Brihat Samhita · Chapter 52
vāstujñānam atha^ataḥ kamalabhavān muniparam parāyātam/
kriyate +adhunā mayā^idam vidagdha^sāṃvatsara^prītyai//
kim api kila bhūtam abhavad rundhānaṃ rodasī śarīreṇa/
tad amaragaṇena sahasā vinigṛhya^adhomukhaṃ nyastam//
yatra ca yena gṛhītaṃ vibudhena^adhiṣṭhitaḥ sa tatra^eva/
tad amaramayaṃ vidhātā vāstunaraṃ kalpayām āsa//
uttamam aṣṭa^abhyadhikaṃ hastaśataṃ nṛpa^gṛhaṃ pṛthutvena/
aṣṭa^aṣṭa^ūnāny evaṃ pañca sapādāni dairghyeṇa//
ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhir hīnā senāpati^sadmanāṃ catuḥṣaṣṭiḥ/
*evaṃ pañca gṛhāṇi[K.pañca evaṃ vistārāt] ṣaḍbhāga^samanvitā dairghyam//
ṣaṣṭiś *caturbhir hīnā[K.caturvihīnā] veśmāni pañca sacivasya/
sva^aṣṭāṃśa^yuto dairghyaṃ tadardhato rāja^mahiṣīṇām//
ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhiś ca^evaṃ yuvarājasya^apavarjitā^aśītiḥ/
tryaṃśānvitā ca dairghyaṃ pañca tadardhais tadanujanānām//
nṛpa^saciva^antaratulyaṃ sāmanta^pravara^rājapuruṣāṇām/
nṛpa^yuvarāja^viśeṣaḥ kañcuki^veśyā^kalājñānām//
adhyakṣa^adhikṛtānāṃ *sarveṣāṃ[K.sarveṣām eva] kośa^rati^tulyam/
yuvarāja^mantri^vivaraṃ karmānta^adhyakṣa^dūtānām//
catvāriṃśad^ dhīnā catuścaturbhis tu pañca yāvad iti/
ṣaḍ^bhāga^yutā dairghyaṃ daivajña^purodhasor bhiṣajaḥ//
vāstuni yo vistāraḥ sa eva ca^ucchrāya^niścayaḥ śubhadaḥ/
śālā^ekeṣu gṛheṣv api vistārād dviguṇitaṃ dairghyam//
cāturvarṇya^vyāso dvātriṃśat *sā[K.syāt] catuścaturhīnā/
āṣoḍaśād iti paraṃ nyūnataram atīva hīnānām//
sadaśāṃśaṃ viprāṇāṃ kṣatrasya^aṣṭāṃśa^saṃyutaṃ dairghyam/
ṣaḍbhāga^yutaṃ vaiśyasya bhavati śūdrasya pādayutam//
nṛpa^senāpati^gṛhayor antaramānena kośa^rati^bhavane/
senāpati^cāturvarṇya^vivarato rājapuruṣāṇām//
atha *pāraśava[K.pārasava]^ādīnāṃ svamāna^saṃyoga^dala^samaṃ bhavanam/
hīna^adhikaṃ svamānād aśubhakaraṃ vāstu sarveṣām//
paśv^āśramiṇām amitaṃ dhānya^āyudha^vahni^rati^gṛhāṇāṃ ca/
na^icchanti śāstrakārā hastaśatād ucchritaṃ parataḥ//
senāpati^nṛpatīnāṃ saptati^sahite dvidhā^kṛte vyāse/
śālā caturdaśa^hṛte pañcatriṃśad^dhṛte +alindaḥ//
hasta^dvātriṃśa^ādiṣu catuś^catus^tri^trika^trikāḥ śālāḥ/
sapta^daśa^tritaya^tithi^trayodaśa^kṛtāṅgula^abhyadhikāḥ//
tri^tri^dvi^dvi^dvi^samāḥ kṣayakramād aṅgulāni ca^eteṣām/
vyekā viṃśatir aṣṭau viṃśatir aṣṭādaśa tritayam//
śālā^tribhāga^tulyā kartavyā vīthikā bahirbhavanāt/
yady agrato bhavati sā soṣṇīṣaṃ nāma tadvāstu//
sāyāśrayam iti paścāt sāvaṣṭambhaṃ tu pārśvasaṃsthitayā/
susthitam iti ca samantāt^śāstrajñaiḥ pūjitāḥ sarvāḥ//
vistāra^ṣoḍaśāṃśaḥ sacatur^hasto bhaved gṛha^ucchrāyaḥ/
dvādaśa^bhāgena^ūno bhūmau bhūmau samastānām//
vyāsāt ṣoḍaśabhāgaḥ sarveṣāṃ sadmanāṃ bhavati bhittiḥ/
pakva^iṣṭakā^ākṛtānāṃ dārukṛtānāṃ tu *na vikalpaḥ[K.savikalpaḥ, K's tr. na vikalpaḥ]//
ekādaśa^bhāga^yutaḥ sasaptatir nṛpa^baleśayor vyāsaḥ/
ucchrāyo +aṅgulatulyo dvārasyārdhena viṣkambhaḥ//
viprādīnāṃ vyāsāt pañcāṃśo +aṣṭādaśa^aṅgula^sametaḥ/
sāṣṭāṃśo viṣkambho dvārasya triguṇa ucchrāyaḥ//
ucchrāya^hasta^saṃkhyā^parimāṇāny aṅgulāni bāhulyam/
śākhādvaye +api kāryaṃ sārdhaṃ tat syād udumbarayoḥ//
ucchrāyāt saptaguṇād aśītibhāgaḥ pṛthutvam eteṣām/
navaguṇite +aśītyaṃśaḥ stambhasya daśāṃśahīno +agre//
*samacaturasro[K.samacaturaśro] rucako vajro *+aṣṭāsrir[K.aṣṭāśris] dvivajrako dviguṇaḥ/
dvātriṃśatā tu madhye pralīnako vṛtta iti vṛttaḥ//
stambhaṃ vibhajya navadhā vahanaṃ bhāgo ghaṭo +asya bhāgo +anyaḥ/
padmaṃ tathā^uttaroṣṭhaṃ kuryād bhāgena bhāgena//
stambhasamaṃ bāhulyaṃ bhāratulānām upary upary āsām/
bhavati tulā^upatulānām ūnaṃ pādena pādena//
apratiṣiddha^alindaṃ samantato vāstu sarvatobhadram/
nṛpa^vibudha^samūhānāṃ kāryaṃ dvāraiś caturbhir api//
nandyāvartam alindaiḥ śālākuḍyāt pradakṣiṇa^antagataiḥ/
dvāraṃ paścimam asmin vihāya śeṣāṇi kāryāṇi//
dvārālindo +antagataḥ pradakṣiṇo +anyaḥ śubhas tataś cānyaḥ/
*tasmiṃś[K.tadvad] ca vardhamāne dvāraṃ tu na dakṣiṇaṃ kāryam//
aparo +antagato +alindaḥ prāgantagatau tadutthitau cānyau/
tadavadhi^*vidhṛtaś[K.vivṛtaś, K's tr. vidhṛta] cānyaḥ prāgdvāraṃ svastike *śubhadam[K.+aśubhadam, K's tr. śubham]//
prāk^paścima^avalindāv antagatau tad avadhisthitau śeṣau/
rucake dvāraṃ na śubhadam uttarato +anyāni śastāni//
śreṣṭhaṃ nandyāvartaṃ sarveṣāṃ vardhamāna^saṃjñaṃ ca/
svastika^rucake madhye śeṣaṃ śubhadaṃ nṛpa^ādīnām//
uttaraśālā^hīnaṃ hiraṇyanābhaṃ triśālakaṃ dhanyam/
prākśālayā viyuktaṃ sukṣetraṃ vṛddhidaṃ vāstu//
yāmyāhīnaṃ cullī triśālakaṃ vittanāśakaram etat/
pakṣaghnam aparayā varjitaṃ suta^dhvaṃsa^vaira^karam//
siddhārtham aparayāmye yamasūryaṃ paścimottare śāle/
daṇḍākhyam udakpūrve vāta^ākhyaṃ prāgyutā yāmyā//
pūrvāpare tu śāle gṛhacullī dakṣiṇottare kācam/
siddhārthe +arthāvāptir yamasūrye gṛhapater mṛtyuḥ//
daṇḍavadho daṇḍākhye kalaha^udvegaḥ sadaiva vāta^bākhye/
vittavināśaś cullyāṃ jñātivirodhaḥ smṛtaḥ kāce//
ekāśītivibhāge daśa daśa pūrvottarāyatā rekhāḥ/
antas trayodaśa surā dvātriṃśad^bāhya^koṣṭhasthāḥ//
śikhi^parjanya^jayanta^indra^sūrya^satyā bhṛśo +antarikṣaś ca/
*aiśānyādi[K.aiśānyādyāḥ]^kramaśo dakṣiṇapūrve +anilaḥ koṇe//
pūṣā vitatha^bṛhatkṣata^yama^gandharva^ākhya^bhṛṅgarāja^mṛgāḥ/
pitṛ^dauvārika^sugrīva^kusumadanta^ambupaty^asurāḥ//
śoṣo +atha pāpayakṣmā rogaḥ koṇe tato +ahi^mukhyau ca/
bhallāṭa^soma^bhujagās tato +aditir ditir iti kramaśaḥ//
madhye brahmā navakoṣṭhakādhipo +asya^aryamā sthitaḥ prācyām/
ekāntarāt pradakṣiṇam asmāt savitā vivasvāṃś ca//
vibudha^adhipatis tasmān mitro +anyo rāja^yakṣma^nāmā ca/
*pṛthivī[K.pṛthvī]dharāpavatsāv ity ete brahmaṇaḥ paridhau//
āpo nāma^aiśāne koṇe hautāśane ca sāvitraḥ/
jaya iti ca nairṛte rudra ānile +abhyantarapadeṣu//
āpas tathā^apavatsaḥ parjanyo +agnir ditiś ca vargo +ayam/
evaṃ koṇe koṇe padikāḥ syuḥ pañca pañca surāḥ//
bāhyā dvipadāḥ śeṣās te vibudhā viṃśati samākhyātāḥ/
śeṣāś catvāro +anye tripadā dikṣv aryamādyās te//
pūrvottaradig^mūrdhā puruṣo +ayam avāṅ^mukho +asya śirasi śikhī/
āpo mukhe stane +asyāryamā hy urasy āpavatsaś ca//
parjanyādyā bāhyā dṛkśravaṇa^uraḥsthalāṃsagā devāḥ/
satyādyāḥ pañca bhuje haste savitā *ca sāvitraḥ[K.sasāvitraḥ]//
vitatho bṛhatkṣatayutaḥ pārśve jaṭhare sthito vivasvāṃś ca/
ūrū jānu ca jaṅghe sphig iti yamādyaiḥ parigṛhītāḥ//
ete dakṣiṇapārśve sthāneṣv evaṃ ca vāmapārśvasthāḥ/
meḍhre śakra^jayantau hṛdaye brahmā pitā^*aṅghrigataḥ[K.aṅgrigataḥ]//
aṣṭa^aṣṭakapadam atha vā kṛtvā rekhāś ca koṇagās tiryak/
brahmā catuṣpado +asminn ardhapadā brahmakoṇasthāḥ//
aṣṭau ca bahiṣkoṇeṣv ardhapadās tad^ubhaya^sthitāḥ sa^ardhāḥ/
uktebhyo ye śeṣās te dvipadā viṃśatis te *hi[K.ca]//
sampātā vaṃśānāṃ madhyāni samāni yāni ca padānām/
marmāṇi tāni *vindyān na tāni paripīḍayet[K.vindyānn aparipīḍayet] prājñaḥ//
tāny aśucibhāṇḍa^kīla^stambha^ādyaiḥ pīḍitāni śalyaiś ca/
gṛhabhartus tattulye pīḍām aṅge prayacchanti//
kaṇḍūyate yad aṅgaṃ *gṛhabhartur[K.gṛhapatinā] yatra vā^amarāhutyām/
aśubhaṃ bhaven nimittaṃ vikṛter vā agneḥ saśalyaṃ tat//
dhanahānir dārumaye paśupīḍā rugbhayāni cāsthikṛte/
[K.two verses inserted
K. 53.60cd/ lohamaye śastra^bhayaṃ kapālakeśeṣu mṛtyuḥ syāt//
K. 53.61ab/ aṅgāre stenabhayaṃ bhasmani ca vinirdiśet sadāgnibhayam/
K. 53.61cd/ śalyaṃ hi marmasaṃsthaṃ suvarṇa^rajata^ādṛte +atyaśubham//
K. 53.62ab/ marmaṇyamarmago vā ruṇaddhy arthāgamaṃ tuṣasamūhaḥ]/
api nāgadantako marma^saṃsthito doṣakṛd bhavati//
rogād vāyuṃ pitṛto hutāśanaṃ śoṣasūtram api vitathāt/
mukhyād bhṛśaṃ jayantāc ca bhṛṅgam aditeś ca sugrīvam//
tatsampātā nava ye tāny atimarmāṇi sampradiṣṭāni/
yaś ca padasya^aṣṭāṃśas tat proktaṃ marma^parimāṇam//
padahasta^saṃkhyayā sammitāni vaṃśo +aṅgulāni vistīrṇaḥ/
vaṃśavyāso +adhyardhaḥ śirāpramāṇaṃ vinirdiṣṭam//
sukham icchan brahmāṇaṃ yatnād rakṣed gṛhī *gṛhāntaḥstham[K.gṛtāntastham]/
ucchiṣṭa^ādy^upaghātād gṛhapatir upatapyate tasmin//
dakṣiṇabhujena hīne vāstunare +arthakṣayo *+aṅganādādoṣāḥ[K.aṅganādoṣāḥ]/
vāme +arthadhānyahāniḥ śirasi guṇair hīyate sarvaiḥ//
strīdoṣāḥ sutamaraṇaṃ preṣyatvaṃ ca^api caraṇavaikalye/
avikala^puruṣe vasatāṃ māna^artha^yutāni saukhyāni//
gṛha^nagara^grāmeṣu ca sarvatra^evaṃ pratiṣṭhitā devāḥ/
teṣu ca yatha^anurūpaṃ varṇā viprādayo vāsyāḥ/
vāsagṛhāṇi ca vindyād vipra^ādīnām udagdigādyāni/
viśatāṃ ca yathā bhavanaṃ bhavanti tāny eva dakṣiṇataḥ//
nava^guṇa^sūtra^vibhaktāny aṣṭa^guṇena^atha vā catuḥṣaṣṭeḥ/
dvārāṇi yāni teṣām anala^ādīnāṃ phala^upanayaḥ//
*anilabhayaṃ[K.analabhayaṃ] *strījananaṃ[K.strījanma] prabhūtadhanatā narendra^vāllabhyam/
krodhaparatā^anṛtatvaṃ krauryaṃ cauryaṃ ca pūrveṇa//
alpasutatvaṃ praiṣyaṃ nīcatvaṃ bhakṣya^pāna^suta^vṛddhiḥ/
raudraṃ kṛtaghnam adhanaṃ suta^vīrya^ghnaṃ ca yāmyena//
suta^pīḍā ripu^vṛddhir na suta^dhana^āptiḥ[K.dhanastāptiḥ] suta^artha^phala^sampat/
dhanasampan nṛpati^bhayaṃ dhana^kṣayo roga ity apare//
vadha^bandho ripu^vṛddhiḥ sutadhanalābhaḥ[K.dhanasutalābhaḥ] samastaguṇasampat/
putradhanāptir vairaṃ sutena doṣāḥ striyā naiḥsvam//
mārga^taru^koṇa^kūpa^stambha^bhrama^viddham aśubbhadaṃ dvāram/
ucchrāyād dviguṇamitāṃ tyaktvā bhūmiṃ na doṣāya//
rathyā^āviddhaṃ dvāraṃ nāśāya kumāra^doṣadaṃ taruṇā/
paṅkadvāre śoko vyayo +ambuniḥsrāviṇi[K.ambuni śrāviṇi] proktaḥ//
kūpena^apasmāro bhavati vināśaś ca devatā^āviddhe/
stambhena strīdoṣāḥ kulanāśo brāhmaṇābhimukhe[K.brāhmaṇo +abhimukhe]//
unmādaḥ svayam udghāṭite +atha pihite svayaṃ kulavināśaḥ/
mānādhike nṛpa^bhayaṃ dasyubhayaṃ *vyasanam eva nīce ca[K.vyasanadaṃ nīcam]//
dvāraṃ dvārasya^upari yat tan na śivāya saṅkaṭaṃ yac ca/
āvyāttaṃ kṣudbhayadaṃ kubjaṃ kulanāśanaṃ bhavati//
pīḍākaram atipīḍitam antarvinataṃ bhaved abhāvāya/
bāhyavinate pravāso digbhrānte dasyubhiḥ pīḍā//
mūladvāraṃ nānyair dvārair abhisandadhīta rūpa^ṛddhyā/
ghaṭa^phala^patra^pramathā^ādibhiś ca tan^maṅgalaiś cinuyāt//
aiśānyādiṣu koṇeṣu saṃsthitā bāhyato gṛhasyaitāḥ/
carakī vidārināmā^atha pūtanā rākṣasī ca^iti//
purabhavanagrāmāṇāṃ ye koṇās teṣu nivasatāṃ doṣāḥ/
śvapacādayo +antyajātyās teṣv eva vivṛddhim āyānti//
yāmyādiṣv aśubhaphalā jātās taravaḥ pradakṣiṇenaite/
udagādiṣu praśastāḥ plakṣa^vaṭa^udumbara^aśvatthā[K.udumbarāśvatthāḥ]//
āsannāḥ kaṇṭhakino ripubhayadāḥ kṣīriṇo +arthanāśāya/
phalinaḥ prajākṣayakarā dārūṇy api varjayed eṣām//
chindyād yadi na tarūṃś tān tadantare pūjitān vaped anyat[K.anyān]/
punnāga^aśoka^ariṣṭa^bakula^panasān śamī^śālau//
śastauṣadhidrumalatā madhurā sugandhā
snigdhā samā na suṣirā ca mahī narāṇām/
apyadhvani śramavinodam upāgatānāṃ
dhatte śriyaṃ kim uta śāśvatamandireṣu//
sacivālaye +arthanāśo dhūrtagṛhe sutavadhaḥ samīpasthe/
udvego devakule catuṣpade[K.ū.catuṣpathe] bhavati cākīrtiḥ//
caitye bhayaṃ grahakṛtaṃ valmīkaśvabhrasaṅkule vipadaḥ/
gartāyāṃ tu pipāsā kūrma^ākāre dhanavināśaḥ//
udagādiplavam iṣṭaṃ viprādīnāṃ pradakṣiṇenaiva/
vipraḥ sarvatra vased anuvarṇam atha^iṣṭam anyeṣām//
gṛhamadhye hastamitaṃ khātvā paripūritaṃ punaḥ śvabhram/
yady ūnam aniṣṭaṃ tat same samaṃ dhanyam adhikaṃ yat//
śvabhram atha vā^ambupūrṇaṃ padaśatam itvā^āgatasya yadi na^ūnam/
tad dhanyaṃ yac ca bhavet palāny apām āḍhakaṃ catuḥṣaṣṭiḥ//
āme vā mṛtpātre śvabhrasthe dīpavartir abhyadhikam/
jvalati diśi yasya śastā sā bhūmis tasya varṇasya//
śvabhroṣitaṃ na kusumaṃ yasya[K.yasmin] pramlāyate +anuvarṇasamam/
tattasya bhavati śubhadaṃ yasya ca yasmin mano ramate//
sita^rakta^pīta^kṛṣṇā viprādīnāṃ praśasyate bhūmiḥ/
gandhaś ca bhavati yasyāṃ[K.yasyā] ghṛtarudhirānnādyamadyasamaḥ//
kuśa^yuktā śara^bahulā dūrvā^kāśa^āvṛtā kremeṇa mahī/
*hy anuvarṇaṃ[K.anuvarṇam] vṛddhikarī madhura^kaṣāya^amla^kaṭukā ca//
kṛṣṭāṃ prarūḍhabījāṃ go +adhyuṣitāṃ brāhmaṇaiḥ praśastāṃ ca/
gatvā mahīṃ gṛhapatiḥ kāle sāmvatsaroddiṣṭe//
bhakṣyair nānākārair dadhy^akṣata^surabhi^kusuma^dhūpaiś ca/
daivatapūjāṃ kṛtvā sthapatīn abhyarcya viprāṃś ca//
vipraḥ spṛṣṭvā śīrṣaṃ vakṣaś ca kṣatriyo viśāś ca^ūrū/
śūdraḥ pādau spṛṣṭvā kuryād rekhāṃ gṛhārambhe//
aṅguṣṭhakena kuryān madhyāṅgulyā +atha vā pradeśinyā/
kanakamaṇirajatamuktād adhika^phala^kusuma^akṣataiś ca śubham//
śastreṇa śastra^mṛtyur bandho lohena bhasmanā^agnibhayam/
taskara^bhayaṃ tṛṇena ca kāṣṭha^ullikhitā ca rājabhayam//
vakrā pādālikhitā śatrubhayakleśadā virūpā ca/
carmāṅgārāsthikṛtā dantena ca bhartur[K.kartur] aśivāya//
vairam apasavyalikhitā pradakṣiṇaṃ sampado vinirdeśyāḥ/
vācaḥ paruṣā niṣṭhīvitaṃ kṣutaṃ cāśubhaṃ kathitam//
ardhanicitaṃ kṛtaṃ vā praviśan sthapatir gṛhe nimittāni/
avalokayed gṛhapatiḥ kva saṃsthitaḥ spṛśati kiṃ cāṅgam//
ravidīpte yadi śakunis tasmin kāle virauti paruṣaravam[K.paruṣaravaḥ]/
saṃspṛṣṭāṅgasamānaṃ tasmin deśe +asthi nirdeśyam//
śakuna^samaye +athvā +anye hasty^aśva^śvādayo +anuvāśante/
tatprabhavam asthi tasmiṃs tadaṅgasambhūtam eva^iti//
sūtre prasāryamāṇe gardabha^rāvo +asthiśalyam ācaṣṭe/
śva^śṛgāla^laṅghite vā sūtre śalyaṃ vinirdeśyam//
diśi śāntāyāṃ śakunir[K.śakuno] madhuravirāvī yadā tadā vācyaḥ/
arthas tasmin sthāne gṛheśvarādhiṣṭhite +aṅge vā//
sūtracchede mṛtyuḥ kīle ca^avāṅmukhe mahagaḥ[K.mahān rogaḥ]/
gṛhanāthasthapatīnāṃ smṛti^lope mṛtyur ādeśyaḥ//
skandhāc cyute śiroruk kulopasargo +apavarjite kumbhe/
bhagne +api ca karmivadhaś cyute karād gṛhapater mṛtyuḥ//
dakṣiṇapūrve koṇe kṛtvā pūjāṃ śilāṃ nyaset prathamam[K.prathamām]/
śeṣāḥ pradakṣiṇena stambhāś ca^evaṃ samutthāpya[K.samutthāpyāḥ]//
chatra^srag^ambara^yutaḥ kṛta^dhūpa^vilepanaḥ samutthāpyaḥ/
stambhas tatha^eva kāryo dvāra^ucchrāyaḥ prayatnena//
vihaga^ādibhir avalīnair ākampita^patita^duḥsthitaiś ca tathā[K.phalam]/
śakradhvaja^*sadṛśaphalaṃ tad eva tasmin[K.sadṛśaṃ tasmiṃś ca śubhaṃ] vinirdiṣṭam//
prāguttara^unnate dhanasutakṣayaḥ sutavadhaś ca durgandhe/
vakre bandhuvināśo na santi garbhāś ca din^mūḍhe//
icched yadi gṛha^vṛddhiṃ tataḥ samantād vivardhayet tulyam/
eka^uddeśe doṣaḥ prāg atha vā +apy uttare kuryāt//
prāg bhavati mitravairaṃ mṛtyubhayaṃ dakṣiṇena yadi vṛddhiḥ/
arthavināśaḥ paścād udag^vivṛddhir[K.udag^vivṛddhau] manastāpaḥ//
aiśānyāṃ devagṛhaṃ mahānasaṃ yadi ca^api kāryam āgneyyām/
nairṛtyāṃ bhāṇḍa^upaskaro +arthadhānyāni mārutyām//
prācyādisthe salile sutahāniḥ śikhi^bhayaṃ ripubhayaṃ ca/
strīkalahaḥ strīdauṣṭyaṃ naiḥsvyaṃ vittātmaja^vivṛddhiḥ//
khaga^nilaya^bhagna^saṃśuṣka^dagdha^devālaya^śmaśāna^sthān/
kṣīrataru^dhava^vibhītaka^nimba^araṇi^*varjitān chindyāt[K.varjitāṃś cchindyāt]//
rātrau kṛtabalipūjaṃ pradakṣiṇaṃ chedayed divā vṛkṣam/
dhanyam udakprākpatataṃ na grāhyo +ato +anyathā patitaḥ//
chedo yady avikārī tataḥ śubhaṃ dāru tad^gṛhaupayikam/
pīte tu maṇḍale nirdiśet taror madhyagāṃ godhām//
mañjiṣṭhābhe bheko nīle sarpas tathā+aruṇe saraṭaḥ/
mudgābhe +aśmā kapile tu mūṣako +ambhaś ca khaḍgābhe//
dhānya^go^guru^hutāśa^surāṇāṃ na svaped upari nāpy anuvaṃśam/
na^uttarāparaśirā na ca nagno naiva cārdracaraṇaḥ śriyam icchan//
bhūripuṣpa^vikaraṃ[K.nikaraṃ] satoraṇaṃ toyapūrṇakalaśa^upaśobhitam/
dhūpagandha^balipūjitāmaraṃ brāhmaṇadhvaniyutaṃ viśed gṛham//
53 dakārgalādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0