Brihat Samhita · Chapter 78
sarvasya sarvakālaṃ yasmād upayogam eti śāstram idam/
rājñāṃ viśeṣato +ataḥ śayana^āsana^lakṣaṇaṃ vakṣye//
asana^spandana^candana^haridra^suradāru^tindukī^śālāḥ/
kāśmary^añjana^padmaka^śākā vā śiṃśapā ca śubhāḥ//
aśani^jala^anila^hasti^prapātitā madhu^vihaṅga^kṛta^nilayāḥ/
caitya^śmaśāna^pathija^ūrdhvaśuṣka^vallī^nibaddhāś ca//
kaṇṭakino *ye ca[K.vā ye] syur mahānadī^saṅgama^udbhavā ye ca/
surabhavanajāś ca na śubhā ye ca^apara^yāmya^dik^patitāḥ//
pratiṣiddha^vṛkṣa^nirmita^śayana^āsana^sevanāt kula^vināśaḥ/
vyādhi^bhaya^vyaya^kalahā bhavanty anarthā[K.anarthāś ca] anekavidhāḥ//
pūrvacchinnaṃ yadi vā dāru bhavet tat parīkṣyam ārambhe/
yady ārohet tasmin kumārakaḥ putra^paśu^daṃ tat//
sitakusuma^matta^vāraṇa^dadhy^akṣata^pūrṇakumbha^ratnāni/
maṅgalyāny anyāni ca dṛṣṭvā^ārambhe śubhaṃ jñeyam//
karmāṅgulaṃ yava^aṣṭakam udara^āsaktaṃ tuṣaiḥ parityaktam/
aṅgulaśataṃ nṛpāṇāṃ mahatī śayyā jayāya kṛtā//
navatiḥ saiva ṣaḍūnā dvādaśahīnā triṣaṭkahīnā ca/
nṛpa^putra^mantri^balapati^purodhasāṃ syur yathā^saṅkhyam//
ardham ato +aṣṭāṃśonaṃ viṣkambho viśvakarmaṇā proktaḥ/
āyāma^tryaṃśa^samaḥ pāda^ucchrāyaḥ sakukṣya[K.sakukṣi]śirāḥ//
yaḥ sarvaḥ śrīparṇyā paryaṅko nirmitaḥ sa dhanadātā/
asanakṛto rogaharas tindukasāreṇa vittakaraḥ//
yaḥ kevalaśiṃśapayā vinirmito bahuvidhaṃ sa vṛddhikaraḥ/
candanamayo ripughno dharma^yaśo^dīrgha^jīvita^kṛt//
yaḥ padmaka^paryaṅkaḥ sa dīrgham āyuḥ śriyaṃ śrutaṃ vittam/
kurute śālena kṛtaḥ kalyāṇaṃ śākaracitaś ca//
kevala^candana^racitaṃ kāñcana^guptaṃ vicitra^ratna^yutam/
adhyāsan paryaṅkaṃ vibudhair api pūjyate nṛpatiḥ//
anyena samāyuktā na tindukī śiṃśapā ca śubhaphaladā/
na *śrīparṇena[K.śrīparṇī na] ca devadāruvṛkṣo na ca^apy asanaḥ//
śubhadau tu śāla^śākau[K.śākaśālau] parasparaṃ saṃyutau pṛthak ca^eva/
tadvat pṛthak praśastau sahitau ca haridraka^kadambau//
sarvaḥ spandana^racito na śubhaḥ prāṇān hinasti ca^ambakṛtaḥ/
asano +anya^dāru^sahitaḥ kṣipraṃ doṣān karoti bahūn//
amba^spandana^candana^vṛkṣāṇāṃ spandanāt^śubhāḥ pādāḥ/
phala^taruṇā śayanāsanam iṣṭaphalaṃ bhavati sarveṇa//
gaja^dantaḥ sarveṣāṃ prokta^tarūṇāṃ praśasyate yoge/
kāryo +alaṅkāravidhir gaja^dantena praśastena//
dantasya mūlaparidhiṃ dvirāyataṃ prohya kalpayet^śeṣam/
adhikam anūpacarāṇāṃ nyūnaṃ giricāriṇāṃ kiñ cit//
*śrīvṛkṣa[K.śrīvatsa]^vardhamāna^cchatra^dhvaja^cāmara^anurūpeṣu/
chede dṛṣṭeṣv ārogya[K.arogya]^vijaya^dhana^vṛddhi^saukhyāni//
praharaṇa^sadṛśeṣu jayo nandyāvarte pranaṣṭa^deśa^āptiḥ/
loṣṭhe[K.ū.loṣṭe] tu labdhapūrvasya bhavati deśasya samprāptiḥ//
strīrūpe dhananāśo[K.svavināśo] bhṛṅgāre +abhyutthite suta^utpattiḥ/
kumbhena nidhiprāptir yātrāvighnaṃ ca daṇḍena//
kṛkalāsa^kapi^bhujaṅgeṣv asubhikṣa^vyādhayo ripu^*vaśitvam[K.vaśatvam]/
gṛdhra^ulūka^dhvāṅkṣa^śyena^ākāreṣu janamarakaḥ//
pāśe +atha vā kabandhe nṛpa^mṛtyur janavipat srute rakte/
kṛṣṇe śyāve rūkṣe durgandhe cāśubhaṃ bhavati//
śuklaḥ samaḥ sugandhiḥ snigdhaś ca śubhāvaho bhavec chedaḥ/
aśubha^śubhacchedā ye śayaneṣv api te tathā phaladāḥ//
īṣāyoge dāru pradakṣiṇa^agraṃ praśastam ācāryaiḥ/
apasavya^ekadigagre bhavati bhayaṃ bhūta^sañjanitam//
ekena^avākśirasā[K.ekenāvākcchirasā] bhavati hi pādena pāda^vaikalyam/
dvābhyāṃ na jīryate +annaṃ tricaturbhiḥ kleśa^vadha^bandhāḥ//
suṣire +atha vā vivarṇe granthau pādasya śīrṣage vyādhiḥ/
pāde kumbho yaś ca granthau tasminn udararogaḥ//
kumbha^adhastāj jaṅghā tatra kṛto jaṅghayoḥ karoti bhayam/
tasyāś ca^ādharo +adhaḥ kṣayakṛd dravyasya tatra kṛtaḥ//
khuradeśe yo granthiḥ khuriṇāṃ pīḍākaraḥ sa nirdiṣṭaḥ/
īṣā^śīrṣaṇyoś ca tribhāga^saṃstho bhaven na śubhaḥ//
niṣkuṭam atha kolākṣaṃ sūkaranayanaṃ ca vatsanābhaṃ ca/
kālakam anyad dhundhukam iti kathitaś chidra^saṃkṣepaḥ//
ghaṭavat suṣiraṃ madhye saṅkaṭam āsye ca niṣkuṭaṃ chidram/
niṣpāva^māṣamātraṃ nīlaṃ chidraṃ ca kolākṣam//
sūkaranayanaṃ viṣamaṃ vivarṇam adhyardha^parva^dīrgham ca/
vāmāvartaṃ bhinnaṃ parvamitaṃ vatsanābha^ākhyam//
kālakasaṃjñaṃ kṛṣṇaṃ dhundhukam iti yad bhaved vinirbhinnam/
dārusavarṇaṃ chidraṃ na tathā pāpaṃ samuddiṣṭam//
niṣkuṭa^saṇjñe dravyakṣayas tu kolekṣaṇe kula^dhvaṃsaḥ/
śastra^bhayaṃ sūkarake rogabhayaṃ vatsanābhākhye//
kālaka^dhundhuka^saṃjñaṃ kīṭair viddhaṃ ca na śubhadaṃ chidram/
sarvaṃ granthipracuraṃ sarvatra na śobhanaṃ dāru//
ekadrumeṇa dhanyaṃ vṛkṣa^dvaya^nirmitaṃ ca dhanyataram/
tribhir ātmaja^vṛddhikaraṃ caturbhir arthaṃ[K.artho] yaśaś cāgryam//
pañca^vanaspati^racite pañcatvaṃ yāti tatra yaḥ śete/
ṣaṭsaptāṣṭatarūṇāṃ kāṣṭhair ghaṭite kulavināśaḥ//
79 ratnaparīkṣādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0