Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita (another edition) · Chapter 7

7.1

iti buddhacarite mahākāvye chandakanivartano nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ // 6 //
CANTO VII
tato visṛjyāśrumukhaṃ rudantaṃ chandaṃ vanacchandatayā nirāsthaḥ /
sarvārthasiddho vapuṣābhibhūya tamāśramaṃ siddha iva prapede

7.2

sa rājasūnurmṛgarājagāmī mṛgājiraṃ tanmṛgavatpraviṣṭaḥ /
lakṣmīviyukto 'pi śarīralakṣmyā cakṣūṃṣi sarvāśramiṇāṃ jahāra

7.3

sthitā hi hastasthayugāstathaiva kautūhalāccakradharāḥ sadārāḥ /
tamindrakalpaṃ dadṛśurna jagmurdhuryā ivārdhāvanataiḥ śirobhiḥ

7.4

viprāśca gatvā bahiridhmahetoḥ prāptāḥ samitpuṣpavitrahastāḥ /
tapaḥpradhānāḥ kṛtabuddhayo 'pi taṃ draṣṭumīyurna maṭhānabhīyuḥ

7.5

hṛṣṭāśca kekā mumucurmayūrā dṛṣṭvāmbudaṃ nīlamivonnamantaḥ /
śaṣpāṇi hitvābhimukhāśca tasthurmṛgāścalākṣā mṛgacāriṇaśca

7.6

dṛṣṭvā tamikṣvākukulapradīpaṃ jvalantamudyantamivāṃśumantam /
kṛte 'pi dohe janitapramodāḥ prasusruvurhomaduhaśca gāvaḥ

7.7

kaścidvasūnāmayamaṣṭamaḥ syātsyādāviśvanoranyataraścyuto vā /
ucceruruccairiti tatra vācastaddarśanādvismayajā munīnām

7.8

lekharṣabhasyeva vapurdvitīyaṃ dhāmeva lokasya carācarasya /
sa dyotayāmāsa vanaṃ hi kṛtsnaṃ yadṛcchayā sūrya ivāvatīrṇaḥ

7.9

tataḥ sa tairāśramibhiryathāvadabhyarcitaścopanimantritaśca /
pratyarcayāṃ dharmabhṛto babhūva svareṇa sāmbho 'mbudharopamena

7.10

kīrṇaṃ tathā puṇyakṛtā janena svargābhikāmena vimokṣakāmaḥ /
tamāśramaṃ so 'nucacāra dhirastapāṃsi citrāṇi nirīkṣamāṇaḥ

7.11

tapovikārāṃśca nirīkṣya saumyastapovane tatra tapodhanānām /
tapasvinaṃ kaṃcidanuvrajantaṃ tattvaṃ vijijñāsuridaṃ babhāṣe

7.12

tatpūrvamadyāśramadarśanaṃ me yāsmādimaṃ dharmavidhiṃ na jāne /
tasmādbhavānarhati bhāṣituṃ me yo niścayo yatprati vaḥ pravṛttaḥ

7.13

tato dvijātiḥ sa tapovihāraḥ śākyarṣabhāyarṣabhavikramāya /
krameṇa tasmai kathayāṃcakāra tapoviśeṣāṃstapasaḥ phalaṃ ca

7.14

agrāmyamannaṃ salile prarūḍhaṃ parṇīna toyaṃ phalamūlameva /
yathāgamaṃ vṛttiriyaṃ munīnāṃ bhinnāstu te te tapasāṃ vikalpāḥ

7.15

uñchena jīvanti khagā ivānye tṛṇāni kecinmṛgavaccaranti /
kecidbhujaṅgaiḥ saha vartayanti valmīkabhūtā vanamārutena

7.16

āśmaprayatnārjitavṛttayo 'nye kecitsvadantāpahatānnabhakṣāḥ /
kṛtvā parārtha śrapaṇaṃ tathānye kurvanti kāryaṃ yadi śeṣamasti

7.17

kecijjalaklinnajaṭākalāpā dviḥ pāvakaṃ juvhati mantrapūrvam /
mīnaiḥ samaṃ kecidapo vigāhya vasanti kūrmollikhitaiḥ śarīraiḥ

7.18

evaṃvidhaiḥ kālacitaistapobhiḥ parairdivaṃ yāntyaparairnṛlokam /
duḥkhena mārgeṇa sukhaṃ hyupaiti sukhaṃ hi dharmasya vadanti mūlam

7.19

ityevamādi dvipadendravatsaḥ śrutvā vacastasya tapodhanasya /
adṛṣṭatattvo 'pi na saṃtutoṣa / śanairidaṃ cātmagataṃ babhāṣe

7.20

duḥkhātmakaṃ naikavidhaṃ tapaśca svargapradhānaṃ tapasaḥ phalaṃ ca /
lokāśca sarve pariṇāmavantaḥ svalpe śramaḥ khalvayamāśramāṇām

7.21

priyāṃśca bandhūnviṣayāṃśca hitvā ye svargahetorniyamaṃ caranti /
te viprayuktāḥ khalu gantukāmā mahattaraṃ bandhanameva bhūyaḥ

7.22

kāyaklamairyaśca tapo 'bhidhānaiḥ pravṛttimakāṅkṣati kāmahetoḥ /
saṃsāradoṣānaparīkṣamāṇo duḥkhena so 'nvicchati duḥkhameva

7.23

trāsaśca nityaṃ maraṇātprajānāṃ yatnena cecchanti punaḥprasūtim /
satyāṃ pravṛttau niyataśca mṛtyustatraiva magnā yata eva bhītāḥ

7.24

ihārthameke praviśanti khedaṃ svargārthamanye śramamāpnuvanti /
sukhārthamāśākṛpaṇo 'kṛtārthaḥ patatyanarthe khalu jīvalokaḥ

7.25

na khalvayaṃ garhita eva yatno yo hīnamṛtsṛjya viśeṣagāmi /
prājñaiḥ samānena pariśrameṇa kāryaṃ tu tadyatra punarna kāryam

7.26

śarīrapīḍā tu yadīha dharmaḥ sukhaṃ śarīrasya bhavatyadharmaḥ /
dharmeṇa cāpnoti sukhaṃ paratra tasmādadharma phalatīha dharmaḥ

7.27

yataḥ śarīraṃ manaso vaśena pravartate cāpi nivartate ca /
yukto damaścetasa eva tasmāccittādṛte kāṣṭhasamaṃ śarīram

7.28

āhāraśuddhyā yadi puṇyamiṣṭaṃ tasmānmṛgānāmapi puṇyamasti /
ye cāpi bāhyāḥ puruṣāḥ phalebhyo bhāgyāparādhena parāṅmukhārthāḥ

7.29

duḥkhe 'bhisaṃdhistvatha puṇyahetuḥ sukhe 'pi kāryo nanu so 'bhisaṃdhiḥ /
atha pramāṇaṃ na sukhe 'bhisaṃdhirduḥkhe pramāṇaṃ nanu nābhisaṃdhiḥ

7.30

tathaiva ye karmaviśuddhihetoḥ spṛśantyapastīrthamiti pravṛttāḥ /
tatrāpi toṣo hṛdi kevalo 'yaṃ na pāvayiṣyanti hi pāpamāpaḥ

7.31

spṛṣṭaṃ hi yadyadguṇavadbhirambhastattatpṛthivyāṃ yadi tīrthamiṣṭam /
tasmādguṇāneva paraimi tīrthamāpastu niḥsaṃśayamāpa eva

7.32

iti sma tattadbahuyuktiyuktaṃ jagāda cāstaṃ ca yayau vivasvān /
tato havirdhūmavivarṇavṛkṣaṃ tapaḥpraśāntaṃ sa vanaṃ viveśa

7.33

abhyuddhṛtaprajvalitāgnihotraṃ kṛtābhiṣekarṣijanāvakirṇam /
jāpyasvanākūjitadevakoṣṭhaṃ dharmasya karmāntamiva pravṛttam

7.34

kāścinniśāstatra niśākarābhaḥ parīkṣamāṇaśca tapāṃsyuvāsa /
sarva parikṣepya tapaśca matvā tasmāttapaḥkṣetratalājjagāma

7.35

anvavrajannāśramiṇastatastaṃ tadrūpamāhātmyagatairmanobhiḥ /
deśādanāryairabhibhūyamānānmaharṣayo dharmamivāpayāntam

7.36

tato jaṭāvalkalacīrakhelāṃstapodhanāṃścaiva sa tāndadarśa /
tapāṃsi caiṣāmanurudhyamānastasthau śive śrīmati vṛkṣamūle

7.37

athopasṛtyāśramavāsinastaṃ manuṣyavarya parivārya tasthuḥ /
vṛddhaśca teṣāṃ bahumānapūrvaṃ kalena sāmnā giramityuvāca

7.38

tvayyāgate pūrṇa ivāśramo 'bhūtsaṃpadyate śūnya eva prayāte /
tasmādimaṃ nārhasi tāta hātuṃ jijīviṣordehamiveṣṭamāyuḥ

7.39

brahmarṣirājarṣisurarṣijuṣṭaḥ puṇyaḥ samīpe himavān hi śailaḥ /
tapāṃsi tānyeva tapodhanānāṃ yatsaṃnikarṣādbahulībhavanti

7.40

tīrthāni puṇyāyānyabhitastathaiva sopānabhūtāni nabhastalasya
juṣṭāni dharmātmabhirātmavadbhirdevarṣibhiścaiva maharṣibhiśca

7.41

itaśca bhūyaḥ kṣamamuttaraiva diksevituṃ dharmīvaśeṣahetoḥ /
na tu kṣamaṃ dakṣiṇato budhena padaṃ bhavedekamapi prayātum

7.42

tapovane 'sminnatha niṣkriyo vā saṃkīrṇadharmāpatito 'śucirvā /
dṛṣṭastvayā yena na te vivatsā tadbrūhi yāvadrucito 'stu vāsaḥ

7.43

ime hi vāñchanti tapaḥsahāyaṃ taponidhānapratīmaṃ bhavantam /
vāsastvayā hīndrasamena sārdha bṛhaspaterabhyudayāvahaḥ syāt

7.44

ityevamukte sa tapasvimadhye tapasvimukhyena manīṣimukhyaḥ /
bhavapraṇāśāya kṛtapratijñaḥ svaṃ bhāvāmantargatamācacakṣe

7.45

ṛjvātmanāṃ dharmabhṛtāṃ munīnāmiṣṭātithitvātsvajanopamānām /
evaṃvidhairmā prati bhāvajātaiḥ prītiḥ parā me janitaśca mānaḥ

7.46

snigdhābhirābhirhṛdayaṃgamābhiḥ samāsataḥ snāta ivāsmi vāgbhiḥ /
ratiśca me dharmanavagrahasya vispanditā saṃprati bhūya eva

7.47

evaṃ pravṛttān bhavataḥ śaraṇyānatīva saṃdarśitapakṣapātān /
yāsyāmi hitveti mamāpi duḥkhaṃ yathaiva bandhūṃstyajatastathaiva

7.48

svargāya yuṣmākamayaṃ tu dharmo mamābhilāṣastvapunarbhavāya /
asminvane yena na me vivatsā bhinnaḥ pravṛttyā hi nivṛttidharmaḥ

7.49

tannāratirme na parāpacāro vanādito yena parivrajāmi /
dharme sthitāḥ pūrvayugānurūpe sarve bhavanto hi maharṣikalpāḥ

7.50

tato vacaḥ sūnṛtamarthavacca suślakṣṇamojasvi ca garvita ca /
śrutvā kumārasya tapasvinaste viśeṣayuktaṃ bahumānamīyuḥ

7.51

kaściddvijastatra tu bhasmaśāyī prāṃśuḥ śikhī dāravacīravāsāḥ /
āpiṅgalākṣastanudīrghaghoṇaḥ kuṇḍaikahasto giramityuvāca

7.52

dhīmannudāraḥ khalu niścayaste yastvaṃ yuvā janmani dṛṣṭadoṣaḥ /
svargāpavargau hi vicārya samyagyasyāpavarge matirasti so 'sti

7.53

yajñaistapobhirniyamaiśca taistaiḥ svarga yiyāsanti hi rāgavantaḥ /
rāgeṇa sārdha ripuṇeva yuddhvā mokṣaṃ parīpsanti tu sattvavantaḥ

7.54

tadbuddhireṣā yadi niścitā te tūrṇaṃ bhavān gacchatu vindhyakoṣṭham /
asau munistatra vasatyarāḍo yo naiṣṭhike śreyasi labdhacakṣuḥ

7.55

tasmādbhavāñcchroṣyati tattvamārga satyāṃ rucau saṃpratipatsyate ca /
yathā tu paśyāmi matistathaiṣā tasyāpi yāsyatyavadhūya buddhim

7.56

spaṣṭoccaghoṇaṃ vipulāyatākṣaṃ / tāmrādharauṣṭhaṃ sitatīkṣaṇadaṃṣṭram /
idaṃ hi vaktuṃ tanuraktajivhaṃ jñeyārṇavaṃ pāsyati kṛtsnameva

7.57

gambhīratā yā bhavatastvagādhā yā dīptatā yāni ca lakṣaṇāni /
ācāryakaṃ prāpsyasi tatpṛthivyāṃ yannarṣibhiḥ pūrvayuge 'pyavāptam

7.58

paramamiti tato nṛpātmajastamṛṣijanaṃ pratinandya niryayau /
vidhivadanuvidhāya te 'pi taṃ praviviśurāśramiṇastapovanam

Original text: Buddhacarita · Edition: E.H. Johnston: The Buddhacarita: Or, Acts of the Buddha, Part I. Calcutta: Baptist Mission Press 1935 (Panjab University Oriental Publications, 31) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc