Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 78

78.01

sarvasya sarvakālaṃ yasmād upayogam eti śāstram idam/
rājñāṃ viśeṣato +ataḥ śayana^āsana^lakṣaṇaṃ vakṣye//

78.02

asana^spandana^candana^haridra^suradāru^tindukī^śālāḥ/
kāśmary^añjana^padmaka^śākā vā śiṃśapā ca śubhāḥ//

78.03

aśani^jala^anila^hasti^prapātitā madhu^vihaṅga^kṛta^nilayāḥ/
caitya^śmaśāna^pathija^ūrdhvaśuṣka^vallī^nibaddhāś ca//

78.04

kaṇṭakino *ye ca[K.vā ye] syur mahānadī^saṅgama^udbhavā ye ca/
surabhavanajāś ca na śubhā ye ca^apara^yāmya^dik^patitāḥ//

78.05

pratiṣiddha^vṛkṣa^nirmita^śayana^āsana^sevanāt kula^vināśaḥ/
vyādhi^bhaya^vyaya^kalahā bhavanty anarthā[K.anarthāś ca] anekavidhāḥ//

78.06

pūrvacchinnaṃ yadi vā dāru bhavet tat parīkṣyam ārambhe/
yady ārohet tasmin kumārakaḥ putra^paśu^daṃ tat//

78.07

sitakusuma^matta^vāraṇa^dadhy^akṣata^pūrṇakumbha^ratnāni/
maṅgalyāny anyāni ca dṛṣṭvā^ārambhe śubhaṃ jñeyam//

78.08

karmāṅgulaṃ yava^aṣṭakam udara^āsaktaṃ tuṣaiḥ parityaktam/
aṅgulaśataṃ nṛpāṇāṃ mahatī śayyā jayāya kṛtā//

78.09

navatiḥ saiva ṣaḍūnā dvādaśahīnā triṣaṭkahīnā ca/
nṛpa^putra^mantri^balapati^purodhasāṃ syur yathā^saṅkhyam//

78.10

ardham ato +aṣṭāṃśonaṃ viṣkambho viśvakarmaṇā proktaḥ/
āyāma^tryaṃśa^samaḥ pāda^ucchrāyaḥ sakukṣya[K.sakukṣi]śirāḥ//

78.11

yaḥ sarvaḥ śrīparṇyā paryaṅko nirmitaḥ sa dhanadātā/
asanakṛto rogaharas tindukasāreṇa vittakaraḥ//

78.12

yaḥ kevalaśiṃśapayā vinirmito bahuvidhaṃ sa vṛddhikaraḥ/
candanamayo ripughno dharma^yaśo^dīrgha^jīvita^kṛt//

78.13

yaḥ padmaka^paryaṅkaḥ sa dīrgham āyuḥ śriyaṃ śrutaṃ vittam/
kurute śālena kṛtaḥ kalyāṇaṃ śākaracitaś ca//

78.14

kevala^candana^racitaṃ kāñcana^guptaṃ vicitra^ratna^yutam/
adhyāsan paryaṅkaṃ vibudhair api pūjyate nṛpatiḥ//

78.15

anyena samāyuktā na tindukī śiṃśapā ca śubhaphaladā/
na *śrīparṇena[K.śrīparṇī na] ca devadāruvṛkṣo na ca^apy asanaḥ//

78.16

śubhadau tu śāla^śākau[K.śākaśālau] parasparaṃ saṃyutau pṛthak ca^eva/
tadvat pṛthak praśastau sahitau ca haridraka^kadambau//

78.17

sarvaḥ spandana^racito na śubhaḥ prāṇān hinasti ca^ambakṛtaḥ/
asano +anya^dāru^sahitaḥ kṣipraṃ doṣān karoti bahūn//

78.18

amba^spandana^candana^vṛkṣāṇāṃ spandanāt^śubhāḥ pādāḥ/
phala^taruṇā śayanāsanam iṣṭaphalaṃ bhavati sarveṇa//

78.19

gaja^dantaḥ sarveṣāṃ prokta^tarūṇāṃ praśasyate yoge/
kāryo +alaṅkāravidhir gaja^dantena praśastena//

78.20

dantasya mūlaparidhiṃ dvirāyataṃ prohya kalpayet^śeṣam/
adhikam anūpacarāṇāṃ nyūnaṃ giricāriṇāṃ kiñ cit//

78.21

*śrīvṛkṣa[K.śrīvatsa]^vardhamāna^cchatra^dhvaja^cāmara^anurūpeṣu/
chede dṛṣṭeṣv ārogya[K.arogya]^vijaya^dhana^vṛddhi^saukhyāni//

78.22

praharaṇa^sadṛśeṣu jayo nandyāvarte pranaṣṭa^deśa^āptiḥ/
loṣṭhe[K.ū.loṣṭe] tu labdhapūrvasya bhavati deśasya samprāptiḥ//

78.23

strīrūpe dhananāśo[K.svavināśo] bhṛṅgāre +abhyutthite suta^utpattiḥ/
kumbhena nidhiprāptir yātrāvighnaṃ ca daṇḍena//

78.24

kṛkalāsa^kapi^bhujaṅgeṣv asubhikṣa^vyādhayo ripu^*vaśitvam[K.vaśatvam]/
gṛdhra^ulūka^dhvāṅkṣa^śyena^ākāreṣu janamarakaḥ//

78.25

pāśe +atha vā kabandhe nṛpa^mṛtyur janavipat srute rakte/
kṛṣṇe śyāve rūkṣe durgandhe cāśubhaṃ bhavati//

78.26

śuklaḥ samaḥ sugandhiḥ snigdhaś ca śubhāvaho bhavec chedaḥ/
aśubha^śubhacchedā ye śayaneṣv api te tathā phaladāḥ//

78.27

īṣāyoge dāru pradakṣiṇa^agraṃ praśastam ācāryaiḥ/
apasavya^ekadigagre bhavati bhayaṃ bhūta^sañjanitam//

78.28

ekena^avākśirasā[K.ekenāvākcchirasā] bhavati hi pādena pāda^vaikalyam/
dvābhyāṃ na jīryate +annaṃ tricaturbhiḥ kleśa^vadha^bandhāḥ//

78.29

suṣire +atha vā vivarṇe granthau pādasya śīrṣage vyādhiḥ/
pāde kumbho yaś ca granthau tasminn udararogaḥ//

78.30

kumbha^adhastāj jaṅghā tatra kṛto jaṅghayoḥ karoti bhayam/
tasyāś ca^ādharo +adhaḥ kṣayakṛd dravyasya tatra kṛtaḥ//

78.31

khuradeśe yo granthiḥ khuriṇāṃ pīḍākaraḥ sa nirdiṣṭaḥ/
īṣā^śīrṣaṇyoś ca tribhāga^saṃstho bhaven na śubhaḥ//

78.32

niṣkuṭam atha kolākṣaṃ sūkaranayanaṃ ca vatsanābhaṃ ca/
kālakam anyad dhundhukam iti kathitaś chidra^saṃkṣepaḥ//

78.33

ghaṭavat suṣiraṃ madhye saṅkaṭam āsye ca niṣkuṭaṃ chidram/
niṣpāva^māṣamātraṃ nīlaṃ chidraṃ ca kolākṣam//

78.34

sūkaranayanaṃ viṣamaṃ vivarṇam adhyardha^parva^dīrgham ca/
vāmāvartaṃ bhinnaṃ parvamitaṃ vatsanābha^ākhyam//

78.35

kālakasaṃjñaṃ kṛṣṇaṃ dhundhukam iti yad bhaved vinirbhinnam/
dārusavarṇaṃ chidraṃ na tathā pāpaṃ samuddiṣṭam//

78.36

niṣkuṭa^saṇjñe dravyakṣayas tu kolekṣaṇe kula^dhvaṃsaḥ/
śastra^bhayaṃ sūkarake rogabhayaṃ vatsanābhākhye//

78.37

kālaka^dhundhuka^saṃjñaṃ kīṭair viddhaṃ ca na śubhadaṃ chidram/
sarvaṃ granthipracuraṃ sarvatra na śobhanaṃ dāru//

78.38

ekadrumeṇa dhanyaṃ vṛkṣa^dvaya^nirmitaṃ ca dhanyataram/
tribhir ātmaja^vṛddhikaraṃ caturbhir arthaṃ[K.artho] yaśaś cāgryam//

78.39

pañca^vanaspati^racite pañcatvaṃ yāti tatra yaḥ śete/
ṣaṭsaptāṣṭatarūṇāṃ kāṣṭhair ghaṭite kulavināśaḥ//
79 ratnaparīkṣādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc