Language

ENहिગુ
Scripture Library

Buddhacarita (another edition) · Chapter 2

2.1

iti buddhacarite mahākāvye bhagavatprasūtirnāma prathamaḥ sargaḥ // 1 //
CANTO II
ā janmano janmajarāntakasya tasyātmajasyātmajitaḥ sa rājā /
ahanyahanyarthagajāśvamitrairvṛddhiṃ yayau sindhurivāmbuvegaiḥ

2.2

dhanasya ratnasya ca tasya tasya kṛtākṛtasyaiva ca kāñcanasya /
tadā hi naikānsa nidhīnavāpa manorathasyāpyatibhārabhūtān

2.3

ye padmakalpairapi ca dvipendrairna maṇḍalaṃ śakyamihābhinetum /
madotkaṭā haimavatā gajāste vināpi yatnādupatasthurenam

2.4

nānāṅkacinhairnavahemabhāṇḍairvibhūṣitairlambasaṭaistathānyaiḥ /
saṃcukṣubhe cāsya puraṃ turaṅgairbalena maitryā ca dhanena cāptaiḥ

2.5

puṣṭāśca tuṣṭāśca tathāsya rājye sādhvyo 'rajaskā guṇavatpayaskāḥ /
udagravatsaiḥ sahitā babhūvurbavhyo bahukṣīraduhaśca gāvaḥ

2.6

madhyasthatāṃ tasya ripurjagāma madhyasthabhāvaḥ prayayau suhṛttvam /
viśeṣato dārḍhyamiyāya mitraṃ dvāvasya pakṣāvaparastu nāsa

2.7

tathāsya mandānilameghaśabdaḥ saudāminīkuṇḍalamaṇḍitābhraḥ /
vināśmavarṣāśanipātadoṣaiḥ kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ

2.8

ruroha sasyaṃ phalavadyathartu tadākṛtenāpi kṛṣiśrameṇa /
tā eva cāsyauṣadhayo rasena sāreṇa caivābhyadhikā babhūvuḥ

2.9

śarīrasaṃdehakare 'pi kāle saṃgrāmasaṃmarda iva pravṛte /
svasthāḥ sukhaṃ caiva nirāmayaṃ ca prajajñire kālavaśena nāryaḥ

2.10

pṛthagvratibhyo vibhave 'pi garhye na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ /
abhyarthitaḥ sūkṣmadhano 'pi cāryastadā na kaścidvimukho babhūva

2.11

nāgauravo bandhuṣu nāpyadātā naivāvrato nānṛtiko na hiṃsraḥ /
āsīttadā kaścana tasya rājye rājño yayāteriva nāhuṣasya

2.12

udyānadevāyatanāśramāṇāṃ kūpaprapāpuṣkariṇīvanānām /
cakruḥ kriyāstatra ca dharmakāmāḥ pratyakṣataḥ svargīmavopalabhya

2.13

muktaśca durbhikṣabhayāmayebhyo hṛṣṭo janaḥ svarga ivābhireme /
patnīṃ patirvā mahiṣī patiṃ vā parasparaṃ na vyabhiceratuśca

2.14

kaścitsiṣeve rataye na kāmaṃ kāmārthamarthaṃ na jugopa kaścit /
kaściddhanārthaṃ na cacāra dharma dharmāya kaścinna cakāra hiṃsām

2.15

steyādibhiścāpyaribhiśca naṣṭaṃ svasthaṃ svacakraṃ paracakramuktam /
kṣemaṃ subhikṣaṃ ca babhūva tasya purānaraṇyasya yathaiva rāṣṭre

2.16

tadā hi tajjanmani tasya rājño manorivādityasutasya rājye /
cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma

2.17

evaṃvidhā rājakulasya saṃpatsarvārthasiddhiśca yato babhūva /
tato nṛpastasya sutasya nāma sarvārthasiddhi 'yamiti pracakre

2.18

devī tu māyā vibudharṣikalpaṃ dṛṣṭvā viśālaṃ tanayaprabhāvam /
jātaṃ praharṣa na śaśāka soḍhuṃ tato nivāsāya divaṃ jagāma

2.19

tataḥ kumāraṃ suragarbhakalpaṃ snehena bhāvena ca nirviśeṣam /
mātṛṣvasā mātṛsamaprabhāvā saṃvardhayāmātmajavadbabhūva

2.20

tataḥ sa bālārka ivodayasthaḥ samīrito vanhirivānilena /
krameṇa samyagvavṛdhe kumārastārādhipaḥ pakṣa ivātamaske

2.21

tato mahārhāṇi ca candanāni ratnāvalīścauṣadhibhiḥ sagarbhāḥ /
mṛgaprayuktān rathakāṃśca haimānācakrire 'smai suhṛdālayebhyaḥ

2.22

vayo 'nurūpāṇi ca bhūṣaṇāni hiraṇmayān hastimṛgāśvakāṃśca /
rathāṃśca goputrakasaṃprayuktān putrīśca cāmīkararūpyacitrāḥ

2.23

evaṃ sa taistairviṣayopacārairvayo 'nurūpairupacaryamāṇaḥ /
bālo 'pyabālapratimo babhūva dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca

2.24

vayaśca kaumāramatītya samyak saṃprāpya kāle pratipattikarma /
alpairahobhirbahuvarṣagāmyā jagrāha vidyāḥ svakulānurūpāḥ

2.25

naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyamarthaṃ śrutvā purastādasitānmaharṣeḥ /
kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃbabhūva vanāni yāyāditi śākyarājaḥ

2.26

kulāttato 'smai sthiraśīlayuktātsādhvīṃ vapurhrīvinayopapannām /
yaśodharāṃ nāma yaśoviśālāṃ vāmābhidhānāṃ śriyamājuhāva

2.27

vidyotamāno vapuṣā pareṇa sanatkumārapratimaḥ kumāraḥ /
sārdha tayā śākyanarendravadhvā śacyā sahasrākṣa ivābhireme

2.28

kiṃcinmanaḥkṣobhakaraṃ pratīpaṃ kathaṃ na paśyediti so 'nucintya /
vāsaṃ nṛpo vyādiśati sma tasmai harmyodareṣveva na bhūpracāram

2.29

tataḥ śarattoyadapāṇḍareṣu bhūmau vimāneṣviva rañjiteṣu /
harmyeṣu sarvartusukhāśrayeṣu strīṇāmudārairvijahāra tūryaiḥ

2.30

kalairhi cāmīkarabaddhakakṣairnārīkarāgrābhihatairmṛdaṅgaiḥ /
varāpsaronṛtyasamaiśca nṛtyaiḥ kailāsavattadbhavanaṃ rarāja

2.31

vāgbhiḥ kalābhirlīlataiśca hāvairmadaiḥ sakhelairmadhuraiśca hāsaiḥ /
taṃ tatra nāryo ramayāṃbabhūvurbhūvañcitairardhīnarīkṣitaiśca

2.32

tataḥ sa kāmāśrayapaṇḍitābhiḥ strībhirgṛhīto ratikarkaśābhiḥ /
vimānapṛṣṭhānna mahīṃ jagāma vimānapṛṣṭhādiva puṇyakarmā

2.33

nṛpastu tasyaiva vivṛddhihetostadbhāvinārthena ca codyamānaḥ /
śame 'bhireme virarāma pāpādbheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn

2.34

nādhīravatkāmasukhe sasañje na saṃrarañje viṣamaṃ jananyām /
dhṛtyendriyāśvāṃścapalānvijigye bandhūṃśca paurāṃśca guṇairjigāya

2.35

nādhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ jñānaṃ śivaṃ yattu tadadhyagīṣṭa /
svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tathaiva sarvaprajābhyaḥ śivamāśaśaṃse

2.36

bhaṃ bhāsuraṃ cāṅgirasādhidevaṃ yathāvadānarca tadāyuṣe saḥ /
juhāva havyānyakṛśe kṛśānau dadau dvijebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāśca

2.37

sasnau śarīraṃ pavituṃ manaśca tīrthāmbubhiścaiva guṇāmbubhiśca /
vedopadiṣṭaṃ samamātmajaṃ ca somaṃ papau śāntisukhaṃ ca hārdam

2.38

sāntvaṃ babhāṣe na ca nārthavadyajjajalpa tattvaṃ na ca vipriyaṃ yat /
sāntvaṃ hyatattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ hriyāśakannātmana eva vaktum

2.39

iṣṭeṣvaniṣṭeṣu ca kāryavatsu na rāgadoṣāśrayatāṃ prapede /
śivaṃ siṣeve vyavahāraśuddhaṃ yajñaṃ hi mene na tathā yathā tat

2.40

āśāvate cāhigatāya sadyo deyāmbubhistarṣamacecchidiṣṭa /
yuddhādṛte vṛttaparaśvadhena dviḍdarpamudvṛttamabebhidiṣṭa

2.41

ekaṃ vininye sa jugopa sapta saptaiva tatyāja rarakṣa pañca /
prāpa trivarga bubudhe trivarga jajñe dvivarga prajahau dvivargam

2.42

kṛtāgaso 'pi pratipādya vadhyānnājīghanannāpi ruṣā dadarśa /
babandha sāntvena phalena caitāṃstyāgo 'pi teṣāṃ hyanayāya dṛṣṭaḥ

2.43

ārṣāṇyacārītparamavratāni vairāṇyahāsīccirasaṃbhṛtāni /
yaśāṃsi cāpadguṇagandhavanti rajāṃsyahārṣīnmalinīkarāṇi

2.44

na cājihīrṣidvalimapravṛttaṃ na cācikīrṣitparavastvabhidhyām /
na cāvivakṣīd dviṣatāmadharma na cāvivākṣīddhṛdayena manyum

2.45

tasmiṃstathā bhūmipatau pravṛtte bhṛtyāśca paurāśca tathaiva ceruḥ /
śamātmake cetasi viprasanne prayuktayogasya yathendriyāṇi

2.46

kāle tataścārupayodharāyāṃ yaśodharāyāṃ svayaśodharāyām /
śauddhodane rāhusapatnavaktro jajñe suto rāhula eva nāmnā

2.47

atheṣṭaputraḥ paramapratītaḥ kulasya vṛddhiṃ prati bhūmipālaḥ /
yathaiva putraprasave nananda tathaiva pautraprasave nananda

2.48

putrasya me putragato mameva snehaḥ kathaṃ syāditi jātaharṣaḥ /
kāle sa taṃ taṃ vidhimālalambe putrapriyaḥ svargamivārurukṣan

2.49

sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ rājavarṣabhāṇāṃ yaśasānvitānām /
śuklānyamuktvāpi tapāṃsyatapta yajñaiśca hiṃsārahitairayaṣṭa

2.50

ajājvaliṣṭātha sa puṇyakarmā nṛpaśriyā caiva tapaḥśriyā ca /
kulena vṛttena dhiyā ca dīptastejaḥ sahasrāṃśurivotsisṛkṣuḥ

2.51

svāyaṃbhuvaṃ cārcikamarcayitvā jajāpa putrasthitaye sthitaśrīḥ /
cakāra karmāṇi ca duṣkarāṇi prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivādikāle

2.52

tatyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe /
vaśīva kaṃcidviṣayaṃ na bheje piteva sarvānviṣayāndadarśa

2.53

babhāra rājyaṃ sa hi putrahetoḥ putraṃ kulārthaṃ yaśase kulaṃ tu /
svargāya śabdaṃ divamātmahetordharmārthamātmasthitimācakāṅkṣa

2.54

evaṃ sa dharma vividhaṃ cakāra sidbhirnipātaṃ śrutitaśca siddham /
dṛṣṭvā kathaṃ putramukhaṃ suto me vanaṃ na yāyāditi nāthamānaḥ

2.55

rirakṣiṣantaḥ śriyamātmasaṃsthāṃ rakṣanti putrān bhuvi bhūmipālāḥ /
putraṃ narendraḥ sa tu dharmakāmo rarakṣa dharmādviṣayeṣu muñcan

2.56

vanamanupamasattvā bodhisattvāstu sarve viṣayasukharasajñā jagmurutpannaputrāḥ /
ata upacitakarmā rūḍhamūle 'pi hetau sa ratimupasiṣeve bodhimāpanna yāvat

Original text: Buddhacarita · Edition: E.H. Johnston: The Buddhacarita: Or, Acts of the Buddha, Part I. Calcutta: Baptist Mission Press 1935 (Panjab University Oriental Publications, 31) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc