Brihat Samhita · Chapter 50
daivajñena śubha^aśubhaṃ dig^udita^sthāna^āhṛtān īkṣatā
vācyaṃ praṣṭṛ^nija^apara^aṅga^ghaṭanāṃ ca^ālokya kālaṃ dhiyā/
sarvajño hi cara^acara^ātmakatayā^asau sarvadarśo vibhuś
ceṣṭā^vyāhṛtibhiḥ śubha^aśubha^phalaṃ sandarśayaty arthinām//
sthānaṃ puṣpa^suhāsi^bhūri^phalabhṛt^susnigdha^kṛtti^cchada^
asatpakṣi^cyuta^śastasaṃjñita^taru^cchāya^upagūḍhaṃ samam/
deva^ṛṣi^dvija^sādhu^siddha^nilayaṃ satpuṣpa^sasya^ukṣitam
satsvādu^udaka^nirmalatva^janita^āhlādaṃ ca *sacchādvalam[K.sacchāḍvalam]//
chinna^bhinna^kṛmi^khāta^kaṇṭaki^pluṣṭa^rūkṣa^kuṭilair na sat kujaiḥ/
krūra^pakṣi^yuta^nindyanāmabhiḥ śuṣka^śīrṇa^bahu^parṇa^*carmabhiḥ[K.varmabhiḥ]//
śmaśāna^śūnyāyatanaṃ catuṣpathaṃ
tathā^+amanojñaṃ viṣamaṃ sada^ūṣaram/
avaskara^aṅgāra^kapāla^bhasmabhiś
citaṃ tuṣaiḥ śuṣkatṛṇair naśobhanam//
pravrajita^nagna^nāpita^ripu^bandhana^*saunikais[K.sūnikais] tathā śvapacaiḥ/
kitava^yati^pīḍitair yutam āyudha^mādhvīka^vikrayair na śubham//
prāg^uttara^īśāś ca diśaḥ praśastāḥ
praṣṭur na vāyv^ambu^yamāgni^rakṣaḥ/
pūrvāhnakāle +asti śubhaṃ na rātrau
sandhyādvaye praśnakṛto +aparāhṇe//
yātrāvidhāne hi śubha^aśubhaṃ yat
proktaṃ nimittaṃ tad ihāpi vācyam/
dṛṣṭvā puro vā janatāhṛtaṃ vā
praṣṭuḥ sthitaṃ pāṇitale +atha vastre//
atha^aṅgāny ūrū^oṣṭha^stana^vṛṣaṇa^pādaṃ ca daśanā
bhujau hastau gaṇḍau kaca^gala^nakha^aṅguṣṭham api yat/
sa^śaṅkhaṃ *kakṣa^aṃsaṃ śravaṇa[K.kaṣāṃsaśravaṇa]^guda^sandhi^iti puruṣe
striyāṃ bhrū^nāsā^sphig^vali^kaṭi^sulekhā^aṅgulicayam//
jihvā grīvā piṇḍike pārṣṇiyugmaṃ
jaṅghe nābhiḥ karṇapālī kṛkāṭī/
vaktraṃ pṛṣṭhaṃ jatru^jānu^asthi^pārśvaṃ
hṛt^tālu^akṣī mehana^uras^trikaṃ ca//
napuṃsaka^ākhyaṃ ca śiro lalāṭam āśv ādya^saṃjñair aparaiś cireṇa/
siddhir bhavej jātu napuṃsakair no rūkṣa^kṣatair bhagna^kṛśaiś ca pūrvaiḥ//
spṛṣṭe vā cālite vā^api pāda^aṅguṣṭhe +akṣi^rug bhavet/
aṅgulyāṃ duhituḥ śokaṃ śiroghāte nṛpād bhayam//
viprayogam urasi svagātrataḥ karpaṭāhṛtir anarthadā bhavet/
syāt priyāptir abhigṛhya karpaṭaṃ pṛcchataś caraṇapādayojituḥ//
pāda^aṅguṣṭhena vilikhed bhūmiṃ kṣetra^utthacintayā/
hastena pādau kaṇḍūyet tasya *dāsīmayī[K.dāsīmayā] ca sā//
tāla^bhūrja^paṭa^darśane +aṃśukaṃ cintayet kaca^tuṣa^asthi^bhasmagam/
vyādhir āśrayati rajju^jālakaṃ valkalaṃ ca samavekṣya bandhanam//
pippalī^marica^śuṇṭhi^vāridai rodhra^kuṣṭha^vasana^ambu^jīrakaiḥ/
gandha^māṃsi^śatapuṣpayā vadet pṛcchatas tagarakeṇa *cintayet[K.cintanam]//
strī^puruṣa^doṣa^pīḍita^sarva^*artha[K.adhva]^suta^artha^dhānya^tanayānām/
dvicatuṣpada^kṣitīnāṃ vināśataḥ kīrtitair dṛṣṭaiḥ//
nyagrodha^madhuka^tinduka^jambū^plakṣa^āmra^*badara[K.badari]^jātiphalaiḥ/
dhana^kanaka^puruṣa^loha^aṃśuka^rūpya^*audumbara^āptir[K.udumbarāptir] api karagaiḥ//
dhānya^paripūrṇa^pātraṃ kumbhaḥ pūrṇaḥ kuṭumba^vṛddhikarau/
gaja^go^śunāṃ purīṣaṃ dhana^yuvati^suhṛd^vināśakaram//
paśu^hasti^mahiṣa^paṅkaja^rajata^vyāghrair labheta sandṛṣṭaiḥ/
avi^dhana^nivasana^malayaja^kauśeya^ābharaṇa^saṅghātam//
pṛcchā vṛddha^śrāvaka^suparivrāḍ^darśane nṛbhir vihitā/
mitra^dyūtārtha^bhavā gaṇikā^nṛpa^sūtikā^arthakṛtā//
śākya^upādhyāya^*arhat[K.ārhata]^*nirgranthi[K.nirgrantha]^nimitta^nigama^kaivartaiḥ/
caura^camūpati^vaṇijāṃ dāsī^yodha^āpaṇastha^vadhyānām//
tāpase śauṇḍike dṛṣṭe proṣitaṃ paśupālanam/
hṛdgataṃ *pracchakasya[K.pṛcchakasya] syād uñchavṛṭau vipannatā//
icchāmi praṣṭuṃ bhaṇa paśyatv āryaḥ samādiśa^ity ukte//
saṃyoga^kuṭumba^utthā lābha^aiśvarya^udgatā cintā//
nirdiśa^iti gadite *jaya^adhvajā[K.jayādhvagā]
pratyavekṣya mama cintitaṃ vada/
āśu sarvajanamadhyagaṃ tvayā
dṛśyatām iti ca bandhu^caurajā//
antaḥsthe +aṅge svajana udito bāhyaje bāhya *eva[K.evam]
pāda^aṅguṣṭha^aṅgulikalanayā dāsadāsījanaḥ syāt/
jaṅghe preṣyo bhavati bhaginī nābhito hṛtsvabhāryā
pāṇyaṅguṣṭha^aṅgulicaya^kṛtasparśane putrakanye//
mātaraṃ jaṭhare mūrdhni guruṃ dakṣiṇavāmakau/
bāhū bhrātā^atha tatpatnī spṛṣṭvā^evaṃ cauram ādiśet//
antar^aṅgam avamucya bāhya^ga^sparśanaṃ yadi karoti pṛcchakaḥ/
śleṣma^mūtra^śakṛtas *tyajanty atho[K.tyajannadhaḥ] pātayet kara^tala^stha^vastu cet//
bhṛśam avanāmita^aṅga^parimoṭanato +apy atha vā
jana^dhṛta^rikta^bhāṇḍam avalokya ca caurajanam/
hṛta^patita^kṣata^asmṛta^vinaṣṭa^bhagna^gata^
unmuṣita^mṛta^ādy^aniṣṭa^ravato labhate na hṛtam//
nigaditam idaṃ yat^tat sarvaṃ tuṣa^asthi^viṣa^ādikaiḥ
saha mṛtikaraṃ pīḍā^artānāṃ samaṃ rudita^*kṣataiḥ[K.kṣutaiḥ]/
avayavam api spṛṣṭvā^antaḥsthaṃ dṛḍhaṃ marud āhared
atibahu tadā bhuktvā^annaṃ saṃsthitaḥ suhito vadet//
lalāṭasparśanāt^śūkadarśanāt^śālijaudanam/
uraḥsparśāt ṣaṣṭika^*ākhyaṃ[K.annam] grīvā^sparśe ca yāvakam//
kukṣi^kuca^jaṭhara^jānu^sparśe māṣāḥ payas^tila^yavāgvaḥ/
*āsvādayate[K.āsvādayataś] ca^oṣṭhau lihate madhuraṃ rasaṃ jñeyam//
*visṛkke[K.vispṛkke] sphoṭayej jihvām āmle vaktraṃ vikūṇayet/
*kaṭuke +atha kaṣāye +atha[K.kaṭutiktakaṣāyoṣṇair] hikket ṣṭhīvec ca saindhave//
śleṣmatyāge śuṣka^tiktaṃ tad alpaṃ
śrutvā kravyādaṃ vā prekṣya vā māṃsamiśram/
bhrū^gaṇḍa^oṣṭha^sparśane śākunaṃ tad^
bhuktaṃ tena^ity uktam etan nimittam//
mūrdha^gala^keśa^hanu^śaṅkha^karṇa^jaṅghaṃ vastiṃ ca spṛṣṭvā/
gaja^mahiṣa^meṣa^śūkara^go^śaśa^mṛga^*mahiṣa[K.omitted]^māṃsayug bhuktam//
dṛṣṭe śrute +apy aśakune godhā^matsya^āmiṣaṃ vaded bhuktam/
garbhiṇyā garbhasya ca nipatanam evaṃ prakalpayet praśne//
puṃ^strī^napuṃsaka^ākhye dṛṣṭe +anumite puraḥsthite spṛṣṭe/
tajjanma bhavati pāna^anna^puṣpa^phala^darśane ca śubham//
aṅguṣṭhena bhrū^udaraṃ vā^aṅguliṃ vā
spṛṣṭvā pṛcched garbha^cintā tadā syāt/
madhv^ājyādyair hema^ratna^pravālair
agrasthair vā mātṛ^dhātry^ātmajaiś ca//
garbhayutā jaṭhare karage syād
duṣṭa^nimitta^vaśāt tadudāsaḥ/
karṣati tajjaṭharaṃ yadi pīṭha^
utpīḍanataṇ karage ca kare +api//
ghrāṇāyā dakṣiṇe dvāre spṛṣṭe māsottaraṃ vadet/
vāme *+abdau[K.dvau] karṇa evaṃ mā dvicaturghnaḥ śrutistane//
veṇīmūle trīn sutān kanyake dve
karṇe putrān pañca haste trayaṃ ca/
aṅguṣṭhānte pañcakaṃ cānupūrvyā
pāda^aṅguṣṭhe pārṣṇiyugme +api kanyām//
savya^asavya^ūrusamsparśe sūte kanyā^suta^dvayam/
spṛṣṭe lalāṭa^madhya^ante catus^tri^tanayā bhavet//
śiro^lalāṭa^bhrū^karṇa^gaṇḍaṃ hanu^radā galam
savya^apasavya^skandhaś ca hastau cibuka^nālakam//
uraḥ kucaṃ dakṣiṇam apy asavyaṃ
hṛt^pārśvam evaṃ jaṭharaṃ kaṭiś ca/
sphik^pāyu^sandhi^ūruyugaṃ ca jānū
jaṅghe +atha pādāv iti kṛttikā^ādau//
iti nigaditam etad gātra^saṃsparśa^lakṣma
prakaṭam abhimatāptyai vīkṣya śāstrāṇi samyak/
vipulamatir udāro vetti yaḥ sarvam etan
narapatijanatābhiḥ pūjyate +asau sadaiva//
51 piṭakalakṣaṇādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0