Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 46

46.01

divya^āntarikṣa^āśrayam uktam ādau mayā phalaṃ śastam aśobhanaṃ ca/
prāyeṇa cāreṣu samāgameṣu yuddheṣu mārga^ādiṣu vistareṇa//

46.02

bhūyo varāhamihirasya na yuktam etat
kartuṃ samāsakṛd asav iti tasya doṣaḥ/
tajjñair na vācyam idam uktaphala^anugīti
yad *barhi[K.varhi]citrakam iti prathitaṃ varāṅgam//

46.03

svarūpam eva tasya tat^prakīrtita^anukīrtanam/
bravīmy ahaṃ na ced idaṃ tathā +api me +atra vācyatā//

46.04

uttaravīthi^gatā dyutimantaḥ kṣema^*śubhikṣa[U.subhikṣa]^śivāya samastāḥ/
dakṣiṇa^mārga^gatā dyutihīnāḥ kṣudbhaya^taskara^mṛtyu^karās te//

46.05

koṣṭhāgāra^gate bhṛgu^putre puṣyasthe ca girām prabhaviṣṇau/
nirvairāḥ kṣitipāḥ sukhabhājaḥ saṃhṛṣṭāś ca janā gatarogāḥ//

46.06

pīḍayanti yadi kṛttikāṃ maghāṃ rohiṇīṃ śravam aindram eva vā/
projjhya sūryam apare grahās tadā paścimā dig anayena pīḍyate//

46.07

prācyāṃ ced dhvajavad avasthitā dinānte
prācyānāṃ bhavati hi vigraho nṛpāṇām/
madhye ced bhavati hi madhyadeśa^*pīṭhā[K.ū.pīḍā]
rūkṣais tair na tu *ruciman[K.rucirair] mayūkhavadbhiḥ//

46.08

dakṣiṇāṃ kakubham *āśritas[K.āśritais] tu tair dakṣiṇāpathapayomucāṃ kṣayaḥ/
hīna^rūkṣa^tanubhiś ca vigrahaḥ sthūla^deha^kiraṇa^anvitaiḥ śubham//

46.09

uttaramārge spaṣṭa^mayūkhāḥ śāntikarās te tan nṛpatīnām/
hrasva^śarīrā bhasma^savarṇā doṣakarāḥ syur deśa^nṛpāṇām//

46.10

nakṣatrāṇāṃ tārakāḥ sagrahāṇām
dhūmajvālāvisphuliṅgānvitāś cet/
ālokaṃ vā nirnimittaṃ na yānti
yāti dhvaṃsaṃ sarvalokaḥ sabhūpaḥ//

46.11

divi bhāti yadā tuhināṃśuyugaṃ
dvija^vṛddhir atīva tadāśu śubhā/
tadanantaravarṇaraṇo +arkayuge
jagataḥ pralayas tricatuṣprabhṛti//

46.12

munīn abhijitaṃ dhruvaṃ maghavataś ca bhaṃ saṃspṛśan
śikhī ghanavināśakṛt kuśalakarmahā śokadaḥ/
*bhujaṅgam[K.bhujaṅgabham] atha saṃspṛśed bhavati vṛṣṭināśo dhruvaṃ
kṣayaṃ vrajati vidruto janapadaś ca bālākulaḥ//

46.13

prāgdvāreṣu caran raviputro nakṣatreṣu karoti ca vakram/
durbhikṣaṃ kurute *mahadugraṃ[K.bhayam ugraṃ] mitrāṇāṃ ca virodham avṛṣṭim//

46.14

rohiṇīśakaṭam arkanandano yadi bhinatti rudhiro +atha vā śikhī/
kiṃ vadāmi yad aniṣṭasāgare jagad aśeṣam upayāti saṃkṣayam//

46.15

udayati satataṃ yadā śikhī carati bhacakram aśeṣam eva vā/
anubhavati purākṛtaṃ tadā phalam aśubhaṃ sacara^acaraṃ jagat//

46.16

dhanuḥsthāyī rūkṣo rudhirasadṛśaḥ kṣudbhayakaro
balodyogaṃ *candraḥ[K.cenduḥ] kathayati jayaṃ jyā +asya ca yataḥ/
gavāṃ{avāk] śṛṅgo goghno nidhanam api sasyasya kurute
jvalan dhūmāyan vā nṛpatimaraṇāyaiva bhavati//

46.17

snigdhaḥ sthūlaḥ samaśṛṅgo viśālas tuṅgaś ca^udagvicaran nāgavīthyām/
dṛṣṭaḥ saumyair aśubhair viprayukto lokānandaṃ kurute +atīva candraḥ//

46.18

pitrya^maitra^puruhūta^viśākhā^tvāṣṭram etya ca yunakti śaśāṅkaḥ/
dakṣiṇena na *śubhaḥ śubhakṛt[K.śubho hitakṛt] syād yady udak carati madhyagato vā//

46.19

parigha iti megharekhā yā tiryagbhāskarodaye +aste vā/
paridhis tu pratisūryo daṇḍas tv ṛjur indracāpanibhaḥ//

46.20

udaye +aste vā bhānor ye dīrghā raśmayas tv amoghās te/
suracāpakhaṇḍam ṛju yad rohitam airāvataṃ dīrgham//

46.21

ardha^astamayāt sandhyā vyaktībhūtā na tārakā yāvat/
tejaḥparihāni mukhād bhānor ardha^udayo yāvat//

46.22

tasmin sandhyā^kāle cihnair etaiḥ śubha^aśubhaṃ vācyam/
sarvair etaiḥ snigdhaiḥ sadyo varṣaṃ bhayaṃ rūkṣaiḥ//

46.23

acchinnaḥ parigho viyac ca vimalaṃ śyāmā mayūkhā raveḥ
snigdhā dīdhitayaḥ *mitaṃ[K.ū.sitaṃ] suradhanurvidyuc ca pūrvottarā/
snigdho meghatarur divākarakarair āliṅgato vā yadā
vṛṣṭiḥ syād yadi vā +arkam astasamaye megho mahān chādayet//

46.24

khaṇḍo vakraḥ kṛṣṇo hrasvaḥ kāka^ādyair vā cihnair viddhaḥ/
yasmin deśe rūkṣaś cārkas tatrābhāvaḥ prāyo rājñaḥ//

46.25

vāhinīṃ samupayāti pṛṣṭhato māṃsabhuk khagagaṇo yuyutsataḥ/
yasya tasya balavidravo mahān agrais tu vijayo vihaṅgamaiḥ//

46.26

bhānor udaye yadi vāstamaye gandharvapurapratimā dhvajanī/
vimbaṃ niruṇaddhi tadā nṛpateḥ prāptaṃ samaraṃ sabhayaṃ pravadet//

46.27

śastā śāntidvijamṛgaghuṣṭā sandhyā snigdhā mṛdupavanā ca/
pāṃśudhvastā janapadanāśaṃ dhatte rūkṣā rudhiranibhā vā//

46.28

yadvistareṇa kathitaṃ munibhis tad asmin
sarvaṃ mayā nigaditaṃ punaruktavarjam/
śrutvā +api kokila^rutaṃ balibhug virauti
yat^tat svabhāvakṛtam asya pikaṃ na jetum//
47 puṣyasnānādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc