Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 55

55.01

kṛtvā prabhūtaṃ salilam ārāmān viniveśya ca/
devatā^āyatanaṃ kuryād yaśo^dharma^abhivṛddhaye//

55.02

iṣṭā^pūrtena labhyante ye lokās tān bubhūṣatā/
devānām ālayaḥ kāryo dvayam api atra dṛśyate//

55.03

salila^udyāna^yukteṣu kṛteṣv akṛteṣu ca/
sthāneṣv eteṣu sānnidhyam upagacchanti devatāḥ//

55.04

saraḥsu nalinī^chatra^nirasta^raviraśmiṣu/
haṃsa^aṃsa^ākṣipta^kahlāra^vīthī[K.vīcī, K's tr. vīthī]^vimala^vāriṣu//

55.05

haṃsa^kāraṇḍava^krauñca^cakravāka^virāviṣu/
paryanta^nicula^cchāyā^viśrānta^jalacāriṣu//

55.06

krauñca^kāñcīkalāpāś ca kalahaṃsa^kala^svarāḥ[K.svanāḥ]/
nadyas toya^aṃśukā yatra śapharī^kṛta^mekhalāḥ//

55.07

phulla^tīra^druma^uttaṃsāḥ saṅgama^śroṇi^maṇḍalāḥ/
pulina^abhyunnata^urasyā haṃsa^vāsāś[K.haṃsahāsāś] ca nimnagāḥ//

55.08

vana^upānta^nadī^śaila^nirjhara^upānta^bhūmiṣu/
ramante devatā nityaṃ pureṣu^udyānavatsu ca//

55.09

bhūmayo brāhmaṇādīnāṃ yāḥ proktā vāstukarmaṇi/
tā eva teṣāṃ śasyante devatā^āyataneṣv api//

55.10

catuḥṣaṣṭi^padaṃ kāryaṃ devatā^āyatanaṃ sadā/
dvāraṃ ca madhyamaṃ tasmin[K.tatra] samadiksthaṃ praśasyate//

55.11

yo vistāro bhaved yasya dviguṇā tatsamunnatiḥ/
ucchrāyād yas tṛtīyāṃśas tena tulyā *kaṭiḥ smṛtā[K.kaṭir bhavet]//

55.12

vistāra^ardhaṃ bhaved garbho bhittayo +anyāḥ samantataḥ/
garbha^pādena vistīrṇaṃ dvāraṃ dviguṇam ucchritam//

55.13

ucchrāyāt pāda^vistīrṇā śākhā tadvad udumbaraḥ/
vistāra^pāda^pratimaṃ bāhulyaṃ śākhayoḥ smṛtam//

55.14

tri^pañca^sapta^navabhiḥ śākhābhis tat praśasyate/
adhaḥ śākhā^caturbhāge pratīhārau niveśayet///

55.15

śeṣaṃ maṅgalya^vihagaiḥ *śrīvṛkṣaiḥ svastikair[K.śrīvṛkṣasvastikair] ghaṭaiḥ/
mithunaiḥ patra^vallībhiḥ pramathaiś ca^upaśobhayet//

55.16

dvāra^māna^aṣṭa^bhāga^ūnā pratimā syāt sapiṇḍikā/
dvau bhāgau pratimā tatra tṛtīyāṃśaś ca piṇḍikā//

55.17

meru^mandara^kailāsa^vimānacchanda^nandanāḥ/
samudga^padma^garuḍa^nandivardhana^kuñjarāḥ//

55.18

guharājo vṛṣo haṃsaḥ sarvatobhadrako ghaṭaḥ/
siṃho vṛttaś catuṣkoṇaḥ ṣoḍaśa^aṣṭāśrayas tathā//

55.19

ity ete viṃśatiḥ proktāḥ prāsādāḥ saṃjñayā mayā/
yathokta^anukrameṇa^eva lakṣaṇāni vadāmy ataḥ//

55.20

tatra ṣaḍaśrir merur dvādaśa^bhaumo vicitra^kuharaś ca/
dvārair yutaś caturbhir dvātriṃśad^dhasta^vistīrṇaḥ//

55.21

triṃśad^dhasta^āyāmo daśa^bhaumo mandaraḥ śikhara^yuktaḥ/
kailāso +api śikharavān aṣṭāviṃśo +aṣṭa^bhaumaś ca//

55.22

jāla^gavākṣaka^yukto vimānasaṃjñas tri^saptaka^āyāmaḥ/
nandana iti ṣaḍ^bhaumo dvātriṃśaḥ ṣoḍaśa^aṇḍa^yuktaḥ//

55.23

vṛttaḥ samudga^nāmā padmaḥ padma^ākṛtiḥ śayā aṣṭau[K.śayānāṣṭau]/
śṛṅgeṇa^ekena bhaved eka^eva ca bhūmikā tasya//

55.24

garuḍa^ākṛtiś ca garuḍo nandī^iti ca ṣaṭcatuṣka^vistīrṇaḥ/
kāryas tu[K.ca] sapta^bhaumo vibhūṣito +aṇḍais tu[K.ca] viṃśatyā//

55.25

kuñjara iti gaja^pṛṣṭhaḥ ṣoḍaśahastaḥ samantato mūlāt/
guharājaḥ ṣoḍaśakas tri^candraśālā bhaved valabhī//

55.26

vṛṣa eka^bhūmi^śṛṅgo dvādaśahastaḥ samantato vṛttaḥ/
haṃso haṃsa^ākāro ghaṭo +aṣṭahastaḥ kalaśa^rūpaḥ//

55.27

dvārair yutaś caturbhir bahu^śikharo bhavati sarvatobhadraḥ/
bahu^rucira^candraśālaḥ ṣaḍviṃśaḥ pañca^bhaumaś ca//

55.28

siṃhaḥ siṃha^ākrānto dvādaśakoṇo +aṣṭahasta^vistīrṇaḥ/
catvāro +añjana^rūpāḥ pañca^aṇḍa^yutas tu caturasraḥ[K.caturaśraḥ]//

55.29

bhūmikā^aṅgula^mānena mayasya^aṣṭottaraṃ śatam/
sārdhaṃ hastatrayaṃ ca^eva kathitaṃ viśvakarmaṇā//

55.30

prāhuḥ sthapatayaś ca^atra matam ekaṃ vipaścitaḥ/
kapotapāli^saṃyuktā nyūnā gacchanti tulyatām//

55.31

prāsādalakṣaṇam idam kathitaṃ samāsād
gargeṇa yad viracitaṃ tad iha^asti sarvam/
manu^ādibhir viracitāni pṛthūni yāni
tatsaṃspṛśan[K.tatsaṃsmṛtiṃ] prati mayā^atra kṛto +adhikāraḥ//
56 vajralepalakṣaṇādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc