બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 74

જાત્યં મનોભવ^સુખં સુભગસ્ય સર્વમ્
આભાસ^માત્રમ્ ઇતરસ્ય મનોવિયોગાત્।
ચિત્તેન ભાવયતિ દૂરગતા^અપિ યં સ્ત્રી
ગર્ભં બિભર્તિ સદૃશં પુરુષસ્ય તસ્ય॥

ભઙ્ક્ત્વા કાણ્ડં પાદપસ્ય^ઉપ્તમ્ ઉર્વ્યાં
બીજં વા^અસ્યાં ન^અન્યતામ્ એતિ યદ્વત્।
એવં હ્ય્ આત્મા જાયતે સ્ત્રીષુ ભૂયઃ
કશ્ ચિત્ તસ્મિન્ ક્ષેત્રયોગાદ્ વિશેષઃ॥

આત્મા સહ^એતિ મનસા મન ઇન્દ્રિયેણ
સ્વાર્થેન ચ^ઇન્દ્રિયમ્ ઇતિ ક્રમ એષ શીઘ્રઃ।
યોગો +અયમ્ એવ મનસઃ કિમ્ અગમ્યમ્ અસ્તિ
યસ્મિન્ મનો વ્રજતિ તત્ર ગતો +અયમ્ આત્મા॥

આત્મા^અયમ્ આત્મનિ ગતો હૃદયે +અતિસૂક્ષ્મો
ગ્રાહ્યો +અચલેન મનસા સતત^અભિયોગાત્।
યો યં વિચિન્તયતિ યાતિ સ તન્મયત્વં
યસ્માદ્ અતઃ સુભગમ્ એવ ગતા યુવત્યઃ॥

દાક્ષિણ્યમ્ એકં સુભગત્વ^હેતુર્ વિદ્વેષણં તદ્^વિપરીત^ચેષ્ટા।
મન્ત્ર^ઓષધ^આદ્યૈઃ કુહક^પ્રયોગૈર્ ભવન્તિ દોષા બહવો ન શર્મ॥

વાલ્લભ્યમ્ આયાતિ વિહાય માનં દૌર્ભાગ્યમ્ આપાદયતે +અભિમાનઃ।
કૃચ્છ્રેણ સંસાધયતે +અભિમાની કાર્યાણ્ય્ અયત્નેન વદન્ પ્રિયાણિ॥

તેજો ન તદ્ યત્ પ્રિય^સાહસત્વં વાક્યં ન ચ^અનિષ્ટમ્ અસત્પ્રણીતમ્।
કાર્યસ્ય ગત્વ?^અન્તમ્ અનુદ્ધતા યે તેજસ્વિનસ્ તે ન વિકત્થના યે॥

યઃ સાર્વજન્યં સુભગત્વમ્ ઇચ્છેદ્ ગુણાન્ સ સર્વસ્ય વદેત્ પરોક્ષમ્[ક્.પરોક્ષે]।
પ્રાપ્નોતિ દોષાન્ અસતો +અપ્ય્ અનેકાન્ પરસ્ય યો દોષકથાં કરોતિ॥

સર્વ^ઉપકાર^અનુગતસ્ય લોકઃ સર્વ^ઉપકાર^અનુગતો નરસ્ય।
કૃત્વા^ઉપકારં દ્વિષતાં વિપત્સુ યા કીર્તિર્ અલ્પેન ન સા શુભેન॥

તૃણૈર્ ઇવાગ્નિઃ સુતરાં વિવૃદ્ધિમ્ આછાદ્યમાનો +અપિ ગુણો +અભ્યુપૈતિ।
સ કેવલં દુર્જનભાવમ્ એતિ હન્તું ગુણાન્ વાઞ્છતિ યઃ પરસ્ય॥
75 કાન્દર્પિકાધ્યાયઃ