Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 95

95.01

dig^deśa^ceṣṭā^svara^vāsara^ṛkṣa^muhūrta^horā^karaṇa^udaya^aṃśān/
cara^sthira[K.cirasthira, K's tr. carasthira]^unmiśra^bala^abalaṃ ca buddhvā phalāni pravaded rutajṇaḥ//

95.02

dvividhaṃ kathayanti saṃsthitānām
āgāmi^sthira^saṃjñitaṃ ca kāryam/
nṛpa^dūta^cara^anyadeśa^jātāny
abhighātaḥ svajanādi ca^āgama^ākhyam//

95.03

udbaddha^saṃgrahaṇa^bhojana^caura^vahni^
varṣa^utsava^ātmaja^vadhāḥ kalaho bhayaṃ ca/
vargaḥ sthiro +ayam udaya^induyute sthira^ṛkṣe
vidyāt sthiraṃ caragṛhe ca caraṃ yad uktam//

95.04

sthira^pradeśa^upala^mandireṣu surālaye bhū^jala^sannidhau ca/
sthirāṇi kāryāṇi carāṇi yāni cala^pradeśa^ādiṣu ca^āgamāya//

95.05

āpya^udaya^ṛkṣa^kṣaṇa^dig^jaleṣu
pakṣa^avasāneṣu ca ye pradīptāḥ/
sarve +api te vṛṣṭikarā ruvantaḥ
śānto +api vṛṣṭiṃ kurute +ambucārī//

95.06

āgneya^dig^lagna^muhūrta^deśeṣv
arka^pradīpto +agnibhayāya rauti/
viṣṭyāṃ yama^ṛkṣa^udaya^kaṇṭakeṣu
niṣpatra^vallīṣu ca doṣakṛt[K.moṣakṛt] syāt//

95.07

grāmyaḥ pradīptaḥ svara^ceṣṭitābhyām
ugro ruvan kaṇṭakini sthitaś ca/
bhauma^ṛkṣalagne yadi nairṛtīṃ ca
sthito +abhitaś cet kalahāya dṛṣṭaḥ//

95.08

lagne +atha vā^indor bhṛgu^bha^aṃśa^saṃsthe
vidik^sthito +adho^vadanaś ca rauti/
dīptaḥ sa cet saṃgrahaṇaṃ karoti
yonyā tayā yā vidiśi pradiṣṭā//

95.09

puṃrāśi^lagne viṣame tithau ca
diksthaḥ pradīptaḥ śukuno nara^ākhyaḥ/
vācyaṃ tadā saṃgrahaṇaṃ narāṇāṃ
miśre bhavet paṇḍaka^samprayogaḥ//

95.10

evaṃ raveḥ kṣetra^navāṃśa^lagne
lagne sthite vā svayam eva sūrye/
dīpto +abhidhatte śakuno virauti[K.vivāsaṃ]
puṃsaḥ pradhānasya hi kāraṇaṃ tat//

95.11

prārambhamāṇeṣu[K.prārabhyamāṇeṣu] ca sarva^kāryeṣv arka^anvitād bhād gaṇayed vilagnam/
samptad vipac ca^iti yathā krameṇa sampad vipac ca^iti[K.vā^api] tatha^eva vācyam[K.vācyā]//

95.12

kāṇena^akṣṇā dakṣiṇena^eti sūrye
candre lagnād dvādaśe ca^itarena/
lagnasthe +arke pāpadṛṣṭe +andha eva
kubjaḥ sva^ṛkṣe śrotra^hīno jaḍo vā//

95.13

krūraḥ ṣaṣṭhe krūradṛṣṭo vilagnād
yasmin rāśau tadgṛha^aṅge vraṇo +asya[K.syāt]/
evaṃ proktaṃ yan mayā janmakāle
cihnaṃ rūpaṃ tat tad asmin vicintyam//
95.ṝ1a ataḥ paraṃ loka^nirūpitāni[K.omits from 95.ṝ1a to 95.ṝ32d]
95.ṝ1b dravyeṣu nānā^akṣara^saṃgrahāṇi/
95.ṝ1c iṣṭa^praṇītāni vibhājitāni
95.ṝ1d nāmāni kendra^kramaśaḥ pravakṣye//
95.ṝ2a lagna^ambu^saṃstha^asta^nabhaḥsthiteṣu
95.ṝ2b kṣetreṣu ye lagnagatā gṛha^aṃśāḥ/
95.ṝ2c tebhyo +akṣarāṇy ātmagṛha^āśrayāṇi
95.ṝ2d vindyād grahāṇāṃ svagaṇa^krameṇa//
95.ṝ3a ka^varga^pūrvān kuja^śukra^cāndri^
95.ṝ3b jīva^arkajānāṃ pravadanti vargān/
95.ṝ3c ya^kāra^pūrvāḥ śaśino niruktā
95.ṝ3d varṇās tv a^kāra^prabhavā raveḥ syuḥ//
95.ṝ4a dreṣkāṇa^vṛddhyā pravadanti nāma
95.ṝ4b tri^pañca^sapta^akṣaram ojarāśau/
95.ṝ4c yugme tu vindyād dvi^catuṣka^ṣaṭkaṃ
95.ṝ4d nāma^akṣarāṇi graha^dṛṣṭi^vṛddhyā//
95.ṝ5a vargottame dvya^kṣarakaṃ cara^aṃśe
95.ṝ5b sthira^ṛkṣa^bhāge catur^akṣaraṃ tat/
95.ṝ5c ojeṣu ca^ebhyo viṣama^akṣarāṇi
95.ṝ5d syur dvisvabhāveṣu tu rāśivac ca//
95.ṝ6a dvimūrti^saṃjñe tu vaded dvināma
95.ṝ6b saumya^īkṣite dviprakṛtau ca rāśau/
95.ṝ6c yāvān gaṇaḥ sva^udayago +aṃśakānāṃ
95.ṝ6d tāvān grahaḥ saṃgrahake +akṣarāṇām//
95.ṝ7a saṃyogam ādau bahuleṣu vindyāt
95.ṝ7b kūṭeṣu saṃyogaparaṃ vadanti/
95.ṝ7c sva^uccāṃśake dviṣkṛtam ṛkṣa^yogād
95.ṝ7d gurv^akṣaraṃ tad^bhavana^aṃśake syāt//
95.ṝ8a mātrā^ādi^yuk syād grahayuk^trikoṇe
95.ṝ8b dreṣkāṇa^paryāyavad akṣareṣu/
95.ṝ8c nabho^baleṣu^ūrdhvam adho +ambujeṣu
95.ṝ8d jñeyo *visargas tu bala[U.visargo^astabala]^anviteṣu//
95.ṝ9a śīrṣa^udayeṣu^ūrdhvam uśanti mātrām
95.ṝ9b adhaś ca pṛṣṭha^udaya^śabditeṣu/
95.ṝ9c tīryak ca vindyād ubhaya^udaye tāṃ
95.ṝ9d dīrgheṣu dīrghām itareṣu ca^anyām//
95.ṝ10a prāg^lagna^toya^asta^nabhaḥsthiteṣu
95.ṝ10b bheṣv aṃśakebhyo +akṣara^saṃgrahaḥ syāt/
95.ṝ10c krūro +akṣaraṃ hanti catuṣṭayastho
95.ṝ10d dṛṣṭyā^api mātrāṃ ca trikoṇago vā//
95.ṝ11a śubhagrahas tu^ūrjita^vīrya^bhāgī
95.ṝ11b sthāna^aṃśa^tulya^akṣaradaḥ sa ca^uktaḥ/
95.ṝ11c paśyan sthitaḥ kendra^trikoṇayor vā
95.ṝ11d sva^ucce +api varṇa^dvayam ātma^bhāge//
95.ṝ12a kṣetreśv are kṣīṇabale +aṃśake ca
95.ṝ12b mātrā^akṣaraṃ nāśam upaiti tajjam/
95.ṝ12c asambhave +apy udbhavam eti tasmin
95.ṝ12d varga^ādyam uccāṃśa^yuji^īśa^dṛṣṭe//
95.ṝ13a kendre yathāsthāna^bala^prakarṣaṃ
95.ṝ13b kṣetrasya tat^kṣetra^pateś ca buddhvā/
95.ṝ13c kāryo +akṣarāṇām anupūrvayogo
95.ṝ13d mātrā^ādi^saṃyoga^vikalpanā ca//
95.ṝ14a tatra^ādirāśy^ādi^catur^vilagnam
95.ṝ14b ādy^aṃśaka^ādi^krama^paryāyeṇa/
95.ṝ14c grahāṃśakebhyaḥ svagaṇa^akṣarāṇām
95.ṝ14d anvarthane prāptir iyaṃ vidhāryā//
95.ṝ15a meṣe kakāro hibuke yakāras
95.ṝ15b tule cakāro makare pakāraḥ/
95.ṝ15c meṣe chakāro hibuke +apy akāras
95.ṝ15d tule khakāro makare phakāraḥ//
95.ṝ16a meṣe ṭakāro hibuke ṭhakāras
95.ṝ16b tule takāro makare thakāraḥ/
95.ṝ16c meṣe tu rephā hibuke jakāras
95.ṝ16d tule bakāro makare gakāraḥ//
95.ṝ17a ākāram ādye +ambugate ghakāram
95.ṝ17b aste bhakāraṃ makare jhakāram/
95.ṝ17c lagne ḍakāraṃ hibuke dakāram
95.ṝ17d aste dhakāraṃ makare ḍhakāram//
95.ṝ18a lagne ñakāro hibuke makāras
95.ṝ18b tule ṅakāro makare lakāraḥ/
95.ṝ18c lagne kakāro hibuke pakāras
95.ṝ18d tule cakāro makare ikāraḥ//
95.ṝ19a lagne nakāro hibuke takāras
95.ṝ19b tule ṇakāro makare ṭakāraḥ/
95.ṝ19c ity etad uktaṃ carasaṃjñakasya
95.ṝ19d vakṣye sthirākhyasya catuṣṭayasya//
95.ṝ20a vṛṣe phakāro hibuke khakāraḥ
95.ṝ20b kīṭe vakāro nṛghaṭe chakāraḥ/
95.ṝ20c ādyāṃśakebhyo matimān vidadhyād
95.ṝ20d anukrameṇa sthirasaṃjñakeṣu//
95.ṝ21a lagne bakāro hibuke jakāra
95.ṝ21b īkāram aste +ambarage gakāraḥ/
95.ṝ21c vṛṣe thakāro hibuke ṭakāraḥ
95.ṝ21d kīṭe ḍakāro nṛghaṭe dakāraḥ//
95.ṝ22a vṛṣe ghakāro hibuke śakāraḥ
95.ṝ22b kīṭe jhakāro nṛghaṭe bhakāraḥ/
95.ṝ22c lagne jakāro hibuke ukāraḥ
95.ṝ22d kīṭe ṅakāro nṛghaṭe makāraḥ//
95.ṝ23a lagne ḍhakāro +atha jale ṇakāraś
95.ṝ23b cāste dhakāro +ambarage nakāraḥ/
95.ṝ23c vṛṣe ṣakāro hibuke cakāraḥ
95.ṝ23d kīṭe pakāro nṛghaṭe kakāraḥ//
95.ṝ24a ūkāram āhur vṛṣabhe jale kham
95.ṝ24b aste phakāro nṛghaṭe chakāraḥ/
95.ṝ24c antye vṛṣe ṭam tam uśanti siṃhe
95.ṝ24d thaṃ saptage ṭhaṃ pravadanti kumbhe//
95.ṝ25a dvimūrtisaṃjñe mithune jakārāḥ
95.ṝ25b ṣaṣṭhe bakāraḥ prathamāṃśake syāt/
95.ṝ25c dhanurdhare +astopagate gakāro
95.ṝ25d mīnadvaye cāmbarage sakāraḥ//
95.ṝ26a lagne ghakāro hibuke bhakāraś
95.ṝ26b cāste jhakāro +ambaramadhyage ī/
95.ṝ26c lagne dakāro hibuke dhakāram
95.ṝ26d aste ḍakāraṃ vidur ambare ḍham//
95.ṝ27a lagne makāro hibuke ṅakāraś
95.ṝ27b aste hakāro +ambarage ñakāraḥ/
95.ṝ27c lagne pakāro jalage cakāra
95.ṝ27d aikāram aste +ambarage kakāraḥ//
95.ṝ28a prāglagne naṃ jalage ṇam āhur
95.ṝ28b astaṃ gate ṭaṃ nabhasi sthite tam/
95.ṝ28c prāglagnage khaṃ jalage yam āhur
95.ṝ28d astaṃ gate chaṃ nabhasi sthite pham//
95.ṝ29a lagne jam okāram athāmbusaṃsthe
95.ṝ29b gam astasaṃsthe vidur ambare bam/
95.ṝ29c ṭhaṃ lagnage +antye hibukāśrite ḍaṃ
95.ṝ29d tham astage daṃ nabhasi sthite vai//
95.ṝ30a evaṃ vikalpo +akṣara^saṃgraho +ayaṃ
95.ṝ30b nāmnāṃ niruddiṣṭa^vidhāna uktaḥ/
95.ṝ30c sarveṣu lagneṣu ca ke cid evam
95.ṝ30d icchanti pūrva^ukta^vidhānavat tu//
95.ṝ31a kendrāṇi vā kendra^gata^aṃśakaiḥ svaiḥ
95.ṝ31b pṛthak pṛthak saṃguṇitāni kṛtvā/
95.ṝ31c trikṛd^vibhaktaṃ vidur akṣaraṃ tat
95.ṝ31d kṣetra^īśvarasya^amśa^parikrama^svam//
95.ṝ32a saṃcintita^prārthita^nirgateṣu
95.ṝ32b naṣṭa^kṣata^strī^rati^bhojaneṣu/
95.ṝ32c svapna^ṛkṣa^cintā^puruṣādi^vargeṣv
95.ṝ32d eteṣu nāmāny upalakṣayeta

95.14

dvyakṣaraṃ cara^gṛha^aṃśaka^udaye
nāma cāsya catur^akṣaraṃ sthire/
nāmayugmam api ca dvimūrtiṣu
tryakṣaraṃ bhavati ca^asya pañcabhiḥ//

95.15

ka^ādyās tu vargāḥ kuja^śukra^saumya^
jīva^arkajānāṃ kramaśaḥ pradiṣṭāḥ/
varṇa^aṣṭakaṃ ya^ādi ca śītaraśme
raver a^kārāt kramaśaḥ svarāḥ syuḥ//

95.16

nāmāni ca^agny^ambu^kumāra^viṣṇu^
śakra^indrapatnī^caturānanānām/
tulyāni sūryāt kramaśo vicintya
dvi^try^ādi^varṇair ghaṭayet svabuddhyā//

95.17

vayāṃsi teṣām stana^pāna^bālya^
vrata^sthitā yauvana^madhya^vṛddhāḥ/
atīva^vṛddhā iti candra^bhauma^
jña^śukra^jīva^arka^śanaiścarāṇām//
96 pākādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc