Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 9

9.01

nāga^gaja^airāvata^vṛṣabha^go^jaradgava^mṛga^aja^dahana^ākhyāḥ/
aśviny^ādyāḥ kaiś cit tribhāḥ kramād vīthayaḥ kathitāḥ//

9.02

nāgā tu pavana^yāmya^analāni paitāmahāt tribhās tisraḥ/
govīthyām aśvinyaḥ pauṣṇaṃ dve ca^api bhadrapade//

9.03

jāradgavyāṃ śravaṇāt tribhaṃ mṛga^ākhyā tribhaṃ tu maitra^ādyam/
hasta^viśākhā^tvāṣṭrāṇy aja^ity aṣāḍhā^dvayaṃ dahanā//

9.04

tisras tisras tāsāṃ kramād udaṅ^madhya^yāmya^mārga^sthāḥ/
tāsām apy uttara^madhya^*dakṣiṇena sthita^ekaikā[K.dakṣiṇāvasthitaikaikā]//

9.05

vīthī^mārgān apare kathayanti yathāsthitān bha^mārgasya/
nakṣatrāṇāṃ tārā yāmyottara^madhyamās tadvat//

9.06

uttaramārgo yāmya^ādi nigadito madhyamas tu bhāgya^ādyaḥ/
dakṣiṇa^mārgo^āṣāḍhā^ādi kaiś cid evaṃ kṛtā mārgāḥ//

9.07

*jyautiṣam[K.jyotisam] āgama^śāstraṃ vipratipattau na yogyam asmākam/
svayam evā vikalpayituṃ kintu bahūnāṃ mataṃ vakṣye//

9.08

uttaravīthiṣu śukraḥ subhikṣa^śiva^kṛd gato +astam udayam *ca[K.vā]/
madhyāsu madhya^phaladaḥ kaṣṭa^phalo dakṣiṇa^sthāsu//

9.09

atyuttama^uttamonaṃ sama^madhya^nyūnam adhama^kaṣṭa^phalam/
*kaṣṭataraṃ[K.kaṣṭatamaṃ] saumya^ādyāsu vīthiṣu yathākramaṃ brūyāt//

9.10

bharaṇī^pūrvaṃ maṇḍalam ṛkṣa^catuṣkaṃ subhikṣa^karam ādyam/
vaṅga^aṅga^mahiṣa^*bāhlika[K.vāhlika]^kaliṅga^deśeṣu bhaya^jananam//

9.11

atra^uditam ārohed graho +aparo yadi sitaṃ tato hanyāt/
bhadrāśva^śūrasenaka^yaudheyaka^koṭivarṣa^nṛpān//

9.12

bhacatuṣṭayam ārdrā^ādyaṃ dvitīyam amita^ambu^sasya^sampattyai/
viprāṇām aśubha^karaṃ viśeṣataḥ krūra^ceṣṭānām//

9.13

anyena^atra^ākrānte mlecchā^*āṭavika[K.& ū.ātavikā]^śvajīvi^gomantān/
gonarda^nīca^śūdrān vaidehāṃś ca^anayaḥ spṛśati//

9.14

vicaran maghā^ādi^pañcakam uditaḥ sasya^praṇāśa^kṛt^śukraḥ/
kṣut^taskara^bhaya^janano nīca^unnati^saṅkarakaraś ca//

9.15

pitryādye +avaṣṭabdho hanty anyena^āvikān śabara^śūdrān/
puṇḍrā^aparāntya^śūlika^vanavāsi^draviḍa^sāmudrān//

9.16

svāty^ādyaṃ bha^tritayaṃ maṇḍalam etac caturtham abhaya^karam/
brahma^kṣatra^subhikṣa^abhivṛddhaye mitra^bhedāya//

9.17

atra^akrānte mṛtyuḥ kirātabhartuḥ^pinaṣṭi ca^ikṣvākūn/
pratyanta^avanti^pulinda^taṅgaṇān śūrasenāṃś ca//

9.18

jyeṣṭhā^ādyaṃ pañca^ṛkṣaṃ kṣut^taskara^roga^dam prabādhayate/
kāśmīra^aśmaka^matsyān sa^cārudevīn avantīṃś ca//

9.19

*atra^arohed draviḍa^ābhīra^ambaṣṭha[K.ārohe +atrābhīrān draviḍāmbaṣṭha]^trigarta^saurāṣṭrān/
nāśayanti sindhu^sauvīrakāṃś ca kāśi^īśvarasya vadhaḥ//

9.20

ṣaṣṭhaṃ ṣaṇnakṣatraṃ śubham etan maṇḍalaṃ dhaniṣṭhā^ādyam/
bhūri^dhana^gokula^ākulam analpa^dhānyaṃ kva cit sabhayam//

9.21

atra^*ārohec[K.ārohe]^śūlika^gāndhāra^avantayaḥ prapīḍyante/
vaideha^vadhaḥ pratyanta^yavana^śaka^dāsa^parivṛddhiḥ//

9.22

aparasyāṃ svāty^ādyaṃ jyeṣṭhā^ādyaṃ ca^api maṇḍalaṃ śubhadam/
pitrya^ādyaṃ pūrvasyāṃ śeṣāṇi yathokta^phaladāni//

9.23

dṛṣṭo *+anastamite[K.+anastagate +arke] bhaya^kṛt kṣud^roga^kṛt samastam ahaḥ/
*ardha^divase[K.arthadivasaṃ] ca sa^indur nṛpa^bala^pura^bhedakṛt^śukraḥ//

9.24

bhindan gato +anala^ṛkṣaṃ kūlātikrānta^vāri^vāhābhiḥ/
avyakta^tuṅga^nimnā samā saridbhir bhavati dhātrī//

9.25

prājāpatye śakaṭe bhinne kṛtvā^iva pātakaṃ vasudhā/
keśa^asthi^śakala^śabalā kāpālam iva vrataṃ dhatte//

9.26

saumya^upagato rasa^sasya^saṃkṣayāya^uśanāḥ samuddiṣṭaḥ/
ārdrāgatas tu kośala^kaliṅga^hā salila^nikara^karaḥ//

9.27

aśmaka^vaidarbhāṇāṃ punarvasusthe site mahān anayaḥ/
puṣye puṣṭā vṛṣṭir *vidyādhararaṇa[U.vidyādhara]^vimardaś ca//

9.28

āśleṣāsu bhujaṅgama^dāruṇa^pīḍā^vahaś caran śukraḥ/
bhindan maghāṃ mahāmātra^doṣa^kṛd bhūri^vṛṣṭi^karaḥ//

9.29

bhāgye śabara^pulinda^pradhvaṃsa^karo +ambu^nivaha^mokṣāya/
āryamṇe kuru^jāṅgala^pāñcāla^ghnaḥ salila^dāyī//

9.30

kaurava^citrakarāṇāṃ haste pīḍā jalasya ca nirodhaḥ/
kūpakṛd^aṇḍaja^pīḍā citrāsthe śobhanā vṛṣṭiḥ//

9.31

svātau prabhūta^vṛṣṭir dūta^vaṇig^nāvikān spṛśaty anayaḥ/
aindra^agne +api suvṛṣṭir vaṇijāṃ ca bhayaṃ vijānīyāt//

9.32

maitre kṣatra^virodho jyeṣṭhāyāṃ kṣatra^mukhya^santāpaḥ/
maulika^bhiṣajām mūle triṣv api ca^eteṣv anāvṛṣṭiḥ//

9.33

āpye salilaja^pīḍā viśveśe vyādhayaḥ prakupyanti/
śravaṇe śravaṇa^vyādhiḥ *pākhaṇḍi[K.pāṣaṇḍi]^bhayaṃ dhaniṣṭhāsu//

9.34

śatabhiṣaji śauṇḍikānām *ajaikabhe[K.ajaikape] dyūtajīvināṃ *pīḍāṃ[K.pīḍā]/
kuru^pāñcālānām api karoti ca^asmin sitaḥ salilam//

9.35

āhirbudhnye phala^mūla^tāpa^kṛd yāyinām ca revatyām/
aśvinyāṃ hayapānāṃ yāmye tu kirāta^yavanānām//

9.36

*caturdaśīṃ pañcadaśīṃ tathā^aṣṭamīṃ[K.caturdaśe pañcadaśe tathāṣṭame] tamisrapakṣasya *tithiṃ[K.tithau] bhṛgoḥ sutaḥ/
yadā vrajed darśanam astam eti vā tadā mahī vārimayīva lakṣyate//

9.37

gurur bhṛguś ca^apara^pūrva^kāṣṭhayoḥ parasparaṃ saptama^rāśigau yadā/
tadā prajā rug^bhaya^śoka^pīḍitā na vāri paśyanti purandara^ujjhitam//

9.38

yadā sthitā jīva^budha^āra^sūryajāḥ sitasya sarve +agrapatha^anuvartinaḥ/
nṛ^nāga^vidyādhara^saṅgarās tadā bhavanti vātāś ca samucchrita^antakāḥ//

9.39

na mitrabhāve suhṛdo vyavasthitāḥ kriyāsu samyag na ratā dvijātayaḥ/
na ca^alpam apy ambu dadāti vāsavo bhinatti vajreṇa śirāṃsi bhūbhṛtām//

9.40

śanaiścare mleccha^viḍāla^kuñjarāḥ kharā mahiṣyo +asita^dhānya^śūkarāḥ/
pulinda^śūdrāś ca sadakṣiṇāpathāḥ kṣayaṃ vrajanty akṣi^marud^gada^udbhavaiḥ//

9.41

nihanti śukraḥ kṣitije +agrataḥ *prajāṃ[K.prajā] hutāśa^śastra^kṣud^avṛṣṭi^taskaraiḥ/
cara^acaraṃ vyaktam atha^uttarāpathaṃ diśo +agni^vidyud^rajasā ca pīḍyet//

9.42

bṛhaspatau hanti puraḥsthite sitaḥ sitaṃ samastaṃ dvija^go^surālayān/
diśaṃ ca pūrvāṃ karakāsṛjo +ambudā gale gadā bhūri bhavec ca śāradam//

9.43

saumyo +asta^udayoḥ puro bhṛgusutasya^avasthitas toya^kṛd
rogān pittaja^*kāmalāṃś[K.kāmalāṃ K's tr. kāmalāmś or kāmalāś] ca kurute puṣṇāti ca *graiṣmikān[K.graiṣmikam]/
hanyāt pravrajita^āgnihotrika^bhiṣag^raṅgopajīvyān hayān
vaiśyān gāḥ saha vāhanair narapatīn pītāni paścād diśam//

9.44

śikhi^bhayam analābhe śastra^kopaś ca rakte
kanakanikaṣagaure vyādhayo daityapūjye/
harita^kapila^rūpe śvāsa^kāsa^prakopaḥ
patati na salilaṃ khād bhasmarūkṣāsitābhe//

9.45

dadhi^kumuda^śaśāṅka^kānti^bhṛt sphuṭa^vikasat^kiraṇo bṛhattanuḥ/
sugatir avikṛto jayānvitaḥ kṛtayugarūpakaraḥ sitāhvayaḥ//
10 śanaiścaracārādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc