Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita · Chapter 10

10.1

sa rājavatsaḥ pṛthupīnavakṣās tau havyamantrādhikṛtau vihāya
uttīrya gaṅgāṃ pracalattaraṃgāṃ śrīmadgṛhaṃ rājagṛhaṃ jagāma //

10.2

śailaiḥ suguptaṃ ca vibhūṣitaṃ ca dhṛtaṃ ca pūtaṃ ca śivais tapodaiḥ
pañcācalāṅkaṃ nagaraṃ prapede śāntaḥ svayaṃbhūr iva nākapṛṣṭham //

10.3

gāmbhīryam ojaś ca niśāmya tasya vapuś ca dīptaṃ puruṣān atītya
visismiye tatra janas tadānīṃ sthānuvratasyeva vṛṣadhvajasya //

10.4

taṃ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau (yas tatra Cyaś cātra )tasthau pathi so 'nvagacchat
drutaṃ yayau (yaḥ sa jagāma dhīraṃ Csadayaṃ sadhīraṃ yaḥ kaścid āste sma sa cotpapāta //

10.5

kaścit tam ānarca janaḥ karābhyāṃ satkṛtya kaścic chirasā vavande
snigdhena kaścid vacasābhyanandan (nainaṃ Cnaivaṃ )jagāmāpratipūjya kaścit //

10.6

taṃ jihriyuḥ prekṣya vicitraveṣāḥ prakīrṇavācaḥ pathi maunam īyuḥ
dharmasya sākṣād iva (saṃnikarṣe Csaṃnikarṣān na kaścid anyāyamatir babhūva //

10.7

anyakriyāṇām api rājamārge strīṇāṃ nṛṇāṃ vā bahumānapūrvam
(taṃ devakalpaṃ Ctad eva kalpaṃ )naradeva(sūnuṃ Csūtraṃ nirīkṣamāṇā na (tatarpa Ctu tasya )dṛṣṭiḥ //

10.8

bhruvau lalāṭaṃ mukham (īkṣaṇe Cīkṣaṇaṃ )vā vapuḥ karau vā caraṇau gatiṃ vā
yad eva yas tasya dadarśa tatra tad eva (tasyātha babandha Ctasyānubabandha )cakṣuḥ //

10.9

dṛṣṭvā (ca sorṇaCśubhorṇa)bhruvam āyatākṣaṃ jvalaccharīraṃ śubhajālahastam
taṃ bhikṣu(veṣaṃ Cveśaṃ )kṣitipālanārhaṃ saṃcukṣubhe rājagṛhasya lakṣmīḥ //

10.10

śreṇyo 'tha bhartā magadhājirasya (bāhyād Cvāhyād )vimānād vipulaṃ janaugham
dadarśa papraccha ca tasya hetuṃ tatas tam asmai puruṣaḥ śaśaṃsa //

10.11

jñānaṃ paraṃ vā pṛthivīśriyaṃ vā viprair ya ukto 'dhigamiṣyatīti
sa (eṣa Ceva )śākyādhipates tanūjo nirīkṣyate pravrajito janena //

10.12

tataḥ śrutārtho (manasāgatāstho Cmanasā gatārtho rājā babhāṣe puruṣaṃ tam eva
vijñāyatāṃ kva pratigacchatīti tathety athainaṃ puruṣo 'nvagacchat //

10.13

alolacakṣur yugamātradarśī nivṛttavāg yantritamandagāmī
cacāra bhikṣāṃ sa tu bhikṣuvaryo nidhāya gātrāṇi calaṃ ca cetaḥ //

10.14

ādāya bhaikṣaṃ ca yathopapannaṃ yayau gireḥ prasravaṇaṃ viviktam
nyāyena tatrābhyavahṛtya cainan mahīdharaṃ pāṇḍavam āruroha //

10.15

tasmin navau lodhravanopagūḍhe mayūranādapratipūrṇakuñje
kāṣāyavāsāḥ sa babhau nṛsūryo yathodayasyopari bālasūryaḥ //

10.16

(tatrainam Ctatraivam )ālokya sa rājabhṛtyaḥ śreṇyāya rājñe kathayāṃ cakāra
saṃśrutya rājā sa ca bāhumānyāt tatra pratasthe nibhṛtānuyātraḥ //

10.17

sa pāṇḍavaṃ pāṇḍavatulyavīryaḥ śailottamaṃ śailasamānavarṣmā
maulīdharaḥ siṃhagatir nṛsiṃhaś calatsaṭaḥ siṃha ivāruroha //

10.18

(tataḥ sma Ccalasya )tasyopari śṛṅgabhūtaṃ śāntendriyaṃ paśyati bodhisattvam
paryaṅkam āsthāya virocamānaṃ śaśāṅkam udyantam ivābhra(kuñjāt Ckūṭāt ) //

10.19

taṃ rūpalakṣmyā ca śamena caiva dharmasya nirmāṇam ivopaviṣṭam
savismayaḥ praśrayavān narendraḥ svayaṃbhuvaṃ śakra ivopatasthe //

10.20

taṃ nyāyato (nyāyavidāṃ variṣṭhaṃ Cnyāyavatāṃ variṣṭhaḥ sametya papraccha ca dhātusāmyam
sa cāpy avocat sadṛśena sāmnā nṛpaṃ manaḥsvāsthyam anāmayaṃ ca //

10.21

tataḥ śucau vāraṇakarṇanīle śilātale (saṃniṣasāda Casau niṣasāda )rājā
(upopaviśyānumataś Cnṛpopaviśyānumataś )ca tasya bhāvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe //

10.22

prītiḥ parā me bhavataḥ kulena kramāgatā caiva parīkṣitā ca
jātā vivakṣā (svavayo Csuta yā )yato me tasmād idaṃ snehavaco nibodha //

10.23

ādityapūrvaṃ vipulaṃ kulaṃ te navaṃ vayo dīptam idaṃ vapuś ca
kasmād iyaṃ te matir akrameṇa bhaikṣākae evābhiratā na rājye //

10.24

gātraṃ hi te lohitacandanārhaṃ kāṣāyasaṃśleṣam anarham etat
hastaḥ prajāpālanayogya eṣa bhoktuṃ na cārhaḥ paradattam annam //

10.25

tat saumya rājyaṃ yadi paitṛkaṃ tvaṃ snehāt pitur necchasi vikrameṇa
na ca (kramaṃ Ckṣamaṃ )marṣayituṃ matis te (bhuṅkṣvārdham Cbhuktvārdham )asmadviṣayasya śīghram //

10.26

evaṃ hi na syāt svajanāvamardaḥ kālakrameṇāpi śamaśrayā śrīḥ
tasmāt kuruṣva praṇayaṃ mayi tvaṃ sadbhiḥ sahīyā hi satāṃ samṛddhiḥ //

10.27

atha tv idānīṃ kulagarvitatvād asmāsu viśrambhaguṇo na te 'sti
(vyūḍhāny anīkāni Cvyūhāny anekāni )vigāhya (bāṇair Cvāṇair mayā sahāyena (parān Cparāñ )jigīṣa //

10.28

tad buddhim atrānyatarāṃ vṛṇīṣva dharmārthakāmān vidhivad bhajasva
vyatyasya (rāgād iha Crāgādi ha )hi trivargaṃ pretyeha ca (bhraṃśam Cvibhraṃśam )avāpnuvanti //

10.29

yo hy arthadharmau paripīḍya kāmaḥ syād dharma(kāmau Ckāmye )paribhūya cārthaḥ
kāmārthayoś coparameṇa dharmas tyājyaḥ sa kṛtsno yadi (kāṅkṣito 'rthaḥ Ckāṅkṣitārthaḥ ) //

10.30

tasmāt trivargasya niṣevaṇena tvaṃ rūpam etat saphalaṃ kuruṣva
dharmārthakāmādhigamaṃ hy anūnaṃ nṛṇām anūnaṃ puruṣārtham āhuḥ //

10.31

tan niṣphalau nārhasi kartum etau pīnau bhujau cāpavikarṣaṇārhau
māndhātṛvaj jetum imau hi yogyau (lokān api trīn iha Clokāni hi trīṇi hi )kiṃ punar gām //

10.32

snehena khalv etad ahaṃ bravīmi naiśvaryarāgeṇa na vismayena
imaṃ hi dṛṣṭvā tava bhikṣu(veṣaṃ Cveśaṃ jātānukampo 'smy api cāgatāśruḥ //

10.33

yāvat svavaṃśaprati(rūpa rūpaṃ Crūparūpaṃ na te jarābhyety abhibhūya bhūyaḥ
tad bhuṅkṣva bhikṣāśramakāma kāmān kāle 'si kartā priyadharma dharmam [Pādas ab and cd are exchanged in C.] //

10.34

śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmam āptuṃ kāmopabhogeṣv agatir jarāyāḥ
ataś ca yūnaḥ kathayanti kāmān madhyasya vittaṃ sthavirasya dharmam //

10.35

dharmasya cārthasya ca jīvaloke pratyarthibhūtāni hi yauvanāni
saṃrakṣyamānāny api durgrahāṇi kāmā yatas tena (pathā Cyathā )haranti //

10.36

vayāṃsi jīrṇāni (vimarśavanti Cvimarśayanti dhīrāṇy avasthānaparāyaṇāni
alpena yatnena śamātmakāni bhavanty a(gatyaiva Cgatyeva )ca lajjayā ca //

10.37

ataś ca lolaṃ viṣayapradhānaṃ pramattam akṣāntam adīrghadarśi
bahucchalaṃ yauvanam abhyatītya nistīrya kāntāram ivāśvasanti //

10.38

tasmād adhīraṃ capalapramādi navaṃ vayas tāvad idaṃ vyapaitu
kāmasya pūrvaṃ hi vayaḥ śaravyaṃ na śakyate rakṣitum indriyebhyaḥ //

10.39

atho cikīrṣā tava dharma eva yajasva yajñaṃ kuladharma eṣaḥ
yajñair adhiṣṭhāya hi nākapṛṣṭhaṃ yayau marutvān api nākapṛṣṭham //

10.40

suvarṇakeyūravidaṣṭabāhavo maṇipradīpojjvalacitramaulayaḥ
nṛpar1ṣayas tāṃ hi gatiṃ gatā makhaiḥ śrameṇa yām eva mahar2ṣayo yayuḥ //

10.41

ity evaṃ magadhapatir ((Cvaco C))babhāṣe yaḥ samyag valabhid iva (bruvan babhāse Cdhruvaṃ babhāṣe ) //
tac chrutvā na sa (vicacāla Cvicacāra )rājasūnuḥ kailāso girir iva naikacitrasānuḥ //

Original text: Buddhacarita · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc