Brihat Samhita · Chapter 32
kṣitikampam āhur eke bṛhadantarjalanivāsisattva^kṛtam/
bhūbhāra^khinna^diggaja^viśrāma^samudbhavaṃ ca^anye//
anilo +anilena nihataḥ kṣitau patan sasvanaṃ karoty *anye[K.eke]/
ke cit tv adṛṣṭa^kāritam idam anye prāhur ācāryāḥ//
giribhiḥ purā sapakṣair vasudhā prapatadbhir utpadbhiś ca/
ākampitā pitāmaham āha^amarasadasi savrīḍam//
bhagavan nāma mama^etat tvayā kṛtaṃ yad acala^iti tan na tathā/
kriyate +acalaiś caladbhiḥ śaktāhaṃ nāsya khedasya//
tasyāḥ *sagadgada^giraṃ[K.sagaḍgadagiraṃ] kiṃ cit sphuritādharaṃ vinatam īṣat/
sāśruvilocanam ānanam ālokya pitāmahaḥ prāha//
manyuṃ hara^indra dhātryāḥ kṣipa kuliśaṃ śaila^pakṣa^bhaṅgāya/
śakraḥ kṛtam ity uktvā mā bhair iti vasumatīm āha//
kintv anila^dahana^surapati^varuṇāḥ sadasatphala^avabodhārtham/
prāg dvitricaturbhāgeṣu dinaniśoḥ kampayiṣyanti//
catvāry āryamṇādyāny ādityaṃ mṛgaśiro +aśvayuk ca^iti/
maṇḍalam etad vāyavyam asya rūpāṇi saptāhāt//
dhūma^ākulīkṛta^āśe nabhasi nabhasvān rajaḥ kṣipan bhaumam/
virujan drumāṃś ca vicarati ravir apaṭu^kara^avabhāsī ca//
vāyavye bhūkampe sasya^ambu^vana^auṣadhī^kṣayo +abhihitaḥ/
śvayathu^śvāsa^unmāda^jvara^kāsa^*bhavo[K.bhavā] vaṇik^pīḍā//
rūpa^āyudha^bhṛd^vaidyā^strī^kavi^gāndharva^paṇya^śilpijanāḥ/
pīḍyante saurāṣṭraka^kuru^maghadha^daśārṇa^matsyāś ca//
puṣya^āgneya^viśākhā^bharaṇī^pitrya^aja^bhāgya^saṃjñāni/
vargo hautabhujo +ayaṃ karoti rūpāṇy atha^etāni//
tārā^ulkāpāta^āvṛtam ādīptam iva^ambaraṃ sadigdāham/
vicarati marut^sahāyaḥ saptārciḥ saptadivasāntaḥ//
āgneye +ambuda^nāśaḥ salilāśaya^saṃkṣayo nṛpati^vairam/
dadrū^vicarcikā^jvara^visarpikāḥ pāṇḍurogaś ca//
dīptaujasaḥ pracaṇḍāḥ pīḍyante ca^aśmaka^aṅga^bāhlīkāḥ/
taṅgaṇa^kaliṅga^vaṅga^*draviḍāḥ[U.draviṇāḥ] *śabarā anekavidhāḥ[K.śabarāś ca naikavidhāḥ]//
abhijit^śravaṇa^dhaniṣṭhā^prājāpatya^aindra^vaiśva^maitrāṇi/
surapati^maṇḍalam etad bhavanti *ca^apy asya rūpāṇi[K.ca asya svarūpāṇi]//
calita^acala^varṣmāṇo gambhīra^virāviṇas *taḍidvantaḥ[K.taḍitvantaḥ]/
gavala^alikula^ahinibhā visṛjanti payaḥ payovāhāḥ//
aindraṃ *stuta[K.śruti]^kulajāti^khyāta^avanipāla^gaṇapa^vidhvaṃsi/
atisāra^galagraha^vadanaroga^kṛc chardikopāya//
kāśi^yugandhara^paurava^kirāta^kīra^abhisāra^hala^madrāḥ/
arbuda^*surāṣṭra[K.suvāstu]^mālava^pīḍākaram iṣṭavṛṣṭikaram//
pauṣṇa^āpya^ārdrā^āśleṣā^mūla^ahirbudhnya^varuṇadevāni/
maṇḍalam etad vāruṇam asyāpi bhavanti rūpāṇi//
nīlotpala^ali^bhinna^añjana^tviṣo madhura^rāviṇo bahulāḥ/
taḍid^udbhāsita^dehā *dhārā^aṅkura[K.dhārāṅkuśa]varṣiṇo jaladāḥ//
vāruṇam arṇava^sarid^āśrita^ghnam ativṛṣṭidaṃ vigata^vairam/
gonarda^cedi^kukurān kirāta^vaidehakān hanti//
ṣaḍbhir māsaiḥ kampo dvābhyāṃ pākaṃ ca yāti nirghātaḥ/
anyān apy utpātān jagur anye maṇḍalair etaiḥ//
[K.3verses inserted
K.32.24ab/ ulkā hariś candrapuraṃ rajaś ca nirghātabhūkampakakuppradāhāḥ/
K.32.24cd/ vāto +aticaṇḍo grahaṇaṃ ravīndvor nakṣatratārāgaṇavaikṛtāni//
K.32.25ab/ vyabhre vṛṣṭir vaikṛtaṃ vātavṛṣṭir dhūmo +anagner visphuliṅgārciṣo vā/
K.32.25cd/ vanyaṃ sattvaṃ grāmamadhye viśedvā rātrāvaindraṃ kārmukaṃ dṛśyate vā//
K.32.26ab/ sandhyāvikārāḥ pariveṣakhaṇḍā nadyaḥ pratīpā divi tūryanādāḥ/
K.32.26ab/ anyac ca yatsyāt prakṛteḥ pratīpaṃ tanmaṇḍalair eva phalaṃ nigādyam//]
hanty aindro vāyavyaṃ vāyuś ca^apy aindram evam anyonyam/
vāruṇa^hautabhujāv api velā^nakṣatrajāḥ kampāḥ//
prathita^nareśvara^maraṇa^vyasanāny āgneya^vāyumaṇḍalayoḥ/
kṣudbhaya^maraka^avṛṣṭibhir upatāpyante janāś ca api//
vāruṇa^paurandarayoḥ subhikṣa^śivavṛṣṭi^hārdayo loke/
gāvo +atibhūri^payaso nivṛtta^vairāś ca bhūpālāḥ//
pakṣaiś caturbhir anilas tribhir agnir devarāṭ ca saptāhāt/
sadyaḥ phalati ca varuṇo yeṣu na kālo +adbhuteṣu^uktaḥ//
calayati pavanaḥ śatadvayaṃ śatam analo daśayojana^anvitam/
salilapatir aśītisaṃyutaṃ kuliśadharo +abhyadhikaṃ ca *ṣaṣṭitaḥ[K.ṣaṣṭikam]//
tricatruthasaptamadine māse pakṣe tathā tripakṣe ce/
yadi bhavati bhūmikampaḥ pradhāna^nṛpa^nāśano bhavati//
33 ulkālakṣaṇādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0