Brihat Samhita · Chapter 28

varṣāpraśne salilanilayaṃ rāśim āśritya candro
lagnaṃ yāto bhavati yadi vā kendragaḥ śukla^pakṣe/
saumyair dṛṣṭaḥ pracuram udakaṃ pāpadṛṣṭo +alpam ambhaḥ
prāvṛṭkāle sṛjati na cirāt^candravad bhārgavo +api//

ārdraṃ dravyaṃ spṛśati yadi vā vāri tatsaṃjñakaṃ vā
toyāsanno bhavati yadi vā toyakārya^unmukho vā/
praṣṭā vācyaḥ salilam acirād asti niḥsaṃśayena
pṛcchākāle salilam iti vā śrūyate yatra śabdaḥ//

udaya^śikhari^saṃstho durnirīkṣyo +atidīptyā
drutakanakanikāśaḥ snigdhavaidūryakāntiḥ/
tadahani kurute +ambhas toyakāle vivasvān
pratapati yadi ca^uccaiḥ khaṃ gato +atīva tīkṣṇam//

virasam udakaṃ gonetrābhaṃ viyadvimalā diśo
lavaṇa^vikṛtiḥ kākāṇḍābhaṃ yadā ca bhavet^nabhaḥ/
pavana^vigamaḥ poplūyante jhaṣāḥ sthalagāmino
rasanam asakṛt^maṇḍūkānāṃ jalāgamahetavaḥ//

mārjārā bhṛśam avaniṃ nakhair likhanto[K.likhante]
lohānāṃ malanicayaḥ savisragandhaḥ/
rathyāyāṃ *śiśuracitāś[K.śiśunicitāś] ca setubandhāḥ
samprāptaṃ jalam acirāt^nivedayanti//

girayo *+añjanacūrṇasannibhā[K.añjanapuñjasannibhā] yadi vā bāṣpaniruddhakandarāḥ/
kṛkavākuvilocana^upamāḥ pariveṣāḥ śaśinaś ca vṛṣṭidāḥ//

vinā^upaghātena pipīlikānām
aṇḍa^upasaṃkrāntir ahivyavāyaḥ/
*drumāvarohaś[K.drumādhirohaś] ca bhujaṅgamānāṃ
vṛṣṭer nimittāni gavāṃ plutaṃ ca//

taru^śikhara^upagatāḥ kṛkalāsā
gagana^tala^sthita^dṛṣṭi^nipātāḥ/
yadi ca gavāṃ ravivīkṣaṇam ūrdhvaṃ
nipatati vāri tadā na cireṇa//

na^icchanti vinirgamaṃ gṛhād dhunvanti śravaṇān khurān api/
paśavaḥ paśuvac ca *kukkurā[K.kurkurā] yady ambhaḥ patatīti nirdiśet//

yadā sthitā gṛhapaṭaleṣu *kukkurā[K.kurkurā]
*rudanti[K.bhavanti] vā yadi vitataṃ *viyat^mukhāḥ[K.divonmukhāḥ]/
divā taḍid yadi ca pinākidigbhavā
tadā kṣamā bhavati *samaiva vāriṇā[K.sa,ātovāroṃā]//

śuka^kapota^vilocana^sannibho
madhu^nibhaś ca yadā hima^dīdhitiḥ/
pratiśaśī ca yadā divi rājate
patati vāri tadā na *cireṇa ca[K.cirād divaḥ]//

stanitaṃ niśi vidyuto divā
rudhiranibhā yadi daṇḍavatsthitāḥ/
pavanaḥ purataś ca śītalo
yadi salilasya tadā^āgamo bhavet//

vallīnāṃ gagana^tala^unmukhāḥ pravālāḥ
snāyante yadi jalapāṃśubhir vihaṅgāḥ/
sevante yadi ca sarīsṛpās tṛṇāgrāṇy
āsanno bhavati tadā jalasya pātaḥ/

mayūra^śuka^cāṣa^cātaka^samāna^varṇā yadā
japākusuma^paṅkaja^dyuti^muṣaś ca sandhyā^ghanāḥ/
jalormi^naga^nakra^kacchapa^varāha^mīna^upamāḥ
prabhūta^puṭasaṃcayā na tu cireṇa yacchanty apaḥ//

paryanteṣu sudhā^śaśāṅka^dhavalā madhye +añjana^ali^tviṣaḥ
snigdhā naika^puṭāḥ kṣaraj^jalakaṇāḥ sopāna^vicchedinaḥ/
māhendrīprabhavāḥ prayānty aparataḥ prāg vā ambupa^āśā^udbhavā
ye te vārimucas tyajanti na cirād ambhaḥ prabhūtaṃ bhuvi//

śakracāpa^parigha^pratisūryā rohito +atha taḍitaḥ pariveṣaḥ/
udgama^astamaye yadi bhānor ādiśet pracuram ambu tadāśu//

yadi tittira^patra^nibhaṃ gaganaṃ
muditāḥ pravadanti ca pakṣi^gaṇāḥ/
udaya^astamaye savitur dyuniśaṃ
visṛjanti ghanā na cireṇa jalam//

yady amogha^kiraṇāḥ sahasragor
astabhūdharakarā iva^ucchritāḥ/
bhūsamaṃ ca rasate yadā^ambudas
tan mahad bhavati vṛṣṭi^lakṣaṇaṃ//

prāvṛṣi śīta^karo bhṛguputrāt saptamarāśigataḥ śubhadṛṣṭaḥ/
sūryasutān navapañcamago vā saptamagaś ca jalā^āgamanāya//

prāyo grahāṇām udayāstakāle samāgame maṇḍalasaṃkrame ca/
pakṣa^kṣaye tīkṣṇakarāyanānte vṛṣṭir gate +arke niyamena cārdrām//

samāgame patati jalaṃ jñaśukrayor jñajīvayor gurusitayoś ca saṅgame/
yamārayoḥ pavana^hutāśajaṃ bhayaṃ hy adṛṣṭayor asahitayoś ca sadgrahaiḥ//

agrataḥ pṛṣṭhato vā^api grahāḥ sūryāvalambinaḥ/
yadā tadā prakurvanti mahīm ekārṇavām iva//

[K.omitted] praviśati yadi khadyoto jaladasamīpeṣu rajanīṣu/
[K.omitted] kedārapūram adhikaṃ varṣati devas tadā na cirāt//

[K.omitted] varṣaty api raṭati yadā gomāyuś ca pradoṣavelāyām/
[K.omitted] saptāhaṃ durdinam api tadā payo nātra sandehaḥ//
29 kusumalatādhyāyaḥ