣīd Ccādidhakṣīd )dhṛdayena manyum //
tasmiṃs tathā bhūmipatau pravṛtte bhṛtyāś ca paurāś ca tathaiva ceruḥ
śamātmake cetasi viprasanne prayuktayogasya yathendriyāṇi //
kāle tataś cārupayodharāyāṃ yaśodharāyāṃ (svaCsu)yaśodharāyām
śauddhodane rāhusapatnavaktro jajñe suto rāhula eva nāmnā //
atheṣṭaputraḥ paramapratītaḥ kulasya vṛddhiṃ prati bhūmipālaḥ
yathaiva putraprasave nananda tathaiva pautraprasave nananda //
(putrasya Cpautrasya )me putragato (mameva Cmamaiva snehaḥ kathaṃ syād iti jātaharṣaḥ
kāle sa taṃ taṃ vidhim ālalambe putrapriyaḥ svargam ivārurukṣan //
sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ rājar1ṣabhāṇāṃ yaśasānvitānām
śuklāny amuktvāpi tapāṃsy atapta (yajñaiś Cyajñe )ca hiṃsārahitair ayaṣṭa //
ajājvaliṣṭātha sa puṇyakarmā nṛpaśriyā caiva tapaḥśriyā ca
kulena vṛttena dhiyā ca dīptas tejaḥ sahasrāṃśur ivotsisṛkṣuḥ //
svāyaṃbhuvaṃ cārcikam arcayitvā jajāpa putrasthitaye sthitaśrīḥ
cakāra karmāṇi ca duṣkarāṇi prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivādikāle //
tatjyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe
vaśīva kaṃcid viṣayaṃ na bheje piteva sarvān viṣayān dadarśa //
babhāra rājyaṃ sa hi putrahetoḥ putraṃ kulārthaṃ yaśase kulaṃ tu
svargāya śabdaṃ divam ātmahetor dharmārtham ātmasthitim ācakāṅkṣa //
evaṃ sa dharmaṃ vividhaṃ cakāra sadbhir nipātaṃ śrutitaś ca siddham
dṛṣṭvā kathaṃ putramukhaṃ suto me vanaṃ na yāyād iti nāthamānaḥ //
rirakṣiṣantaḥ śriyam ātma(saṃsthāṃ Csaṃsthā rakṣanti putrān bhuvi bhūmipālāḥ
putraṃ narendraḥ sa tu dharmakāmo rarakṣa dharmād (viṣayeṣu muñcan Cviṣayeṣv amuñcat ) //
vanam anupamasattvā bodhisattvās tu sarve viṣayasukharasajñā jagmur utpannaputrāḥ
ata upacitakarmā rūḍhamūle 'pi hetau sa ratim upasiṣeve bodhim (āpan na yāvat Cāpannayāvat ) //
Original text: Buddhacarita · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0