Brihat Samhita · Chapter 54

prānta^cchāyā^vinirmuktā na manojñā jalāśayāḥ/
yasmād ato jala^prānteṣv ārāmān viniveśayet//

mṛdvī bhūḥ sarvavṛkṣāṇāṃ hitā tasyām tilān vapet/
puṣpitāṃs tāṃś ca mṛdnīyāt[K.gṛhṇīyāt] karma^etat prathamaṃ bhuvaḥ[K.bhuvi]//

ariṣṭa^aśoka^punnāga^śirīṣāḥ sapriyaṅgavaḥ/
maṅgalyāḥ pūrvam ārāme ropaṇīyā gṛheṣu vā//

panasa^aśoka^kadalī^jambū^lakuca^dāḍimāḥ/
drākṣā^pālīvatāś ca^eva bījapūra^atimuktakāḥ//

ete drumāḥ kāṇḍaropyā[K.kāṇḍāropyā] gomayena pralepitāḥ/
mūlocchede +atha vā skandhe ropaṇīyāḥ *paraṃ tataḥ[K.prayatnataḥ]//

ajātaśākhān śiśire jātaśākhān himāgame/
varṣāgame ca suskandhān *yathādiksthān praropayet[K.yathādik pratiropayet]//

ghṛta^uśīra^tila^kṣaudra^viḍaṅga^kṣīra^gomayaiḥ/
āmūla^skandha^liptānāṃ saṃkrāmaṇa^viropaṇam//

śucir bhūtvā taroḥ pūjāṃ kṛtvā snāna^anulepanaiḥ/
ropayed ropitaś ca^eva patrais tair eva jāyate//

sāyaṃ prātaś ca gharma^ṛtau[K.gharmānte] śītakāle dina^antare/
varṣāsu ca bhuvaḥ śoṣe sektavyā ropitā drumāḥ//

jambū^vetasa^vānīra^kadamba^udumbara^arjunāḥ/
bījapūraka^mṛdvīkā^lakucāś ca sadāḍimāḥ//

vañjulo naktamālaś ca tilakaḥ panasas tathā/
timiro +amrātakaś ca^iti[K.ca^eva] ṣoḍaśa^anūpajāḥ smṛtāḥ//

uttamaṃ viṃśatir hastā madhyamaṃ ṣoḍaśāntaram/
sthānāt sthānāntaraṃ kāryaṃ vṛkṣāṇāṃ dvādaśa^avaram//

abhyāsajātās taravaḥ samspṛśantaḥ parasparam/
miśrair mūlaiś ca na phalaṃ samyag yacchanti pīḍitāḥ//

śīta^vāta^ātapai rogo jāyate pāṇḍu^patratā/
avṛddhiś ca pravālānāṃ[U.prabālānām] śākhāśoṣo rasasrutiḥ//

cikitsitam atha^eteṣāṃ śastreṇa^ādau viśodhanam/
viḍaṅga^ghṛta^paṅka^aktān secayet kṣīravāriṇā//

phala^nāśe kulatthaiś ca māṣair mudgais tilair yavaiḥ/
śṛta^śīta^payaḥ^sekaḥ phala^puṣpa^samṛddhaye[K.abhivṛddhaye]//

avikā^aja^śakṛc^cūrṇasya^āḍhake dve tila^āḍhakam/
saktu^prastho jala^droṇo gomāṃsa^tulayā saha//

sapta^rātra^uṣitair etaiḥ sekaḥ kāryo vanaspateḥ/
valmī^gulma^latānāṃ ca phala^puṣpāya sarvadā//

vāsarāṇi daśa dugdha^bhāvitaṃ
bījam ājya^yuta^hasta^yojitam/
gomayena bahuśo virūkṣitaṃ
krauḍa^mārga^piśitaiś ca dhūpitam//

māṃsa[K.matsya]^sūkara^vasā^samanvitaṃ ropitaṃ ca parikarmita^avanau/
kṣīra^saṃyuta^jala^avasecitaṃ jāyate kusuma^yuktam eva tat//

tintiḍī^ity api karoti vallarīṃ vrīhi^māṣa^tila^cūrṇa^saktubhiḥ/
pūtimāṃsa^sahitaiś ca secitā dhūpitā ca satataṃ haridrayā//

kapittha^vallī^karaṇāya mūlāny
āsphota^dhātrī^dhava^vāsikānām/
palāśinī vetasa^sūryaballī[K.ū.vallī]
śyāma^atimuktaiḥ sahita^aṣṭamūlī//

kṣīre śṛte ca^apy anayā suśīte
tālā[K.nālā] śataṃ sthāpya kapitthabījam/
dine dine śoṣitam arkapādair
māsaṃ vidhis tv eṣa tato +adhiropyam//

hasta^āyataṃ taddviguṇaṃ gabhīraṃ
khātvā^avaṭaṃ prokta^jala^avapūrṇam/
śuṣkaṃ pradagdhaṃ madhu^sarpiṣā tat
pralepayed bhasma^samanvitana[K.ū.samanvitena]//

cūrṇīkṛtair māṣa^tilair yavaiś ca
prapūrayed mṛttikayā^antarasthaiḥ/
matsyāmiṣa^ambhas[K.ambhaḥ]^sahitaṃ ca hanyād
yāvad ghanatvaṃ samupāgataṃ tat//

uptaṃ ca bījaṃ catur^aṅgula^adho
matsya^ambhasā māṃsa^jalaiś ca siktam/
vallī bhavaty āśu śubha^pravālā
vismāpanī maṇḍapam āvṛṇoti//

śataśo +aṅkola[K.aṅkolla]^sambhūta^phala^kalkena bhāvitam/
etat tailena vā bījaṃ ślaiṣmātaka[K.ū.śleṣmātaka]^phalena vā//

vāpitaṃ karaka^unmiśra^mṛdi tatkṣaṇa^janmakam/
phala^bhāra^anvitā śākhā bhavati^iti kim adbhutam//

śleṣmātakasya bījāni niṣkulī^kṛtya bhāvayet prājñaḥ/
aṅkola[K.aṅkolla]^vijjalā^adbhiś chāyāyāṃ saptakṛtva[K.saptakṛtv]^evam//

māhiṣa^gomaya^ghṛṣṭāny asya karīṣe ca tāni nikṣipya/
karakā^jala^mṛd^yoge nyuptāny ahnā phala^karāṇi//

dhruva^mṛdu^mūla^viśākhā gurubhaṃ śravaṇas tathā^aśvinī hastaḥ[K.hastaṃ]/
uktāni divya^dṛgbhiḥ pādapa^saṃropaṇe bhāni//
55 prāsādalakṣaṇādhyāyaḥ