Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita · Chapter 2

2.1

ā janmano janma(jarāntagasya Cjarāntakasya tasyātmajasyātmajitaḥ sa rājā
ahany ahany arthagajāśvamitrair vṛddhiṃ yayau sindhur ivāmbuvegaiḥ //

2.2

dhanasya ratnasya ca tasya tasya kṛtākṛtasyaiva ca kāñcanasya
tadā hi (naikān sa nidhīn avāpa Cnaikātmanidhīn avāpi manorathasyāpy atibhārabhūtān //

2.3

ye padmakalpair api ca dvipendrair na maṇḍalaṃ śakyam ihābhinetum
madotkaṭā haimavatā gajās te vināpi yatnād upatasthur enam //

2.4

nānāṅkacihnair navahemabhāṇḍair (vibhūṣitair Cabhūṣitair )lambasaṭais tathānyaiḥ
saṃcukṣubhe cāsya puraṃ turaṃgair balena maitryā ca dhanena cāptaiḥ //

2.5

puṣṭāś ca tuṣṭāś ca (tathāsya Ctadāsya )rājye sādhvyo 'rajaskā guṇavatpayaskāḥ
udagravatsaiḥ sahitā babhūvur bahvyo bahukṣīraduhaś ca gāvaḥ //

2.6

madhyasthatāṃ tasya ripur jagāma madhya(sthaCsva)bhāvaḥ prayayau suhṛttvam
viśeṣato dārḍhyam iyāya mitraṃ dvāv asya pakṣāv aparas tu (nāsa Cnāśam ) //

2.7

tathāsya mandānilameghaśabdaḥ saudāminīkuṇḍala(maṇḍitābhraḥ Cmaṇḍitāṅgaḥ )
vināśmavarṣāśanipātadoṣaiḥ kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ //

2.8

ruroha (sasyaṃ Csaṃyak )phalavad yathar2tu tadākṛtenāpi kṛṣiśrameṇa
tā eva (cāsyauṣadhayo Ccaivauṣadhayo )rasena sāreṇa caivābhyadhikā babhūvuḥ //

2.9

śarīrasaṃdehakare 'pi kāle saṃgrāmasaṃmardae iva pravṛtte
svasthāḥ sukhaṃ caiva nirāmayaṃ ca prajajñire (kālavaśena Cgarbhadharāś ca )nāryaḥ //

2.10

(pṛthag vratibhyo Cyac ca pratibhvo )vibhave 'pi (garhye Cśakye na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ
abhyarthitaḥ sūkṣmadhano 'pi (cāryas Ccāyaṃ tadā na kaścid vimukho babhūva //

2.11

(nāgauravo Cnāśa vadho )bandhuṣu nāpy adātā naivāvrato nānṛtiko na hiṃsraḥ
āsīt tadā kaścana tasya rājye rājño yayāter iva nāhus.asya //

2.12

udyānadevāyatanāśramāṇāṃ kūpaprapāpuṣkariṇīvanānām
cakruḥ kriyās tatra ca dharmakāmāḥ pratyakṣataḥ svargam ivopalabhya //

2.13

muktaś ca durbhikṣabhayāmayebhyo hṛṣṭo janaḥ (svargae Csvargam )ivābhireme
patnīṃ patir vā mahiṣī patiṃ vā parasparaṃ na vyabhiceratuś ca //

2.14

kaścit siṣeve rataye na kāmaṃ kāmārtham arthaṃ na jugopa kaścit
kaścid dhanārthaṃ na cacāra dharmaṃ dharmāya kaścin na cakāra hiṃsām //

2.15

steyādibhiś cāpy (aribhiś Cabhitaś )ca naṣṭaṃ svasthaṃ svacakraṃ paracakramuktam
kṣemaṃ subhikṣaṃ ca babhūva tasya (purānaraṇyasya Cpurāṇy araṇyāni )yathaiva rāṣṭre //

2.16

tadā hi tajjanmani tasya rājño manor ivādityasutasya rājye
cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma //

2.17

evaṃvidhā rāja(kulasya saṃpat Csutasya tasya sarvārthasiddhiś ca yato babhūva
tato nṛpas tasya sutasya nāma sarvārthasiddho 'yam iti pracakre //

2.18

devī tu māyā vibudhar1ṣikalpaṃ dṛṣṭvā viśālaṃ tanayaprabhāvam
jātaṃ praharṣaṃ na śaśāka soḍhuṃ tato (nivāsāya Cavināśāya )divaṃ jagāma //

2.19

tataḥ kumāraṃ suragarbhakalpaṃ snehena bhāvena ca nirviśeṣam
mātṛṣvasā mātṛsamaprabhāvā saṃvardhayām ātmajavad babhūva //

2.20

tataḥ sa bālārka ivodayasthaḥ samīrito vahnir ivānilena
krameṇa samyag vavṛdhe kumāras tārādhipaḥ pakṣae ivātamaske //

2.21

tato mahārhāṇi ca candanāni ratnāvalīś cauṣadhibhiḥ sagarbhāḥ
mṛgaprayuktān rathakāṃś ca haimān ācakrire 'smai suhṛdālayebhyaḥ //

2.22

vayoanurūpāṇi ca bhūṣaṇāni (hiraṇmayān Chiraṇmayā )hasti(mṛgāśvakāṃś Cmṛgāśvakāś )ca
(rathāṃś Crathāś )ca (goputrakasaṃprayuktān Cgāvo vasanaprayuktā (putrīś Cgantrīś )ca cāmīkararūpyacitrāḥ //

2.23

evaṃ sa tais tair viṣayopacārair vayoanurūpair upacaryamāṇaḥ
bālo 'py abālapratimo babhūva dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca //

2.24

vayaś ca kaumāram atītya (samyak Cmadhyaṃ saṃprāpya (kāle pratipattikarma Cbālaḥ sa hi rājasūnuḥ )
alpair ahobhir bahuvarṣagamyā jagrāha vidyāḥ svakulānurūpāḥ //

2.25

naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyam arthaṃ śrutvā purastād asitān mahar2ṣeḥ
kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃ babhūva (vanāni yāyād iti śākyarājaḥ Cvṛddhir bhavacchākyakulasya rājñaḥ ) //

2.26

kulāt tato 'smai sthiraśīla(yuktāt Csaṃyutāt sādhvīṃ vapurhrīvinayopapannām
yaśodharāṃ nāma yaśoviśālāṃ (vāmābhidhānaṃ Ctulyābhidhānaṃ )śriyam ājuhāva //

2.27

(vidyotamāno vapuṣā pareṇa Cathāparaṃ bhūmipateḥ priyo 'yaṃ sanatkumārapratimaḥ kumāraḥ
sārdhaṃ tayā śākyanarendravadhvā śacyā sahasrākṣa ivābhireme //

2.28

kiṃcin manaḥkṣobhakaraṃ pratīpaṃ (kathaṃ na Ckathaṃca )paśyed iti so 'nucintya
vāsaṃ nṛpo (vyādiśati Chy ādiśati )sma tasmai harmyodareṣv eva na bhūpracāram //

2.29

tataḥ śarattoyadapāṇḍareṣu bhūmau vimāneṣv iva rāñjiteṣu
harmyeṣu sarvar1tusukhāśrayeṣu strīṇām udārair vijahāra tūryaiḥ //

2.30

kalair hi cāmīkarabaddhakakṣair nārīkarāgrābhihatair mṛdaṅgaiḥ
varāpsaronṛtyasamaiś ca nṛtyaiḥ kailāsavat tad bhavanaṃ rarāja //

2.31

vāgbhiḥ kalābhir lalitaiś ca (hāvair Chārair madaiḥ sakhelair madhuraiś ca hāsaiḥ
taṃ tatra nāryo ramayāṃ babhūvur bhrūvañcitair ardhanirīkṣitaiś ca //

2.32

(tataḥ sa Ctataś ca )kāmāśrayapaṇḍitābhiḥ strībhir gṛhīto ratikarkaśābhiḥ
vimānapṛṣṭhān na mahīṃ jagāma vimānapṛṣthād iva puṇyakarmā //

2.33

nṛpas tu tasyaiva vivṛddhihetos tadbhāvinārthena ca codyamānaḥ
śame 'bhireme virarāma pāpād bheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn //

2.34

nādhīravat kāmasukhe sasañje na saṃrarañje viṣamaṃ jananyām
dhṛtyendriyāśvāṃś capalān vijigye bandhūṃś ca paurāṃś ca guṇair jigāya //

2.35

nādhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ jñānaṃ śivaṃ yat tu tad adhyagīṣṭa
svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tathaiva sarvaprajābhyaḥ śivam āśaśaṃse //

2.36

(bhaṃ Ctaṃ )bhāsuraṃ cāṅgirasādhidevaṃ yathāvad ānarca tadāyuṣe saḥ
juhāva havyāny akṛśe kṛśānau dadau dvijebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāś ca //

2.37

sasnau śarīraṃ pavituṃ manaś ca tīrthāmbubhiś caiva guṇāmbubhiś ca
vedopadiṣṭaṃ samam ātmajaṃ ca somaṃ papau śāntisukhaṃ ca hārdam //

2.38

sāntvaṃ babhāṣe na ca nārthavad yaj jajalpa tattvaṃ na ca vipriyaṃ yat
sāntvaṃ hy atattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ hriyāśakan nātmana eva vaktum //

2.39

iṣṭeṣv aniṣṭeṣu ca kāryavatsu na rāgadoṣāśrayatāṃ prapede
śivaṃ siṣeve (vyavahāraśuddhaṃ Cavyavahāralabdhaṃ yajñaṃ hi mene na tathā (yathā tat Cyathāvat ) //

2.40

āśāvate cābhigatāya sadyo deyāmbubhis tarṣam (acechidiṣṭa Cacecchidiṣṭa )
yuddhād ṛte vṛttaparaśvadhena dviḍdarpam udvṛttam abebhidiṣṭa //

2.41

ekaṃ vininye sa jugopa sapta saptaiva tatyāja rarakṣa pañca
prāpa trivargaṃ bubudhe trivargaṃ jajñe dvivargaṃ prajahau dvivargam //

2.42

kṛtāgaso 'pi pratipādya vadhyān nājīghanan nāpi ruṣā dadarśa
babandha sāntvena phalena caitāṃs tyāgo 'pi teṣāṃ hy (anayāya dṛṣṭaḥ Canapāyadṛṣṭaḥ ) //

2.43

ārṣāṇy acārīt paramavratāni vairāṇy ahāsīc cirasaṃbhṛtāni
yaśāṃsi cāpadguṇagandhavanti rajāṃsy (ahārṣīn Cahāsīn )malinīkarāṇi //

2.44

na cājihīrṣīd balim apravṛttaṃ na cācikīrṣīt paravastvabhidhyām
na cāvivakṣīd dviṣatām adharmaṃ na (cāvivakṣīd Ccādidhakṣīd )dhṛdayena manyum //

2.45

tasmiṃs tathā bhūmipatau pravṛtte bhṛtyāś ca paurāś ca tathaiva ceruḥ
śamātmake cetasi viprasanne prayuktayogasya yathendriyāṇi //

2.46

kāle tataś cārupayodharāyāṃ yaśodharāyāṃ (svaCsu)yaśodharāyām
śauddhodane rāhusapatnavaktro jajñe suto rāhula eva nāmnā //

2.47

atheṣṭaputraḥ paramapratītaḥ kulasya vṛddhiṃ prati bhūmipālaḥ
yathaiva putraprasave nananda tathaiva pautraprasave nananda //

2.48

(putrasya Cpautrasya )me putragato (mameva Cmamaiva snehaḥ kathaṃ syād iti jātaharṣaḥ
kāle sa taṃ taṃ vidhim ālalambe putrapriyaḥ svargam ivārurukṣan //

2.49

sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ rājar1ṣabhāṇāṃ yaśasānvitānām
śuklāny amuktvāpi tapāṃsy atapta (yajñaiś Cyajñe )ca hiṃsārahitair ayaṣṭa //

2.50

ajājvaliṣṭātha sa puṇyakarmā nṛpaśriyā caiva tapaḥśriyā ca
kulena vṛttena dhiyā ca dīptas tejaḥ sahasrāṃśur ivotsisṛkṣuḥ //

2.51

svāyaṃbhuvaṃ cārcikam arcayitvā jajāpa putrasthitaye sthitaśrīḥ
cakāra karmāṇi ca duṣkarāṇi prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivādikāle //

2.52

tatjyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe
vaśīva kaṃcid viṣayaṃ na bheje piteva sarvān viṣayān dadarśa //

2.53

babhāra rājyaṃ sa hi putrahetoḥ putraṃ kulārthaṃ yaśase kulaṃ tu
svargāya śabdaṃ divam ātmahetor dharmārtham ātmasthitim ācakāṅkṣa //

2.54

evaṃ sa dharmaṃ vividhaṃ cakāra sadbhir nipātaṃ śrutitaś ca siddham
dṛṣṭvā kathaṃ putramukhaṃ suto me vanaṃ na yāyād iti nāthamānaḥ //

2.55

rirakṣiṣantaḥ śriyam ātma(saṃsthāṃ Csaṃsthā rakṣanti putrān bhuvi bhūmipālāḥ
putraṃ narendraḥ sa tu dharmakāmo rarakṣa dharmād (viṣayeṣu muñcan Cviṣayeṣv amuñcat ) //

2.56

vanam anupamasattvā bodhisattvās tu sarve viṣayasukharasajñā jagmur utpannaputrāḥ
ata upacitakarmā rūḍhamūle 'pi hetau sa ratim upasiṣeve bodhim (āpan na yāvat Cāpannayāvat ) //

Original text: Buddhacarita · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc