બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 9

નાગ^ગજ^ઐરાવત^વૃષભ^ગો^જરદ્ગવ^મૃગ^અજ^દહન^આખ્યાઃ।
અશ્વિન્ય્^આદ્યાઃ કૈશ્ ચિત્ ત્રિભાઃ ક્રમાદ્ વીથયઃ કથિતાઃ॥

નાગા તુ પવન^યામ્ય^અનલાનિ પૈતામહાત્ ત્રિભાસ્ તિસ્રઃ।
ગોવીથ્યામ્ અશ્વિન્યઃ પૌષ્ણં દ્વે ચ^અપિ ભદ્રપદે॥

જારદ્ગવ્યાં શ્રવણાત્ ત્રિભં મૃગ^આખ્યા ત્રિભં તુ મૈત્ર^આદ્યમ્।
હસ્ત^વિશાખા^ત્વાષ્ટ્રાણ્ય્ અજ^ઇત્ય્ અષાઢા^દ્વયં દહના॥

તિસ્રસ્ તિસ્રસ્ તાસાં ક્રમાદ્ ઉદઙ્^મધ્ય^યામ્ય^માર્ગ^સ્થાઃ।
તાસામ્ અપ્ય્ ઉત્તર^મધ્ય^*દક્ષિણેન સ્થિત^એકૈકા[ક્.દક્ષિણાવસ્થિતૈકૈકા]॥

વીથી^માર્ગાન્ અપરે કથયન્તિ યથાસ્થિતાન્ ભ^માર્ગસ્ય।
નક્ષત્રાણાં તારા યામ્યોત્તર^મધ્યમાસ્ તદ્વત્॥

ઉત્તરમાર્ગો યામ્ય^આદિ નિગદિતો મધ્યમસ્ તુ ભાગ્ય^આદ્યઃ।
દક્ષિણ^માર્ગો^આષાઢા^આદિ કૈશ્ ચિદ્ એવં કૃતા માર્ગાઃ॥

*જ્યૌતિષમ્[ક્.જ્યોતિસમ્] આગમ^શાસ્ત્રં વિપ્રતિપત્તૌ ન યોગ્યમ્ અસ્માકમ્।
સ્વયમ્ એવા વિકલ્પયિતું કિન્તુ બહૂનાં મતં વક્ષ્યે॥

ઉત્તરવીથિષુ શુક્રઃ સુભિક્ષ^શિવ^કૃદ્ ગતો +અસ્તમ્ ઉદયમ્ *ચ[ક્.વા]।
મધ્યાસુ મધ્ય^ફલદઃ કષ્ટ^ફલો દક્ષિણ^સ્થાસુ॥

અત્યુત્તમ^ઉત્તમોનં સમ^મધ્ય^ન્યૂનમ્ અધમ^કષ્ટ^ફલમ્।
*કષ્ટતરં[ક્.કષ્ટતમં] સૌમ્ય^આદ્યાસુ વીથિષુ યથાક્રમં બ્રૂયાત્॥

ભરણી^પૂર્વં મણ્ડલમ્ ઋક્ષ^ચતુષ્કં સુભિક્ષ^કરમ્ આદ્યમ્।
વઙ્ગ^અઙ્ગ^મહિષ^*બાહ્લિક[ક્.વાહ્લિક]^કલિઙ્ગ^દેશેષુ ભય^જનનમ્॥

અત્ર^ઉદિતમ્ આરોહેદ્ ગ્રહો +અપરો યદિ સિતં તતો હન્યાત્।
ભદ્રાશ્વ^શૂરસેનક^યૌધેયક^કોટિવર્ષ^નૃપાન્॥

ભચતુષ્ટયમ્ આર્દ્રા^આદ્યં દ્વિતીયમ્ અમિત^અમ્બુ^સસ્ય^સમ્પત્ત્યૈ।
વિપ્રાણામ્ અશુભ^કરં વિશેષતઃ ક્રૂર^ચેષ્ટાનામ્॥

અન્યેન^અત્ર^આક્રાન્તે મ્લેચ્છા^*આટવિક[ક્.& ઊ.આતવિકા]^શ્વજીવિ^ગોમન્તાન્।
ગોનર્દ^નીચ^શૂદ્રાન્ વૈદેહાંશ્ ચ^અનયઃ સ્પૃશતિ॥

વિચરન્ મઘા^આદિ^પઞ્ચકમ્ ઉદિતઃ સસ્ય^પ્રણાશ^કૃત્^શુક્રઃ।
ક્ષુત્^તસ્કર^ભય^જનનો નીચ^ઉન્નતિ^સઙ્કરકરશ્ ચ॥

પિત્ર્યાદ્યે +અવષ્ટબ્ધો હન્ત્ય્ અન્યેન^આવિકાન્ શબર^શૂદ્રાન્।
પુણ્ડ્રા^અપરાન્ત્ય^શૂલિક^વનવાસિ^દ્રવિડ^સામુદ્રાન્॥

સ્વાત્ય્^આદ્યં ભ^ત્રિતયં મણ્ડલમ્ એતચ્ ચતુર્થમ્ અભય^કરમ્।
બ્રહ્મ^ક્ષત્ર^સુભિક્ષ^અભિવૃદ્ધયે મિત્ર^ભેદાય॥

અત્ર^અક્રાન્તે મૃત્યુઃ કિરાતભર્તુઃ^પિનષ્ટિ ચ^ઇક્ષ્વાકૂન્।
પ્રત્યન્ત^અવન્તિ^પુલિન્દ^તઙ્ગણાન્ શૂરસેનાંશ્ ચ॥

જ્યેષ્ઠા^આદ્યં પઞ્ચ^ઋક્ષં ક્ષુત્^તસ્કર^રોગ^દમ્ પ્રબાધયતે।
કાશ્મીર^અશ્મક^મત્સ્યાન્ સ^ચારુદેવીન્ અવન્તીંશ્ ચ॥

*અત્ર^અરોહેદ્ દ્રવિડ^આભીર^અમ્બષ્ઠ[ક્.આરોહે +અત્રાભીરાન્ દ્રવિડામ્બષ્ઠ]^ત્રિગર્ત^સૌરાષ્ટ્રાન્।
નાશયન્તિ સિન્ધુ^સૌવીરકાંશ્ ચ કાશિ^ઈશ્વરસ્ય વધઃ॥

ષષ્ઠં ષણ્નક્ષત્રં શુભમ્ એતન્ મણ્ડલં ધનિષ્ઠા^આદ્યમ્।
ભૂરિ^ધન^ગોકુલ^આકુલમ્ અનલ્પ^ધાન્યં ક્વ ચિત્ સભયમ્॥

અત્ર^*આરોહેચ્[ક્.આરોહે]^શૂલિક^ગાન્ધાર^અવન્તયઃ પ્રપીડ્યન્તે।
વૈદેહ^વધઃ પ્રત્યન્ત^યવન^શક^દાસ^પરિવૃદ્ધિઃ॥

અપરસ્યાં સ્વાત્ય્^આદ્યં જ્યેષ્ઠા^આદ્યં ચ^અપિ મણ્ડલં શુભદમ્।
પિત્ર્ય^આદ્યં પૂર્વસ્યાં શેષાણિ યથોક્ત^ફલદાનિ॥

દૃષ્ટો *+અનસ્તમિતે[ક્.+અનસ્તગતે +અર્કે] ભય^કૃત્ ક્ષુદ્^રોગ^કૃત્ સમસ્તમ્ અહઃ।
*અર્ધ^દિવસે[ક્.અર્થદિવસં] ચ સ^ઇન્દુર્ નૃપ^બલ^પુર^ભેદકૃત્^શુક્રઃ॥

ભિન્દન્ ગતો +અનલ^ઋક્ષં કૂલાતિક્રાન્ત^વારિ^વાહાભિઃ।
અવ્યક્ત^તુઙ્ગ^નિમ્ના સમા સરિદ્ભિર્ ભવતિ ધાત્રી॥

પ્રાજાપત્યે શકટે ભિન્ને કૃત્વા^ઇવ પાતકં વસુધા।
કેશ^અસ્થિ^શકલ^શબલા કાપાલમ્ ઇવ વ્રતં ધત્તે॥

સૌમ્ય^ઉપગતો રસ^સસ્ય^સંક્ષયાય^ઉશનાઃ સમુદ્દિષ્ટઃ।
આર્દ્રાગતસ્ તુ કોશલ^કલિઙ્ગ^હા સલિલ^નિકર^કરઃ॥

અશ્મક^વૈદર્ભાણાં પુનર્વસુસ્થે સિતે મહાન્ અનયઃ।
પુષ્યે પુષ્ટા વૃષ્ટિર્ *વિદ્યાધરરણ[ઉ.વિદ્યાધર]^વિમર્દશ્ ચ॥

આશ્લેષાસુ ભુજઙ્ગમ^દારુણ^પીડા^વહશ્ ચરન્ શુક્રઃ।
ભિન્દન્ મઘાં મહામાત્ર^દોષ^કૃદ્ ભૂરિ^વૃષ્ટિ^કરઃ॥

ભાગ્યે શબર^પુલિન્દ^પ્રધ્વંસ^કરો +અમ્બુ^નિવહ^મોક્ષાય।
આર્યમ્ણે કુરુ^જાઙ્ગલ^પાઞ્ચાલ^ઘ્નઃ સલિલ^દાયી॥

કૌરવ^ચિત્રકરાણાં હસ્તે પીડા જલસ્ય ચ નિરોધઃ।
કૂપકૃદ્^અણ્ડજ^પીડા ચિત્રાસ્થે શોભના વૃષ્ટિઃ॥

સ્વાતૌ પ્રભૂત^વૃષ્ટિર્ દૂત^વણિગ્^નાવિકાન્ સ્પૃશત્ય્ અનયઃ।
ઐન્દ્ર^અગ્ને +અપિ સુવૃષ્ટિર્ વણિજાં ચ ભયં વિજાનીયાત્॥

મૈત્રે ક્ષત્ર^વિરોધો જ્યેષ્ઠાયાં ક્ષત્ર^મુખ્ય^સન્તાપઃ।
મૌલિક^ભિષજામ્ મૂલે ત્રિષ્વ્ અપિ ચ^એતેષ્વ્ અનાવૃષ્ટિઃ॥

આપ્યે સલિલજ^પીડા વિશ્વેશે વ્યાધયઃ પ્રકુપ્યન્તિ।
શ્રવણે શ્રવણ^વ્યાધિઃ *પાખણ્ડિ[ક્.પાષણ્ડિ]^ભયં ધનિષ્ઠાસુ॥

શતભિષજિ શૌણ્ડિકાનામ્ *અજૈકભે[ક્.અજૈકપે] દ્યૂતજીવિનાં *પીડાં[ક્.પીડા]।
કુરુ^પાઞ્ચાલાનામ્ અપિ કરોતિ ચ^અસ્મિન્ સિતઃ સલિલમ્॥

આહિર્બુધ્ન્યે ફલ^મૂલ^તાપ^કૃદ્ યાયિનામ્ ચ રેવત્યામ્।
અશ્વિન્યાં હયપાનાં યામ્યે તુ કિરાત^યવનાનામ્॥

*ચતુર્દશીં પઞ્ચદશીં તથા^અષ્ટમીં[ક્.ચતુર્દશે પઞ્ચદશે તથાષ્ટમે] તમિસ્રપક્ષસ્ય *તિથિં[ક્.તિથૌ] ભૃગોઃ સુતઃ।
યદા વ્રજેદ્ દર્શનમ્ અસ્તમ્ એતિ વા તદા મહી વારિમયીવ લક્ષ્યતે॥

ગુરુર્ ભૃગુશ્ ચ^અપર^પૂર્વ^કાષ્ઠયોઃ પરસ્પરં સપ્તમ^રાશિગૌ યદા।
તદા પ્રજા રુગ્^ભય^શોક^પીડિતા ન વારિ પશ્યન્તિ પુરન્દર^ઉજ્ઝિતમ્॥

યદા સ્થિતા જીવ^બુધ^આર^સૂર્યજાઃ સિતસ્ય સર્વે +અગ્રપથ^અનુવર્તિનઃ।
નૃ^નાગ^વિદ્યાધર^સઙ્ગરાસ્ તદા ભવન્તિ વાતાશ્ ચ સમુચ્છ્રિત^અન્તકાઃ॥

ન મિત્રભાવે સુહૃદો વ્યવસ્થિતાઃ ક્રિયાસુ સમ્યગ્ ન રતા દ્વિજાતયઃ।
ન ચ^અલ્પમ્ અપ્ય્ અમ્બુ દદાતિ વાસવો ભિનત્તિ વજ્રેણ શિરાંસિ ભૂભૃતામ્॥

શનૈશ્ચરે મ્લેચ્છ^વિડાલ^કુઞ્જરાઃ ખરા મહિષ્યો +અસિત^ધાન્ય^શૂકરાઃ।
પુલિન્દ^શૂદ્રાશ્ ચ સદક્ષિણાપથાઃ ક્ષયં વ્રજન્ત્ય્ અક્ષિ^મરુદ્^ગદ^ઉદ્ભવૈઃ॥

નિહન્તિ શુક્રઃ ક્ષિતિજે +અગ્રતઃ *પ્રજાં[ક્.પ્રજા] હુતાશ^શસ્ત્ર^ક્ષુદ્^અવૃષ્ટિ^તસ્કરૈઃ।
ચર^અચરં વ્યક્તમ્ અથ^ઉત્તરાપથં દિશો +અગ્નિ^વિદ્યુદ્^રજસા ચ પીડ્યેત્॥

બૃહસ્પતૌ હન્તિ પુરઃસ્થિતે સિતઃ સિતં સમસ્તં દ્વિજ^ગો^સુરાલયાન્।
દિશં ચ પૂર્વાં કરકાસૃજો +અમ્બુદા ગલે ગદા ભૂરિ ભવેચ્ ચ શારદમ્॥

સૌમ્યો +અસ્ત^ઉદયોઃ પુરો ભૃગુસુતસ્ય^અવસ્થિતસ્ તોય^કૃદ્
રોગાન્ પિત્તજ^*કામલાંશ્[ક્.કામલાં ક્ઽસ્ ત્ર્. કામલામ્શ્ ઓર્ કામલાશ્] ચ કુરુતે પુષ્ણાતિ ચ *ગ્રૈષ્મિકાન્[ક્.ગ્રૈષ્મિકમ્]।
હન્યાત્ પ્રવ્રજિત^આગ્નિહોત્રિક^ભિષગ્^રઙ્ગોપજીવ્યાન્ હયાન્
વૈશ્યાન્ ગાઃ સહ વાહનૈર્ નરપતીન્ પીતાનિ પશ્ચાદ્ દિશમ્॥

શિખિ^ભયમ્ અનલાભે શસ્ત્ર^કોપશ્ ચ રક્તે
કનકનિકષગૌરે વ્યાધયો દૈત્યપૂજ્યે।
હરિત^કપિલ^રૂપે શ્વાસ^કાસ^પ્રકોપઃ
પતતિ ન સલિલં ખાદ્ ભસ્મરૂક્ષાસિતાભે॥

દધિ^કુમુદ^શશાઙ્ક^કાન્તિ^ભૃત્ સ્ફુટ^વિકસત્^કિરણો બૃહત્તનુઃ।
સુગતિર્ અવિકૃતો જયાન્વિતઃ કૃતયુગરૂપકરઃ સિતાહ્વયઃ॥
10 શનૈશ્ચરચારાધ્યાયઃ