Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 94

94.01

prācyānāṃ dakṣiṇataḥ śubhadāḥ[K.śubhadaḥ] kākāḥ karāyikā vāmāḥ[K.vāmā]/
viparītam anya^deśeṣv avadhir loka^prasiddhyā^eva//

94.02

vaiśākhe nirupahate vṛkṣe nīḍaḥ subhikṣa^śiva^dātā/
nindita^kaṇṭaki^śuṣkeṣv asubhikṣa^bhayāni taddeśe//

94.03

nīḍe prāk śākhāyāṃ śaradi bhavet prathama^vṛṣṭir aparasyām/
yāmya^uttarayor madhyāt[K.madhyā] pradhāna^vṛṣṭis taror upari//

94.04

śikhi^diśi maṇḍala^vṛṣṭir nairṛtyāṃ śāradasya niṣpattiḥ/
pariśeṣayoḥ subhikṣaṃ mūṣaka^*sampac ca[K.sampat tu] vāyavye//

94.05

śara^darbha^gulma^vallī^dhānya^prāsāda^geha^nimneṣu/
śūnyo bhavati sa deśaś caura^anāvṛṣṭi^roga^ārtaḥ//

94.06

dvi^tri^catuḥ^śāvatvaṃ subhikṣadaṃ pañcabhir nṛpa^anyatvam/
aṇḍa^avakiraṇam eka^aṇḍatā^aprasūtiś ca na śivāya//

94.07

cauraka^varṇaiś caurāś citrair mṛtyuḥ sitais tu vahni^bhayam/
vikalair durbhikṣa^bhayaṃ kākānāṃ nirdiśet^śiśubhiḥ//

94.08

animitta^saṃhatair grāma^madhyagaiḥ kṣud^bhayaṃ praviruvadbhiḥ[K.pravāśadbhiḥ]/
rodhaś cakra^ākārair abhighāto varga^varga^sthaiḥ//

94.09

abhayāś ca tuṇḍa^pakṣaiś caraṇa^vighātair janān abhibhavantaḥ/
kurvanti śatru^vṛddhiṃ niśi vicaranto jana^vināśam//

94.10

savyena khe bhramadbhiḥ svabhayaṃ viparīta^maṇḍalaiś ca parāt/
atyākulaṃ bhramadbhir vāta^udbhramo bhavati kākaiḥ//

94.11

ūrdhva^mukhāś cala^pakṣāḥ pathi bhayadāḥ kṣud^bhayāya dhānya^muṣaḥ/
senā^aṅga^sthā yuddhaṃ parimoṣaṃ ca^anyabhṛta^pakṣāḥ//

94.12

bhasma^asthi^keśa^patrāṇi vinyasan pati^vadhāya śayyāyām/
maṇi^kusuma^ādy^avahanane[K.avahanena] sutasya *janmāpyathā^aṅganāyāś[K.janmāṅganāyāś ca][U.janma^anyathā^aṅganāyāś] ca//

94.13

pūrṇānane +artha^lābhaḥ sikatā^dhānya^ārdramṛt^kusuma^pūrvaiḥ/
bhayado jana^saṃvāsād yadi bhāṇḍāny apanayet kākaḥ//

94.14

vāhana^śastra^upānat^chatrachāyā^aṅga^kuṭṭane maraṇam/
tatpūjāyāṃ pūjā viṣṭhā^karaṇe +anna^samprāptiḥ//

94.15

yad dravyam upanayet tasya labdhir apaharati cet praṇāśaḥ syāt/
pīta^dravyaiḥ[K.pītadravye] kanakaṃ vastraṃ *kārpāsikaiḥ sitaiḥ[K.kārpāsike site] rūpyam//

94.16

sakṣīra^arjuna^vañjula^kūladvaya^pulina^gā ruvantaś ca/
prāvṛṣi vṛṣṭiṃ durdinam anṛtau snātāś ca pāṃśu^jalaiḥ//

94.17

dāruṇa^nādas taru^koṭara^upago vāyaso mahā^bhayadaḥ/
salilam avalokya viruvan vṛṣṭikaro +abda^anurāvī ca//

94.18

dīpta^udvigno viṭape vikuṭṭayan vahnikṛd vidhuta^pakṣaḥ/
rakta^dravyaṃ dagdhaṃ tṛṇa^kāṣṭhaṃ vā gṛhe vidadhat//

94.19

aindrya^ādi^dig avalokī sūrya^abhimukho ruvan gṛhe gṛhinaḥ/
rājabhaya^cora^bandhana^kalahāḥ syuḥ paśu^bhayaṃ ca^iti//

94.20

śāntām aindrīm avalokayan ruyād rājapuruṣa^mitra^āptiḥ/
bhavati ca suvarṇa^labdhiḥ śāly^anna^guḍa^aśana^āptiś ca//

94.21

āgneyyām analājīvika^yuvati^pravara^dhātu^lābhaś ca/
yāmye māṣa^kulūtthā[K.kulatthā]bhojyaṃ gāndharvikair yogaḥ//

94.22

nairṛtyāṃ dūta^aśva^upakaraṇa^dadhi^taila^palala^bhojya^āptiḥ/
vāruṇyāṃ māṃsa^surā^āsava^dhānya^samudra^ratna^āptiḥ//

94.23

mārutyāṃ śastra^āyudha^saroja^vallī^phala^aśana^āptiś ca/
saumyāyāṃ parama^anna^aśanaṃ turaṅga^ambara^prāptiḥ//

94.24

aiśānyāṃ samprāptir ghṛta^pūrṇānāṃ bhaved anaḍuhaś ca/
evaṃ phalaṃ gṛhapater gṛha^pṛṣṭha^samāśrite bhavati//

94.25

gamane karṇasamaś cet kṣemāya na kārya^siddhaye bhavati//
abhimukham upaiti yātur viruvan vinivartayed yātrām//

94.26

vāme vāśitvā^ādau dakṣiṇa^pārśve +anuvāśate yātuḥ/
artha^apahāra^kārī tad^viparīto +artha^siddhi^karaḥ//

94.27

yadi vāma eva viruvan[K.viruyāt] muhurmuhur yāyino +anuloma^gatiḥ/
arthasya bhavati siddhyai prācyānāṃ dakṣiṇaś ca^evam//

94.28

vāmaḥ pratiloma^gatir viruvan[K.vāśan] gamanasya vighnakṛd bhavati/
tatrasthasya^eva phalaṃ kathayati tad^vāñchitaṃ gamane//

94.29

dakṣiṇa^virutaṃ kṛtvā vāme viruyād yathā^īpsita^avāptiḥ/
prativāśya puro yāyād drutam *atyarthāgamo bhavati[K.agre +arthāgamo +atimahān]//

94.30

prativāśya pṛṣṭḥato dakṣiṇena yāyād drutaṃ kṣataja^kārī[K.kṣatajakartā]/
ekacaraṇo +arkam īkṣan viruvaṃś ca puro rudhira^hetuḥ//

94.31

dṛṣṭvā^arkam ekapādas tuṇḍena likhed yadā svapicchāni/
purato janasya mahato vadham abhidhatte tadā balibhuk//

94.32

sasya^upete kṣetre viruvati śānte sasasya^bhū^labdhiḥ/
ākula^ceṣṭo viruvan sīmānte kleśakṛd yātuḥ//

94.33

susnigdha^patra^pallava^kusuma^phala^ānamra^surabhi^madhureṣu/
sakṣīra^avraṇa^saṃsthita^manojña^vṛkṣeṣu ca^artha^siddhi^karaḥ[K.cārthakaraḥ]//

94.34

niṣpanna^sasya^śādvala[K.śāḍvala, K's tr. śādvala]^bhavana^prāsāda^harmya^hariteṣu/
dhanya[K.dhānya]^ucchraya^maṅgalyeṣu ca^eva viruvan dhana^āgamadaḥ//

94.35

gopucchasthe valmīkage +atha vā darśanaṃ bhujaṅgasya/
sadyo jvaro mahiṣage viruvati gulme phalaṃ svalpam//

94.36

kāryasya vyāghātas tṛṇakūṭe vāmage +ambu^saṃsthe[K.asthisaṃsthe] vā/
ūrdhva^agni^pluṣṭe +aśani^hate ca kāke vadho bhavati//

94.37

kaṇṭaki^miśre saumye siddhiḥ kāryasya bhavati kalahaś ca/
kaṇṭakini bhavati kalaho vallī^pariveṣṭite bandhaḥ//

94.38

chinna^agre +aṅga^cchedaḥ kalahaḥ śuṣka^druma^sthite dhvāṃkṣe/
purataś ca pṛṣṭhato vā gomaya^saṃsthe dhana^prāptiḥ//

94.39

mṛta^puruṣa^aṅga^avayava^sthito +abhiviruvan[K.+abhivāśan] karoti mṛtyu^bhayam/
bhañjann asthi ca cañcvā yadi viruvaty[K.vāśaty] asthi^bhaṅgāya//

94.40

rajjv^asthi^kāṣṭha^kaṇṭaki^niḥsāra^śiroruha^ānane ruvati/
bhujaga^gada^daṃṣṭri^taskara^śastra^agni^bhayāny anukramaśaḥ//

94.41

sitakusuma^aśuci^māṃsa^ānane +artha^siddhir yathā^īpsitā yātuḥ/
*pakṣau dhunvann[K.dhunvan pakṣāv] ūrdhva^ānane ca vighnaṃ muhuḥ kvaṇati//

94.42

yadi śṛṅkhalāṃ varatrāṃ vallīṃ vā^ādāya vāśate bandhaḥ/
pāṣāṇa^sthe ca bhayaṃ kliṣṭa^apūrva^adhvika^yutiś ca//

94.43

anyonya^bhakṣa^saṃkrāmita^ānane tuṣṭir uttamā bhavati/
vijñeyaḥ strī^lābho dampatyor viruvator[K.vāśator] yugapat//

94.44

pramadā^śira^upagata^pūrṇa^kumbha^saṃsthe +aṅganā^artha^samprāptiḥ/
ghaṭa^kuṭṭane suta^vipad ghaṭa^upahadane +anna^samprāptiḥ//

94.45

skandhāvāra^ādīnāṃ niveśa^samaye ruvaṃś calat^pakṣaḥ/
sūcayate +anyat^sthānaṃ[K.+anyasthānaṃ] niścala^pakṣas tu bhaya^mātram//

94.46

praviśadbhiḥ sainya^ādīn sagṛdhra^kaṅkair vinā^āmiṣaṃ dhvāṃkṣaiḥ/
aviruddhais taiḥ prītir dviṣatāṃ yuddhaṃ viruddhaiś ca//

94.47

bandhaḥ sūkara^saṃsthe paṅkākte sūkare dvike +artha^āptiḥ/
kṣemaṃ khara^uṣṭra^saṃsthe ke cit prāhur vadhaṃ tu khare//

94.48

vāhanalābho +aśvagate viruvaty anuyāyini kṣatajapātaḥ/
anye +apy anuvrajanto yātāraṃ kākavad vihagāḥ//

94.49

dvātriṃśat pravibhakte digcakre yad yathā samuddiṣṭam/
tattat tathā vidheyaṃ guṇa^doṣa^phalaṃ yiyāsūnām//

94.50

kā iti kākasya rutaṃ sva^nilaya^saṃsthasya niṣphalaṃ proktam/
kava iti ca^ātmaprītyai ka^iti rute snigdha^mitra^āptiḥ//

94.51

karā^iti kalahaṃ kurukuru ca harṣam atha kaṭakaṭa^iti dadhibhaktam/
keke virutaṃ kuku vā dhana^lābhaṃ yāyinaḥ prāha//

94.52

kharekhare pathika^āgamam āha kakhākhā^iti yāyino mṛtyum/
gamana^pratiṣedhikam ā kakhalā[K.ākhalakhala, K's tr. ā khalakhala] sadyo +abhivarṣāya//

94.53

kākā^iti vighātaḥ[K.vighātaṃ] kākaṭi^iti ca^āhāra^dūṣaṇaṃ prāha/
prīty^āspadaṃ kavakava^iti bandham evaṃ kagākur iti//

94.54

karagau[K.karakau] virute varṣaṃ guḍavat trāsāya vaḍ iti vastra^āptiḥ/
kalaya^iti ca saṃyogaḥ śūdrasya brāhmaṇaiḥ sākam//

94.55

kaḍ [K.phaḍ] iti phalāptiḥ phaladā[K.phalavā]^
ahidarśanaṃ ṭaḍḍiti[K.ṭaḍiti] prahārāḥ syuḥ/
strī^lābhaḥ strīti rute
gaḍ iti gavāṃ puḍ iti puṣpāṇām//

94.56

yuddhāya ṭākuṭākv iti guhu vahni^bhayaṃ kaṭekaṭe kalahaḥ/
ṭākuli ciṇṭici kekeka^iti puraṃ ca^iti doṣāya//

94.57

kāka^dvayasya^api samānam etat
phalaṃ yaduktaṃ ruta^ceṣṭita^ādyaiḥ/
patatriṇo +anye +api yathā^eva kāko
vanyāḥ śvavac ca^uparidaṃṣṭriṇo ye//

94.58

sthala^salila^carāṇāṃ vyatyayo megha^kāle
pracura^salila^vṛṣṭyai śeṣakāle bhayāya/
madhu bhavana^nilīnaṃ tat karoty āśu śūnyaṃ
maraṇam api *ca nīlā[K.nilīnā] makṣikā mūrdhni līnā//

94.59

vinikṣipantyaḥ salile +aṇḍakāni
pipīlikā vṛṣṭi^nirodham āhuḥ/
*taruṃ sthalaṃ[K.tarusthalaṃ, K's tr.taruṃ sthalaṃ] vā^api nayanti nimnād
yadā tadā tāḥ kathayanti vṛṣṭim//

94.60

kāryaṃ tu mūla^śakune +antaraje tadahni
vindyāt phalaṃ niyatam evam ime vicintyāḥ/
prārambha^yāna^samayeṣu tathā praveśe
grāhyaṃ kṣutaṃ na śubhadaṃ kva cid apy uśanti//

94.61

śubhaṃ daśā^pākam avighna^siddhiṃ
mūla^abhirakṣām atha vā sahāyān/
duṣṭasya[K.iṣṭasya] saṃsiddhim anāmayatvaṃ
vadanti te mānayitur nṛpasya//

94.62

krośād ūrdhvaṃ śakuna[K.śakuni]virutaṃ niṣphalaṃ prāhur eke
tatra^aniṣṭe prathama^śakune mānayet pañca ṣaṭ ca/
prāṇāyāmān nṛpatir aśubhe ṣoḍaśa^eva dvitīye
pratyāgacchet svabhavanam ato yady aniṣṭas tṛtīyaḥ//
95 śākuna^uttarādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc