Brihat Samhita · Chapter 74
jātyaṃ manobhava^sukhaṃ subhagasya sarvam
ābhāsa^mātram itarasya manoviyogāt/
cittena bhāvayati dūragatā^api yaṃ strī
garbhaṃ bibharti sadṛśaṃ puruṣasya tasya//
bhaṅktvā kāṇḍaṃ pādapasya^uptam urvyāṃ
bījaṃ vā^asyāṃ na^anyatām eti yadvat/
evaṃ hy ātmā jāyate strīṣu bhūyaḥ
kaś cit tasmin kṣetrayogād viśeṣaḥ//
ātmā saha^eti manasā mana indriyeṇa
svārthena ca^indriyam iti krama eṣa śīghraḥ/
yogo +ayam eva manasaḥ kim agamyam asti
yasmin mano vrajati tatra gato +ayam ātmā//
ātmā^ayam ātmani gato hṛdaye +atisūkṣmo
grāhyo +acalena manasā satata^abhiyogāt/
yo yaṃ vicintayati yāti sa tanmayatvaṃ
yasmād ataḥ subhagam eva gatā yuvatyaḥ//
dākṣiṇyam ekaṃ subhagatva^hetur vidveṣaṇaṃ tad^viparīta^ceṣṭā/
mantra^oṣadha^ādyaiḥ kuhaka^prayogair bhavanti doṣā bahavo na śarma//
vāllabhyam āyāti vihāya mānaṃ daurbhāgyam āpādayate +abhimānaḥ/
kṛcchreṇa saṃsādhayate +abhimānī kāryāṇy ayatnena vadan priyāṇi//
tejo na tad yat priya^sāhasatvaṃ vākyaṃ na ca^aniṣṭam asatpraṇītam/
kāryasya gatva?^antam anuddhatā ye tejasvinas te na vikatthanā ye//
yaḥ sārvajanyaṃ subhagatvam icched guṇān sa sarvasya vadet parokṣam[K.parokṣe]/
prāpnoti doṣān asato +apy anekān parasya yo doṣakathāṃ karoti//
sarva^upakāra^anugatasya lokaḥ sarva^upakāra^anugato narasya/
kṛtvā^upakāraṃ dviṣatāṃ vipatsu yā kīrtir alpena na sā śubhena//
tṛṇair ivāgniḥ sutarāṃ vivṛddhim āchādyamāno +api guṇo +abhyupaiti/
sa kevalaṃ durjanabhāvam eti hantuṃ guṇān vāñchati yaḥ parasya//
75 kāndarpikādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0