બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 4

નિત્યમ્ અધઃસ્થસ્ય^ઇન્દોર્ ભાભિર્ ભાનોઃ સિતં ભવત્ય્ અર્ધમ્।
સ્વચ્છાયયા^અન્યદ્ અસિતં કુમ્ભસ્ય^ઇવ^આતપસ્થસ્ય॥

સલિલ^મયે શશિનિ રવેર્ દીધિતયો મૂર્છિતાસ્ તમો નૈશમ્।
ક્ષપયન્તિ દર્પણ^ઉદર*નિહિતા[ક્.નિહતા] ઇવ મન્દિરસ્ય^અન્તઃ॥

ત્યજતો +અર્ક^તલં શશિનઃ પશ્ચાદ્ અવલમ્બતે યથા શૌક્લ્યમ્।
દિનકર^વશાત્ તથા^ઇન્દોઃ પ્રકાશતે +અધઃ પ્રભૃત્ય્ ઉદયઃ॥

પ્રતિદિવસમ્ એવમ્ અર્કાત્ સ્થાન^વિશેષેણ શૌક્લ્ય^પરિવૃદ્ધિઃ।
ભવતિ શશિનો +અપરાહ્ણે પશ્ચાદ્ ભાગે ઘટસ્ય^ઇવ

ઐન્દ્રસ્ય શીત^કિરણો મૂલ^આષાઢા^દ્વયસ્ય *ચ^આયાતઃ[ક્.વા યાતઃ]।
યામ્યેન *વીજ[ક્.ઊ.બીજ]^જલચર^કાનનહા વહ્નિ^ભયદશ્ ચ॥

દક્ષિણ^પાર્શ્વેન ગતઃ શશી વિશાખા^અનુરાધયોઃ પાપઃ।
મધ્યેન તુ પ્રશસ્તઃ *પિતૃદેવ[ક્.પિત્ર્યસ્ય]^વિશાખયોશ્ ચ^અપિ॥

ષડ્ અનાગતાનિ પૌષ્ણાદ્ દ્વાદશ રૌદ્રાચ્ ચ મધ્ય^યોગીનિ।
જ્યેષ્ઠ^આદ્યાનિ નવ^ઋક્ષાણ્ય્ ઉડુપતિના^અતીત્ય યુજ્યન્તે॥

ઉન્નતમ્ ઈષચ્^છૃઙ્ગં નૌ^સંસ્થાને વિશાલતા ચ^ઉક્તા।
નાવિક^પીડા તસ્મિન્ ભવતિ શિવં સર્વ^લોકસ્ય॥

અર્દ્ધ^ઉન્નતે ચ લાઙ્ગલમ્ ઇતિ પીડા તદ્^ઉપજીવિનાં તસ્મિન્।
પ્રીતિશ્ ચ નિર્નિમિત્તં મનુજપતીનાં સુભિક્ષં ચ॥

દક્ષિણ^વિષાણમ્ અર્ધ^ઉન્નતં યદા દુષ્ટ^લાઙ્ગલ^આખ્યં તત્।
પાણ્ડ્ય^નરેશ્વર^નિધન^કૃદ્ ઉદ્યોગ^કરં બલાનામ્ ચ॥

સમ^શશિનિ સુભિક્ષ^ક્ષેમ^વૃષ્ટયઃ પ્રથમ^દિવસ^સદૃશાઃ સ્યુઃ।
દણ્ડવદ્ ઉદિતે પીડા ગવાં નૃપશ્ ચ^ઉગ્ર^દણ્ડો +અત્ર॥

કાર્મુક^રૂપે યુદ્ધાનિ યત્ર તુ જ્યા તતો જયસ્ તેષામ્।
સ્થાનં યુગમ્ ઇતિ યામ્ય^ઉત્તર^આયતં ભૂમિ^કમ્પાય॥

યુગમ્ એવ યામ્ય^કોટ્યાં કિં ચિત્ તુઙ્ગં સ પાર્શ્વ^શાયી^ઇતિ
વિનિહન્તિ સાર્થવાહાન્ વૃષ્ટેશ્ ચ વિનિગ્રહં કુર્યાત્॥

અભ્યુચ્છ્રાયાદ્ એકં યદિ શશિનો +અવાઙ્મુખં ભવેત્^છૃઙ્ગમ્।
આવર્જિતમ્ ઇત્ય્ અસુભિક્ષ^કારિ તદ્ ગો^ધનસ્ય^અપિ॥

અવ્યુચ્છિન્ના રેખા સમન્તતો મણ્ડલા ચ કુણ્ડ^આખ્યમ્।
અસ્મિન્ માણ્ડલિકાનાં સ્થાન^ત્યાગો નરપતીનામ્॥

પ્રોક્ત^સ્થાન^અભાવાદ્ ઉદગ્^ઉચ્ચઃ ક્ષેમ^વૃદ્ધિ^વૃષ્ટિ^કરઃ।
દક્ષિણ^તુઙ્ગશ્ ચન્દ્રો દુર્ભિક્ષ^ભયાય નિર્દિષ્ટઃ॥

શૃઙ્ગેણ^એકેન^*ઇન્દુર્[ક્.ઇન્દું] વિલીનમ્ અથ વા^અપ્ય્ અવાઙ્મુખં *શૃઙ્ગમ્[ક્.અશૃઙ્ગમ્]।
સમ્પૂર્ણં ચ^અભિનવં દૃષ્ટ્વા^એકો જીવિતાદ્ ભ્રશ્યેત્॥

સંસ્થાન^વિધિઃ કથિતો રૂપાણ્ય્ અસ્માદ્ ભવન્તિ ચન્દ્રમસઃ।
સ્વલ્પો દુર્ભિક્ષ^કરો મહાન્ સુભિક્ષ^આવહઃ પ્રોક્તઃ॥

મધ્ય^તનુર્ વજ્ર^આખ્યઃ ક્ષુદ્^ભયદઃ સમ્ભ્રમાય રાજ્ઞાં ચ।
ચન્દ્રો મૃદઙ્ગ^રૂપઃ ક્ષેમ^સુભિક્ષ^આવહો ભવતિ॥

જ્ઞેયો વિશાલ^મૂર્તિર્ નરપતિ^લક્ષ્મી^વિવૃદ્ધયે ચન્દ્રઃ।
સ્થૂલઃ સુભિક્ષ^કારી પ્રિય^ધાન્ય^કરસ્ તુ તનુ^મૂર્તિઃ॥

પ્રત્યન્તાન્ કુ^નૃપાંશ્ ચ હન્ત્ય્ ઉડુપતિઃ શૃઙ્ગે કુજેન^આહતે
શસ્ત્ર^ક્ષુદ્^ભયકૃદ્ યમેન શશિજેન^અવૃષ્ટિ^દુર્ભિક્ષ^કૃત્।
શ્રેષ્ઠાન્ હન્તિ નૃપાન્ મહેન્દ્ર^ગુરુણા શુક્રેણ ચ^અલ્પાન્ નૃપાન્
શુક્લે યાપ્યમ્ ઇદં ફલમ્ ગ્રહ^કૃતં કૃષ્ણે યથોક્ત^આગમમ્॥

ભિન્નઃ સિતેન મગધાન્ યવનાન્ પુલિન્દાન્
નેપાલ^ભૃઙ્ગિ^*મરુકચ્છ[ક્ઽસ્ ત્ર્. મરુકુચ્ચ]^સુરાષ્ટ્ર^મદ્રાન્।
પાઞ્ચાલ^કૈકય^કુલૂતક^પુરુષાદાન્
હન્યાદ્ ઉશીનર^જનાન્ અપિ સપ્ત માસાન્॥

ગાન્ધાર^સૌવીરક^સિન્ધુ^કીરાન્ ધાન્યાનિ શૈલાન્ દ્રવિડ^અધિપાંશ્ ચ।
દ્વિજાંશ્ ચ માસાન્ દશ શીતરશ્મિઃ સન્તાપયેદ્ વાક્પતિના વિભિન્નઃ॥

ઉદ્યુક્તાન્ સહ વાહનૈર્ નરપતીંસ્ ત્રૈગર્તકાન્ માલવાન્
કૌલિન્દાન્ ગણ^પુઙ્ગવાન્ અથ શિબીન્ આયોધ્યકાન્ પાર્થિવાન્।
હન્યાત્ કૌરવ^મત્સ્ય^શુક્ત્ય્^અધિપતીન્ રાજન્ય^મુખ્યાન્ અપિ
પ્રાલેયાંશુર્ અસૃગ્ગ્રહે તનુગતે ષણ્માસમ્ અર્યાદયા॥

યૌધેયાન્ સચિવાન્ સકૌરવાન્ પ્રાગીશાન્ અથ ચ^અર્જુનાયનાન્।
હન્યાદ્ અર્કજ^ભિન્ન^મણ્ડલઃ શીતાંશુર્ દશ^માસ^પીડયા॥

મગધાન્ મથુરાં ચ પીડયેદ્ વેણાયાશ્ ચ તટં શશાઙ્કજઃ।
અપરત્ર કૃતં યુગં વદેદ્ યદિ ભિત્ત્વા શશિનં વિનિર્ગતઃ॥

ક્ષેમ^આરોગ્ય^સુભિક્ષ^વિનાશી શીતાંશુઃ શિખિના યદિ ભિન્નઃ।
કુર્યાદ્ આયુધ^જીવિ^વિનાશં ચૌરાણામ્ અધિકેન ચ પીડામ્॥

ઉલ્કયા યદા શશી ગ્રસ્ત એવ હન્યતે।
હન્યતે તદા નૃપો યસ્ય જન્મનિ સ્થિતઃ॥

ભસ્મ^નિભઃ પરુષો +અરુણ^મૂર્તિઃ શીત^કરઃ કિરણૈઃ પરિહીણઃ।
શ્યાવ^તનુઃ સ્ફુટિતઃ સ્ફુરણો વા *ક્ષુડ્^ડમર[ક્.ક્ષુત્સમરા]^આમય^ચૌર^ભયાય॥

પ્રાલેય^કુન્દ^કુમુદ^સ્ફટિક^અવદાતો યત્નાદ્ ઇવ^અદ્રિસુતયા પરિમૃજ્ય ચન્દ્રઃ।
ઉચ્ચૈઃ કૃતો નિશિ ભવિષ્યતિ મે શિવાય યો દૃશ્યતે સ ભવિતા જગતઃ શિવાય॥
4.31અબ્[ક્.4.32અબ્]। શુક્લે પક્ષે સમ્પ્રવૃદ્ધે પ્રવૃદ્ધિં બ્રહ્મ^ક્ષત્રં યાતિ વૃદ્ધિં પ્રજાશ્ ચ।
4.31ચ્દ્[ક્.4.32ચ્દ્]। હીને હાનિસ્ તુલ્યતા તુલ્યતાયાં કૃષ્ણે સર્વે તત્ફલં વ્યત્યયેન॥
4.32અબ્[ક્.4.31અબ્]। યદિ કુમુદ^મૃણાલ^હાર^ગૌરસ્ તિથિ^નિયમાત્ ક્ષયમ્ એતિ વર્દ્ધતે વા।
4.32ચ્દ્[ક્.4.31ચ્દ્]। અવિકૃત^ગતિ^મણ્ડલ^અંશુ^યોગી ભવતિ નૃણાં વિજયાય શીતરશ્મિઃ॥
5 રાહુચારાધ્યાયઃ