બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 52

વાસ્તુજ્ઞાનમ્ અથ^અતઃ કમલભવાન્ મુનિપરમ્ પરાયાતમ્।
ક્રિયતે +અધુના મયા^ઇદમ્ વિદગ્ધ^સાંવત્સર^પ્રીત્યૈ॥

કિમ્ અપિ કિલ ભૂતમ્ અભવદ્ રુન્ધાનં રોદસી શરીરેણ।
તદ્ અમરગણેન સહસા વિનિગૃહ્ય^અધોમુખં ન્યસ્તમ્॥

યત્ર ચ યેન ગૃહીતં વિબુધેન^અધિષ્ઠિતઃ સ તત્ર^એવ।
તદ્ અમરમયં વિધાતા વાસ્તુનરં કલ્પયામ્ આસ॥

ઉત્તમમ્ અષ્ટ^અભ્યધિકં હસ્તશતં નૃપ^ગૃહં પૃથુત્વેન।
અષ્ટ^અષ્ટ^ઊનાન્ય્ એવં પઞ્ચ સપાદાનિ દૈર્ઘ્યેણ॥

ષડ્ભિઃ ષડ્ભિર્ હીના સેનાપતિ^સદ્મનાં ચતુઃષષ્ટિઃ।
*એવં પઞ્ચ ગૃહાણિ[ક્.પઞ્ચ એવં વિસ્તારાત્] ષડ્ભાગ^સમન્વિતા દૈર્ઘ્યમ્॥

ષષ્ટિશ્ *ચતુર્ભિર્ હીના[ક્.ચતુર્વિહીના] વેશ્માનિ પઞ્ચ સચિવસ્ય।
સ્વ^અષ્ટાંશ^યુતો દૈર્ઘ્યં તદર્ધતો રાજ^મહિષીણામ્॥

ષડ્ભિઃ ષડ્ભિશ્ ચ^એવં યુવરાજસ્ય^અપવર્જિતા^અશીતિઃ।
ત્ર્યંશાન્વિતા ચ દૈર્ઘ્યં પઞ્ચ તદર્ધૈસ્ તદનુજનાનામ્॥

નૃપ^સચિવ^અન્તરતુલ્યં સામન્ત^પ્રવર^રાજપુરુષાણામ્।
નૃપ^યુવરાજ^વિશેષઃ કઞ્ચુકિ^વેશ્યા^કલાજ્ઞાનામ્॥

અધ્યક્ષ^અધિકૃતાનાં *સર્વેષાં[ક્.સર્વેષામ્ એવ] કોશ^રતિ^તુલ્યમ્।
યુવરાજ^મન્ત્રિ^વિવરં કર્માન્ત^અધ્યક્ષ^દૂતાનામ્॥

ચત્વારિંશદ્^ ધીના ચતુશ્ચતુર્ભિસ્ તુ પઞ્ચ યાવદ્ ઇતિ।
ષડ્^ભાગ^યુતા દૈર્ઘ્યં દૈવજ્ઞ^પુરોધસોર્ ભિષજઃ॥

વાસ્તુનિ યો વિસ્તારઃ સ એવ ચ^ઉચ્છ્રાય^નિશ્ચયઃ શુભદઃ।
શાલા^એકેષુ ગૃહેષ્વ્ અપિ વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણિતં દૈર્ઘ્યમ્॥

ચાતુર્વર્ણ્ય^વ્યાસો દ્વાત્રિંશત્ *સા[ક્.સ્યાત્] ચતુશ્ચતુર્હીના।
આષોડશાદ્ ઇતિ પરં ન્યૂનતરમ્ અતીવ હીનાનામ્॥

સદશાંશં વિપ્રાણાં ક્ષત્રસ્ય^અષ્ટાંશ^સંયુતં દૈર્ઘ્યમ્।
ષડ્ભાગ^યુતં વૈશ્યસ્ય ભવતિ શૂદ્રસ્ય પાદયુતમ્॥

નૃપ^સેનાપતિ^ગૃહયોર્ અન્તરમાનેન કોશ^રતિ^ભવને।
સેનાપતિ^ચાતુર્વર્ણ્ય^વિવરતો રાજપુરુષાણામ્॥

અથ *પારશવ[ક્.પારસવ]^આદીનાં સ્વમાન^સંયોગ^દલ^સમં ભવનમ્।
હીન^અધિકં સ્વમાનાદ્ અશુભકરં વાસ્તુ સર્વેષામ્॥

પશ્વ્^આશ્રમિણામ્ અમિતં ધાન્ય^આયુધ^વહ્નિ^રતિ^ગૃહાણાં ચ।
ન^ઇચ્છન્તિ શાસ્ત્રકારા હસ્તશતાદ્ ઉચ્છ્રિતં પરતઃ॥

સેનાપતિ^નૃપતીનાં સપ્તતિ^સહિતે દ્વિધા^કૃતે વ્યાસે।
શાલા ચતુર્દશ^હૃતે પઞ્ચત્રિંશદ્^ધૃતે +અલિન્દઃ॥

હસ્ત^દ્વાત્રિંશ^આદિષુ ચતુશ્^ચતુસ્^ત્રિ^ત્રિક^ત્રિકાઃ શાલાઃ।
સપ્ત^દશ^ત્રિતય^તિથિ^ત્રયોદશ^કૃતાઙ્ગુલ^અભ્યધિકાઃ॥

ત્રિ^ત્રિ^દ્વિ^દ્વિ^દ્વિ^સમાઃ ક્ષયક્રમાદ્ અઙ્ગુલાનિ ચ^એતેષામ્।
વ્યેકા વિંશતિર્ અષ્ટૌ વિંશતિર્ અષ્ટાદશ ત્રિતયમ્॥

શાલા^ત્રિભાગ^તુલ્યા કર્તવ્યા વીથિકા બહિર્ભવનાત્।
યદ્ય્ અગ્રતો ભવતિ સા સોષ્ણીષં નામ તદ્વાસ્તુ॥

સાયાશ્રયમ્ ઇતિ પશ્ચાત્ સાવષ્ટમ્ભં તુ પાર્શ્વસંસ્થિતયા।
સુસ્થિતમ્ ઇતિ ચ સમન્તાત્^શાસ્ત્રજ્ઞૈઃ પૂજિતાઃ સર્વાઃ॥

વિસ્તાર^ષોડશાંશઃ સચતુર્^હસ્તો ભવેદ્ ગૃહ^ઉચ્છ્રાયઃ।
દ્વાદશ^ભાગેન^ઊનો ભૂમૌ ભૂમૌ સમસ્તાનામ્॥

વ્યાસાત્ ષોડશભાગઃ સર્વેષાં સદ્મનાં ભવતિ ભિત્તિઃ।
પક્વ^ઇષ્ટકા^આકૃતાનાં દારુકૃતાનાં તુ *ન વિકલ્પઃ[ક્.સવિકલ્પઃ, ક્ઽસ્ ત્ર્. ન વિકલ્પઃ]॥

એકાદશ^ભાગ^યુતઃ સસપ્તતિર્ નૃપ^બલેશયોર્ વ્યાસઃ।
ઉચ્છ્રાયો +અઙ્ગુલતુલ્યો દ્વારસ્યાર્ધેન વિષ્કમ્ભઃ॥

વિપ્રાદીનાં વ્યાસાત્ પઞ્ચાંશો +અષ્ટાદશ^અઙ્ગુલ^સમેતઃ।
સાષ્ટાંશો વિષ્કમ્ભો દ્વારસ્ય ત્રિગુણ ઉચ્છ્રાયઃ॥

ઉચ્છ્રાય^હસ્ત^સંખ્યા^પરિમાણાન્ય્ અઙ્ગુલાનિ બાહુલ્યમ્।
શાખાદ્વયે +અપિ કાર્યં સાર્ધં તત્ સ્યાદ્ ઉદુમ્બરયોઃ॥

ઉચ્છ્રાયાત્ સપ્તગુણાદ્ અશીતિભાગઃ પૃથુત્વમ્ એતેષામ્।
નવગુણિતે +અશીત્યંશઃ સ્તમ્ભસ્ય દશાંશહીનો +અગ્રે॥

*સમચતુરસ્રો[ક્.સમચતુરશ્રો] રુચકો વજ્રો *+અષ્ટાસ્રિર્[ક્.અષ્ટાશ્રિસ્] દ્વિવજ્રકો દ્વિગુણઃ।
દ્વાત્રિંશતા તુ મધ્યે પ્રલીનકો વૃત્ત ઇતિ વૃત્તઃ॥

સ્તમ્ભં વિભજ્ય નવધા વહનં ભાગો ઘટો +અસ્ય ભાગો +અન્યઃ।
પદ્મં તથા^ઉત્તરોષ્ઠં કુર્યાદ્ ભાગેન ભાગેન॥

સ્તમ્ભસમં બાહુલ્યં ભારતુલાનામ્ ઉપર્ય્ ઉપર્ય્ આસામ્।
ભવતિ તુલા^ઉપતુલાનામ્ ઊનં પાદેન પાદેન॥

અપ્રતિષિદ્ધ^અલિન્દં સમન્તતો વાસ્તુ સર્વતોભદ્રમ્।
નૃપ^વિબુધ^સમૂહાનાં કાર્યં દ્વારૈશ્ ચતુર્ભિર્ અપિ॥

નન્દ્યાવર્તમ્ અલિન્દૈઃ શાલાકુડ્યાત્ પ્રદક્ષિણ^અન્તગતૈઃ।
દ્વારં પશ્ચિમમ્ અસ્મિન્ વિહાય શેષાણિ કાર્યાણિ॥

દ્વારાલિન્દો +અન્તગતઃ પ્રદક્ષિણો +અન્યઃ શુભસ્ તતશ્ ચાન્યઃ।
*તસ્મિંશ્[ક્.તદ્વદ્] ચ વર્ધમાને દ્વારં તુ ન દક્ષિણં કાર્યમ્॥

અપરો +અન્તગતો +અલિન્દઃ પ્રાગન્તગતૌ તદુત્થિતૌ ચાન્યૌ।
તદવધિ^*વિધૃતશ્[ક્.વિવૃતશ્, ક્ઽસ્ ત્ર્. વિધૃત] ચાન્યઃ પ્રાગ્દ્વારં સ્વસ્તિકે *શુભદમ્[ક્.+અશુભદમ્, ક્ઽસ્ ત્ર્. શુભમ્]॥

પ્રાક્^પશ્ચિમ^અવલિન્દાવ્ અન્તગતૌ તદ્ અવધિસ્થિતૌ શેષૌ।
રુચકે દ્વારં ન શુભદમ્ ઉત્તરતો +અન્યાનિ શસ્તાનિ॥

શ્રેષ્ઠં નન્દ્યાવર્તં સર્વેષાં વર્ધમાન^સંજ્ઞં ચ।
સ્વસ્તિક^રુચકે મધ્યે શેષં શુભદં નૃપ^આદીનામ્॥

ઉત્તરશાલા^હીનં હિરણ્યનાભં ત્રિશાલકં ધન્યમ્।
પ્રાક્શાલયા વિયુક્તં સુક્ષેત્રં વૃદ્ધિદં વાસ્તુ॥

યામ્યાહીનં ચુલ્લી ત્રિશાલકં વિત્તનાશકરમ્ એતત્।
પક્ષઘ્નમ્ અપરયા વર્જિતં સુત^ધ્વંસ^વૈર^કરમ્॥

સિદ્ધાર્થમ્ અપરયામ્યે યમસૂર્યં પશ્ચિમોત્તરે શાલે।
દણ્ડાખ્યમ્ ઉદક્પૂર્વે વાત^આખ્યં પ્રાગ્યુતા યામ્યા॥

પૂર્વાપરે તુ શાલે ગૃહચુલ્લી દક્ષિણોત્તરે કાચમ્।
સિદ્ધાર્થે +અર્થાવાપ્તિર્ યમસૂર્યે ગૃહપતેર્ મૃત્યુઃ॥

દણ્ડવધો દણ્ડાખ્યે કલહ^ઉદ્વેગઃ સદૈવ વાત^બાખ્યે।
વિત્તવિનાશશ્ ચુલ્લ્યાં જ્ઞાતિવિરોધઃ સ્મૃતઃ કાચે॥

એકાશીતિવિભાગે દશ દશ પૂર્વોત્તરાયતા રેખાઃ।
અન્તસ્ ત્રયોદશ સુરા દ્વાત્રિંશદ્^બાહ્ય^કોષ્ઠસ્થાઃ॥

શિખિ^પર્જન્ય^જયન્ત^ઇન્દ્ર^સૂર્ય^સત્યા ભૃશો +અન્તરિક્ષશ્ ચ।
*ઐશાન્યાદિ[ક્.ઐશાન્યાદ્યાઃ]^ક્રમશો દક્ષિણપૂર્વે +અનિલઃ કોણે॥

પૂષા વિતથ^બૃહત્ક્ષત^યમ^ગન્ધર્વ^આખ્ય^ભૃઙ્ગરાજ^મૃગાઃ।
પિતૃ^દૌવારિક^સુગ્રીવ^કુસુમદન્ત^અમ્બુપત્ય્^અસુરાઃ॥

શોષો +અથ પાપયક્ષ્મા રોગઃ કોણે તતો +અહિ^મુખ્યૌ ચ।
ભલ્લાટ^સોમ^ભુજગાસ્ તતો +અદિતિર્ દિતિર્ ઇતિ ક્રમશઃ॥

મધ્યે બ્રહ્મા નવકોષ્ઠકાધિપો +અસ્ય^અર્યમા સ્થિતઃ પ્રાચ્યામ્।
એકાન્તરાત્ પ્રદક્ષિણમ્ અસ્માત્ સવિતા વિવસ્વાંશ્ ચ॥

વિબુધ^અધિપતિસ્ તસ્માન્ મિત્રો +અન્યો રાજ^યક્ષ્મ^નામા ચ।
*પૃથિવી[ક્.પૃથ્વી]ધરાપવત્સાવ્ ઇત્ય્ એતે બ્રહ્મણઃ પરિધૌ॥

આપો નામ^ઐશાને કોણે હૌતાશને ચ સાવિત્રઃ।
જય ઇતિ ચ નૈરૃતે રુદ્ર આનિલે +અભ્યન્તરપદેષુ॥

આપસ્ તથા^અપવત્સઃ પર્જન્યો +અગ્નિર્ દિતિશ્ ચ વર્ગો +અયમ્।
એવં કોણે કોણે પદિકાઃ સ્યુઃ પઞ્ચ પઞ્ચ સુરાઃ॥

બાહ્યા દ્વિપદાઃ શેષાસ્ તે વિબુધા વિંશતિ સમાખ્યાતાઃ।
શેષાશ્ ચત્વારો +અન્યે ત્રિપદા દિક્ષ્વ્ અર્યમાદ્યાસ્ તે॥

પૂર્વોત્તરદિગ્^મૂર્ધા પુરુષો +અયમ્ અવાઙ્^મુખો +અસ્ય શિરસિ શિખી।
આપો મુખે સ્તને +અસ્યાર્યમા હ્ય્ ઉરસ્ય્ આપવત્સશ્ ચ॥

પર્જન્યાદ્યા બાહ્યા દૃક્શ્રવણ^ઉરઃસ્થલાંસગા દેવાઃ।
સત્યાદ્યાઃ પઞ્ચ ભુજે હસ્તે સવિતા *ચ સાવિત્રઃ[ક્.સસાવિત્રઃ]॥

વિતથો બૃહત્ક્ષતયુતઃ પાર્શ્વે જઠરે સ્થિતો વિવસ્વાંશ્ ચ।
ઊરૂ જાનુ ચ જઙ્ઘે સ્ફિગ્ ઇતિ યમાદ્યૈઃ પરિગૃહીતાઃ॥

એતે દક્ષિણપાર્શ્વે સ્થાનેષ્વ્ એવં ચ વામપાર્શ્વસ્થાઃ।
મેઢ્રે શક્ર^જયન્તૌ હૃદયે બ્રહ્મા પિતા^*અઙ્ઘ્રિગતઃ[ક્.અઙ્ગ્રિગતઃ]॥

અષ્ટ^અષ્ટકપદમ્ અથ વા કૃત્વા રેખાશ્ ચ કોણગાસ્ તિર્યક્।
બ્રહ્મા ચતુષ્પદો +અસ્મિન્ન્ અર્ધપદા બ્રહ્મકોણસ્થાઃ॥

અષ્ટૌ ચ બહિષ્કોણેષ્વ્ અર્ધપદાસ્ તદ્^ઉભય^સ્થિતાઃ સ^અર્ધાઃ।
ઉક્તેભ્યો યે શેષાસ્ તે દ્વિપદા વિંશતિસ્ તે *હિ[ક્.ચ]॥

સમ્પાતા વંશાનાં મધ્યાનિ સમાનિ યાનિ ચ પદાનામ્।
મર્માણિ તાનિ *વિન્દ્યાન્ ન તાનિ પરિપીડયેત્[ક્.વિન્દ્યાન્ન્ અપરિપીડયેત્] પ્રાજ્ઞઃ॥

તાન્ય્ અશુચિભાણ્ડ^કીલ^સ્તમ્ભ^આદ્યૈઃ પીડિતાનિ શલ્યૈશ્ ચ।
ગૃહભર્તુસ્ તત્તુલ્યે પીડામ્ અઙ્ગે પ્રયચ્છન્તિ॥

કણ્ડૂયતે યદ્ અઙ્ગં *ગૃહભર્તુર્[ક્.ગૃહપતિના] યત્ર વા^અમરાહુત્યામ્।
અશુભં ભવેન્ નિમિત્તં વિકૃતેર્ વા અગ્નેઃ સશલ્યં તત્॥

ધનહાનિર્ દારુમયે પશુપીડા રુગ્ભયાનિ ચાસ્થિકૃતે।
[ક્.ત્wઓ વેર્સેસ્ ઇન્સેર્તેદ્
ક્. 53.60ચ્દ્। લોહમયે શસ્ત્ર^ભયં કપાલકેશેષુ મૃત્યુઃ સ્યાત્॥
ક્. 53.61અબ્। અઙ્ગારે સ્તેનભયં ભસ્મનિ ચ વિનિર્દિશેત્ સદાગ્નિભયમ્।
ક્. 53.61ચ્દ્। શલ્યં હિ મર્મસંસ્થં સુવર્ણ^રજત^આદૃતે +અત્યશુભમ્॥
ક્. 53.62અબ્। મર્મણ્યમર્મગો વા રુણદ્ધ્ય્ અર્થાગમં તુષસમૂહઃ]।
અપિ નાગદન્તકો મર્મ^સંસ્થિતો દોષકૃદ્ ભવતિ॥

રોગાદ્ વાયું પિતૃતો હુતાશનં શોષસૂત્રમ્ અપિ વિતથાત્।
મુખ્યાદ્ ભૃશં જયન્તાચ્ ચ ભૃઙ્ગમ્ અદિતેશ્ ચ સુગ્રીવમ્॥

તત્સમ્પાતા નવ યે તાન્ય્ અતિમર્માણિ સમ્પ્રદિષ્ટાનિ।
યશ્ ચ પદસ્ય^અષ્ટાંશસ્ તત્ પ્રોક્તં મર્મ^પરિમાણમ્॥

પદહસ્ત^સંખ્યયા સમ્મિતાનિ વંશો +અઙ્ગુલાનિ વિસ્તીર્ણઃ।
વંશવ્યાસો +અધ્યર્ધઃ શિરાપ્રમાણં વિનિર્દિષ્ટમ્॥

સુખમ્ ઇચ્છન્ બ્રહ્માણં યત્નાદ્ રક્ષેદ્ ગૃહી *ગૃહાન્તઃસ્થમ્[ક્.ગૃતાન્તસ્થમ્]।
ઉચ્છિષ્ટ^આદ્ય્^ઉપઘાતાદ્ ગૃહપતિર્ ઉપતપ્યતે તસ્મિન્॥

દક્ષિણભુજેન હીને વાસ્તુનરે +અર્થક્ષયો *+અઙ્ગનાદાદોષાઃ[ક્.અઙ્ગનાદોષાઃ]।
વામે +અર્થધાન્યહાનિઃ શિરસિ ગુણૈર્ હીયતે સર્વૈઃ॥

સ્ત્રીદોષાઃ સુતમરણં પ્રેષ્યત્વં ચ^અપિ ચરણવૈકલ્યે।
અવિકલ^પુરુષે વસતાં માન^અર્થ^યુતાનિ સૌખ્યાનિ॥

ગૃહ^નગર^ગ્રામેષુ ચ સર્વત્ર^એવં પ્રતિષ્ઠિતા દેવાઃ।
તેષુ ચ યથ^અનુરૂપં વર્ણા વિપ્રાદયો વાસ્યાઃ।

વાસગૃહાણિ ચ વિન્દ્યાદ્ વિપ્ર^આદીનામ્ ઉદગ્દિગાદ્યાનિ।
વિશતાં ચ યથા ભવનં ભવન્તિ તાન્ય્ એવ દક્ષિણતઃ॥

નવ^ગુણ^સૂત્ર^વિભક્તાન્ય્ અષ્ટ^ગુણેન^અથ વા ચતુઃષષ્ટેઃ।
દ્વારાણિ યાનિ તેષામ્ અનલ^આદીનાં ફલ^ઉપનયઃ॥

*અનિલભયં[ક્.અનલભયં] *સ્ત્રીજનનં[ક્.સ્ત્રીજન્મ] પ્રભૂતધનતા નરેન્દ્ર^વાલ્લભ્યમ્।
ક્રોધપરતા^અનૃતત્વં ક્રૌર્યં ચૌર્યં ચ પૂર્વેણ॥

અલ્પસુતત્વં પ્રૈષ્યં નીચત્વં ભક્ષ્ય^પાન^સુત^વૃદ્ધિઃ।
રૌદ્રં કૃતઘ્નમ્ અધનં સુત^વીર્ય^ઘ્નં ચ યામ્યેન॥

સુત^પીડા રિપુ^વૃદ્ધિર્ ન સુત^ધન^આપ્તિઃ[ક્.ધનસ્તાપ્તિઃ] સુત^અર્થ^ફલ^સમ્પત્।
ધનસમ્પન્ નૃપતિ^ભયં ધન^ક્ષયો રોગ ઇત્ય્ અપરે॥

વધ^બન્ધો રિપુ^વૃદ્ધિઃ સુતધનલાભઃ[ક્.ધનસુતલાભઃ] સમસ્તગુણસમ્પત્।
પુત્રધનાપ્તિર્ વૈરં સુતેન દોષાઃ સ્ત્રિયા નૈઃસ્વમ્॥

માર્ગ^તરુ^કોણ^કૂપ^સ્તમ્ભ^ભ્રમ^વિદ્ધમ્ અશુબ્ભદં દ્વારમ્।
ઉચ્છ્રાયાદ્ દ્વિગુણમિતાં ત્યક્ત્વા ભૂમિં ન દોષાય॥

રથ્યા^આવિદ્ધં દ્વારં નાશાય કુમાર^દોષદં તરુણા।
પઙ્કદ્વારે શોકો વ્યયો +અમ્બુનિઃસ્રાવિણિ[ક્.અમ્બુનિ શ્રાવિણિ] પ્રોક્તઃ॥

કૂપેન^અપસ્મારો ભવતિ વિનાશશ્ ચ દેવતા^આવિદ્ધે।
સ્તમ્ભેન સ્ત્રીદોષાઃ કુલનાશો બ્રાહ્મણાભિમુખે[ક્.બ્રાહ્મણો +અભિમુખે]॥

ઉન્માદઃ સ્વયમ્ ઉદ્ઘાટિતે +અથ પિહિતે સ્વયં કુલવિનાશઃ।
માનાધિકે નૃપ^ભયં દસ્યુભયં *વ્યસનમ્ એવ નીચે ચ[ક્.વ્યસનદં નીચમ્]॥

દ્વારં દ્વારસ્ય^ઉપરિ યત્ તન્ ન શિવાય સઙ્કટં યચ્ ચ।
આવ્યાત્તં ક્ષુદ્ભયદં કુબ્જં કુલનાશનં ભવતિ॥

પીડાકરમ્ અતિપીડિતમ્ અન્તર્વિનતં ભવેદ્ અભાવાય।
બાહ્યવિનતે પ્રવાસો દિગ્ભ્રાન્તે દસ્યુભિઃ પીડા॥

મૂલદ્વારં નાન્યૈર્ દ્વારૈર્ અભિસન્દધીત રૂપ^ઋદ્ધ્યા।
ઘટ^ફલ^પત્ર^પ્રમથા^આદિભિશ્ ચ તન્^મઙ્ગલૈશ્ ચિનુયાત્॥

ઐશાન્યાદિષુ કોણેષુ સંસ્થિતા બાહ્યતો ગૃહસ્યૈતાઃ।
ચરકી વિદારિનામા^અથ પૂતના રાક્ષસી ચ^ઇતિ॥

પુરભવનગ્રામાણાં યે કોણાસ્ તેષુ નિવસતાં દોષાઃ।
શ્વપચાદયો +અન્ત્યજાત્યાસ્ તેષ્વ્ એવ વિવૃદ્ધિમ્ આયાન્તિ॥

યામ્યાદિષ્વ્ અશુભફલા જાતાસ્ તરવઃ પ્રદક્ષિણેનૈતે।
ઉદગાદિષુ પ્રશસ્તાઃ પ્લક્ષ^વટ^ઉદુમ્બર^અશ્વત્થા[ક્.ઉદુમ્બરાશ્વત્થાઃ]॥

આસન્નાઃ કણ્ઠકિનો રિપુભયદાઃ ક્ષીરિણો +અર્થનાશાય।
ફલિનઃ પ્રજાક્ષયકરા દારૂણ્ય્ અપિ વર્જયેદ્ એષામ્॥

છિન્દ્યાદ્ યદિ ન તરૂંશ્ તાન્ તદન્તરે પૂજિતાન્ વપેદ્ અન્યત્[ક્.અન્યાન્]।
પુન્નાગ^અશોક^અરિષ્ટ^બકુલ^પનસાન્ શમી^શાલૌ॥

શસ્તૌષધિદ્રુમલતા મધુરા સુગન્ધા
સ્નિગ્ધા સમા ન સુષિરા ચ મહી નરાણામ્।
અપ્યધ્વનિ શ્રમવિનોદમ્ ઉપાગતાનાં
ધત્તે શ્રિયં કિમ્ ઉત શાશ્વતમન્દિરેષુ॥

સચિવાલયે +અર્થનાશો ધૂર્તગૃહે સુતવધઃ સમીપસ્થે।
ઉદ્વેગો દેવકુલે ચતુષ્પદે[ક્.ઊ.ચતુષ્પથે] ભવતિ ચાકીર્તિઃ॥

ચૈત્યે ભયં ગ્રહકૃતં વલ્મીકશ્વભ્રસઙ્કુલે વિપદઃ।
ગર્તાયાં તુ પિપાસા કૂર્મ^આકારે ધનવિનાશઃ॥

ઉદગાદિપ્લવમ્ ઇષ્ટં વિપ્રાદીનાં પ્રદક્ષિણેનૈવ।
વિપ્રઃ સર્વત્ર વસેદ્ અનુવર્ણમ્ અથ^ઇષ્ટમ્ અન્યેષામ્॥

ગૃહમધ્યે હસ્તમિતં ખાત્વા પરિપૂરિતં પુનઃ શ્વભ્રમ્।
યદ્ય્ ઊનમ્ અનિષ્ટં તત્ સમે સમં ધન્યમ્ અધિકં યત્॥

શ્વભ્રમ્ અથ વા^અમ્બુપૂર્ણં પદશતમ્ ઇત્વા^આગતસ્ય યદિ ન^ઊનમ્।
તદ્ ધન્યં યચ્ ચ ભવેત્ પલાન્ય્ અપામ્ આઢકં ચતુઃષષ્ટિઃ॥

આમે વા મૃત્પાત્રે શ્વભ્રસ્થે દીપવર્તિર્ અભ્યધિકમ્।
જ્વલતિ દિશિ યસ્ય શસ્તા સા ભૂમિસ્ તસ્ય વર્ણસ્ય॥

શ્વભ્રોષિતં ન કુસુમં યસ્ય[ક્.યસ્મિન્] પ્રમ્લાયતે +અનુવર્ણસમમ્।
તત્તસ્ય ભવતિ શુભદં યસ્ય ચ યસ્મિન્ મનો રમતે॥

સિત^રક્ત^પીત^કૃષ્ણા વિપ્રાદીનાં પ્રશસ્યતે ભૂમિઃ।
ગન્ધશ્ ચ ભવતિ યસ્યાં[ક્.યસ્યા] ઘૃતરુધિરાન્નાદ્યમદ્યસમઃ॥

કુશ^યુક્તા શર^બહુલા દૂર્વા^કાશ^આવૃતા ક્રેમેણ મહી।
*હ્ય્ અનુવર્ણં[ક્.અનુવર્ણમ્] વૃદ્ધિકરી મધુર^કષાય^અમ્લ^કટુકા ચ॥

કૃષ્ટાં પ્રરૂઢબીજાં ગો +અધ્યુષિતાં બ્રાહ્મણૈઃ પ્રશસ્તાં ચ।
ગત્વા મહીં ગૃહપતિઃ કાલે સામ્વત્સરોદ્દિષ્ટે॥

ભક્ષ્યૈર્ નાનાકારૈર્ દધ્ય્^અક્ષત^સુરભિ^કુસુમ^ધૂપૈશ્ ચ।
દૈવતપૂજાં કૃત્વા સ્થપતીન્ અભ્યર્ચ્ય વિપ્રાંશ્ ચ॥

વિપ્રઃ સ્પૃષ્ટ્વા શીર્ષં વક્ષશ્ ચ ક્ષત્રિયો વિશાશ્ ચ^ઊરૂ।
શૂદ્રઃ પાદૌ સ્પૃષ્ટ્વા કુર્યાદ્ રેખાં ગૃહારમ્ભે॥

અઙ્ગુષ્ઠકેન કુર્યાન્ મધ્યાઙ્ગુલ્યા +અથ વા પ્રદેશિન્યા।
કનકમણિરજતમુક્તાદ્ અધિક^ફલ^કુસુમ^અક્ષતૈશ્ ચ શુભમ્॥

શસ્ત્રેણ શસ્ત્ર^મૃત્યુર્ બન્ધો લોહેન ભસ્મના^અગ્નિભયમ્।
તસ્કર^ભયં તૃણેન ચ કાષ્ઠ^ઉલ્લિખિતા ચ રાજભયમ્॥

વક્રા પાદાલિખિતા શત્રુભયક્લેશદા વિરૂપા ચ।
ચર્માઙ્ગારાસ્થિકૃતા દન્તેન ચ ભર્તુર્[ક્.કર્તુર્] અશિવાય॥

વૈરમ્ અપસવ્યલિખિતા પ્રદક્ષિણં સમ્પદો વિનિર્દેશ્યાઃ।
વાચઃ પરુષા નિષ્ઠીવિતં ક્ષુતં ચાશુભં કથિતમ્॥

અર્ધનિચિતં કૃતં વા પ્રવિશન્ સ્થપતિર્ ગૃહે નિમિત્તાનિ।
અવલોકયેદ્ ગૃહપતિઃ ક્વ સંસ્થિતઃ સ્પૃશતિ કિં ચાઙ્ગમ્॥

રવિદીપ્તે યદિ શકુનિસ્ તસ્મિન્ કાલે વિરૌતિ પરુષરવમ્[ક્.પરુષરવઃ]।
સંસ્પૃષ્ટાઙ્ગસમાનં તસ્મિન્ દેશે +અસ્થિ નિર્દેશ્યમ્॥

શકુન^સમયે +અથ્વા +અન્યે હસ્ત્ય્^અશ્વ^શ્વાદયો +અનુવાશન્તે।
તત્પ્રભવમ્ અસ્થિ તસ્મિંસ્ તદઙ્ગસમ્ભૂતમ્ એવ^ઇતિ॥

સૂત્રે પ્રસાર્યમાણે ગર્દભ^રાવો +અસ્થિશલ્યમ્ આચષ્ટે।
શ્વ^શૃગાલ^લઙ્ઘિતે વા સૂત્રે શલ્યં વિનિર્દેશ્યમ્॥

દિશિ શાન્તાયાં શકુનિર્[ક્.શકુનો] મધુરવિરાવી યદા તદા વાચ્યઃ।
અર્થસ્ તસ્મિન્ સ્થાને ગૃહેશ્વરાધિષ્ઠિતે +અઙ્ગે વા॥

સૂત્રચ્છેદે મૃત્યુઃ કીલે ચ^અવાઙ્મુખે મહગઃ[ક્.મહાન્ રોગઃ]।
ગૃહનાથસ્થપતીનાં સ્મૃતિ^લોપે મૃત્યુર્ આદેશ્યઃ॥

સ્કન્ધાચ્ ચ્યુતે શિરોરુક્ કુલોપસર્ગો +અપવર્જિતે કુમ્ભે।
ભગ્ને +અપિ ચ કર્મિવધશ્ ચ્યુતે કરાદ્ ગૃહપતેર્ મૃત્યુઃ॥

દક્ષિણપૂર્વે કોણે કૃત્વા પૂજાં શિલાં ન્યસેત્ પ્રથમમ્[ક્.પ્રથમામ્]।
શેષાઃ પ્રદક્ષિણેન સ્તમ્ભાશ્ ચ^એવં સમુત્થાપ્ય[ક્.સમુત્થાપ્યાઃ]॥

છત્ર^સ્રગ્^અમ્બર^યુતઃ કૃત^ધૂપ^વિલેપનઃ સમુત્થાપ્યઃ।
સ્તમ્ભસ્ તથ^એવ કાર્યો દ્વાર^ઉચ્છ્રાયઃ પ્રયત્નેન॥

વિહગ^આદિભિર્ અવલીનૈર્ આકમ્પિત^પતિત^દુઃસ્થિતૈશ્ ચ તથા[ક્.ફલમ્]।
શક્રધ્વજ^*સદૃશફલં તદ્ એવ તસ્મિન્[ક્.સદૃશં તસ્મિંશ્ ચ શુભં] વિનિર્દિષ્ટમ્॥

પ્રાગુત્તર^ઉન્નતે ધનસુતક્ષયઃ સુતવધશ્ ચ દુર્ગન્ધે।
વક્રે બન્ધુવિનાશો ન સન્તિ ગર્ભાશ્ ચ દિન્^મૂઢે॥

ઇચ્છેદ્ યદિ ગૃહ^વૃદ્ધિં તતઃ સમન્તાદ્ વિવર્ધયેત્ તુલ્યમ્।
એક^ઉદ્દેશે દોષઃ પ્રાગ્ અથ વા +અપ્ય્ ઉત્તરે કુર્યાત્॥

પ્રાગ્ ભવતિ મિત્રવૈરં મૃત્યુભયં દક્ષિણેન યદિ વૃદ્ધિઃ।
અર્થવિનાશઃ પશ્ચાદ્ ઉદગ્^વિવૃદ્ધિર્[ક્.ઉદગ્^વિવૃદ્ધૌ] મનસ્તાપઃ॥

ઐશાન્યાં દેવગૃહં મહાનસં યદિ ચ^અપિ કાર્યમ્ આગ્નેય્યામ્।
નૈરૃત્યાં ભાણ્ડ^ઉપસ્કરો +અર્થધાન્યાનિ મારુત્યામ્॥

પ્રાચ્યાદિસ્થે સલિલે સુતહાનિઃ શિખિ^ભયં રિપુભયં ચ।
સ્ત્રીકલહઃ સ્ત્રીદૌષ્ટ્યં નૈઃસ્વ્યં વિત્તાત્મજ^વિવૃદ્ધિઃ॥

ખગ^નિલય^ભગ્ન^સંશુષ્ક^દગ્ધ^દેવાલય^શ્મશાન^સ્થાન્।
ક્ષીરતરુ^ધવ^વિભીતક^નિમ્બ^અરણિ^*વર્જિતાન્ છિન્દ્યાત્[ક્.વર્જિતાંશ્ ચ્છિન્દ્યાત્]॥

રાત્રૌ કૃતબલિપૂજં પ્રદક્ષિણં છેદયેદ્ દિવા વૃક્ષમ્।
ધન્યમ્ ઉદક્પ્રાક્પતતં ન ગ્રાહ્યો +અતો +અન્યથા પતિતઃ॥

છેદો યદ્ય્ અવિકારી તતઃ શુભં દારુ તદ્^ગૃહૌપયિકમ્।
પીતે તુ મણ્ડલે નિર્દિશેત્ તરોર્ મધ્યગાં ગોધામ્॥

મઞ્જિષ્ઠાભે ભેકો નીલે સર્પસ્ તથા+અરુણે સરટઃ।
મુદ્ગાભે +અશ્મા કપિલે તુ મૂષકો +અમ્ભશ્ ચ ખડ્ગાભે॥

ધાન્ય^ગો^ગુરુ^હુતાશ^સુરાણાં ન સ્વપેદ્ ઉપરિ નાપ્ય્ અનુવંશમ્।
ન^ઉત્તરાપરશિરા ન ચ નગ્નો નૈવ ચાર્દ્રચરણઃ શ્રિયમ્ ઇચ્છન્॥

ભૂરિપુષ્પ^વિકરં[ક્.નિકરં] સતોરણં તોયપૂર્ણકલશ^ઉપશોભિતમ્।
ધૂપગન્ધ^બલિપૂજિતામરં બ્રાહ્મણધ્વનિયુતં વિશેદ્ ગૃહમ્॥
53 દકાર્ગલાધ્યાયઃ