Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brihat Samhita · Chapter 4

4.01

nityam adhaḥsthasya^indor bhābhir bhānoḥ sitaṃ bhavaty ardham/
svacchāyayā^anyad asitaṃ kumbhasya^iva^ātapasthasya//

4.02

salila^maye śaśini raver dīdhitayo mūrchitās tamo naiśam/
kṣapayanti darpaṇa^udara*nihitā[K.nihatā] iva mandirasya^antaḥ//

4.03

tyajato +arka^talaṃ śaśinaḥ paścād avalambate yathā śauklyam/
dinakara^vaśāt tathā^indoḥ prakāśate +adhaḥ prabhṛty udayaḥ//

4.04

pratidivasam evam arkāt sthāna^viśeṣeṇa śauklya^parivṛddhiḥ/
bhavati śaśino +aparāhṇe paścād bhāge ghaṭasya^iva

4.05

aindrasya śīta^kiraṇo mūla^āṣāḍhā^dvayasya *ca^āyātaḥ[K.vā yātaḥ]/
yāmyena *vīja[K.ū.bīja]^jalacara^kānanahā vahni^bhayadaś ca//

4.06

dakṣiṇa^pārśvena gataḥ śaśī viśākhā^anurādhayoḥ pāpaḥ/
madhyena tu praśastaḥ *pitṛdeva[K.pitryasya]^viśākhayoś ca^api//

4.07

ṣaḍ anāgatāni pauṣṇād dvādaśa raudrāc ca madhya^yogīni/
jyeṣṭha^ādyāni nava^ṛkṣāṇy uḍupatinā^atītya yujyante//

4.08

unnatam īṣac^chṛṅgaṃ nau^saṃsthāne viśālatā ca^uktā/
nāvika^pīḍā tasmin bhavati śivaṃ sarva^lokasya//

4.09

arddha^unnate ca lāṅgalam iti pīḍā tad^upajīvināṃ tasmin/
prītiś ca nirnimittaṃ manujapatīnāṃ subhikṣaṃ ca//

4.10

dakṣiṇa^viṣāṇam ardha^unnataṃ yadā duṣṭa^lāṅgala^ākhyaṃ tat/
pāṇḍya^nareśvara^nidhana^kṛd udyoga^karaṃ balānām ca//

4.11

sama^śaśini subhikṣa^kṣema^vṛṣṭayaḥ prathama^divasa^sadṛśāḥ syuḥ/
daṇḍavad udite pīḍā gavāṃ nṛpaś ca^ugra^daṇḍo +atra//

4.12

kārmuka^rūpe yuddhāni yatra tu jyā tato jayas teṣām/
sthānaṃ yugam iti yāmya^uttara^āyataṃ bhūmi^kampāya//

4.13

yugam eva yāmya^koṭyāṃ kiṃ cit tuṅgaṃ sa pārśva^śāyī^iti
vinihanti sārthavāhān vṛṣṭeś ca vinigrahaṃ kuryāt//

4.14

abhyucchrāyād ekaṃ yadi śaśino +avāṅmukhaṃ bhavet^chṛṅgam/
āvarjitam ity asubhikṣa^kāri tad go^dhanasya^api//

4.15

avyucchinnā rekhā samantato maṇḍalā ca kuṇḍa^ākhyam/
asmin māṇḍalikānāṃ sthāna^tyāgo narapatīnām//

4.16

prokta^sthāna^abhāvād udag^uccaḥ kṣema^vṛddhi^vṛṣṭi^karaḥ/
dakṣiṇa^tuṅgaś candro durbhikṣa^bhayāya nirdiṣṭaḥ//

4.17

śṛṅgeṇa^ekena^*indur[K.induṃ] vilīnam atha vā^apy avāṅmukhaṃ *śṛṅgam[K.aśṛṅgam]/
sampūrṇaṃ ca^abhinavaṃ dṛṣṭvā^eko jīvitād bhraśyet//

4.18

saṃsthāna^vidhiḥ kathito rūpāṇy asmād bhavanti candramasaḥ/
svalpo durbhikṣa^karo mahān subhikṣa^āvahaḥ proktaḥ//

4.19

madhya^tanur vajra^ākhyaḥ kṣud^bhayadaḥ sambhramāya rājñāṃ ca/
candro mṛdaṅga^rūpaḥ kṣema^subhikṣa^āvaho bhavati//

4.20

jñeyo viśāla^mūrtir narapati^lakṣmī^vivṛddhaye candraḥ/
sthūlaḥ subhikṣa^kārī priya^dhānya^karas tu tanu^mūrtiḥ//

4.21

pratyantān ku^nṛpāṃś ca hanty uḍupatiḥ śṛṅge kujena^āhate
śastra^kṣud^bhayakṛd yamena śaśijena^avṛṣṭi^durbhikṣa^kṛt/
śreṣṭhān hanti nṛpān mahendra^guruṇā śukreṇa ca^alpān nṛpān
śukle yāpyam idaṃ phalam graha^kṛtaṃ kṛṣṇe yathokta^āgamam//

4.22

bhinnaḥ sitena magadhān yavanān pulindān
nepāla^bhṛṅgi^*marukaccha[K's tr. marukucca]^surāṣṭra^madrān/
pāñcāla^kaikaya^kulūtaka^puruṣādān
hanyād uśīnara^janān api sapta māsān//

4.23

gāndhāra^sauvīraka^sindhu^kīrān dhānyāni śailān draviḍa^adhipāṃś ca/
dvijāṃś ca māsān daśa śītaraśmiḥ santāpayed vākpatinā vibhinnaḥ//

4.24

udyuktān saha vāhanair narapatīṃs traigartakān mālavān
kaulindān gaṇa^puṅgavān atha śibīn āyodhyakān pārthivān/
hanyāt kaurava^matsya^śukty^adhipatīn rājanya^mukhyān api
prāleyāṃśur asṛggrahe tanugate ṣaṇmāsam aryādayā//

4.25

yaudheyān sacivān sakauravān prāgīśān atha ca^arjunāyanān/
hanyād arkaja^bhinna^maṇḍalaḥ śītāṃśur daśa^māsa^pīḍayā//

4.26

magadhān mathurāṃ ca pīḍayed veṇāyāś ca taṭaṃ śaśāṅkajaḥ/
aparatra kṛtaṃ yugaṃ vaded yadi bhittvā śaśinaṃ vinirgataḥ//

4.27

kṣema^ārogya^subhikṣa^vināśī śītāṃśuḥ śikhinā yadi bhinnaḥ/
kuryād āyudha^jīvi^vināśaṃ caurāṇām adhikena ca pīḍām//

4.28

ulkayā yadā śaśī grasta eva hanyate/
hanyate tadā nṛpo yasya janmani sthitaḥ//

4.29

bhasma^nibhaḥ paruṣo +aruṇa^mūrtiḥ śīta^karaḥ kiraṇaiḥ parihīṇaḥ/
śyāva^tanuḥ sphuṭitaḥ sphuraṇo vā *kṣuḍ^ḍamara[K.kṣutsamarā]^āmaya^caura^bhayāya//

4.30

prāleya^kunda^kumuda^sphaṭika^avadāto yatnād iva^adrisutayā parimṛjya candraḥ/
uccaiḥ kṛto niśi bhaviṣyati me śivāya yo dṛśyate sa bhavitā jagataḥ śivāya//
4.31ab[K.4.32ab]/ śukle pakṣe sampravṛddhe pravṛddhiṃ brahma^kṣatraṃ yāti vṛddhiṃ prajāś ca/
4.31cd[K.4.32cd]/ hīne hānis tulyatā tulyatāyāṃ kṛṣṇe sarve tatphalaṃ vyatyayena//
4.32ab[K.4.31ab]/ yadi kumuda^mṛṇāla^hāra^gauras tithi^niyamāt kṣayam eti varddhate vā/
4.32cd[K.4.31cd]/ avikṛta^gati^maṇḍala^aṃśu^yogī bhavati nṛṇāṃ vijayāya śītaraśmiḥ//
5 rāhucārādhyāyaḥ

Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc