Brihat Samhita · Chapter 94
prācyānāṃ dakṣiṇataḥ śubhadāḥ[K.śubhadaḥ] kākāḥ karāyikā vāmāḥ[K.vāmā]/
viparītam anya^deśeṣv avadhir loka^prasiddhyā^eva//
vaiśākhe nirupahate vṛkṣe nīḍaḥ subhikṣa^śiva^dātā/
nindita^kaṇṭaki^śuṣkeṣv asubhikṣa^bhayāni taddeśe//
nīḍe prāk śākhāyāṃ śaradi bhavet prathama^vṛṣṭir aparasyām/
yāmya^uttarayor madhyāt[K.madhyā] pradhāna^vṛṣṭis taror upari//
śikhi^diśi maṇḍala^vṛṣṭir nairṛtyāṃ śāradasya niṣpattiḥ/
pariśeṣayoḥ subhikṣaṃ mūṣaka^*sampac ca[K.sampat tu] vāyavye//
śara^darbha^gulma^vallī^dhānya^prāsāda^geha^nimneṣu/
śūnyo bhavati sa deśaś caura^anāvṛṣṭi^roga^ārtaḥ//
dvi^tri^catuḥ^śāvatvaṃ subhikṣadaṃ pañcabhir nṛpa^anyatvam/
aṇḍa^avakiraṇam eka^aṇḍatā^aprasūtiś ca na śivāya//
cauraka^varṇaiś caurāś citrair mṛtyuḥ sitais tu vahni^bhayam/
vikalair durbhikṣa^bhayaṃ kākānāṃ nirdiśet^śiśubhiḥ//
animitta^saṃhatair grāma^madhyagaiḥ kṣud^bhayaṃ praviruvadbhiḥ[K.pravāśadbhiḥ]/
rodhaś cakra^ākārair abhighāto varga^varga^sthaiḥ//
abhayāś ca tuṇḍa^pakṣaiś caraṇa^vighātair janān abhibhavantaḥ/
kurvanti śatru^vṛddhiṃ niśi vicaranto jana^vināśam//
savyena khe bhramadbhiḥ svabhayaṃ viparīta^maṇḍalaiś ca parāt/
atyākulaṃ bhramadbhir vāta^udbhramo bhavati kākaiḥ//
ūrdhva^mukhāś cala^pakṣāḥ pathi bhayadāḥ kṣud^bhayāya dhānya^muṣaḥ/
senā^aṅga^sthā yuddhaṃ parimoṣaṃ ca^anyabhṛta^pakṣāḥ//
bhasma^asthi^keśa^patrāṇi vinyasan pati^vadhāya śayyāyām/
maṇi^kusuma^ādy^avahanane[K.avahanena] sutasya *janmāpyathā^aṅganāyāś[K.janmāṅganāyāś ca][U.janma^anyathā^aṅganāyāś] ca//
pūrṇānane +artha^lābhaḥ sikatā^dhānya^ārdramṛt^kusuma^pūrvaiḥ/
bhayado jana^saṃvāsād yadi bhāṇḍāny apanayet kākaḥ//
vāhana^śastra^upānat^chatrachāyā^aṅga^kuṭṭane maraṇam/
tatpūjāyāṃ pūjā viṣṭhā^karaṇe +anna^samprāptiḥ//
yad dravyam upanayet tasya labdhir apaharati cet praṇāśaḥ syāt/
pīta^dravyaiḥ[K.pītadravye] kanakaṃ vastraṃ *kārpāsikaiḥ sitaiḥ[K.kārpāsike site] rūpyam//
sakṣīra^arjuna^vañjula^kūladvaya^pulina^gā ruvantaś ca/
prāvṛṣi vṛṣṭiṃ durdinam anṛtau snātāś ca pāṃśu^jalaiḥ//
dāruṇa^nādas taru^koṭara^upago vāyaso mahā^bhayadaḥ/
salilam avalokya viruvan vṛṣṭikaro +abda^anurāvī ca//
dīpta^udvigno viṭape vikuṭṭayan vahnikṛd vidhuta^pakṣaḥ/
rakta^dravyaṃ dagdhaṃ tṛṇa^kāṣṭhaṃ vā gṛhe vidadhat//
aindrya^ādi^dig avalokī sūrya^abhimukho ruvan gṛhe gṛhinaḥ/
rājabhaya^cora^bandhana^kalahāḥ syuḥ paśu^bhayaṃ ca^iti//
śāntām aindrīm avalokayan ruyād rājapuruṣa^mitra^āptiḥ/
bhavati ca suvarṇa^labdhiḥ śāly^anna^guḍa^aśana^āptiś ca//
āgneyyām analājīvika^yuvati^pravara^dhātu^lābhaś ca/
yāmye māṣa^kulūtthā[K.kulatthā]bhojyaṃ gāndharvikair yogaḥ//
nairṛtyāṃ dūta^aśva^upakaraṇa^dadhi^taila^palala^bhojya^āptiḥ/
vāruṇyāṃ māṃsa^surā^āsava^dhānya^samudra^ratna^āptiḥ//
mārutyāṃ śastra^āyudha^saroja^vallī^phala^aśana^āptiś ca/
saumyāyāṃ parama^anna^aśanaṃ turaṅga^ambara^prāptiḥ//
aiśānyāṃ samprāptir ghṛta^pūrṇānāṃ bhaved anaḍuhaś ca/
evaṃ phalaṃ gṛhapater gṛha^pṛṣṭha^samāśrite bhavati//
gamane karṇasamaś cet kṣemāya na kārya^siddhaye bhavati//
abhimukham upaiti yātur viruvan vinivartayed yātrām//
vāme vāśitvā^ādau dakṣiṇa^pārśve +anuvāśate yātuḥ/
artha^apahāra^kārī tad^viparīto +artha^siddhi^karaḥ//
yadi vāma eva viruvan[K.viruyāt] muhurmuhur yāyino +anuloma^gatiḥ/
arthasya bhavati siddhyai prācyānāṃ dakṣiṇaś ca^evam//
vāmaḥ pratiloma^gatir viruvan[K.vāśan] gamanasya vighnakṛd bhavati/
tatrasthasya^eva phalaṃ kathayati tad^vāñchitaṃ gamane//
dakṣiṇa^virutaṃ kṛtvā vāme viruyād yathā^īpsita^avāptiḥ/
prativāśya puro yāyād drutam *atyarthāgamo bhavati[K.agre +arthāgamo +atimahān]//
prativāśya pṛṣṭḥato dakṣiṇena yāyād drutaṃ kṣataja^kārī[K.kṣatajakartā]/
ekacaraṇo +arkam īkṣan viruvaṃś ca puro rudhira^hetuḥ//
dṛṣṭvā^arkam ekapādas tuṇḍena likhed yadā svapicchāni/
purato janasya mahato vadham abhidhatte tadā balibhuk//
sasya^upete kṣetre viruvati śānte sasasya^bhū^labdhiḥ/
ākula^ceṣṭo viruvan sīmānte kleśakṛd yātuḥ//
susnigdha^patra^pallava^kusuma^phala^ānamra^surabhi^madhureṣu/
sakṣīra^avraṇa^saṃsthita^manojña^vṛkṣeṣu ca^artha^siddhi^karaḥ[K.cārthakaraḥ]//
niṣpanna^sasya^śādvala[K.śāḍvala, K's tr. śādvala]^bhavana^prāsāda^harmya^hariteṣu/
dhanya[K.dhānya]^ucchraya^maṅgalyeṣu ca^eva viruvan dhana^āgamadaḥ//
gopucchasthe valmīkage +atha vā darśanaṃ bhujaṅgasya/
sadyo jvaro mahiṣage viruvati gulme phalaṃ svalpam//
kāryasya vyāghātas tṛṇakūṭe vāmage +ambu^saṃsthe[K.asthisaṃsthe] vā/
ūrdhva^agni^pluṣṭe +aśani^hate ca kāke vadho bhavati//
kaṇṭaki^miśre saumye siddhiḥ kāryasya bhavati kalahaś ca/
kaṇṭakini bhavati kalaho vallī^pariveṣṭite bandhaḥ//
chinna^agre +aṅga^cchedaḥ kalahaḥ śuṣka^druma^sthite dhvāṃkṣe/
purataś ca pṛṣṭhato vā gomaya^saṃsthe dhana^prāptiḥ//
mṛta^puruṣa^aṅga^avayava^sthito +abhiviruvan[K.+abhivāśan] karoti mṛtyu^bhayam/
bhañjann asthi ca cañcvā yadi viruvaty[K.vāśaty] asthi^bhaṅgāya//
rajjv^asthi^kāṣṭha^kaṇṭaki^niḥsāra^śiroruha^ānane ruvati/
bhujaga^gada^daṃṣṭri^taskara^śastra^agni^bhayāny anukramaśaḥ//
sitakusuma^aśuci^māṃsa^ānane +artha^siddhir yathā^īpsitā yātuḥ/
*pakṣau dhunvann[K.dhunvan pakṣāv] ūrdhva^ānane ca vighnaṃ muhuḥ kvaṇati//
yadi śṛṅkhalāṃ varatrāṃ vallīṃ vā^ādāya vāśate bandhaḥ/
pāṣāṇa^sthe ca bhayaṃ kliṣṭa^apūrva^adhvika^yutiś ca//
anyonya^bhakṣa^saṃkrāmita^ānane tuṣṭir uttamā bhavati/
vijñeyaḥ strī^lābho dampatyor viruvator[K.vāśator] yugapat//
pramadā^śira^upagata^pūrṇa^kumbha^saṃsthe +aṅganā^artha^samprāptiḥ/
ghaṭa^kuṭṭane suta^vipad ghaṭa^upahadane +anna^samprāptiḥ//
skandhāvāra^ādīnāṃ niveśa^samaye ruvaṃś calat^pakṣaḥ/
sūcayate +anyat^sthānaṃ[K.+anyasthānaṃ] niścala^pakṣas tu bhaya^mātram//
praviśadbhiḥ sainya^ādīn sagṛdhra^kaṅkair vinā^āmiṣaṃ dhvāṃkṣaiḥ/
aviruddhais taiḥ prītir dviṣatāṃ yuddhaṃ viruddhaiś ca//
bandhaḥ sūkara^saṃsthe paṅkākte sūkare dvike +artha^āptiḥ/
kṣemaṃ khara^uṣṭra^saṃsthe ke cit prāhur vadhaṃ tu khare//
vāhanalābho +aśvagate viruvaty anuyāyini kṣatajapātaḥ/
anye +apy anuvrajanto yātāraṃ kākavad vihagāḥ//
dvātriṃśat pravibhakte digcakre yad yathā samuddiṣṭam/
tattat tathā vidheyaṃ guṇa^doṣa^phalaṃ yiyāsūnām//
kā iti kākasya rutaṃ sva^nilaya^saṃsthasya niṣphalaṃ proktam/
kava iti ca^ātmaprītyai ka^iti rute snigdha^mitra^āptiḥ//
karā^iti kalahaṃ kurukuru ca harṣam atha kaṭakaṭa^iti dadhibhaktam/
keke virutaṃ kuku vā dhana^lābhaṃ yāyinaḥ prāha//
kharekhare pathika^āgamam āha kakhākhā^iti yāyino mṛtyum/
gamana^pratiṣedhikam ā kakhalā[K.ākhalakhala, K's tr. ā khalakhala] sadyo +abhivarṣāya//
kākā^iti vighātaḥ[K.vighātaṃ] kākaṭi^iti ca^āhāra^dūṣaṇaṃ prāha/
prīty^āspadaṃ kavakava^iti bandham evaṃ kagākur iti//
karagau[K.karakau] virute varṣaṃ guḍavat trāsāya vaḍ iti vastra^āptiḥ/
kalaya^iti ca saṃyogaḥ śūdrasya brāhmaṇaiḥ sākam//
kaḍ [K.phaḍ] iti phalāptiḥ phaladā[K.phalavā]^
ahidarśanaṃ ṭaḍḍiti[K.ṭaḍiti] prahārāḥ syuḥ/
strī^lābhaḥ strīti rute
gaḍ iti gavāṃ puḍ iti puṣpāṇām//
yuddhāya ṭākuṭākv iti guhu vahni^bhayaṃ kaṭekaṭe kalahaḥ/
ṭākuli ciṇṭici kekeka^iti puraṃ ca^iti doṣāya//
kāka^dvayasya^api samānam etat
phalaṃ yaduktaṃ ruta^ceṣṭita^ādyaiḥ/
patatriṇo +anye +api yathā^eva kāko
vanyāḥ śvavac ca^uparidaṃṣṭriṇo ye//
sthala^salila^carāṇāṃ vyatyayo megha^kāle
pracura^salila^vṛṣṭyai śeṣakāle bhayāya/
madhu bhavana^nilīnaṃ tat karoty āśu śūnyaṃ
maraṇam api *ca nīlā[K.nilīnā] makṣikā mūrdhni līnā//
vinikṣipantyaḥ salile +aṇḍakāni
pipīlikā vṛṣṭi^nirodham āhuḥ/
*taruṃ sthalaṃ[K.tarusthalaṃ, K's tr.taruṃ sthalaṃ] vā^api nayanti nimnād
yadā tadā tāḥ kathayanti vṛṣṭim//
kāryaṃ tu mūla^śakune +antaraje tadahni
vindyāt phalaṃ niyatam evam ime vicintyāḥ/
prārambha^yāna^samayeṣu tathā praveśe
grāhyaṃ kṣutaṃ na śubhadaṃ kva cid apy uśanti//
śubhaṃ daśā^pākam avighna^siddhiṃ
mūla^abhirakṣām atha vā sahāyān/
duṣṭasya[K.iṣṭasya] saṃsiddhim anāmayatvaṃ
vadanti te mānayitur nṛpasya//
krośād ūrdhvaṃ śakuna[K.śakuni]virutaṃ niṣphalaṃ prāhur eke
tatra^aniṣṭe prathama^śakune mānayet pañca ṣaṭ ca/
prāṇāyāmān nṛpatir aśubhe ṣoḍaśa^eva dvitīye
pratyāgacchet svabhavanam ato yady aniṣṭas tṛtīyaḥ//
95 śākuna^uttarādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0