Brihat Samhita · Chapter 46
divya^āntarikṣa^āśrayam uktam ādau mayā phalaṃ śastam aśobhanaṃ ca/
prāyeṇa cāreṣu samāgameṣu yuddheṣu mārga^ādiṣu vistareṇa//
bhūyo varāhamihirasya na yuktam etat
kartuṃ samāsakṛd asav iti tasya doṣaḥ/
tajjñair na vācyam idam uktaphala^anugīti
yad *barhi[K.varhi]citrakam iti prathitaṃ varāṅgam//
svarūpam eva tasya tat^prakīrtita^anukīrtanam/
bravīmy ahaṃ na ced idaṃ tathā +api me +atra vācyatā//
uttaravīthi^gatā dyutimantaḥ kṣema^*śubhikṣa[U.subhikṣa]^śivāya samastāḥ/
dakṣiṇa^mārga^gatā dyutihīnāḥ kṣudbhaya^taskara^mṛtyu^karās te//
koṣṭhāgāra^gate bhṛgu^putre puṣyasthe ca girām prabhaviṣṇau/
nirvairāḥ kṣitipāḥ sukhabhājaḥ saṃhṛṣṭāś ca janā gatarogāḥ//
pīḍayanti yadi kṛttikāṃ maghāṃ rohiṇīṃ śravam aindram eva vā/
projjhya sūryam apare grahās tadā paścimā dig anayena pīḍyate//
prācyāṃ ced dhvajavad avasthitā dinānte
prācyānāṃ bhavati hi vigraho nṛpāṇām/
madhye ced bhavati hi madhyadeśa^*pīṭhā[K.ū.pīḍā]
rūkṣais tair na tu *ruciman[K.rucirair] mayūkhavadbhiḥ//
dakṣiṇāṃ kakubham *āśritas[K.āśritais] tu tair dakṣiṇāpathapayomucāṃ kṣayaḥ/
hīna^rūkṣa^tanubhiś ca vigrahaḥ sthūla^deha^kiraṇa^anvitaiḥ śubham//
uttaramārge spaṣṭa^mayūkhāḥ śāntikarās te tan nṛpatīnām/
hrasva^śarīrā bhasma^savarṇā doṣakarāḥ syur deśa^nṛpāṇām//
nakṣatrāṇāṃ tārakāḥ sagrahāṇām
dhūmajvālāvisphuliṅgānvitāś cet/
ālokaṃ vā nirnimittaṃ na yānti
yāti dhvaṃsaṃ sarvalokaḥ sabhūpaḥ//
divi bhāti yadā tuhināṃśuyugaṃ
dvija^vṛddhir atīva tadāśu śubhā/
tadanantaravarṇaraṇo +arkayuge
jagataḥ pralayas tricatuṣprabhṛti//
munīn abhijitaṃ dhruvaṃ maghavataś ca bhaṃ saṃspṛśan
śikhī ghanavināśakṛt kuśalakarmahā śokadaḥ/
*bhujaṅgam[K.bhujaṅgabham] atha saṃspṛśed bhavati vṛṣṭināśo dhruvaṃ
kṣayaṃ vrajati vidruto janapadaś ca bālākulaḥ//
prāgdvāreṣu caran raviputro nakṣatreṣu karoti ca vakram/
durbhikṣaṃ kurute *mahadugraṃ[K.bhayam ugraṃ] mitrāṇāṃ ca virodham avṛṣṭim//
rohiṇīśakaṭam arkanandano yadi bhinatti rudhiro +atha vā śikhī/
kiṃ vadāmi yad aniṣṭasāgare jagad aśeṣam upayāti saṃkṣayam//
udayati satataṃ yadā śikhī carati bhacakram aśeṣam eva vā/
anubhavati purākṛtaṃ tadā phalam aśubhaṃ sacara^acaraṃ jagat//
dhanuḥsthāyī rūkṣo rudhirasadṛśaḥ kṣudbhayakaro
balodyogaṃ *candraḥ[K.cenduḥ] kathayati jayaṃ jyā +asya ca yataḥ/
gavāṃ{avāk] śṛṅgo goghno nidhanam api sasyasya kurute
jvalan dhūmāyan vā nṛpatimaraṇāyaiva bhavati//
snigdhaḥ sthūlaḥ samaśṛṅgo viśālas tuṅgaś ca^udagvicaran nāgavīthyām/
dṛṣṭaḥ saumyair aśubhair viprayukto lokānandaṃ kurute +atīva candraḥ//
pitrya^maitra^puruhūta^viśākhā^tvāṣṭram etya ca yunakti śaśāṅkaḥ/
dakṣiṇena na *śubhaḥ śubhakṛt[K.śubho hitakṛt] syād yady udak carati madhyagato vā//
parigha iti megharekhā yā tiryagbhāskarodaye +aste vā/
paridhis tu pratisūryo daṇḍas tv ṛjur indracāpanibhaḥ//
udaye +aste vā bhānor ye dīrghā raśmayas tv amoghās te/
suracāpakhaṇḍam ṛju yad rohitam airāvataṃ dīrgham//
ardha^astamayāt sandhyā vyaktībhūtā na tārakā yāvat/
tejaḥparihāni mukhād bhānor ardha^udayo yāvat//
tasmin sandhyā^kāle cihnair etaiḥ śubha^aśubhaṃ vācyam/
sarvair etaiḥ snigdhaiḥ sadyo varṣaṃ bhayaṃ rūkṣaiḥ//
acchinnaḥ parigho viyac ca vimalaṃ śyāmā mayūkhā raveḥ
snigdhā dīdhitayaḥ *mitaṃ[K.ū.sitaṃ] suradhanurvidyuc ca pūrvottarā/
snigdho meghatarur divākarakarair āliṅgato vā yadā
vṛṣṭiḥ syād yadi vā +arkam astasamaye megho mahān chādayet//
khaṇḍo vakraḥ kṛṣṇo hrasvaḥ kāka^ādyair vā cihnair viddhaḥ/
yasmin deśe rūkṣaś cārkas tatrābhāvaḥ prāyo rājñaḥ//
vāhinīṃ samupayāti pṛṣṭhato māṃsabhuk khagagaṇo yuyutsataḥ/
yasya tasya balavidravo mahān agrais tu vijayo vihaṅgamaiḥ//
bhānor udaye yadi vāstamaye gandharvapurapratimā dhvajanī/
vimbaṃ niruṇaddhi tadā nṛpateḥ prāptaṃ samaraṃ sabhayaṃ pravadet//
śastā śāntidvijamṛgaghuṣṭā sandhyā snigdhā mṛdupavanā ca/
pāṃśudhvastā janapadanāśaṃ dhatte rūkṣā rudhiranibhā vā//
yadvistareṇa kathitaṃ munibhis tad asmin
sarvaṃ mayā nigaditaṃ punaruktavarjam/
śrutvā +api kokila^rutaṃ balibhug virauti
yat^tat svabhāvakṛtam asya pikaṃ na jetum//
47 puṣyasnānādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0