Brihadaranyaka Upanishad (with commentary) · Chapter 5.3
BrhUpBh_5,2.3 tathāsurā dayadhvamiti /
krūrā yūyaṃ hiṃsādiparā ato dayadhvaṃ prāṇiṣu dayāṃ kuruteti /
tadetatprajāpateranuśāsanamadyāpyanuvartata eva /
yaḥ pūrvaṃ prajāpatirdevādīnanuśaśāsa so 'dyāpyanuśāstyeva daivyā stanayitnulakṣaṇayā vācā kathameṣā śrūyate daivo vāk /
kāsau stanayitnurda da da iti dāmyata datta dayadhvamityeṣāṃ vākyānāmupalakṣaṇāya trirdakāra uccāryate 'nukṛtirna tu stanayitnuśabdastrireva saṃkhyāniyamasya loko 'prasiddhatvāt /
yasmādadyāpi prajāpatirdāmyata datta dayadhvamityanuśāstyeva tasmātkāraṇādetattrayam /
kiṃ tat trayamityucyate damaṃ dānaṃ dayāmiti śikṣedupādadyātprajāpateranuśāsanamasmābhiḥ kartavyamityevaṃ kartavyamityevaṃ matiṃ kuryāt /
tathā ca smṛtiḥ - trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśatamātmanaḥ /
kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetat trayaṃ tyajet iti /
asya hi vidheḥ śeṣaḥ pūrvaḥ /
tathāpi devādīnuddiśya kimarthaṃ dakāratrayamuccāritavānprajāpatiḥ pṛthaganuśāsanārthibhyaḥ /
te vā kathaṃ vivekena pratipannāḥ prajāpatermanogataṃ samānenaiva dakāravarṇamātreṇeti parābhiprāyajñā vikalpayanti /
atraika āhuradāntatvādānātvādayāsutvairaparādhitvamātmano manyamānāḥ śaṅkitā eva prajāpatāvūṣuḥ kiṃ no vakṣyatīti /
teṣāṃ ca dakāraśravaṇamātrādevā'tmāśaṅkāvaśena tadarthapratipattirabhūt /
loke 'pi hi prasiddhaṃ putrāḥ śiṣyāścānuśāsyāḥ santo doṣānnivartayitavyā iti /
ato yuktaṃ prajāpaterdakāramātroccāraṇam /
damāditraye ca dakārānvayādātmano doṣānurūpyeṇa devādīnāṃ vivekena pratipattuṃ ceti /
phalaṃ tvetadātmadoṣajñāne sati doṣānnivartayituṃ śakyate 'lpenāpyupadeśena dakāramātreṇeti /
nanvetat trayāṇāṃ devādīnāmanuśāsanaṃ devādibhirapyekaikamevopādeyamadyatve 'pi na tu trayaṃ manuṣyaiḥ śikṣitavyamiti /
atrocyate - pūrvairdaivādibhirapyekaikamevopādeyamadyatve 'pi na tu trayaṃ manuṣyaiḥ śikṣitavyamiti /
athavā na devā asurā vānye kecana vidyante manuṣyebhyaḥ /
manuṣyāṇāmevādāntā ye 'nyairuttamairguṇaiḥ saṃpannāste devā lobhapradhānā manuṣyāstathā hiṃsāparāḥ krūrā asurāsta eva manuṣyā adāntatvādidoṣakṣatrayamapekṣya devādiviśabdabhājo bhavantītarāṃśca guṇānsattvarajastamāṃsyapekṣya /
ato manuṣyaireva śikṣitavyametat trayamiti tadapekṣayaiva prajāpatinopadiṣṭatvāt /
tathā hi manuṣyaḥ adāntā lubdhāḥ krūrāśca dṛśyante /
tathā ca smṛtiḥ kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetat trayaṃ tyajet iti //3//
iti bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣye pañcamādhyāyasya dvitīyaṃ brāhmaṇam //2//
START BrhUp 5,3.1
eṣa prajāpatir yad dhṛdayam |
etad brahma |
etat sarvam |
tad etat tryakṣaraṃ hṛdayam iti |
hṛ ity ekam akṣaram |
abhiharanty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda |
da ity ekam akṣaram |
dadaty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda |
yam ity ekam akṣaram |
eti svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda
Original text: Bṛhadāraṇyakopaniṣad, Kāṇva recension with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0