Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 5

atha saṃpreṣitāsthānaḥ sacivān abravīn nṛpaḥ
yad bravīmi nibodhantu bhavantas tat sacetasaḥ ||

ṛṇaiḥ kila samāghrātaḥ puruṣo jāyate tribhiḥ
brahmacaryeṣṭisaṃtānair ṛṣidevasvadhābhujām ||

tatrādhigatavedo 'ham iṣṭāśeṣamahākratuḥ
aputratvāt tu pitṛbhir gṛhītaḥ piṇḍabhojibhiḥ ||

na ca putrāṅgasaṃsparśāt sukhahetur anuttaraḥ
sukhibhiḥ sa hi nirdiṣṭaś candanād api śītalaḥ ||

alaṃ cātiprasaṅgena sarvathā gṛhamedhinām
dṛṣṭādṛṣṭasukhaprāpteḥ putrād anyan na kāraṇam ||

tad asti yadi vaḥ kāṅkṣā niṣprajānāṃ prajāṃ prati
ārabhadhvaṃ mayā sārdhaṃ devatārādhanaṃ tataḥ ||

te tu sapramadāḥ śrutvā rājñaḥ putrārthinaḥ kathām
siddhakalpātmasaṃkalpāḥ pratyūcur darśitasmitāḥ ||

putrajanma vaṇigvadhvā yātrāyāṃ citradarśanam
piṅgalīdarśanaṃ ceti prayogo 'yam anuṣṭhitaḥ ||

asmābhiḥ sa ca devena tathaiva saphalīkṛtaḥ
kṛtaḥ kāle prayogo hi nāphalo jātu jāyate ||

tena saṃkalpasadṛśīm ārabhadhvaṃ kriyām iti
sacivair abhyanujñātas tatheti pratipannavān ||

sa puṇye 'hani saṃpūjya devatāgnidvijanmanaḥ
yayau nāgavanodyānaṃ sadāraḥ saha mantribhiḥ ||

māgadhī tu kṛtotsāhā devyā vāsavadattayā
alam āli tavānena khedeneti nivāritā ||

uktā ca nanu bālāsi mṛṇālītantukomalā
anubhūtasukhā cāsi bhrātur bhartuś ca veśmani ||

duḥsahāni tu duḥkhāni mayā ninditabhāgyayā
anubhūtāni tenāhaṃ śaktā duḥkham upāsitum ||

yaś ca me bhavitā putraḥ sa bhavatyā bhaviṣyati
kṛttikāgarbhasaṃbhūto bhavānyā iva ṣaṇmukhaḥ ||

iti tasyāṃ nivṛttāyāṃ saha vāsavadattayā
tapobhir acirād rājā rājarājam atoṣayat ||

ekadā pratibhuddhau tu daṃpatī jātasaṃbhramau
hā devi hāryaputreti vyāharantau parasparam ||

athopaspṛśya nṛpatir namaskṛtvā dhanādhipam
puraḥ purohitādīnām ācakhyau svapnam ādṛtaḥ ||

adya paśyāmy ahaṃ svapne vyomni kāmapi devatām
prabhāmbhaḥsaṃtativyasta nabhomaṇḍalanīlatām ||

sā mām uktavatī vācā ghambhīrasukumārayā
tvām āhvayati vitteśas tadāśāṃ gamyatām ataḥ ||

mayaum iti pratijñāte saṃdhyāraktataraṃ karam
āropya prasthitā vyomni diśaṃ vitteśapālitām ||

śarveṇeha dhṛtā gaṅgā pariṇītātra pārvatī
ityādīn darśayantī nau pradeśaṃ pārvatīpituḥ ||

nīyamānaḥ krameṇettham athāhaṃ dṛṣṭavān puraḥ
candrapāṣāṇanirmāṇa prākārām alakāpurīm ||

gaṇānāṃ pārvatībhartur gaṇair agaṇitair yutam
yasyā bāhyam adṛṣṭāntaṃ kalpapādapakānanam ||

nānāmaṇiprabhājāla kalmāṣaśikharāṇy api
śubhrayaty eva harmyāṇi yasyāṃ rudrenducandrikā ||

avatārya tu māṃ dvāre guhyakeśvaraveśmanaḥ
vadati kṣaṇam atraiva sthīyatām iti devatā ||

sā praviśya pratīhāryā saha nirgamya bhāṣate
anujñātapraveśo 'si devenāgamyatām iti ||

bhavanānīva devānāṃ ṣaḍ atikramya saptame
kakṣāntare prakṛṣṭarddhau paśyāmi draviṇeśvaram ||

atha tatrāpsarāḥ kācit kāṃcid āha nirīkṣya mām
sakhi nūnam asāv eṣa yasyāsau bhavitā sutaḥ ||

mayā mantrayamāṇānām ṛṣīṇām agrataḥ śrutam
bharatānām ayaṃ vaṃśe viśuddhe jāyatām iti ||

na caiṣa kevalaṃ dhanyas tena putreṇa pārthivaḥ
so 'pi sādhūpamānasya putraḥ pātraṃ bhaviṣyati ||

tena tat tādṛśaṃ putraṃ labhatām eṣa bhūpatiḥ
asāv api śacīśakra caritau pitarāv api ||

kārye guruṇi saktatvāt tṛṇīkṛtasurāṅganaḥ
sakiṃkaragaṇaṃ prahvaḥ praṇamāmi dhanādhipam ||

manuṣyadharmā tu bhujaṃ bhujageśvarapīvaram
udyamyāha manuṣyendra svāgataṃ sthīyatām iti ||

āsanne ratnacaraṇe dāpite kanakāsane
vyavadhāya tu mām āste devī nīcaistarāsanā ||

svananti parivādinyas tāḍitā nāradādibhiḥ
anekākārakaraṇaḥ śrūyate puṣkaradhvaniḥ ||

urvaśīmenakārambhā citralekhākratusthalāḥ
gāyantyaḥ kuṭṭitatalā nartayante tilottamām ||

evaṃprāye ca vṛttānte kumāro nalakūbaraḥ
rājarājasutaḥ krīḍann āyātaḥ saha bālakaiḥ ||

merusāramahāratna saṃghātakṛtasaṃhatim
krīḍāśakaṭikāṃ karṣann itaś cetaś ca gacchati ||

atha skhalitacakrāyās tasyāḥ kusumasaṃcaye
utplutya patitaṃ ratnaṃ vaiḍūryakṣodakuṭṭime ||

atha prasāritakaraḥ kuvero nalakūbaram
mahyam etad dadasveti tad ratnam udayācata ||

nyastaṃ ca rājaputreṇa rājarājakarodare
ratnaṃ paṅkajagarbhastha bandhūkam iva rājate ||

duṣṭalakṣaṇamuktānāṃ muktānāṃ parivāritam
ṣaḍviṃśatyā padmarāgam aṣṭāśri bahalaprabham ||

vittādhipatinā mahyaṃ dattaṃ devyai ca tan mayā
stanayor antare nyastam anayāpi sphuranmudā ||

siṃhaśāvas tato bhūtvā cañcadvāladhikeśaraḥ
vidārya dakṣiṇaṃ kukṣim etasyāḥ praviśaty asau ||

tadavasthām imāṃ dṛṣṭvā hā devīti vadann aham
pratibuddha iti svapnam ācaṣṭe sma narādhipaḥ ||

atha nakṣatraśāstrajñaḥ siddhādeśaḥ sasaṃmadaḥ
ādityaśarmā svapnasya dvijaḥ phalam avarṇayat ||

vijayasva mahārāja putreṇa dviṣatāṃ gaṇam
samādhineva balinā rāgādīnāṃ balīyasām ||

vimānaghanasaṃghāta sthagitendudivākaraḥ
vidyādharasamūhendraḥ putras tava bhaviṣyati ||

yās tā muktāparīvārās tasya ṣaḍviṃśati maṇeḥ
mahākulā bhaviṣyanti bhāryās tava sutasya tāḥ ||

ye cāṣṭāv aśrayo ratnaṃ parito lakṣitās tvayā
vidyās tā viddhi putrasya bhaviṣyantī bhaviṣyataḥ ||

evaṃ ca sthāpite svapne rājakīye dvijanmanā
svasvapnaḥ kathitas tatra devyā vāsavadattayā ||

āryaputreṇa yo dṛṣṭaḥ sa eva sakalo mayā
kukṣau vidāryamāṇe ca hāryaputreti bhāṣitam ||

iti śrutavataḥ svapnau tulyāv ādityaśarmaṇaḥ
bhaviṣyadviṣaye jñāne dṛḍhatāṃ niścayo gataḥ ||

atha vijñāpayām āsa rumaṇvān medinīpatim
dṛṣṭaḥ svapno mayā yaḥ sa śravaṇenānugṛhyatām ||

deve saniyame jāte cedivatsaniveśinaḥ
devasyāpatyalābhāya sarve saniyamāḥ sthitāḥ ||

tatrāham adya paśyāmi svapne garuḍavāhanam
mārgitaś ca mayā dehi svāmine naḥ prajā iti ||

sa vihasyoktavān pūrṇaḥ svāminas te manorathaḥ
tavāpi pūrayāmīti mahyaṃ bāṇaṃ vitīrṇavān ||

sapraṇāmaṃ tam ādāya hṛdaye nidadhāmi ca
akālakaumudīṃ cemāṃ paśyāmi pratibodhitaḥ ||

eṣo 'pi sthāpitaḥ svapnaḥ prītenādityaśarmaṇā
yādṛśo 'sya suto bhavī tādṛśaḥ śrūyatām iti ||

sāyako hi guṇenārthī tasmād asya bhaviṣyati
putraḥ ṣāḍguṇyatattvajño yuktaś cāyaṃ guṇair guṇaiḥ ||

paratantragatisthānaḥ khagāmī ca yataḥ śaraḥ
tena rājasutapraiṣyaḥ khecaraś ca bhaviṣyati ||

athākathayad ātmīyaṃ svapnaṃ yaugandharāyaṇaḥ
mamādyaikonapañcāśan maruto darśanaṃ gatāḥ ||

teṣām ekaḥ sphuraddyotaḥ khadyotanikaradyutim
svaṃ vimucya mudā mahyaṃ saṃnāhaṃ dattavān iti ||

bhartuḥ saṃnāhasadṛśaḥ śūro 'dhyavasitaḥ sutaḥ
bhavato bhavitety evaṃ svapnam āsthāpayad dvijaḥ ||

ṛṣabheṇeti kathitaṃ dṛṣṭavān asmi gogaṇam
bravīti tatra mām ekā praviśemāṃ guhām iti ||

tatra praviśatā dṛṣṭāś catuḥṣaṣṭir mayā kalāḥ
catasraś ca mahāvidyā vinyastāś citrakarmaṇi ||

tatra citrīyamāṇo 'haṃ citraṃ citraṃ vilokayan
bodhito jṛmbhaṇair mandrair bherīṇāṃ garjitair iti ||

sthapito 'yam iti svapnaḥ putras tava bhaviṣyati
aśeṣacitravinyasta kalākuśaladhīr iti ||

dṛṣṭaṃ vasantakenāpi svapnaṃ kathitam ity atha
dattavān pāvako mahyaṃ kuṇḍalaṃ rucirojjvalam ||

||

iti vyākriyamāṇeṣu svapneṣu ravisāratheḥ
bhinnaṃ bhābhis tamo jātaṃ cakoranayanāruṇam ||

komalānilavikṣipta nalinasparśabodhatāḥ
resur vivādarasitāḥ sarasīṣu śakuntayaḥ ||

gambhīrapratinirghoṣa bhīṣitendrāvarodhanaḥ
devatāgārabherīṇām uccair dhvanir ajṛmbhata ||

avadanta ca vṛndāni bandināṃ medinīpatim
pūritārthisamūhāśa tavāśā pūryatām iti ||

yuvā dhīraḥ sabhe yogyo yajamānasya jāyatām
ityādibhir dvijāś cainaṃ mantravādyair avardhayan ||

nimittair evamākāraiḥ kāryasaṃsiddhiśaṃsibhiḥ
ādityaśarmaṇo jātam aṅgaṃ romāñcakarkaśam ||

padmāvatyā tato harṣād vivāhae iva nṛtyati
vasantake dhvanattāle nanarta gaṇikāgaṇaḥ ||

alaṃ cātiprasaṅgena saṃkṣepād avadhāryatām
vadhūvṛndaparīvārāḥ pranṛttāḥ śvaśurā api ||

atiharṣaparītatvād vitantrīparivādinīḥ
tāḍayanti sma gandharvāḥ svarāvismṛtasāraṇāḥ ||

evamādau tu vṛttānte vartamāne mahīpatiḥ
kṛtābhiṣekādividhiḥ suraviprān apūjayat ||

praviśya stūyamānaś ca vṛndair brāhmaṇabandinām
pauram antaḥpuraṃ caiva dānādibhir amānayat ||

māsadvayaparīmāṇe tataḥ kāle 'tigacchati
devyāṃ sattvasamāveśa vārttāṃ prāvartayat kṣitau ||

yena yena śrutā vārttā śabareṇa śukena vā
giriṣṭhaḥ pañjarastho vā mugdhas tatraiva tatra saḥ ||

striyaḥ prasūtikuśalāḥ kumārādicikitsakāḥ
garbhakarmavidaś cānye nityaṃ tāṃ paryacārayan ||

mlāyanmadhūkavicchāya kapolaṃ jihmalocanam
śvaśrūs tasyā mukhaṃ dṛṣṭvā bubudhe dohadavyathām ||

pṛcchati sma ca tāṃ putri śīghram ācakṣva dohadam
anākhyāte hi garbhasya vaiphalyam api dṛśyate ||

lajjamānā yadā nāsau kathayām āsa dohadam
tadā svavṛttaṃ sā vadhvai vyāhartum upacakrame ||

antarvatnīm apṛcchan mām ekadā śvaśuras tava
bādhate dohado yas tvāṃ sa kṣipraṃ kathyatām iti ||

mayā tu praṇayinyāpi prakṛṣṭataralajjayā
sakhīmukhena kathitaṃ bahukṛtvo 'nuyuktayā ||

iyaṃ māṃ bādhate śraddhā sāśu saṃpādyatām iti
sā ca saṃpāditāmātyaiḥ śatānīkasya śāsanāt ||

bālabhāskarabimbābhā dadhānāḥ sānulepanāḥ
vyacaranta purīṃ raktām ambarābharaṇasrajaḥ ||

raktātapatravyajanā raktakambalavāhyakāḥ
raktāśokavanākāra parivārakadambakāḥ ||

suyamunam athāruhya padmarāganagāruṇam
digdāhād iva raktānām apaśyaṃ maṇḍalaṃ diśām ||

atha pakṣānilabhrānta saṃbhāntajanavīkṣitaḥ
jyeṣṭhaputra ivāgacchad garuḍasya vihaṃgamaḥ ||

sarasāmiṣagṛddhaś ca mugdhām ādāya mām asau
agamad gaganaṃ vegāc chatānīkasya paśyataḥ ||

tataḥ pradeśe kasmiṃscid avatāritavān sa mām
bhakṣayiṣyan niṣiddhaś ca kenāpy ākāśam āśrayat ||

paśyāmi sma ca tatra dvau kṛśāv ṛs.ikumārakau
prabhāmaṇḍalasaṃsarga piṅgalāṅgau jvalajjaṭau ||

tau mām avocatāṃ devi mā bhaiṣīr ayam āśramaḥ
vasiṣṭhasyāśritaḥ puṇyām udayādrer upatyakām ||

āgaccha nanu pāvas tvāṃ tatrety ukte gatā satī
paśyāmi sma jagajjyeṣṭhaṃ śreṣṭhatāpasaveṣṭitam ||

vanditaś ca mayā dūrād āśiṣā mām avardhayat
putri putraṃ vijāyasva yaśaḥpātram ajarjaram ||

na cotkaṇṭhā tvayā kāryā svajane matsanāthayā
ādityavaṃśajānāṃ hi saṃniveśaḥ parāyaṇaḥ ||

iti viśvāsya māṃ vākyair madhurair evamādibhiḥ
āvāsaḥ kriyatāṃ vadhvā iti śiṣyān samādiśat ||

kṣipram āvasathaṃ kṛtvā te śilādāruveṇubhiḥ
khātaśālaparikṣiptaṃ vasiṣṭhāya nyavedayan ||

tāpasī kṛtasānāthyā tatrāham avasaṃ sukham
ṛṣibhiḥ kriyamāṇeṣu garbhasaṃskārakarmasu ||

prasūtā cāsmi daśame māse putraṃ patiṃ tava
anukūlasavitṛādi grahasūcitasaṃpadam ||

jātakarma tataḥ kṛtvā sūryavaṃśaguruḥ svayam
divase dvādaśe nāma putrasya kṛtavān mama ||

bālo jātaḥ sujāto 'yaṃ yasmād udayaparvate
tasmād udayano nāma prasiddhim upayātv iti ||

vede gandharvavede ca sakalāsu kalāsu ca
sāstreṣu cāstraśastreṣu buddhir asya vinīyata ||

gacchatsu divaseṣv evaṃ vasiṣṭhenaiṣa vāritaḥ
mā kadācid bhavān asmād dūraṃ gā āśramād iti ||

nisargakarkaśatvāt tu kṣatrajātes tapovanāt
niryāya mṛgayām eṣa samakrīḍata kānane ||

ekadā bhrājamāno 'yaṃ divyaiḥ srakcandanādibhiḥ
abhivāditavān bhīto vasiṣṭhaṃ darśitasmitam ||

vasiṣṭhaḥ pṛṣṭavān enam api dṛṣṭāḥ kumārakāḥ
nalinyāṃ prastutakrīḍā bhavatā bhoginām iti ||

āma dṛṣṭā iti prokte sutena mama nīcakaiḥ
ācakṣva vistareṇeti vasiṣṭhas tam abhāṣata ||

pṛṣṭenodayenoktam aham ājñāpitas tvayā
na gantavyaṃ tvayā dūram etasmād āśramād iti ||

ārabhya ca tataḥ kālāt kiṃ punaḥ kāraṇaṃ guruḥ
māṃ nivārayatīty āsam ahaṃ kautūhalākulaḥ ||

so 'haṃ doṣam asaṃcintya gurvājñābhaṅgasaṃbhavam
dūram adyāśramād asmād gacchāmi diśam uttarām ||

tatra paśyāmi nalinīṃ nānāsarasijāṇḍajām
vanavāraṇasaṃkṣobha saṃghaṭṭitanadāmbhasam ||

tasyām amānuṣākārā mayā dṛṣṭāḥ kumārakāḥ
unmajjanto nimajjantas tarantaś cāruṇekṣaṇāḥ ||

te māṃ taṭastham ālokya puñjībhūya sasaṃbhramāḥ
dīrghadīrghabhujākṣepair agādhaṃ jalam āśritāḥ ||

ahaṃ tān uktavān asmi mā palāyadhvam āsyatām
nanv ahaṃ bhavato draṣṭum āśramād ṛṣir āgataḥ ||

iti madvacanaṃ śrutvā teṣām ekena bhāṣitam
kiṃ te 'smābhir mahāsattva bhāṣitair gamyatām iti ||

satyasatyaṃ na yakṣo 'smi na piśāco na rākṣasaḥ
tena mā bhaiṣṭa ḍhaukadhvam iti tān aham uktavān ||

tais tu saṃjātaviśrambhaiḥ saṃharan vā muhūrtakam
āgaccha prārthito mitra gṛhaṃ no gamyatām iti ||

mayā tadanurodhena gacchāmīti pratiśrute
mām ādāya nimagnās te tasyaiva saraso 'mbhasi ||

athānuditacandrārka grahanakṣatratārakam
candrasūryamaṇidyota pradhvastadhvāntasaṃcayam ||

sthavirāturanirvṛtta virūpajanavarjitam
ramyaharmyāvalīgarbha jṛmbhitātodyanisvanam ||

aśeṣair viyutaṃ doṣair aśeṣaiḥ saṃyutaṃ guṇaiḥ
praveśito 'smi muditair adhiṣṭhānaṃ kumārakaiḥ ||

teṣām ekas tu mām āha bhogināṃ bhoginām iyam
purī bhogavatī nāma vasatiḥ kalpajīvinām ||

tanayaḥ kambalasyāham ayam aśvatarasya tu
anye ca sūnavo 'nyeṣāṃ nāgasenābhṛtām iti ||

tataḥ kambalaputreṇa nītvāhaṃ svaṃ gṛhaṃ mahat
grāhitārghādisatkāraḥ kārito veṣam īdṛśam ||

itare netum aicchanta svagṛhān māṃ mayoditāḥ
anujānīta mām adya suhṛdo mā sma kupyata ||

guruṇā pratiṣiddho 'ham etāṃ bhūmim upāgataḥ
bhītaś ca kupitāt tasmāt tasmān nayata mām iti ||

te tu mām āhur uttiṣṭha gamyatāṃ svam idaṃ puram
punar āgacchatā kāryam anutkaṇṭhabhujaṃgamam ||

tasyām eva ca ramyatvāt krīḍāmaḥ saṃtataṃ vayam
suhṛdo 'pi yadīcchā syād gacchet tāṃ nalinīm iti ||

ity uktvā mama tair vaktre paṭāntenāvaguṇṭhite
uttīrṇam aham ātmānaṃ paśyāmi sarasas tataḥ ||

iti bhogavatīṃ dṛṣṭvā so 'ham āyāmi saṃprati
mamāsminn aparādhe ca pramāṇaṃ bhagavān iti ||

vasiṣṭhas tam athāvocad upāyo 'yaṃ mayā kṛtaḥ
yena nāgakumārās te dṛṣṭigocaratāṃ gatāḥ ||

idānīm api taiḥ sārdhaṃ gatvā bhogavatīṃ tvayā
gāndharvaṃ hastividyā ca śikṣitavyāḥ savistarāḥ ||

yadi ca grāhayet kiṃcit tvāṃ nāgādhipatis tataḥ
sanāgamūrchanā grāhyā vīṇā ghoṣavatī tvayā ||

aṅkam āropitāyāṃ ca tantryo yasyām anāhatāḥ
madhuraṃ nisvaneyus tāṃ vidyāṃ ghoṣavatīm iti ||

guror udayanaḥ śrutvā nāgalokaṃ gatas tataḥ
gate bahutithe kāle vīṇāpāṇir upāgataḥ ||

kṛtābhivādo guruṇā pariṣvaktaś ca sāśruṇā
tadviyogāgnitaptāṅgīm ambām aṅgair aśītayat ||

ekadā tu sukhāsīno vasiṣṭhas tam abhāṣata
tāta ghoṣavatīghoṣa saṃgītaṃ śrāvyatām iti ||

tannideśāc ca patyau te pragīte saha vīṇayā
jagatpracalanācāryo nabhasvān api nācalat ||

niśceṣṭam āśramaṃ dṛṣṭvā mūkakeśarivāraṇam
raktāṃ ghoṣavatīṃ muktvā tuṣṇīm āsīt patis tava ||

uktaś caiṣa vasiṣṭhena na tvayāsmiṃs tapovane
vādanīyā punar vīṇā geyaṃ vā śanakair api ||

anye 'pi dhvanayaḥ prāyaś calayanti samāhitān
samādheḥ kiṃ punar yena sākṣiṇo 'pi vimohitāḥ ||

tasmād avītarāgāṇāṃ samādhim avihiṃsatā
dūre tapovanād asmād vīṇeyaṃ vādyatām iti ||

tataś cārabhya divasād udayācalacāriṇaḥ
nāgān udayano 'gṛhṇād ramyair ghoṣavatīrutaiḥ ||

dāntavyālagajārūḍhaḥ siṃhādivyālavellitaḥ
kvaṇadghoṣavatīpāṇir āyāti sma tapovanam ||

evaṃ yāti kvacit kāle bhagavān mām abhāṣata
dārakas taruṇo jātaḥ kauśāmbīṃ gamyatām iti ||

mayā tu nirvacanayā kathite 'smin manorathe
guruṇā tīrthasalilair abhiṣiktaḥ suto mama ||

tac chiṣyās tu tadādiṣṭā mām ādāya saputrakām
ākāśena nayanti sma kṣaṇena nagarīm imām ||

athāhaṃ nagarodyāne ramye tair avatāritā
muhūrtaṃ preritavatī gaganāgamanaśramam ||

avatīrya tu te bhartā krīḍāpuṣkariṇīṃ pituḥ
padmabhañjikayā krīḍan dṛṣṭa udyānapālakaiḥ ||

tair gatvā kathitaṃ rājñe deva devakumārakaḥ
adhunaivāgataḥ svargād gāhate nalinīm iti ||

rājā tu drutam āgatya dṛṣṭvā devasamaṃ sutam
deva evāyam ity uktvā praṇāmaṃ kartum udyataḥ ||

tatas tapasvibhiḥ khasthaiḥ saṃbhrāntaiḥ sa nivāritaḥ
rājann udayanaputraṃ na namaskartum arhasi ||

saṃdehaś ced imāṃ pṛccha mahiṣī mṛgayāvatīm
premasaṃbhramasaṃtrāsa lajjābhiḥ kheditām iti ||

rājā tu tān atho dṛṣṭvā mām apaśyat sutaṃ tataḥ
muhūrtaṃ cintayitvā tu vihasan prasthito gṛhān ||

athāyam ṛṣibhiḥ proktaḥ puraḥsthitvā sasaṃbhramaiḥ
na gantavyaṃ na gantavyaṃ naiṣa svapno nivartyatām ||

atha vā bhavatu svapnaḥ svapne 'pi na virudhyate
durlabhenāpi hi svapne vallabhena samāgamaḥ ||

yac ca brūmas tad ākarṇya cetaḥkarṇasukhāvaham
tato yasyāsi sāpatyām ādāya dayitām iti ||

nivṛttāya ca te tasmai bhāruṇḍaharaṇādikam
ācakṣate sma vṛttāntam āśramānayanād iti ||

rājā tu putram āliṅgya harṣamūrchāvicetanaḥ
nipatan dharaṇīpṛṣṭe putreṇa lambhitaḥ kṣaṇam ||

māṃ ca dṛṣṭvā ciraṃ dṛṣṭvā devadṛṣṭiviceṣṭayā
niśvāsair akṣipad dīrghair netrāmbukaṇikāgaṇam ||

baddhāñjalir narapatir bravīti sma ca tān ṛṣīn
avatāreṇa gurubhiḥ prasādaḥ kriyatām iti ||

tair uktaṃ na samādiṣṭā vasiṣṭhena vayaṃ tataḥ
gacchāmo nāvatīryaiva svasti tubhyaṃ bhavatv iti ||

tān ayācata bhūpālo yat kiṃcit svāṅgadhāritam
asmatpāvanam ujjhitvā yatheṣṭaṃ gamyatām iti ||

mṛgājināni te kṣiptvā taḍitkāntijaṭāguṇāḥ
tatraivāntardadhuś caṇḍa marudvyastā ivāmbudāḥ ||

mṛgājināni tu nṛpo daivatānīva bhaktimān
pūjayitvā tad udyānaṃ namnāvocan mṛgājinam ||

sā mṛgājinayātreyaṃ tataḥ prabhṛti vāsarāt
pravartitā nṛpatinā prasiddhim agamad bhuvi ||

tataḥ kṛtvā sutaṃ rājā yuvarājaṃ mṛgājine
praviṣṭo hṛṣṭahṛdayaḥ prahṛṣṭāṃ nagarīm iti ||

so 'yaṃ mayedṛśo labdhaḥ putraḥ saṃpādya dohadam
tavāpi dohado yaḥ sa putri saṃpādyatām iti ||

yadā tu naivākathayal lajjayā nṛpatis tadā
māgadhīm uktavān pṛccha dohadaṃ bhaginīm iti ||

padmāvatī tu tāṃ pṛṣṭvā tadākhyātam avarṇayat
duḥsaṃpādā kila śraddhā mamety āha śanair iyam ||

atha tām abravīd uccair hasitvā mṛgayāvatī
mugdhe kiṃ nāma duḥsādhyam upāyacaturair nṛbhiḥ ||

śrūyatāṃ vā purāvṛttaṃ mathurāyām abhūn nṛpaḥ
ugraseno mahāsenaḥ śatrusenāmbudānilaḥ ||

tasya strī guṇasaṃpannā śucyācārakulodbhavā
āsīn manoramācārā yā nāmnāpi manoramā ||

kadācid āgate kāle samṛddhakuṭajārjune
rasanmayūrasāraṅga meghamaṇḍūkamaṇḍale ||

manoramaṃ gṛhodyānaṃ praviveśa manoramā
kadambānilam āghrātum udbhūtaprathamārtavā ||

tadā ca drumilo nāma dānavo nabhasā vrajan
udyānaśobhayākṛṣṭa dṛṣṭis tāṃ tatra dṛṣṭavān ||

kṛtograsenarūpeṇa tena sāpāyacetasā
samagacchata sadyaś ca sasattvā samapadyata ||

strībhiś ca dohadaṃ pṛṣṭā kṛcchrād uktavatī hriyā
viṣṇoḥ śoṇitamāṃsāntrair gamayāmi tṛṣām iti ||

śrutvedam ugrasenena ciraṃ saṃmantrya mantribhiḥ
sṛṣṭaḥ piṣṭamayo viṣṇur meṣāmiṣabhṛtodaraḥ ||

mandapradīpakiraṇe tasyā vasatimandire
nyastaḥ piṣṭamayo viṣṇuḥ kṣapāyāṃ kṣapitas tayā ||

duḥsaṃpāde 'pi saṃpanne dohade 'sminn upāyataḥ
vadhyaṃ yādavasiṃhasya kaṃsaṃ sutam asuta sā ||

tena bravīmi nāsty eva duḥsaṃpādā kriyā nṛbhiḥ
tasmāt tavāpi yā śraddhā sāpi saṃpādyatām iti ||

kathitaṃ ca tataḥ śrutvā padmāvatyeyam icchati
ambarasthavimānasthā kṛtsnāṃ draṣṭuṃ mahīm iti ||

athovāca hasann uccaiḥ krīḍāśīlo vasantakaḥ
devasya dāsabhāryāṇām ayam eva manorathaḥ ||

mayā tu bhaṇitāḥ sarvā dīrghasthambhāvalambinīm
dolām āruhya nabhasā muhur āyāta yāta ca ||

upāyam anyaṃ patayo bhavatīnāṃ na jānate
tenākāśagatiśraddhā tathā ca pūryatām iti ||

tataḥ prahasitā sarve rumaṇvān idam abravīt
nivartyatāṃ parīhāsaḥ prastutaṃ vartyatām iti ||

yaugandharāyaṇenoktaṃ kim atra paricintyate
asādhāraṇa evāyaṃ viṣayaḥ śilpinām iti ||

rumaṇvatā tu takṣāṇaḥ saṃnipātya pracoditāḥ
yantram ākāśasaṃcāri tvaritaiḥ kriyatām iti ||

athotkramya ciraṃ sarve mantrayitvā ca śilpinaḥ
rumaṇvantam abhāṣanta saṃtrāsapraskhaladgiraḥ ||

caturvidhāni jānīmo vayaṃ yantrāṇi tad yathā
jalāśmapāṃśuyantrāṇi kāṇḍarāśikṛtāni ca ||

ākāśayantrāṇi punar yavanāḥ kila jānate
asmākaṃ tu na yātāni gocaraṃ cakṣuṣām iti ||

tatra ca brāhmaṇaḥ kaścid abravīd āgrahārikaḥ
bhoḥ sabhe śrūyatāṃ tāvad yan mayākhyānakaṃ śrutam ||

asti pukvasako nāma mahāsenasya vardhakī
skandhāvāreṇa sārdhaṃ sa surāṣṭraviṣayaṃ gataḥ ||

tena tatrāparo dṛṣṭaḥ surūpaḥ śilpidārakaḥ
viśvilo nāma yaḥ śilpī sadṛśo viśvakarmaṇā ||

atha pukvasakas tasya pitaraṃ mayam abravīt
tava putrāya duhitā dattā ratnāvalī mayā ||

praṣṭavyaś ca tvayā nāhaṃ kīdṛśī sā guṇair iti
kularūpābhijātyādi guṇaratnāvalī hi sā ||

saṃpadyate ca naḥ kiṃcin mahāsenaparigrahāt
tasmāt saṃvardhasiddhyarthaṃ putraṃ prasthāpayer iti ||

mayena ca pratijñāto gatvā pukvasako gṛhān
jāmātrāgamanākāṅkṣī mahāntaṃ kālam akṣipat ||

kṛtvā rājakule karma kadācid gṛham āgatam
bhaṇati sma na taṃ kaścit snāhi bhuṅkṣveti cākulaḥ ||

bhāryayā kathitaṃ tasmai kim etad iti pṛṣṭayā
āgantukena kenāpi sarvam ākulitaṃ gṛham ||

ātmīyās taṇḍulās tena randhanāya samarpitāḥ
mandako 'ham amībhir me maṇḍaḥ saṃpādyatām iti ||

kāṣṭhabhāraśataṃ dagdhaṃ na ca svidyanti taṇḍulāḥ
tenāyam ākulo lokas tat kim etad bhaved iti ||

atha pukvasakenoktaṃ pariṣvajya kuṭumbinīm
gṛhasthe vardhase diṣṭyā prāptas te duhitur varaḥ ||

kvāsau kvāsau viśvabhadra iti pṛcchati bhartari
śiraḥ prāvṛtya bhāryāsmai karmaśālām adarśayat ||

niṣkramya karmaśālātaḥ satvaraṃ viśvilas tataḥ
abhivāditavān prahvaḥ prasāritabhujaṃ gurum ||

utkṣipya śvaśureṇāpi harṣanetrāmbuvarṣiṇā
nirantaraṃ pariṣvaktaś cirādṛṣṭaḥ suhṛd yathā ||

kṛtārghādisaparyaś ca pṛṣṭaḥ pukvasakena saḥ
kiṃmayās taṇḍulās tāta kathyatām iti so 'bravīt ||

ete pāṇḍarakāṣṭhasya kāṣṭhena taṇḍulā mayā
ghaṭitā ghaṭikāmātrāt karaghāṭataror iti ||

atha pukvasakenoktaṃ karmedaṃ viśvakarmaṇaḥ
tavāpi śilpisiṃhasya tṛtīyasya na vidyate ||

adyaiva ca dinaṃ bhadram ato ratnāvlaīkaraḥ
gṛhyatām iti tenokte viśvilenoktam om iti ||

ratnāvalyā sa saṃgamya sphuradujjvalaśobhayā
saṃmīyate sma nāṅgeṣu daridra iva kāmukaḥ ||

ālekhyavidyādharayor yathā saṃmukhayos tayoḥ
mahān kālo 'tiyāti sma nimeṣojjhitacakṣuṣoḥ ||

atha ratnāvalīṃ dṛṣṭvā vicintām iva viśvilaḥ
kim etad iti saṃdihya kim etad iti pṛṣṭavān ||

tasyām abhāṣamāṇāyām ekābhāṣata dārikā
bhartṛdāraka yady asti śrotum icchā tataḥ śṛṇu ||

syālakās tava jalpanti pūrvam ekākinīṃ vayam
adhunā saha jāmātrā puṣṇīmo bhaginīm iti ||

iti śrutvā vanaṃ gatvā cittvā dārūṇi kāny api
yantrāṇi ghaṭayām āsa yāvanāny atha viśvilaḥ ||

vṛkṣāyurvedanirdiṣṭaiḥ pādapāṅgaiś cakāra saḥ
āyurārogyakārīṇi pākopakaraṇāni ca ||

sahasraguṇamūlyāni tāni vikrīya tad dhanam
śvaśurāya dadāti sma sa ca prītas tad ādade ||

evaṃ dineṣu gacchatsu vidrāṇa iva pukvasaḥ
viśvilādīn samāhūya saviṣādam abhāṣata ||

aham ājñāpito rājñā brahmadattaḥ suhṛd mama
kāśideśapatis tena praṇayād aham arthitaḥ ||

tava pukvasako nāma takṣāsti kuśalaḥ kila
dharmādhikārakārāya sa me prasthāpyatām iti ||

tac ca devakulaṃ kṛtvā svabuddhisamakarmakam
vārāṇasyām avighnena bhavān āvartatām iti ||

avaśyaṃ ca mayā tatra gantavyam anujīvinā
martavyaṃ cāsya caṇḍasya rājño vākyam akurvatā ||

dīrghakālaṃ ca tat karma daśā ceyam anuttarā
tasmāt pukvasakaḥ sarvaiḥ sudṛṣṭaḥ kriyatām iti ||

viśvilena tataḥ proktam alaṃ trāsam upāsya vaḥ
bhṛtyaṃ vārāṇasīṃ yāntam anujānīta mām iti ||

śvaśureṇābhyanujñātaḥ prītena ca mahībhujā
dūtaiḥ sa pratidūtaiś ca saha vārāṇasīṃ gataḥ ||

bahukālaprayāte 'pi patyau ratnāvalī mukham
saṃtatāśrujalāsāra dhautaṃ mlānakapolakam ||

āyatāśītaniśvāsaṃ nāsāgrāhitalocanam
dantāvaraṇasaṃskāra śūnyam agalitālakam ||

visraṃsamānaraśanaṃ jaghanaṃ malināṃśukam
na dadhāti sma śokāndhā bāhū ca skhaladaṅgadau ||

tasyām ittham avasthāyām amantrayata pukvasaḥ
gṛhiṇīṃ cakitaḥ paśya niścintāṃ tanayām iti ||

sābravit suṣṭhu paśyāmi lajjamānā ca te mukham
na darśayāmi nanv evaṃ straiṇaṃ kim api cāpalam ||

yasyāsamena rūpeṇa guṇaiś cāgaṇitaiḥ purī
vṛtā na labhate śāntim apaśyantī tam utsukā ||

darśanasparśanālāpaiś ciraṃ yā tena lālitā
seyam evam aśoketi mandabhāgyā bhaṇāmi kim ||

jāyāpatyos tayor itthaṃ mitho mantrayamāṇayoḥ
dinastokeṣu yāteṣu garbhaṃ ratnāvalī dadhau ||

kṛtakrodhasmito bhāryām atha pukvasako 'bravīt
bho paśya dayitāpatye duhituḥ prakriyām iti ||

bhartṛkopanimittena tanayādoṣajanmanā
jātena ca nṛpāc caṇḍāt prākampata bhayena sā ||

āsīd ayaṃ ca vṛttānto rājñāhṛtaś ca pukvasaḥ
sutādoṣavipākaṃ ca paśyan rājakulaṃ gataḥ ||

sa vihasya nṛpeṇokto mā bhaiṣir duhitus tava
jāmātraivāhito garbhas tac cedam avadhīyatām ||

ye mayā preṣitā dūtā jāmātrā bhavataḥ saha
nivṛttamatrais tair eva mahyam āveditaṃ yathā ||

ārabhya prathamād eva prayāṇād eṣa viśvilaḥ
yantrakukkuṭam āsthāya pradeśe kvāpi yātavān ||

rātrau ca yāmaśeṣāyāṃ prāvṛtyāgatya mastakam
avijñātaḥ kilāsmābhir adhyaśeta svasaṃstare ||

kadācit pratibuddheṣu dūteṣu sa parāgataḥ
pādeṣu patitas teṣām ayācata viṣaṇṇakaḥ ||

nedaṃ kasyacid ākhyeyaṃ śilpikasyetarasya vā
ākāśayantravijñānaṃ survijñānam ayāvanaiḥ ||

khaṭvāghaṭanavijñānam ivedaṃ pracurībhavet
lokena paribhūyeta kṣaṇarāgā hi mānuṣāḥ ||

nindite vandanīye 'sminn āstāṃ tāvac ca pātakam
dṛṣṭa eva mahān doṣo jīvanasyāpahāraṇam ||

ahaṃ hi bhāryayā sārdham uṣitvā rajanīṃ divā
kurvan narapater ājñāṃ neṣyāmi divasān iti ||

tac ca devakulaṃ tena ghaṭitaṃ kila tādṛśam
draṣṭum icchā samutpannā yena duścakṣuṣām api ||

brahmadattena dattaṃ ca dhanarāśim anuttamam
na gṛhṇāti sma vakti sma gurur me labhatām iti ||

evam uktvā mahāseno mahatā dhanarāśinā
sarvasvaharaṇāt trastaṃ toṣayām āsa pukvasam ||

viśvilo 'pi muhūrtena vārāṇasyāḥ parāgataḥ
ākāśayantram āsthāya praviṣṭaś ca gṛhān niśi ||

atīte māsamātre ca viśvilaṃ pukvaso 'bravīt
adya mām āha nṛpatiḥ śanair utsārya sasmitam ||

ākāśayantravijñānaṃ jāmātre kathitaṃ tvayā
yan mahyam api tat sarvam arthine kathyatām iti ||

mayā tu kathitaṃ tasmai na tasmai kathitaṃ mayā
tasmai tu kathitaṃ prītaiḥ śilpibhir yāvanair iti ||

rājñā tu kupitenoktaṃ nedaṃ lokavaco mṛṣā
śilpinaḥ saha śāṭhyena jāyanta iti ghuṣyate ||

tam idaṃ śāṭhyam ujjhitvā mannideśaṃ samācara
anyathā jīvaloko 'yaṃ sudṛṣṭaḥ kriyatām iti ||

tad rakṣatā mama prāṇān saputrān anujīvinaḥ
rājñe tad yantravijñānam arthine kathyatām iti ||

viśvilas tu pratijñāya śvaśurāya tathāstv iti
rātrau ratnāvalīṃ suptāṃ pratibodhyedam abravīt ||

āmantraye 'haṃ bhavatīṃ gacchāmi svagṛhān prati
upāyais tava pitrāham asmāt sthānād vivāsitaḥ ||

ākāśayantravijñānaṃ prāptuṃ mattaḥ sa vāñchati
pracchādyaṃ ca tad asmābhir nidhānaṃ kṛpaṇair iva ||

tad āstāṃ tāvad ātmā me tava vā dayitaḥ pitā
vijñānasyāsya rakṣāyai tyajeyaṃ bhavatīṃ api ||

iti ratnāvalī śrutvā bhartāram idam abravīt
kiṃ cāhaṃ durbhagā yena bhaktāṃ tyajasi mām iti ||

yānaṃ kukkuṭasaṃsthānam āsthāya saha bhāryayā
rātrāv ākāśam utpatya svasthānaṃ viśvilo yayau ||

te caivam aurasān bandhūñ chilpaguptyai tyajanti ye
te śilpaṃ darśayantīti kasyeyam asatī matiḥ ||

tasmād amī śaṭhā baddhāḥ pīḍyantāṃ tāḍanādibhiḥ
asādhyāḥ sāmadānābhyāṃ nīcā hi vadhasādhanāḥ ||

iti senāpatiḥ śrutvā sarvān saṃyamya śilpinaḥ
atāḍayad avocac ca yantram āyojyatām iti ||

etasminn eva vṛttānte kaścid āgantuko 'bravīt
ahaṃ karomi vo yantraṃ mā sma tāḍyanta śilpinaḥ ||

yantropakaraṇaṃ cedam idānīṃ dīyatām iti
tac ca saṃpāditaṃ sarvam acireṇa rumaṇvatā ||

teṣu cānyatamaḥ śilpī tam āgantum abhāṣata
ārohakaparīmāṇaṃ senānīr anuyujyatām ||

ajñātavāhyasaṃkhyābhir bahavaḥ śilpino nṛpaiḥ
vipannayantraiḥ śrūyante mathitāḥ kupitair iti ||

atha tenoktaṃ manye te varākā grāmyaśilpikāḥ
kiṃ vā vacobhir bahubhiḥ kṣaṇam āsthīyatām iti ||

ity uktvā garuḍākāram acireṇa cakāra saḥ
vimānam ambaropetaṃ mandārakusumārcitam ||

sa cābhāṣata rājānaṃ rājan rājajanārdanaḥ
ākramya garuḍaṃ krāma krāntapūrvāṃ mahīm imām ||

atha rājāvadad devīṃ devi kiṃ sthīyate 'dhunā
vimānam idam āruhya yatheṣṭaṃ gamyatām iti ||

avocat sā ca rājānam aryaputra tvayā vinā
nodyānam api gacchāmi kuto 'nālambanāṃ divam ||

evaṃ devī bravītīti rājñokte śilpinoditam
nanu voḍhum idaṃ śaktaṃ sakalāṃ nagarīm iti ||

sāntaḥpuraparīvāraḥ sadārasacivas tataḥ
sapauraśreṇivargaś ca yānam adhyāsta bhūpatiḥ ||

tena ketupatākādi chāyāvicchuritāmbarām
puṇyam ākāśam āviśya prāk prācīm agamad diśam ||

dadarśa darśakas tatra yānaṃ yān nagaropari
devo vidyādharo vāpi bhoḥ ko 'yam iti cābravīt ||

padmāvatīdvitīyena sa ca rājñābhivāditaḥ
anujñātaś ca saṃyāto nṛpaḥ pavanavartmanā ||

iti pradakṣiṇīkṛtya sa bhuvaṃ sāgarāmbarām
avantinagarīṃ prāyāt pravṛttodakadānakām ||

yātrānubhavanotkaṇṭhaṃ jñātvā śilpī mahīpatim
stambhayām āsa tad yantram athātuṣyan narādhipaḥ ||

pradyotasya tad ālokya ratnapradyotapiñjaram
kim etad iti saṃdeha dolādolam abhūn manaḥ ||

mahāṃś ced ayam utpāto ramaṇīyam ataḥ katham
iṣṭasaṃprāptilambhaś ced nāsmābhiḥ śrutam īdṛśam ||

saṃdihanmānasasyeti pradyotasya puraḥ śaram
pātayām āsa vatseśaḥ śanakair lekhitākṣaram ||

mahāsenas tam ādāya citram etad avācayat
rājann udayanaś cauraḥ sadāras tvāṃ namasyati ||

iti śrutvā mahāseno jāmātaram abhāṣata
caurāya dattam abhayaṃ tasmād avataratv iti ||

ālokyāvantikauśāmbyāṃ vimānodakadānake
draṣṭavyeṣu tanūbhūtam udbhūteṣu kutūhalam ||

kāṃcid velām upāsyaivam āmantrya śvaśurau tataḥ
lokālokitayānaś ca kauśāmbyām avarūḍhavān ||

pūjitāmaraviprāgni gurupaurānujīvinā
ājñāpitaṃ nṛpatinā śilpī saṃmānyatām iti ||

athābhibhūya prabhayā suprabhām aciraprabhām
tiṣṭhantīm ambare 'paśyad devatām avanīśvaraḥ ||

tataś citrīyamāṇaṃ sā tam abhāṣata pārthivam
pūjitaiva tvayā yat tvāṃ pūjyaṃ pūjitavaty aham ||

vijñāpyaṃ śrūyatāṃ cedam asty ahaṃ guhyakāṅganā
guhyakādhipater āptā bhadreti paricārikā ||

kadācin nabhasā yāntī satī dṛṣṭavatī saraḥ
kandarāyāṃ nagendrasya mahendrasya nabhaḥprabham ||

tatra saṃkrīḍamānaṃ ca kareṇukaradhāritaiḥ
vījyamānaṃ sarasijaiḥ kāntārakariyūthapam ||

āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā karāmṛṣṭavaśāmukham
kartāro hastiśikṣāyāṃ satyam āhur idaṃ yathā ||

devadānavagandharva piśacoragarākṣasām
kanyāḥ sujātā diṅnāgair nānāsattvās tato gatāḥ ||

tataḥ sapadi nirmāya hastinīrūpam ātmanā
madāmodavibhinnāmbhas tad evāvataraṃ saraḥ ||

sāmarṣakariṇīyūtha kaṭākṣekṣitarūpayā
prītena yūthapatinā ciram ākrīḍitaṃ mayā ||

athendukiraṇākāra kiraṇe 'ruṇasārathau
sa gajaḥ kṣālitakaṭaḥ kaṭakaṃ prāviśad gireḥ ||

ahaṃ tu vyasanasevā phalam utprekṣya dāruṇam
sadyaḥ kṛtanijākārā rājarājasabhām agām ||

dhanadasyorum ālambya tasya yūthapateḥ karam
smarantī tāḍayāmi sma cāmareṇa dhanādhipam ||

sa kaṭākṣeṇa māṃ dṛṣṭvā krodhavisphuritādharaḥ
trāsotkampitadikcakraḥ kṛtavāñ chāpabhājanam ||

dhyāyantyā hastinaṃ yasmāc cāmareṇāham āhataḥ
tvam avantipates tasmād abhavye hastinī bhava ||

tatroktaṃ pūrṇabhadreṇa yakṣeṇāgasi tucchake
prabhunā devadevena muktaḥ śāpo mahān iti ||

śrutvedaṃ pūrṇabhadro 'pi śapto yasmāt tvam etayā
śaptayā pīḍitas tasmād bhava hastī mahān iti ||

śokadīnamukhāv āvāṃ dṛṣṭvā vittapater abhūt
karaṇotkhātakopasya navanītanibhaṃ manaḥ ||

abravīc ca yadāhaṃ vāṃ smariṣyāmi kvacit tadā
śāpād asmād vimokṣyethe vibhītaṃ mā sma putrakau ||

sāhaṃ bhadravatī jātā mahāsenasya hastinī
pūrṇabhadro 'pi tasyaiva nāgo vyālo nalāgiriḥ ||

mahāsenasya bhavane paratantrasya tiṣṭhataḥ
āvayoś caritaṃ yat tat sarvaṃ pratyakṣam eva te ||

tadā cāpaharantī tvāṃ dhanādhipatinā smṛtā
aham aprapya kauśāmbīṃ vipannā gahane vane ||

na tathā vyasanenāsi pīḍitas tena tādṛśā
yathā mayi vipannāyāṃ priyadāraḥ striyām iva ||

yakṣayonim avāpyāhaṃ tiryagyonim ivāpsarāḥ
tvām eva śocitavatī seva śaptaṃ śatakratum ||

āsīc ca me kadā nāma kathaṃ nāma ca bhūpateḥ
kaṃ nāma ca kariṣye 'ham upakāraṃ manāg iti ||

nītaś cāsi mayā svapne tadā dhanapateḥ sabhām
bhrāmitaś ca vimānena sugarbhasthasuto mahīm ||

bhaviṣyantaṃ ca te putraṃ magnaṃ kasyāṃcid āpadi
vidyādharendram uddhartā sukham āstāṃ bhavān iti ||

prākārasya tataḥ khaṇḍam apanīya jagāma sā
yat tad bhadravatīdvāraṃ kauśāmbyāṃ prathitaṃ bhuvi ||

athāśrūyanta paurāṇāṃ jalpitāni gṛhe gṛhe
siddhādeśavacaḥ satyaṃ kṛtaṃ vyomacarair iti ||

sīmantonnayanāntakarmaviratāv autsukyagarbhā purī pratyāsannakaragṛheva taruṇī kṛcchrān nināya kṣapām
śuddhānte ca śukādipañjaravayaḥkolāhale 'pi śrute rājā dārakajanmasaṃpadaghanaprahlādam utpraikṣata ||