Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 8

tatrāpaśyaṃ puradvārān niryāntīṃ janatām aham
citrālaṃkārasaṃskārāṃ vācaṃ kavimukhād iva ||

turaṃgarathamātaṅga kareṇuśibikādibhiḥ
kuṭumbiparivāro 'pi yatrāgacchad amaṇḍanaḥ ||

iti saṃpaśyamāno 'ham apaśyaṃ hastinīgatam
niṣkrāmantaṃ rumaṇvantam āryaveṣasahāyakam ||

adhyāsitavaśāyūtham ambādvayapuraḥsaram
kañcukyādiparīvāram antaḥpuram ataḥ param ||

sārdhaṃ makarayaṣṭyā ca cañcadraktapatākayā
gaṇikāgaṇam ākṛṣṭa pramattajanamānasam ||

atha māṃ gomukho 'vocad aryaputra kim āsyate
ayaṃ vaḥ samayo gantum ity athāham avātaram ||

saṃcārimerukūṭābham āruhya sasuhṛd ratham
nadannandimṛdaṅgādi tūryaḥ pracalam adhvagam ||

turaṃgaheṣitais tārair mandraiś ca gajagarjitaiḥ
śikhaṇḍighanasaṃghāta nirghoṣae iva jṛmbhitam ||

janasaṃghaṭṭaniṣpiṣṭa tulākoṭikamekhalam
rājamārgam atikramya rājadvāram ayāsiṣam ||

suyāmunasthas tatrastham anujñābhinayena mām
gaccha gaccheti bhūpalaḥ kṣiptapāṇir acodayat ||

ahaṃ tu taṃ namaskṛtya harṣam asyābhivardhayan
prātiṣṭhe bandisaṃghāta prayuktajayaghoṣaṇaḥ ||

prāgdvāreṇa ca niryāya janasaṃpaddidṛkṣayā
rājamārgam adhiṣṭhāya mandiraṃ gantum ārabhe ||

athāṣṭābhiḥ śaśāṅkābhaiḥ kuṅkumasthāsakāṅkitaiḥ
hemabhāṇḍaiḥ pravahaṇaṃ yuktam ukṣakumārakaiḥ ||

dhavalāmbarasaṃvītaṃ sajyotsnam iva mandiram
gṛhītamandasaṃcāraṃ paśyāmi sma samīpagam ||

tatra pravahaṇācchāda channārdham aham ānanam
apaśyaṃ megharuddhārdham iva prāleyadīpitam ||

lalāṭataṭavinyasta mṛdutāmrāṅgulidvayam
nibaddham añjaliṃ cāru sarojamukulākṛtim ||

kāmopacāravijñāna śūnyo yasmād ahaṃ tataḥ
na jānāmi sma kenāpi taṃ baddhaṃ vandanāñjalim ||

atha māṃ gomukho 'vocat srastena mukuṭena vaḥ
lalāṭam āvṛtaṃ tena tat samādhīyatām iti ||

athāmṛṣṭe lalāṭānte mayā dakṣiṇapāṇinā
yāne kanyābhir unmuktas tasmin kalakalaḥ paṭuḥ ||

anyataś ca mukhaṃ kṛtvā pārśvaspandanasūcitam
gomukhena smitaṃ sadya upakṣiptaṃ kathāntaram ||

krīḍāsthānāni paśyantaḥ kāritāni rumaṇvatā
samāsīdāma kālindīṃ tarajjananirantarām ||

yat tat pravahaṇaṃ pūrvaṃ dṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ ca tan mayā
uttāryamāṇaṃ yamunāṃ sādareṇa rumaṇvatā ||

utsāhitaniṣādena siddhayātreti vādinā
nāvaḥ saṃcaratā nāvaṃ tenaivottāritā vayam ||

sukhaṃ vihitasaṃbhāre nadītaṭaniveśite
sthitvā krīḍāgṛhe rātrim utthitāḥ prasthitās tataḥ ||

nātidūram atikramya kṛcchrāl labdhāntarāḥ pathi
prāptā nāgavanodyānaṃ śobhāninditanandanam ||

saṃtatānantavṛttāntāṃ nitāntahitakautukaḥ
yātrāṃ paśyan prayāmi sma janatāṅgulidarśitaḥ ||

senāpatis tu māṃ nītvā prāṃśu kāñcanatoraṇam
kḹptanānāvidhākrīḍaṃ yātrāgṛham avaśayat ||

tatrāhaṃ sasuhṛdvargaḥ krīḍāsnānāśanādikaḥ
kriyāḥ kurvan nayāmi sma netronmeṣasamaṃ divam ||

atha pradoṣe senānīr āgatyāsmān abhāṣata
śvaḥ saṃpādayitā krīḍā yā vaḥ sā kathyatām iti ||

mṛgayeti mayākhyāte yāte senāpatau vayam
abhinīya niśāṃ prātaḥ pratiṣṭhāmahe kānanam ||

anye 'pi madanujñātāḥ prītāḥ paurakumārakāḥ
kareṇukarabhāśvādi vāhanāḥ saṃghaśo 'vrajan ||

atha duṣparisaṃkhyānam apaśyaṃ vanarandhragam
pluṣṭasthāṇuvanākāra pulindabalam agrataḥ ||

tato niryāya pīnāṅgo nikharvas tāmralocanaḥ
senāpatiḥ siṃhaśatruḥ senāpatim avandata ||

tenoktaṃ bhrātṛjāyā me kīdṛśī cintyamekhalā
tau vā śāmbarasāraṅgau putrau kuśalināv iti ||

siṃhaśatrur avocat taṃ śivaṃ naḥ sakale kule
yad arthaṃ vayam āhūtās tat samājñāpyatām iti ||

rumaṇvān abravīd eṣa kumāraḥ sasuhṛt tava
nyāsas tena sasainyena prayatnāt pālyatām iti ||

nailahāridrakausumbha vāsorāśim adāpayat
tailakumbhasahasraṃ ca rumaṇvān siṃhaśatrave ||

susaṃvihitarakṣaṃ mām anujñāpya rumaṇvati
nivṛtte gomukhenoktam aho tātena śobhitam ||

vijñātāsmadabhiprāyo na nivarteta yad vayam
kumāravaṭakeveyaṃ bhaved dāruṇayantraṇā ||

tato dvārādimṛgayā prakārair bahubhir mṛgān
nighnanto ghātayantaś ca na tṛptim alabhāmahi ||

atha nātham araṇyānyā dviṣantaṃ vājikuñjarān
yamāya prahiṇoti sma mahiṣaṃ marubhūtikaḥ ||

ratnabudbudacitrāṅgās tato 'dṛśyanta saṃghaśaḥ
carantaḥ saṃcarantaś ca tatra vātamajā mṛgāḥ ||

tān hantuṃ darśitotsāhāś ciraṃ hariśikhādayaḥ
bhagnotsāhā nyavartanta vīrebhya iva bhīravaḥ ||

tais tu senāpatiḥ pṛṣṭo na dṛṣṭāḥ kaiścid īdṛśāḥ
mṛgā yadi ca jānāsi tato naḥ kathyatām iti ||

tenoktam aham apy etān na jānāmi pitā tu me
prastāve kvacid ācaṣṭa yāṃ vārttāṃ kathayāmi tām ||

utpadyate yadā loke cakravartī tadā kila
evaṃrūpajavākārā dṛśyante mṛgajātayaḥ ||

na ceśvaraśareṇāpi tripurendhanadāhinā
samāsādayituṃ śakyāḥ kuta evānyasāyakaiḥ ||

etān pradakṣiṇīkṛtya yena kṣiptaḥ śaraḥ kila
tūṇam āyāti tasyaiva vitta taṃ cakravartinam ||

tān ahaṃ baddhasaṃrambhaḥ prasthitaś ca vihiṃsitum
te ca māṃ dūram ākṛṣya divaṃ haṃsā ivāsthitāḥ ||

athāvatīrya turaṃgād gṛhītaprabalaśramaḥ
ramaṇīyasarastīra tarucchāyām upāśrayam ||

cirān mṛgayamāṇā māṃ turaṃgapadavartmanā
senānubaddhavartmānaḥ prāptā hariśikhādayaḥ ||

tataḥ kurvan parīhāsaṃ mām abhāṣata gomukhaḥ
kiyanto vātahariṇā yuṣmābhir nihatā iti ||

mayoktaṃ na mayaiko 'pi hataḥ kṣiptas tu yaḥ śaraḥ
pradakṣiṇīkṛtya sa tān eṣa tūṇaṃ mamāgataḥ ||

atha tenoktam etasya śararājasya pūjanam
yaś cakravarticihnānāṃ sphuṭānām agraṇīr iti ||

siṃhaśatrur atha tāmiṣuṃ mudā gomukhādibhir apūjayat saha
siddhasārthavadhajātasaṃmado dattakāṅkṣitavarām ivāmbikām ||