Brihat Samhita · Chapter 2
na pratibaddhaṃ gamayati vakti na ca praśnam ekam api pṛṣṭaḥ/
nigadati na ca śiṣyebhyaḥ sa kathaṃ śāstra^arthavij jñeyaḥ//
grantho +anyathā^anyathā^*arthaṃ[K.arthaḥ] karaṇaṃ yaś ca^anyathā karoty abudhaḥ/
sa pitāmaham upagamya stauti naro vaiśikena^āryām//
tantre suparijñāte lagne chāyā^ambuyantra^saṃvidite/
horā^arthe ca surūḍhe na^ādeṣṭur bhāratī vandhyā//
uktan cārya^viṣṇu^guptena
apy arṇavasya puruṣaḥ prataran kadā cid
āsādayed anila^vega^vaśena pāram/
na tv asya kālapuruṣa^ākhya^mahā^arṇavasya
gacchet kadā cid anṛṣir manasā^api pāram//
2.(13) horāśāstre +api [K.ca] rāśi^horā^dreṣkāṇa^navāṃśaka^dvādaśabhāga^triṃśadbhāga^bala^abala^parigraho grahāṇāṃ dik^sthāna^kāla^ceṣṭābhir aneka^prakāra^bala^nirdhāraṇaṃ prakṛti^dhātu^dravya^jāti^ceṣṭā^ādi^parigraho niṣeka^janma^kāla^vismāpana^pratyaya^ādeśa^sadyomaraṇa^āyurdāya^daśā^antardaśā^aṣṭaka^varga^rājayoga^candrayoga^dvigraha^ādiyogānāṃ nābhasa^ādīnām
ca yogānām phalāny āśraya^bhāva^avalokana^niryāṇa^gaty^anūkāni *tatkāla[K.tātkālika]praśna^śubha^aśubha^nimittāni vivāha^ādīnām ca karmanāṃ karaṇam/
2.(14) yātrāyāṃ tu [K.ca] tithi^divasa^karaṇa^nakṣatra^muhūrta^vilagna^yoga^deha^spandana^svapna^vijaya^snāna^grahayajña^gaṇa^yāga^agniliṅga^hasty^aśva^iṅgita^senā^pravāda^ceṣṭā^ādi^graha^ṣāḍguṇya^upāya^maṅgala^amaṅgala^śakuna^sainya^niveśa^bhūmayo +agnivarṇā mantri^cara^dūta^āṭavikānāṃ yathākālaṃ prayogāḥ paradurga^upalambha^upāyaś ca^ity uktaṃ ca^ācāryaiḥ/
jagati prasāritam iva^ālikhitam iva matau niṣiktam iva hṛdaye/
śāstraṃ yasya sabhagaṇaṃ na^ādeśā *niṣphalās[K.niḥphalās] tasya//
2.(15) saṃhitā^pāragaś ca daiva^cintako bhavati/
2.(16) yatra +ete saṃhitā^padārthāḥ/
2.(17.1) dina^kara^ādīnām grahāṇāṃ cārās teṣu ca teṣāṃ prakṛti^vikṛti^pramāṇa^varṇa^kiraṇa^dyuti^saṃsthāna^astamana^udaya^mārga^mārgāntara^vakra^anuvakra^ṛkṣa^graha^samāgama^cāra^ādibhiḥ phalāni nakṣatra^kūrma^vibhāgena deśeṣv *agastya^cāraḥ[K.agasticāraḥ]/ saptarṣi^cāraḥ /graha^bhaktayo
nakṣatra^vyūha^graha^śṛṅgāṭaka^graha^yuddha^graha^samāgama^graha^varṣa^phala^garbha^lakṣaṇa^rohiṇī^svāty^āṣāḍhīyogāḥ
sadyovarṣa^kusumalatā^paridhi^pariveṣa^parigha^pavana^ulkā^digdāha^kṣiticalana^sandhyā^rāga^gandharvanagara^rajo^nirghāta^argha^kāṇḍa^sasyajanma^indradhvaja^indracāpa^vāstuvidyā^aṅgavidyā^vāyasavidyā^antaracakra^mṛgacakra^śvacakra^vātacakra^prāsādalakṣaṇa^pratimālakṣaṇa^pratiṣṭhāpana^vṛkṣāyurveda^udagārgala^nīrājana^*khañjanaka[K.khañjana]^utpātaśānti^
mayūracitraka^ghṛta^kambala^khaḍga^paṭṭa^kṛkavāku^kūrma^go^aja^aśva^ibha^purūṣa[K.ū.puruṣa]^strī^lakṣaṇāny
2.(17.2) antaḥpura^cintā^piṭakalakṣaṇa^upānaccheda^vastraccheda^cāmara^daṇḍa^*śayana[K.śayyā]^āsanalakṣaṇa^ratnaparīkṣā dīpalakṣaṇaṃ dantakāṣṭha^ādy^āśritāni śubha^aśubhāni nimittāni sāmānyāni ca jagataḥ pratipuruṣaṃ pārthive ca pratikṣaṇam ananyakarma^abhiyuktena daivajñena cintayitavyāni/ na ca^ekākinā śakyante +aharniśam avadhārayituṃ nimittāni/ tasmāt
subhṛtena^eva daivajñena anye *+api[K.omitted] tadvidaś catvāraḥ *kartavyāḥ[K.bhartavyāḥ]/tatra^ekena^aindrī ca^āgneyī ca dig avalokayitavyā/ yāmyā nairṛtī ca^anyena^evaṃ vāruṇī vāyavyā ca^uttarā ca^aiśāni ca^iti/ yasmād *ulkā^pāta^ādīni[K.nimittāni] śīghram *apagacchati[K.upagacchati]^iti/ *tasyāś[K.teṣāṃ]
ca^ākāra^varṇa^sneha^pramāna^ādi^graha^ṛkṣa^upaghāta^ādibhiḥ phalāni bhavanti/
uktaṃ ca gargeṇa maharṣiṇā
kṛtsna^aṅga^upāṅga^kuśalaṃ horā^gaṇita^naiṣṭhikam/
yo na pūjayate rājā sa nāśam upāgacchati//
vanaṃ samāśritā ye +api nirmamā niṣparigrahāḥ/
api te paripṛcchanti jyotiṣāṃ gatikovidam//
apradīpā yathā rātrir anādityaṃ yathā nabhaḥ/
tathā^asāṃvatsaro rājā bhramyaty andha iva^adhvani//
*muhūrta[K.muhūrtaṃ]^tithi^nakṣatram ṛtavaś ca^ayane tathā/
sarvāṇy eva^akulāni syur na syāt sāṃvatsaro yadi//
tasmād rājñā^adhigantavyo vidvān sāṃvatsaro +agraṇīḥ/
jayaṃ yaśaḥ śriyaṃ bhogān śreyaś ca samabhīpsatā//
na^asāṃvatsarike deśe vastavyaṃ bhūtim icchatā/
cakṣur^bhūto hi yatra^eṣa pāpaṃ tatra na vidyate//
na sāṃvatsara^pāṭhī ca narakeṣu^upapadyate/
brahmaloka^pratiṣṭhāṃ ca labhate daivacintakaḥ//
granthataś ca^arthataś ca^etat kṛtsnaṃ jānati yo dvijaḥ/
agrabhuk sa bhavet^śrāddhe pūjitaḥ paṅkti^pāvanaḥ/
mlecchā hi yavanās teṣu samyak śāstram idaṃ sthitam/
ṛṣivat te +api pūjyante kiṃ punar daivavid dvijaḥ//
kuhaka^āveśa^pihitaiḥ karṇa^upaśruti^hetubhiḥ/
kṛta^ādeśo na sarvatra praṣṭavyo na sa daivavit//
aviditvā^eva *yat[K.yaḥ]^śāstraṃ daivajñatvaṃ prapadyate/
sa paṅkti^dūṣakaḥ pāpo jñeyo nakṣatra^sūcakaḥ//
[K.2.18ab/ nakṣatra^sūcaka^uddiṣṭam upahāsaṃ karoti yaḥ/
K.2.18c/ sa vrajaty andhatā^misraṃ sārdham ṛkṣaviḍambinā//]
nagara^dvāra^loṣṭasya yadvat syād upayācitam/
ādeśas tadvad ajñānāṃ yaḥ satyaḥ sa vibhāvyate//
sampattyā yojita^ādeśas tad^vicchinna^kathā^priyaḥ/
mattaḥ śāstra^ekadeśena tyājyas tādṛg^mahīkṣitā//
yas tu samyag vijānāti horā^gaṇita^saṃhitāḥ/
abhyarcyaḥ sa narendreṇa svīkartavyo jaya^eṣiṇā//
na tat sahasraṃ kariṇāṃ vājināṃ ca caturguṇam/
karoti deśa^kālajño *yathā^eko[K.yad eko]^daivacintakaḥ//
duḥsvapna^durvicintita^duṣprekṣita^duṣkṛtāni karmāṇi/
kṣipraṃ prayānti nāśam śaśinaḥ śrutvā bhasaṃvādam//
na tathā^icchati bhūpateḥ pitā jananī vā svajano +atha vā suhṛt/
svayaśo^abhivivṛddhaye yathā hitam āptaḥ sabalasya daivavit//
3 ādityacārādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0