Brihat Samhita · Chapter 12
samudro +antaḥ śailair makara^nakhara^utkhāta^śikharaiḥ
kṛtas toya^ucchittyā sapadi sutarāṃ yena ruciraḥ/
patan muktāmiśraiḥ pravara^maṇiratna^ambunivahaiḥ
surān pratyādeṣṭuṃ *mita[K.sita]^mukuṭa^ratnān iva purā//
yena ca^ambuharaṇe +api vidrumair bhūdharaiḥ sa^maṇiratna^vidrumaiḥ/
nirgatais tad^uragaiś ca rājitaḥ sāgaro +adhikataraṃ virājitaḥ//
prasphurat^timi^jalebha^jihmagaḥ kṣipta^ratna^nikaro mahodadhiḥ/
āpadāṃ padagato +api yāpito yena pītasalilo +amaraśriyam//
pracalat^timi^śuktija^śaṅkha^citaḥ salile +apahṛte +api patiḥ saritām/
sa^taraṅga^sitotpala^haṃsa^bhṛtaḥ sarasaḥ śaradi^iva vibharti *rucim[K.rucam]//
timi^sitāmbudharaṃ maṇi^tārakaṃ sphaṭika^candram anambu^śarad^dyutiḥ/
phaṇi^phaṇa^upala^raśmi^śikhigrahaṃ kuṭilageśa^viyac ca cakāra yaḥ//
dinakara^ratha^mārga^vicchittaye +abhyudyataṃ yac calat^śṛṅgam udbhrānta^vidyādhara^aṃsa^avasakta^priyā^vyagra^datta^aṅka^deha^avalamba^ambara^*aty[K.abhy]ucchrita^uddhūyamāna^dhvajaiḥ śobhitam/
karikaṭa^mada^miśra^rakta^avaleha^anuvāsa^anusāri^dvirepha^avalīna^uttamāṅgaiḥ kṛtān bāṇapuṣpair iva^uttaṃsakān dhārayadbhir mṛgendraiḥ sanāthīkṛta^antar^darī^nirjharam/
gagana^talam iva^ullikhantaṃ pravṛddhair gaja^ākṛṣṭa^phulla^druma^trāsa^vibhrānta^matta^dvirepha^āvalī^*hṛṣṭa[K.gīta]^mandra^svanaiḥ śailakūṭais tarakṣa^ṛkṣa^śārdūla^śākhāmṛga^adhyāsitaiḥ/
rahasi madanasaktayā revayā kāntayā^iva^upagūḍhaṃ sura^adhyāsita^udyānam ambhośana^anna^mūla^anilāhāra^vipra^anvitaṃ vindhyam astambhayad yaś ca tasya^udayaḥ śrūyatām//
udaye ca muner agastyanāmnaḥ kusamāyogamalapradūṣitāni/
hṛdayāni satām iva svabhāvāt punar ambūni bhavanti nirmalāni//
pārśvadvaya^adhiṣṭhita^cakravākāmāpuṣṇatī sasvana^haṃsa^paṅktim/
tāmbūla^rakta^utkaṣita^agradantī vibhāti yoṣā^iva *śarat[K.sarit] sahāsā//
indīvara^āsanna^sitotpala^anvitā *śarad[K.sarit] bhramatṣaṭpadapaṅktibhūṣitā/
sabhrūlatākṣepakaṭākṣavīkṣaṇā vidagdhayoṣā^iva vibhāti sasmarā//
indoḥ payodavigamopahitāṃ vibhūtiṃ
draṣṭuṃ taraṅgavalayā kumudaṃ niśāsu/
unmīlayaty alinilīnadalaṃ supakṣma
vāpī vilocanam iva^asita^tārakāntam//
nānā^vicitra^ambuja^haṃsa^koka^kāraṇḍava^āpūrṇa^taḍāga^hastā/
ratnaiḥ prabhūtaiḥ kusumaiḥ phalaiś ca bhūryacchatīvārgham agastyanāmne//
salilam amarapājñayā^ujjhitaṃ yad dhana^pariveṣṭita^mūrtibhir bhujaṅgaiḥ/
phaṇi^janita^viṣa^agni^sampraduṣṭaṃ bhavati śivaṃ tad agastya^darśanena//
smaraṇād api pāpam apākurute kim uta stutibhir varuṇāṅgaruhaḥ/
munibhiḥ kathito +asya yathārghavidhiḥ kathayāmi tatha^eva narendrahitam//
saṃkhyāvidhānāt pratideśam asya vijñāya sandarśanam ādiśej jñaḥ/
tac ca^*ujjayinyām[K.ujjayanyām] agatasya kanyāṃ bhāgaiḥ svarākhyaiḥ sphuṭa^bhāskarasya//
īṣatprabhinne +aruṇaraśmijālair naiśe +andhakāre diśi dakṣiṇasyām/
sāṃvatsarāveditadigvibhāge bhūpo +argham urvyāṃ prayataḥ prayacchet//
kālodbhavaiḥ surabhibhiḥ kusumaiḥ phalaiś ca
ratnaiś ca sāgarabhavaiḥ kanakāmbaraiś ca/
dhenvā vṛṣeṇa paramānna^yutaiś ca bhakṣyair
dadhy^akṣataiḥ surabhi^dhūpa^vilepanaiś ca//
narapatir imam arghaṃ śraddadhāno dadhānaḥ
pravigatagadadoṣo nirjitārātipakṣaḥ/
bhavati yadi ca dadyāt sapta varṣāṇi samyag
jalanidhi*raśanāyāḥ[K.rasanāyāḥ] svāmitāṃ yāti bhūmeḥ//
dvijo yathālābham upāhṛtārghaḥ prāpnoti vedān pramadāś ca putrān/
vaiśyaś ca gāṃ bhūri ghanaṃ ca śūdro rogakṣayaṃ dharmaphalaṃ ca sarve//
rogān karoti paruṣaḥ kapilas tv avṛṣṭiṃ
dhūmro gavām aśubhakṛt sphuraṇo bhayāya/
māñjiṣṭharāga^sadṛśaḥ kṣudham āhavāṃś ca
kuryād aṇuś ca purarodham agastyanāmā//
śātakumbhasadṛśaḥ sphaṭikābhas tarpayann iva mahīṃ *kiraṇāgraiḥ[K.kiraṇaughaiḥ]/
dṛśyate yadi *tadā[K.tataḥ] pracurānnā bhūr bhavaty abhaya^roga^jana^āḍhyā//
ulkayā vinihataḥ śikhinā vā kṣudbhayaṃ marakam eva *vidhatte[K.dhatte]/
dṛśyate sa kila hastagate +arke rohiṇīm upagate +astam upaiti//
13 saptarṣicārādhyāyaḥ
Original text: Bṛhatsaṃhitā · Edition: of A.V.Tripathi (Sarasvati Bhavan Granthamala Edition) with reference to H.Kern's text and his translation [variants marked by K. & K's tr.] and Utpala's commentary [marked by U.] · Data entry Michio Yano Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0