બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 73

જયે ધરિત્ર્યાઃ પુરમ્ એવ સારં
પુરે ગૃહં સદ્મનિ ચ^એકદેશઃ।
તત્રાપિ શય્યા શયને વરા સ્ત્રી
રત્નોજ્જ્વલા રાજ્યસુખસ્ય સારઃ॥

રત્નાનિ વિભૂષયન્તિ યોષા ભૂષ્યન્તે વનિતા ન રત્નકાન્ત્યા।
ચેતો વિનતા હરન્ત્ય્ અરત્ના નો રત્નાનિ વિનાઙ્ગના^અઙ્ગ^સઙ્ગમ્[ક્.સઙ્ગાત્]॥

આકારં વિનિગૂહતાં રિપુબલં જેતું સમુત્તિષ્ઠતાં
તન્ત્રં ચિન્તયતાં કૃત^અકૃત^શત^વ્યાપાર^શાખા^આકુલમ્।
મન્ત્રિ^પ્રોક્ત^નિષેવિણાં[ક્.નિસેવિણામ્, ક્ઽસ્ ત્ર્. નિષેવિનામ્] ક્ષિતિભુજામ્ આશઙ્કિનાં સર્વતો
ધુઃખ^અમ્ભો^નિધિ^વર્તિનાં સુખ^લવઃ કાન્તા^સમાલિઙ્ગનમ્॥

શ્રુતં દૃષ્ટં સ્પૃષ્ટં સ્મૃતમ્ અપિ નૃણાં હ્લાદ^જનનં
ન રત્નં સ્ત્રીભ્યો +અન્યત્ ક્વ ચિદ્ અપિ કૃતં લોકપતિના।
તદર્થં ધર્મ^અર્થૌ સુત^વિષય^સૌખ્યાનિ ચ તતો
ગૃહે લક્ષ્મ્યો માન્યાઃ સતતમ્ અબલા માન^વિભવૈઃ॥

યે +અપ્ય્ અઙ્ગનાનાં પ્રવદન્તિ દોષાન્
વૈરાગ્ય^માર્ગેણ ગુણાન્ વિહાય।
તે દુર્જના મે મનસો વિતર્કઃ
સદ્ભાવ^વાક્યાનિ ન તાનિ તેષામ્॥

પ્રબ્રૂત સત્યં કરતો +અઙ્ગનાનાં
દોષો +અસ્તિ યો નાચરિતો મનુષ્યૈઃ।
ધાર્ષ્ટ્યેન પુમ્ભિઃ પ્રમદા નિરસ્તા
ગુણાધિકાસ્ તા મનુના^અત્ર ચ^ઉક્તમ્॥

સોમસ્ તાસામ્ અદાત્^શૌચં ગન્ધર્વઃ[ક્.ગન્ધર્વાઃ] શિક્ષિતાં ગિરમ્।
અગ્નિશ્ ચ સર્વભક્ષિત્વં તસ્માન્ નિષ્કસમાઃ સ્ત્રિયઃ॥

બ્રાહ્મણાઃ પાદતો મેધ્યા ગાવો મેધ્યાશ્ ચ પૃષ્ઠતઃ।
અજ^અશ્વા મુખતો મેધ્યાઃ સ્ત્રિયો મેધ્યાસ્ તુ સર્વતઃ॥

સ્ત્રિયઃ પવિત્રમ્ અતુલં નૈતા દુષ્યન્તિ કર્હિ ચિત્।
માસિ માસિ રજો હ્ય્ આસાં દુષ્કૃતાન્ય્ અપકર્ષતિ॥

જામયો યાનિ ગેહાનિ શપન્ત્ય્ અપ્રતિપૂજિતાઃ।
તાનિ કૃત્યા^હતાનિ^ઇવ વિનશ્યન્તિ સમન્તતઃ॥

જાયા વા સ્યાજ્ જનિત્રી વા સમ્ભવઃ સ્ત્રીકૃતો નૃણામ્।
હે કૃતઘ્નાશ્ તયોર્ નિન્દાં કુર્વતાં વઃ કુતઃ શુભમ્॥

દમ્પત્યોર્ વ્યુત્ક્રમે દોષઃ સમઃ શાસ્ત્રે પ્રતિષ્ઠિતઃ।
નરા ન સમવેક્ષન્તે તેન^અત્ર વરમઙ્ગનાઃ॥

બહિર્ લોમ્ના તુ ષણ્માસાન્ વેષ્ટિતઃ ખર^ચર્મણા।
દારાતિક્રમણે ભિક્ષાં દેહિ^ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિશુધ્યતિ॥

ન શતેન^અપિ વર્ષાણામ્ અપૈતિ મદન^આશયઃ।
તત્ર અશક્ત્યા નિર્વર્તન્તે નરા ધૈર્યેણ યોષિતઃ॥

અહો ધાર્ષ્ટ્યમ્ અસાધૂનાં નિન્દતામ્ અનઘાઃ સ્ત્રિયઃ।
મુષ્ણતામ્ ઇવ ચૌરાણાં તિષ્ઠ ચૌરેતિ જલ્પતામ્॥

પુરુષશ્ ચટુલાનિ[ક્.ચાતુલાનિ, ક્ઽસ્ ત્ર્. ચટુલાનિ] કામિનીનાં
કુરુતે યાનિ રહો ન તાનિ પશ્ચાત્।
સુકૃતજ્ઞતયા^અઙ્ગના ગતાસૂન્
અવગૂહ્ય પ્રવિશન્તિ સપ્તજિહ્વમ્॥

સ્ત્રીરત્ન^ભોગો +અસ્તિ નરસ્ય યસ્ય
નિઃસ્વો +અપિ *સામ્પ્રત્ય્ અવનીસ્વરો[ક્.સ્વં પ્રત્યવનીસ્વરો, ક્ઽસ્ ત્ર્. માં પ્રત્યવ] +અસૌ।
રાજ્યસ્ય સારો +અશનમ્ અઙ્ગનાશ્ ચ
તૃષ્ણ^અનલ^ઉદ્દીપન^દારુ શેષમ્॥

કામિનીં પ્રથમયૌવન^અન્વિતાં
મન્દ^વલ્ગુ^મૃદુ^પીડિત^સ્વનામ્।
ઉત્સ્તનીં સમવલમ્બ્ય યા રતિઃ
સા ન ધાતૃભવને +અસ્તિ મે મતિઃ॥

તત્ર દેવ^મુનિ^સિદ્ધ^ચારણૈર્
માન્ય^માનપિતૃ^સેવ્ય^સેવનાત્।
બ્રૂત ધાતૃભવને +અસ્તિ કિં સુખં
યદ્ રહઃ સમવલમ્બ્ય ન સ્ત્રિયમ્॥

આબ્રહ્મ^કીટ^અન્તમ્ ઇદં નિબદ્ધં
પુંસ્ત્રીપ્રયોગેણ જગત્ સમસ્તમ્।
વ્રીડા^અત્ર કા યત્ર ચતુર્મુખત્વમ્
ઈશો +અપિ લોભાદ્ ગમિતો યુવત્યાઃ॥
74 સૌભાગ્યકરણાધ્યાયઃ