બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 95

દિગ્^દેશ^ચેષ્ટા^સ્વર^વાસર^ઋક્ષ^મુહૂર્ત^હોરા^કરણ^ઉદય^અંશાન્।
ચર^સ્થિર[ક્.ચિરસ્થિર, ક્ઽસ્ ત્ર્. ચરસ્થિર]^ઉન્મિશ્ર^બલ^અબલં ચ બુદ્ધ્વા ફલાનિ પ્રવદેદ્ રુતજ્ણઃ॥

દ્વિવિધં કથયન્તિ સંસ્થિતાનામ્
આગામિ^સ્થિર^સંજ્ઞિતં ચ કાર્યમ્।
નૃપ^દૂત^ચર^અન્યદેશ^જાતાન્ય્
અભિઘાતઃ સ્વજનાદિ ચ^આગમ^આખ્યમ્॥

ઉદ્બદ્ધ^સંગ્રહણ^ભોજન^ચૌર^વહ્નિ^
વર્ષ^ઉત્સવ^આત્મજ^વધાઃ કલહો ભયં ચ।
વર્ગઃ સ્થિરો +અયમ્ ઉદય^ઇન્દુયુતે સ્થિર^ઋક્ષે
વિદ્યાત્ સ્થિરં ચરગૃહે ચ ચરં યદ્ ઉક્તમ્॥

સ્થિર^પ્રદેશ^ઉપલ^મન્દિરેષુ સુરાલયે ભૂ^જલ^સન્નિધૌ ચ।
સ્થિરાણિ કાર્યાણિ ચરાણિ યાનિ ચલ^પ્રદેશ^આદિષુ ચ^આગમાય॥

આપ્ય^ઉદય^ઋક્ષ^ક્ષણ^દિગ્^જલેષુ
પક્ષ^અવસાનેષુ ચ યે પ્રદીપ્તાઃ।
સર્વે +અપિ તે વૃષ્ટિકરા રુવન્તઃ
શાન્તો +અપિ વૃષ્ટિં કુરુતે +અમ્બુચારી॥

આગ્નેય^દિગ્^લગ્ન^મુહૂર્ત^દેશેષ્વ્
અર્ક^પ્રદીપ્તો +અગ્નિભયાય રૌતિ।
વિષ્ટ્યાં યમ^ઋક્ષ^ઉદય^કણ્ટકેષુ
નિષ્પત્ર^વલ્લીષુ ચ દોષકૃત્[ક્.મોષકૃત્] સ્યાત્॥

ગ્રામ્યઃ પ્રદીપ્તઃ સ્વર^ચેષ્ટિતાભ્યામ્
ઉગ્રો રુવન્ કણ્ટકિનિ સ્થિતશ્ ચ।
ભૌમ^ઋક્ષલગ્ને યદિ નૈરૃતીં ચ
સ્થિતો +અભિતશ્ ચેત્ કલહાય દૃષ્ટઃ॥

લગ્ને +અથ વા^ઇન્દોર્ ભૃગુ^ભ^અંશ^સંસ્થે
વિદિક્^સ્થિતો +અધો^વદનશ્ ચ રૌતિ।
દીપ્તઃ સ ચેત્ સંગ્રહણં કરોતિ
યોન્યા તયા યા વિદિશિ પ્રદિષ્ટા॥

પુંરાશિ^લગ્ને વિષમે તિથૌ ચ
દિક્સ્થઃ પ્રદીપ્તઃ શુકુનો નર^આખ્યઃ।
વાચ્યં તદા સંગ્રહણં નરાણાં
મિશ્રે ભવેત્ પણ્ડક^સમ્પ્રયોગઃ॥

એવં રવેઃ ક્ષેત્ર^નવાંશ^લગ્ને
લગ્ને સ્થિતે વા સ્વયમ્ એવ સૂર્યે।
દીપ્તો +અભિધત્તે શકુનો વિરૌતિ[ક્.વિવાસં]
પુંસઃ પ્રધાનસ્ય હિ કારણં તત્॥

પ્રારમ્ભમાણેષુ[ક્.પ્રારભ્યમાણેષુ] ચ સર્વ^કાર્યેષ્વ્ અર્ક^અન્વિતાદ્ ભાદ્ ગણયેદ્ વિલગ્નમ્।
સમ્પ્તદ્ વિપચ્ ચ^ઇતિ યથા ક્રમેણ સમ્પદ્ વિપચ્ ચ^ઇતિ[ક્.વા^અપિ] તથ^એવ વાચ્યમ્[ક્.વાચ્યા]॥

કાણેન^અક્ષ્ણા દક્ષિણેન^એતિ સૂર્યે
ચન્દ્રે લગ્નાદ્ દ્વાદશે ચ^ઇતરેન।
લગ્નસ્થે +અર્કે પાપદૃષ્ટે +અન્ધ એવ
કુબ્જઃ સ્વ^ઋક્ષે શ્રોત્ર^હીનો જડો વા॥

ક્રૂરઃ ષષ્ઠે ક્રૂરદૃષ્ટો વિલગ્નાદ્
યસ્મિન્ રાશૌ તદ્ગૃહ^અઙ્ગે વ્રણો +અસ્ય[ક્.સ્યાત્]।
એવં પ્રોક્તં યન્ મયા જન્મકાલે
ચિહ્નં રૂપં તત્ તદ્ અસ્મિન્ વિચિન્ત્યમ્॥
95.ૠ1અ અતઃ પરં લોક^નિરૂપિતાનિ[ક્.ઓમિત્સ્ fરોમ્ 95.ૠ1અ તો 95.ૠ32દ્]
95.ૠ1બ્ દ્રવ્યેષુ નાના^અક્ષર^સંગ્રહાણિ।
95.ૠ1ચ્ ઇષ્ટ^પ્રણીતાનિ વિભાજિતાનિ
95.ૠ1દ્ નામાનિ કેન્દ્ર^ક્રમશઃ પ્રવક્ષ્યે॥
95.ૠ2અ લગ્ન^અમ્બુ^સંસ્થ^અસ્ત^નભઃસ્થિતેષુ
95.ૠ2બ્ ક્ષેત્રેષુ યે લગ્નગતા ગૃહ^અંશાઃ।
95.ૠ2ચ્ તેભ્યો +અક્ષરાણ્ય્ આત્મગૃહ^આશ્રયાણિ
95.ૠ2દ્ વિન્દ્યાદ્ ગ્રહાણાં સ્વગણ^ક્રમેણ॥
95.ૠ3અ ક^વર્ગ^પૂર્વાન્ કુજ^શુક્ર^ચાન્દ્રિ^
95.ૠ3બ્ જીવ^અર્કજાનાં પ્રવદન્તિ વર્ગાન્।
95.ૠ3ચ્ ય^કાર^પૂર્વાઃ શશિનો નિરુક્તા
95.ૠ3દ્ વર્ણાસ્ ત્વ્ અ^કાર^પ્રભવા રવેઃ સ્યુઃ॥
95.ૠ4અ દ્રેષ્કાણ^વૃદ્ધ્યા પ્રવદન્તિ નામ
95.ૠ4બ્ ત્રિ^પઞ્ચ^સપ્ત^અક્ષરમ્ ઓજરાશૌ।
95.ૠ4ચ્ યુગ્મે તુ વિન્દ્યાદ્ દ્વિ^ચતુષ્ક^ષટ્કં
95.ૠ4દ્ નામ^અક્ષરાણિ ગ્રહ^દૃષ્ટિ^વૃદ્ધ્યા॥
95.ૠ5અ વર્ગોત્તમે દ્વ્ય^ક્ષરકં ચર^અંશે
95.ૠ5બ્ સ્થિર^ઋક્ષ^ભાગે ચતુર્^અક્ષરં તત્।
95.ૠ5ચ્ ઓજેષુ ચ^એભ્યો વિષમ^અક્ષરાણિ
95.ૠ5દ્ સ્યુર્ દ્વિસ્વભાવેષુ તુ રાશિવચ્ ચ॥
95.ૠ6અ દ્વિમૂર્તિ^સંજ્ઞે તુ વદેદ્ દ્વિનામ
95.ૠ6બ્ સૌમ્ય^ઈક્ષિતે દ્વિપ્રકૃતૌ ચ રાશૌ।
95.ૠ6ચ્ યાવાન્ ગણઃ સ્વ^ઉદયગો +અંશકાનાં
95.ૠ6દ્ તાવાન્ ગ્રહઃ સંગ્રહકે +અક્ષરાણામ્॥
95.ૠ7અ સંયોગમ્ આદૌ બહુલેષુ વિન્દ્યાત્
95.ૠ7બ્ કૂટેષુ સંયોગપરં વદન્તિ।
95.ૠ7ચ્ સ્વ^ઉચ્ચાંશકે દ્વિષ્કૃતમ્ ઋક્ષ^યોગાદ્
95.ૠ7દ્ ગુર્વ્^અક્ષરં તદ્^ભવન^અંશકે સ્યાત્॥
95.ૠ8અ માત્રા^આદિ^યુક્ સ્યાદ્ ગ્રહયુક્^ત્રિકોણે
95.ૠ8બ્ દ્રેષ્કાણ^પર્યાયવદ્ અક્ષરેષુ।
95.ૠ8ચ્ નભો^બલેષુ^ઊર્ધ્વમ્ અધો +અમ્બુજેષુ
95.ૠ8દ્ જ્ઞેયો *વિસર્ગસ્ તુ બલ[ઉ.વિસર્ગો^અસ્તબલ]^અન્વિતેષુ॥
95.ૠ9અ શીર્ષ^ઉદયેષુ^ઊર્ધ્વમ્ ઉશન્તિ માત્રામ્
95.ૠ9બ્ અધશ્ ચ પૃષ્ઠ^ઉદય^શબ્દિતેષુ।
95.ૠ9ચ્ તીર્યક્ ચ વિન્દ્યાદ્ ઉભય^ઉદયે તાં
95.ૠ9દ્ દીર્ઘેષુ દીર્ઘામ્ ઇતરેષુ ચ^અન્યામ્॥
95.ૠ10અ પ્રાગ્^લગ્ન^તોય^અસ્ત^નભઃસ્થિતેષુ
95.ૠ10બ્ ભેષ્વ્ અંશકેભ્યો +અક્ષર^સંગ્રહઃ સ્યાત્।
95.ૠ10ચ્ ક્રૂરો +અક્ષરં હન્તિ ચતુષ્ટયસ્થો
95.ૠ10દ્ દૃષ્ટ્યા^અપિ માત્રાં ચ ત્રિકોણગો વા॥
95.ૠ11અ શુભગ્રહસ્ તુ^ઊર્જિત^વીર્ય^ભાગી
95.ૠ11બ્ સ્થાન^અંશ^તુલ્ય^અક્ષરદઃ સ ચ^ઉક્તઃ।
95.ૠ11ચ્ પશ્યન્ સ્થિતઃ કેન્દ્ર^ત્રિકોણયોર્ વા
95.ૠ11દ્ સ્વ^ઉચ્ચે +અપિ વર્ણ^દ્વયમ્ આત્મ^ભાગે॥
95.ૠ12અ ક્ષેત્રેશ્વ્ અરે ક્ષીણબલે +અંશકે ચ
95.ૠ12બ્ માત્રા^અક્ષરં નાશમ્ ઉપૈતિ તજ્જમ્।
95.ૠ12ચ્ અસમ્ભવે +અપ્ય્ ઉદ્ભવમ્ એતિ તસ્મિન્
95.ૠ12દ્ વર્ગ^આદ્યમ્ ઉચ્ચાંશ^યુજિ^ઈશ^દૃષ્ટે॥
95.ૠ13અ કેન્દ્રે યથાસ્થાન^બલ^પ્રકર્ષં
95.ૠ13બ્ ક્ષેત્રસ્ય તત્^ક્ષેત્ર^પતેશ્ ચ બુદ્ધ્વા।
95.ૠ13ચ્ કાર્યો +અક્ષરાણામ્ અનુપૂર્વયોગો
95.ૠ13દ્ માત્રા^આદિ^સંયોગ^વિકલ્પના ચ॥
95.ૠ14અ તત્ર^આદિરાશ્ય્^આદિ^ચતુર્^વિલગ્નમ્
95.ૠ14બ્ આદ્ય્^અંશક^આદિ^ક્રમ^પર્યાયેણ।
95.ૠ14ચ્ ગ્રહાંશકેભ્યઃ સ્વગણ^અક્ષરાણામ્
95.ૠ14દ્ અન્વર્થને પ્રાપ્તિર્ ઇયં વિધાર્યા॥
95.ૠ15અ મેષે કકારો હિબુકે યકારસ્
95.ૠ15બ્ તુલે ચકારો મકરે પકારઃ।
95.ૠ15ચ્ મેષે છકારો હિબુકે +અપ્ય્ અકારસ્
95.ૠ15દ્ તુલે ખકારો મકરે ફકારઃ॥
95.ૠ16અ મેષે ટકારો હિબુકે ઠકારસ્
95.ૠ16બ્ તુલે તકારો મકરે થકારઃ।
95.ૠ16ચ્ મેષે તુ રેફા હિબુકે જકારસ્
95.ૠ16દ્ તુલે બકારો મકરે ગકારઃ॥
95.ૠ17અ આકારમ્ આદ્યે +અમ્બુગતે ઘકારમ્
95.ૠ17બ્ અસ્તે ભકારં મકરે ઝકારમ્।
95.ૠ17ચ્ લગ્ને ડકારં હિબુકે દકારમ્
95.ૠ17દ્ અસ્તે ધકારં મકરે ઢકારમ્॥
95.ૠ18અ લગ્ને ઞકારો હિબુકે મકારસ્
95.ૠ18બ્ તુલે ઙકારો મકરે લકારઃ।
95.ૠ18ચ્ લગ્ને કકારો હિબુકે પકારસ્
95.ૠ18દ્ તુલે ચકારો મકરે ઇકારઃ॥
95.ૠ19અ લગ્ને નકારો હિબુકે તકારસ્
95.ૠ19બ્ તુલે ણકારો મકરે ટકારઃ।
95.ૠ19ચ્ ઇત્ય્ એતદ્ ઉક્તં ચરસંજ્ઞકસ્ય
95.ૠ19દ્ વક્ષ્યે સ્થિરાખ્યસ્ય ચતુષ્ટયસ્ય॥
95.ૠ20અ વૃષે ફકારો હિબુકે ખકારઃ
95.ૠ20બ્ કીટે વકારો નૃઘટે છકારઃ।
95.ૠ20ચ્ આદ્યાંશકેભ્યો મતિમાન્ વિદધ્યાદ્
95.ૠ20દ્ અનુક્રમેણ સ્થિરસંજ્ઞકેષુ॥
95.ૠ21અ લગ્ને બકારો હિબુકે જકાર
95.ૠ21બ્ ઈકારમ્ અસ્તે +અમ્બરગે ગકારઃ।
95.ૠ21ચ્ વૃષે થકારો હિબુકે ટકારઃ
95.ૠ21દ્ કીટે ડકારો નૃઘટે દકારઃ॥
95.ૠ22અ વૃષે ઘકારો હિબુકે શકારઃ
95.ૠ22બ્ કીટે ઝકારો નૃઘટે ભકારઃ।
95.ૠ22ચ્ લગ્ને જકારો હિબુકે ઉકારઃ
95.ૠ22દ્ કીટે ઙકારો નૃઘટે મકારઃ॥
95.ૠ23અ લગ્ને ઢકારો +અથ જલે ણકારશ્
95.ૠ23બ્ ચાસ્તે ધકારો +અમ્બરગે નકારઃ।
95.ૠ23ચ્ વૃષે ષકારો હિબુકે ચકારઃ
95.ૠ23દ્ કીટે પકારો નૃઘટે કકારઃ॥
95.ૠ24અ ઊકારમ્ આહુર્ વૃષભે જલે ખમ્
95.ૠ24બ્ અસ્તે ફકારો નૃઘટે છકારઃ।
95.ૠ24ચ્ અન્ત્યે વૃષે ટમ્ તમ્ ઉશન્તિ સિંહે
95.ૠ24દ્ થં સપ્તગે ઠં પ્રવદન્તિ કુમ્ભે॥
95.ૠ25અ દ્વિમૂર્તિસંજ્ઞે મિથુને જકારાઃ
95.ૠ25બ્ ષષ્ઠે બકારઃ પ્રથમાંશકે સ્યાત્।
95.ૠ25ચ્ ધનુર્ધરે +અસ્તોપગતે ગકારો
95.ૠ25દ્ મીનદ્વયે ચામ્બરગે સકારઃ॥
95.ૠ26અ લગ્ને ઘકારો હિબુકે ભકારશ્
95.ૠ26બ્ ચાસ્તે ઝકારો +અમ્બરમધ્યગે ઈ।
95.ૠ26ચ્ લગ્ને દકારો હિબુકે ધકારમ્
95.ૠ26દ્ અસ્તે ડકારં વિદુર્ અમ્બરે ઢમ્॥
95.ૠ27અ લગ્ને મકારો હિબુકે ઙકારશ્
95.ૠ27બ્ અસ્તે હકારો +અમ્બરગે ઞકારઃ।
95.ૠ27ચ્ લગ્ને પકારો જલગે ચકાર
95.ૠ27દ્ ઐકારમ્ અસ્તે +અમ્બરગે કકારઃ॥
95.ૠ28અ પ્રાગ્લગ્ને નં જલગે ણમ્ આહુર્
95.ૠ28બ્ અસ્તં ગતે ટં નભસિ સ્થિતે તમ્।
95.ૠ28ચ્ પ્રાગ્લગ્નગે ખં જલગે યમ્ આહુર્
95.ૠ28દ્ અસ્તં ગતે છં નભસિ સ્થિતે ફમ્॥
95.ૠ29અ લગ્ને જમ્ ઓકારમ્ અથામ્બુસંસ્થે
95.ૠ29બ્ ગમ્ અસ્તસંસ્થે વિદુર્ અમ્બરે બમ્।
95.ૠ29ચ્ ઠં લગ્નગે +અન્ત્યે હિબુકાશ્રિતે ડં
95.ૠ29દ્ થમ્ અસ્તગે દં નભસિ સ્થિતે વૈ॥
95.ૠ30અ એવં વિકલ્પો +અક્ષર^સંગ્રહો +અયં
95.ૠ30બ્ નામ્નાં નિરુદ્દિષ્ટ^વિધાન ઉક્તઃ।
95.ૠ30ચ્ સર્વેષુ લગ્નેષુ ચ કે ચિદ્ એવમ્
95.ૠ30દ્ ઇચ્છન્તિ પૂર્વ^ઉક્ત^વિધાનવત્ તુ॥
95.ૠ31અ કેન્દ્રાણિ વા કેન્દ્ર^ગત^અંશકૈઃ સ્વૈઃ
95.ૠ31બ્ પૃથક્ પૃથક્ સંગુણિતાનિ કૃત્વા।
95.ૠ31ચ્ ત્રિકૃદ્^વિભક્તં વિદુર્ અક્ષરં તત્
95.ૠ31દ્ ક્ષેત્ર^ઈશ્વરસ્ય^અમ્શ^પરિક્રમ^સ્વમ્॥
95.ૠ32અ સંચિન્તિત^પ્રાર્થિત^નિર્ગતેષુ
95.ૠ32બ્ નષ્ટ^ક્ષત^સ્ત્રી^રતિ^ભોજનેષુ।
95.ૠ32ચ્ સ્વપ્ન^ઋક્ષ^ચિન્તા^પુરુષાદિ^વર્ગેષ્વ્
95.ૠ32દ્ એતેષુ નામાન્ય્ ઉપલક્ષયેત

દ્વ્યક્ષરં ચર^ગૃહ^અંશક^ઉદયે
નામ ચાસ્ય ચતુર્^અક્ષરં સ્થિરે।
નામયુગ્મમ્ અપિ ચ દ્વિમૂર્તિષુ
ત્ર્યક્ષરં ભવતિ ચ^અસ્ય પઞ્ચભિઃ॥

ક^આદ્યાસ્ તુ વર્ગાઃ કુજ^શુક્ર^સૌમ્ય^
જીવ^અર્કજાનાં ક્રમશઃ પ્રદિષ્ટાઃ।
વર્ણ^અષ્ટકં ય^આદિ ચ શીતરશ્મે
રવેર્ અ^કારાત્ ક્રમશઃ સ્વરાઃ સ્યુઃ॥

નામાનિ ચ^અગ્ન્ય્^અમ્બુ^કુમાર^વિષ્ણુ^
શક્ર^ઇન્દ્રપત્ની^ચતુરાનનાનામ્।
તુલ્યાનિ સૂર્યાત્ ક્રમશો વિચિન્ત્ય
દ્વિ^ત્ર્ય્^આદિ^વર્ણૈર્ ઘટયેત્ સ્વબુદ્ધ્યા॥

વયાંસિ તેષામ્ સ્તન^પાન^બાલ્ય^
વ્રત^સ્થિતા યૌવન^મધ્ય^વૃદ્ધાઃ।
અતીવ^વૃદ્ધા ઇતિ ચન્દ્ર^ભૌમ^
જ્ઞ^શુક્ર^જીવ^અર્ક^શનૈશ્ચરાણામ્॥
96 પાકાધ્યાયઃ