બૃહત્સંહિતા · અધ્યાય 28

વર્ષાપ્રશ્ને સલિલનિલયં રાશિમ્ આશ્રિત્ય ચન્દ્રો
લગ્નં યાતો ભવતિ યદિ વા કેન્દ્રગઃ શુક્લ^પક્ષે।
સૌમ્યૈર્ દૃષ્ટઃ પ્રચુરમ્ ઉદકં પાપદૃષ્ટો +અલ્પમ્ અમ્ભઃ
પ્રાવૃટ્કાલે સૃજતિ ન ચિરાત્^ચન્દ્રવદ્ ભાર્ગવો +અપિ॥

આર્દ્રં દ્રવ્યં સ્પૃશતિ યદિ વા વારિ તત્સંજ્ઞકં વા
તોયાસન્નો ભવતિ યદિ વા તોયકાર્ય^ઉન્મુખો વા।
પ્રષ્ટા વાચ્યઃ સલિલમ્ અચિરાદ્ અસ્તિ નિઃસંશયેન
પૃચ્છાકાલે સલિલમ્ ઇતિ વા શ્રૂયતે યત્ર શબ્દઃ॥

ઉદય^શિખરિ^સંસ્થો દુર્નિરીક્ષ્યો +અતિદીપ્ત્યા
દ્રુતકનકનિકાશઃ સ્નિગ્ધવૈદૂર્યકાન્તિઃ।
તદહનિ કુરુતે +અમ્ભસ્ તોયકાલે વિવસ્વાન્
પ્રતપતિ યદિ ચ^ઉચ્ચૈઃ ખં ગતો +અતીવ તીક્ષ્ણમ્॥

વિરસમ્ ઉદકં ગોનેત્રાભં વિયદ્વિમલા દિશો
લવણ^વિકૃતિઃ કાકાણ્ડાભં યદા ચ ભવેત્^નભઃ।
પવન^વિગમઃ પોપ્લૂયન્તે ઝષાઃ સ્થલગામિનો
રસનમ્ અસકૃત્^મણ્ડૂકાનાં જલાગમહેતવઃ॥

માર્જારા ભૃશમ્ અવનિં નખૈર્ લિખન્તો[ક્.લિખન્તે]
લોહાનાં મલનિચયઃ સવિસ્રગન્ધઃ।
રથ્યાયાં *શિશુરચિતાશ્[ક્.શિશુનિચિતાશ્] ચ સેતુબન્ધાઃ
સમ્પ્રાપ્તં જલમ્ અચિરાત્^નિવેદયન્તિ॥

ગિરયો *+અઞ્જનચૂર્ણસન્નિભા[ક્.અઞ્જનપુઞ્જસન્નિભા] યદિ વા બાષ્પનિરુદ્ધકન્દરાઃ।
કૃકવાકુવિલોચન^ઉપમાઃ પરિવેષાઃ શશિનશ્ ચ વૃષ્ટિદાઃ॥

વિના^ઉપઘાતેન પિપીલિકાનામ્
અણ્ડ^ઉપસંક્રાન્તિર્ અહિવ્યવાયઃ।
*દ્રુમાવરોહશ્[ક્.દ્રુમાધિરોહશ્] ચ ભુજઙ્ગમાનાં
વૃષ્ટેર્ નિમિત્તાનિ ગવાં પ્લુતં ચ॥

તરુ^શિખર^ઉપગતાઃ કૃકલાસા
ગગન^તલ^સ્થિત^દૃષ્ટિ^નિપાતાઃ।
યદિ ચ ગવાં રવિવીક્ષણમ્ ઊર્ધ્વં
નિપતતિ વારિ તદા ન ચિરેણ॥

ન^ઇચ્છન્તિ વિનિર્ગમં ગૃહાદ્ ધુન્વન્તિ શ્રવણાન્ ખુરાન્ અપિ।
પશવઃ પશુવચ્ ચ *કુક્કુરા[ક્.કુર્કુરા] યદ્ય્ અમ્ભઃ પતતીતિ નિર્દિશેત્॥

યદા સ્થિતા ગૃહપટલેષુ *કુક્કુરા[ક્.કુર્કુરા]
*રુદન્તિ[ક્.ભવન્તિ] વા યદિ વિતતં *વિયત્^મુખાઃ[ક્.દિવોન્મુખાઃ]।
દિવા તડિદ્ યદિ ચ પિનાકિદિગ્ભવા
તદા ક્ષમા ભવતિ *સમૈવ વારિણા[ક્.સ,આતોવારોંઆ]॥

શુક^કપોત^વિલોચન^સન્નિભો
મધુ^નિભશ્ ચ યદા હિમ^દીધિતિઃ।
પ્રતિશશી ચ યદા દિવિ રાજતે
પતતિ વારિ તદા ન *ચિરેણ ચ[ક્.ચિરાદ્ દિવઃ]॥

સ્તનિતં નિશિ વિદ્યુતો દિવા
રુધિરનિભા યદિ દણ્ડવત્સ્થિતાઃ।
પવનઃ પુરતશ્ ચ શીતલો
યદિ સલિલસ્ય તદા^આગમો ભવેત્॥

વલ્લીનાં ગગન^તલ^ઉન્મુખાઃ પ્રવાલાઃ
સ્નાયન્તે યદિ જલપાંશુભિર્ વિહઙ્ગાઃ।
સેવન્તે યદિ ચ સરીસૃપાસ્ તૃણાગ્રાણ્ય્
આસન્નો ભવતિ તદા જલસ્ય પાતઃ।

મયૂર^શુક^ચાષ^ચાતક^સમાન^વર્ણા યદા
જપાકુસુમ^પઙ્કજ^દ્યુતિ^મુષશ્ ચ સન્ધ્યા^ઘનાઃ।
જલોર્મિ^નગ^નક્ર^કચ્છપ^વરાહ^મીન^ઉપમાઃ
પ્રભૂત^પુટસંચયા ન તુ ચિરેણ યચ્છન્ત્ય્ અપઃ॥

પર્યન્તેષુ સુધા^શશાઙ્ક^ધવલા મધ્યે +અઞ્જન^અલિ^ત્વિષઃ
સ્નિગ્ધા નૈક^પુટાઃ ક્ષરજ્^જલકણાઃ સોપાન^વિચ્છેદિનઃ।
માહેન્દ્રીપ્રભવાઃ પ્રયાન્ત્ય્ અપરતઃ પ્રાગ્ વા અમ્બુપ^આશા^ઉદ્ભવા
યે તે વારિમુચસ્ ત્યજન્તિ ન ચિરાદ્ અમ્ભઃ પ્રભૂતં ભુવિ॥

શક્રચાપ^પરિઘ^પ્રતિસૂર્યા રોહિતો +અથ તડિતઃ પરિવેષઃ।
ઉદ્ગમ^અસ્તમયે યદિ ભાનોર્ આદિશેત્ પ્રચુરમ્ અમ્બુ તદાશુ॥

યદિ તિત્તિર^પત્ર^નિભં ગગનં
મુદિતાઃ પ્રવદન્તિ ચ પક્ષિ^ગણાઃ।
ઉદય^અસ્તમયે સવિતુર્ દ્યુનિશં
વિસૃજન્તિ ઘના ન ચિરેણ જલમ્॥

યદ્ય્ અમોઘ^કિરણાઃ સહસ્રગોર્
અસ્તભૂધરકરા ઇવ^ઉચ્છ્રિતાઃ।
ભૂસમં ચ રસતે યદા^અમ્બુદસ્
તન્ મહદ્ ભવતિ વૃષ્ટિ^લક્ષણં॥

પ્રાવૃષિ શીત^કરો ભૃગુપુત્રાત્ સપ્તમરાશિગતઃ શુભદૃષ્ટઃ।
સૂર્યસુતાન્ નવપઞ્ચમગો વા સપ્તમગશ્ ચ જલા^આગમનાય॥

પ્રાયો ગ્રહાણામ્ ઉદયાસ્તકાલે સમાગમે મણ્ડલસંક્રમે ચ।
પક્ષ^ક્ષયે તીક્ષ્ણકરાયનાન્તે વૃષ્ટિર્ ગતે +અર્કે નિયમેન ચાર્દ્રામ્॥

સમાગમે પતતિ જલં જ્ઞશુક્રયોર્ જ્ઞજીવયોર્ ગુરુસિતયોશ્ ચ સઙ્ગમે।
યમારયોઃ પવન^હુતાશજં ભયં હ્ય્ અદૃષ્ટયોર્ અસહિતયોશ્ ચ સદ્ગ્રહૈઃ॥

અગ્રતઃ પૃષ્ઠતો વા^અપિ ગ્રહાઃ સૂર્યાવલમ્બિનઃ।
યદા તદા પ્રકુર્વન્તિ મહીમ્ એકાર્ણવામ્ ઇવ॥

[ક્.ઓમિત્તેદ્] પ્રવિશતિ યદિ ખદ્યોતો જલદસમીપેષુ રજનીષુ।
[ક્.ઓમિત્તેદ્] કેદારપૂરમ્ અધિકં વર્ષતિ દેવસ્ તદા ન ચિરાત્॥

[ક્.ઓમિત્તેદ્] વર્ષત્ય્ અપિ રટતિ યદા ગોમાયુશ્ ચ પ્રદોષવેલાયામ્।
[ક્.ઓમિત્તેદ્] સપ્તાહં દુર્દિનમ્ અપિ તદા પયો નાત્ર સન્દેહઃ॥
29 કુસુમલતાધ્યાયઃ