Brihat Samhita · Chapter 73

jaye dharitryāḥ puram eva sāraṃ
pure gṛhaṃ sadmani ca^ekadeśaḥ/
tatrāpi śayyā śayane varā strī
ratnojjvalā rājyasukhasya sāraḥ//

ratnāni vibhūṣayanti yoṣā bhūṣyante vanitā na ratnakāntyā/
ceto vinatā haranty aratnā no ratnāni vināṅganā^aṅga^saṅgam[K.saṅgāt]//

ākāraṃ vinigūhatāṃ ripubalaṃ jetuṃ samuttiṣṭhatāṃ
tantraṃ cintayatāṃ kṛta^akṛta^śata^vyāpāra^śākhā^ākulam/
mantri^prokta^niṣeviṇāṃ[K.niseviṇām, K's tr. niṣevinām] kṣitibhujām āśaṅkināṃ sarvato
dhuḥkha^ambho^nidhi^vartināṃ sukha^lavaḥ kāntā^samāliṅganam//

śrutaṃ dṛṣṭaṃ spṛṣṭaṃ smṛtam api nṛṇāṃ hlāda^jananaṃ
na ratnaṃ strībhyo +anyat kva cid api kṛtaṃ lokapatinā/
tadarthaṃ dharma^arthau suta^viṣaya^saukhyāni ca tato
gṛhe lakṣmyo mānyāḥ satatam abalā māna^vibhavaiḥ//

ye +apy aṅganānāṃ pravadanti doṣān
vairāgya^mārgeṇa guṇān vihāya/
te durjanā me manaso vitarkaḥ
sadbhāva^vākyāni na tāni teṣām//

prabrūta satyaṃ karato +aṅganānāṃ
doṣo +asti yo nācarito manuṣyaiḥ/
dhārṣṭyena pumbhiḥ pramadā nirastā
guṇādhikās tā manunā^atra ca^uktam//

somas tāsām adāt^śaucaṃ gandharvaḥ[K.gandharvāḥ] śikṣitāṃ giram/
agniś ca sarvabhakṣitvaṃ tasmān niṣkasamāḥ striyaḥ//

brāhmaṇāḥ pādato medhyā gāvo medhyāś ca pṛṣṭhataḥ/
aja^aśvā mukhato medhyāḥ striyo medhyās tu sarvataḥ//

striyaḥ pavitram atulaṃ naitā duṣyanti karhi cit/
māsi māsi rajo hy āsāṃ duṣkṛtāny apakarṣati//

jāmayo yāni gehāni śapanty apratipūjitāḥ/
tāni kṛtyā^hatāni^iva vinaśyanti samantataḥ//

jāyā vā syāj janitrī vā sambhavaḥ strīkṛto nṛṇām/
he kṛtaghnāś tayor nindāṃ kurvatāṃ vaḥ kutaḥ śubham//

dampatyor vyutkrame doṣaḥ samaḥ śāstre pratiṣṭhitaḥ/
narā na samavekṣante tena^atra varamaṅganāḥ//

bahir lomnā tu ṣaṇmāsān veṣṭitaḥ khara^carmaṇā/
dārātikramaṇe bhikṣāṃ dehi^ity uktvā viśudhyati//

na śatena^api varṣāṇām apaiti madana^āśayaḥ/
tatra aśaktyā nirvartante narā dhairyeṇa yoṣitaḥ//

aho dhārṣṭyam asādhūnāṃ nindatām anaghāḥ striyaḥ/
muṣṇatām iva caurāṇāṃ tiṣṭha caureti jalpatām//

puruṣaś caṭulāni[K.cātulāni, K's tr. caṭulāni] kāminīnāṃ
kurute yāni raho na tāni paścāt/
sukṛtajñatayā^aṅganā gatāsūn
avagūhya praviśanti saptajihvam//

strīratna^bhogo +asti narasya yasya
niḥsvo +api *sāmpraty avanīsvaro[K.svaṃ pratyavanīsvaro, K's tr. māṃ pratyava] +asau/
rājyasya sāro +aśanam aṅganāś ca
tṛṣṇa^anala^uddīpana^dāru śeṣam//

kāminīṃ prathamayauvana^anvitāṃ
manda^valgu^mṛdu^pīḍita^svanām/
utstanīṃ samavalambya yā ratiḥ
sā na dhātṛbhavane +asti me matiḥ//

tatra deva^muni^siddha^cāraṇair
mānya^mānapitṛ^sevya^sevanāt/
brūta dhātṛbhavane +asti kiṃ sukhaṃ
yad rahaḥ samavalambya na striyam//

ābrahma^kīṭa^antam idaṃ nibaddhaṃ
puṃstrīprayogeṇa jagat samastam/
vrīḍā^atra kā yatra caturmukhatvam
īśo +api lobhād gamito yuvatyāḥ//
74 saubhāgyakaraṇādhyāyaḥ