બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 5

અથ સંપ્રેષિતાસ્થાનઃ સચિવાન્ અબ્રવીન્ નૃપઃ
યદ્ બ્રવીમિ નિબોધન્તુ ભવન્તસ્ તત્ સચેતસઃ ॥

ઋણૈઃ કિલ સમાઘ્રાતઃ પુરુષો જાયતે ત્રિભિઃ
બ્રહ્મચર્યેષ્ટિસંતાનૈર્ ઋષિદેવસ્વધાભુજામ્ ॥

તત્રાધિગતવેદો ઽહમ્ ઇષ્ટાશેષમહાક્રતુઃ
અપુત્રત્વાત્ તુ પિતૃભિર્ ગૃહીતઃ પિણ્ડભોજિભિઃ ॥

ન ચ પુત્રાઙ્ગસંસ્પર્શાત્ સુખહેતુર્ અનુત્તરઃ
સુખિભિઃ સ હિ નિર્દિષ્ટશ્ ચન્દનાદ્ અપિ શીતલઃ ॥

અલં ચાતિપ્રસઙ્ગેન સર્વથા ગૃહમેધિનામ્
દૃષ્ટાદૃષ્ટસુખપ્રાપ્તેઃ પુત્રાદ્ અન્યન્ ન કારણમ્ ॥

તદ્ અસ્તિ યદિ વઃ કાઙ્ક્ષા નિષ્પ્રજાનાં પ્રજાં પ્રતિ
આરભધ્વં મયા સાર્ધં દેવતારાધનં તતઃ ॥

તે તુ સપ્રમદાઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞઃ પુત્રાર્થિનઃ કથામ્
સિદ્ધકલ્પાત્મસંકલ્પાઃ પ્રત્યૂચુર્ દર્શિતસ્મિતાઃ ॥

પુત્રજન્મ વણિગ્વધ્વા યાત્રાયાં ચિત્રદર્શનમ્
પિઙ્ગલીદર્શનં ચેતિ પ્રયોગો ઽયમ્ અનુષ્ઠિતઃ ॥

અસ્માભિઃ સ ચ દેવેન તથૈવ સફલીકૃતઃ
કૃતઃ કાલે પ્રયોગો હિ નાફલો જાતુ જાયતે ॥

તેન સંકલ્પસદૃશીમ્ આરભધ્વં ક્રિયામ્ ઇતિ
સચિવૈર્ અભ્યનુજ્ઞાતસ્ તથેતિ પ્રતિપન્નવાન્ ॥

સ પુણ્યે ઽહનિ સંપૂજ્ય દેવતાગ્નિદ્વિજન્મનઃ
યયૌ નાગવનોદ્યાનં સદારઃ સહ મન્ત્રિભિઃ ॥

માગધી તુ કૃતોત્સાહા દેવ્યા વાસવદત્તયા
અલમ્ આલિ તવાનેન ખેદેનેતિ નિવારિતા ॥

ઉક્તા ચ નનુ બાલાસિ મૃણાલીતન્તુકોમલા
અનુભૂતસુખા ચાસિ ભ્રાતુર્ ભર્તુશ્ ચ વેશ્મનિ ॥

દુઃસહાનિ તુ દુઃખાનિ મયા નિન્દિતભાગ્યયા
અનુભૂતાનિ તેનાહં શક્તા દુઃખમ્ ઉપાસિતુમ્ ॥

યશ્ ચ મે ભવિતા પુત્રઃ સ ભવત્યા ભવિષ્યતિ
કૃત્તિકાગર્ભસંભૂતો ભવાન્યા ઇવ ષણ્મુખઃ ॥

ઇતિ તસ્યાં નિવૃત્તાયાં સહ વાસવદત્તયા
તપોભિર્ અચિરાદ્ રાજા રાજરાજમ્ અતોષયત્ ॥

એકદા પ્રતિભુદ્ધૌ તુ દંપતી જાતસંભ્રમૌ
હા દેવિ હાર્યપુત્રેતિ વ્યાહરન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥

અથોપસ્પૃશ્ય નૃપતિર્ નમસ્કૃત્વા ધનાધિપમ્
પુરઃ પુરોહિતાદીનામ્ આચખ્યૌ સ્વપ્નમ્ આદૃતઃ ॥

અદ્ય પશ્યામ્ય્ અહં સ્વપ્ને વ્યોમ્નિ કામપિ દેવતામ્
પ્રભામ્ભઃસંતતિવ્યસ્ત નભોમણ્ડલનીલતામ્ ॥

સા મામ્ ઉક્તવતી વાચા ઘમ્ભીરસુકુમારયા
ત્વામ્ આહ્વયતિ વિત્તેશસ્ તદાશાં ગમ્યતામ્ અતઃ ॥

મયૌમ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાતે સંધ્યારક્તતરં કરમ્
આરોપ્ય પ્રસ્થિતા વ્યોમ્નિ દિશં વિત્તેશપાલિતામ્ ॥

શર્વેણેહ ધૃતા ગઙ્ગા પરિણીતાત્ર પાર્વતી
ઇત્યાદીન્ દર્શયન્તી નૌ પ્રદેશં પાર્વતીપિતુઃ ॥

નીયમાનઃ ક્રમેણેત્થમ્ અથાહં દૃષ્ટવાન્ પુરઃ
ચન્દ્રપાષાણનિર્માણ પ્રાકારામ્ અલકાપુરીમ્ ॥

ગણાનાં પાર્વતીભર્તુર્ ગણૈર્ અગણિતૈર્ યુતમ્
યસ્યા બાહ્યમ્ અદૃષ્ટાન્તં કલ્પપાદપકાનનમ્ ॥

નાનામણિપ્રભાજાલ કલ્માષશિખરાણ્ય્ અપિ
શુભ્રયત્ય્ એવ હર્મ્યાણિ યસ્યાં રુદ્રેન્દુચન્દ્રિકા ॥

અવતાર્ય તુ માં દ્વારે ગુહ્યકેશ્વરવેશ્મનઃ
વદતિ ક્ષણમ્ અત્રૈવ સ્થીયતામ્ ઇતિ દેવતા ॥

સા પ્રવિશ્ય પ્રતીહાર્યા સહ નિર્ગમ્ય ભાષતે
અનુજ્ઞાતપ્રવેશો ઽસિ દેવેનાગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

ભવનાનીવ દેવાનાં ષડ્ અતિક્રમ્ય સપ્તમે
કક્ષાન્તરે પ્રકૃષ્ટર્દ્ધૌ પશ્યામિ દ્રવિણેશ્વરમ્ ॥

અથ તત્રાપ્સરાઃ કાચિત્ કાંચિદ્ આહ નિરીક્ષ્ય મામ્
સખિ નૂનમ્ અસાવ્ એષ યસ્યાસૌ ભવિતા સુતઃ ॥

મયા મન્ત્રયમાણાનામ્ ઋષીણામ્ અગ્રતઃ શ્રુતમ્
ભરતાનામ્ અયં વંશે વિશુદ્ધે જાયતામ્ ઇતિ ॥

ન ચૈષ કેવલં ધન્યસ્ તેન પુત્રેણ પાર્થિવઃ
સો ઽપિ સાધૂપમાનસ્ય પુત્રઃ પાત્રં ભવિષ્યતિ ॥

તેન તત્ તાદૃશં પુત્રં લભતામ્ એષ ભૂપતિઃ
અસાવ્ અપિ શચીશક્ર ચરિતૌ પિતરાવ્ અપિ ॥

કાર્યે ગુરુણિ સક્તત્વાત્ તૃણીકૃતસુરાઙ્ગનઃ
સકિંકરગણં પ્રહ્વઃ પ્રણમામિ ધનાધિપમ્ ॥

મનુષ્યધર્મા તુ ભુજં ભુજગેશ્વરપીવરમ્
ઉદ્યમ્યાહ મનુષ્યેન્દ્ર સ્વાગતં સ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

આસન્ને રત્નચરણે દાપિતે કનકાસને
વ્યવધાય તુ મામ્ આસ્તે દેવી નીચૈસ્તરાસના ॥

સ્વનન્તિ પરિવાદિન્યસ્ તાડિતા નારદાદિભિઃ
અનેકાકારકરણઃ શ્રૂયતે પુષ્કરધ્વનિઃ ॥

ઉર્વશીમેનકારમ્ભા ચિત્રલેખાક્રતુસ્થલાઃ
ગાયન્ત્યઃ કુટ્ટિતતલા નર્તયન્તે તિલોત્તમામ્ ॥

એવંપ્રાયે ચ વૃત્તાન્તે કુમારો નલકૂબરઃ
રાજરાજસુતઃ ક્રીડન્ન્ આયાતઃ સહ બાલકૈઃ ॥

મેરુસારમહારત્ન સંઘાતકૃતસંહતિમ્
ક્રીડાશકટિકાં કર્ષન્ન્ ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ગચ્છતિ ॥

અથ સ્ખલિતચક્રાયાસ્ તસ્યાઃ કુસુમસંચયે
ઉત્પ્લુત્ય પતિતં રત્નં વૈડૂર્યક્ષોદકુટ્ટિમે ॥

અથ પ્રસારિતકરઃ કુવેરો નલકૂબરમ્
મહ્યમ્ એતદ્ દદસ્વેતિ તદ્ રત્નમ્ ઉદયાચત ॥

ન્યસ્તં ચ રાજપુત્રેણ રાજરાજકરોદરે
રત્નં પઙ્કજગર્ભસ્થ બન્ધૂકમ્ ઇવ રાજતે ॥

દુષ્ટલક્ષણમુક્તાનાં મુક્તાનાં પરિવારિતમ્
ષડ્વિંશત્યા પદ્મરાગમ્ અષ્ટાશ્રિ બહલપ્રભમ્ ॥

વિત્તાધિપતિના મહ્યં દત્તં દેવ્યૈ ચ તન્ મયા
સ્તનયોર્ અન્તરે ન્યસ્તમ્ અનયાપિ સ્ફુરન્મુદા ॥

સિંહશાવસ્ તતો ભૂત્વા ચઞ્ચદ્વાલધિકેશરઃ
વિદાર્ય દક્ષિણં કુક્ષિમ્ એતસ્યાઃ પ્રવિશત્ય્ અસૌ ॥

તદવસ્થામ્ ઇમાં દૃષ્ટ્વા હા દેવીતિ વદન્ન્ અહમ્
પ્રતિબુદ્ધ ઇતિ સ્વપ્નમ્ આચષ્ટે સ્મ નરાધિપઃ ॥

અથ નક્ષત્રશાસ્ત્રજ્ઞઃ સિદ્ધાદેશઃ સસંમદઃ
આદિત્યશર્મા સ્વપ્નસ્ય દ્વિજઃ ફલમ્ અવર્ણયત્ ॥

વિજયસ્વ મહારાજ પુત્રેણ દ્વિષતાં ગણમ્
સમાધિનેવ બલિના રાગાદીનાં બલીયસામ્ ॥

વિમાનઘનસંઘાત સ્થગિતેન્દુદિવાકરઃ
વિદ્યાધરસમૂહેન્દ્રઃ પુત્રસ્ તવ ભવિષ્યતિ ॥

યાસ્ તા મુક્તાપરીવારાસ્ તસ્ય ષડ્વિંશતિ મણેઃ
મહાકુલા ભવિષ્યન્તિ ભાર્યાસ્ તવ સુતસ્ય તાઃ ॥

યે ચાષ્ટાવ્ અશ્રયો રત્નં પરિતો લક્ષિતાસ્ ત્વયા
વિદ્યાસ્ તા વિદ્ધિ પુત્રસ્ય ભવિષ્યન્તી ભવિષ્યતઃ ॥

એવં ચ સ્થાપિતે સ્વપ્ને રાજકીયે દ્વિજન્મના
સ્વસ્વપ્નઃ કથિતસ્ તત્ર દેવ્યા વાસવદત્તયા ॥

આર્યપુત્રેણ યો દૃષ્ટઃ સ એવ સકલો મયા
કુક્ષૌ વિદાર્યમાણે ચ હાર્યપુત્રેતિ ભાષિતમ્ ॥

ઇતિ શ્રુતવતઃ સ્વપ્નૌ તુલ્યાવ્ આદિત્યશર્મણઃ
ભવિષ્યદ્વિષયે જ્ઞાને દૃઢતાં નિશ્ચયો ગતઃ ॥

અથ વિજ્ઞાપયામ્ આસ રુમણ્વાન્ મેદિનીપતિમ્
દૃષ્ટઃ સ્વપ્નો મયા યઃ સ શ્રવણેનાનુગૃહ્યતામ્ ॥

દેવે સનિયમે જાતે ચેદિવત્સનિવેશિનઃ
દેવસ્યાપત્યલાભાય સર્વે સનિયમાઃ સ્થિતાઃ ॥

તત્રાહમ્ અદ્ય પશ્યામિ સ્વપ્ને ગરુડવાહનમ્
માર્ગિતશ્ ચ મયા દેહિ સ્વામિને નઃ પ્રજા ઇતિ ॥

સ વિહસ્યોક્તવાન્ પૂર્ણઃ સ્વામિનસ્ તે મનોરથઃ
તવાપિ પૂરયામીતિ મહ્યં બાણં વિતીર્ણવાન્ ॥

સપ્રણામં તમ્ આદાય હૃદયે નિદધામિ ચ
અકાલકૌમુદીં ચેમાં પશ્યામિ પ્રતિબોધિતઃ ॥

એષો ઽપિ સ્થાપિતઃ સ્વપ્નઃ પ્રીતેનાદિત્યશર્મણા
યાદૃશો ઽસ્ય સુતો ભવી તાદૃશઃ શ્રૂયતામ્ ઇતિ ॥

સાયકો હિ ગુણેનાર્થી તસ્માદ્ અસ્ય ભવિષ્યતિ
પુત્રઃ ષાડ્ગુણ્યતત્ત્વજ્ઞો યુક્તશ્ ચાયં ગુણૈર્ ગુણૈઃ ॥

પરતન્ત્રગતિસ્થાનઃ ખગામી ચ યતઃ શરઃ
તેન રાજસુતપ્રૈષ્યઃ ખેચરશ્ ચ ભવિષ્યતિ ॥

અથાકથયદ્ આત્મીયં સ્વપ્નં યૌગન્ધરાયણઃ
મમાદ્યૈકોનપઞ્ચાશન્ મરુતો દર્શનં ગતાઃ ॥

તેષામ્ એકઃ સ્ફુરદ્દ્યોતઃ ખદ્યોતનિકરદ્યુતિમ્
સ્વં વિમુચ્ય મુદા મહ્યં સંનાહં દત્તવાન્ ઇતિ ॥

ભર્તુઃ સંનાહસદૃશઃ શૂરો ઽધ્યવસિતઃ સુતઃ
ભવતો ભવિતેત્ય્ એવં સ્વપ્નમ્ આસ્થાપયદ્ દ્વિજઃ ॥

ઋષભેણેતિ કથિતં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ ગોગણમ્
બ્રવીતિ તત્ર મામ્ એકા પ્રવિશેમાં ગુહામ્ ઇતિ ॥

તત્ર પ્રવિશતા દૃષ્ટાશ્ ચતુઃષષ્ટિર્ મયા કલાઃ
ચતસ્રશ્ ચ મહાવિદ્યા વિન્યસ્તાશ્ ચિત્રકર્મણિ ॥

તત્ર ચિત્રીયમાણો ઽહં ચિત્રં ચિત્રં વિલોકયન્
બોધિતો જૃમ્ભણૈર્ મન્દ્રૈર્ ભેરીણાં ગર્જિતૈર્ ઇતિ ॥

સ્થપિતો ઽયમ્ ઇતિ સ્વપ્નઃ પુત્રસ્ તવ ભવિષ્યતિ
અશેષચિત્રવિન્યસ્ત કલાકુશલધીર્ ઇતિ ॥

દૃષ્ટં વસન્તકેનાપિ સ્વપ્નં કથિતમ્ ઇત્ય્ અથ
દત્તવાન્ પાવકો મહ્યં કુણ્ડલં રુચિરોજ્જ્વલમ્ ॥

॥

ઇતિ વ્યાક્રિયમાણેષુ સ્વપ્નેષુ રવિસારથેઃ
ભિન્નં ભાભિસ્ તમો જાતં ચકોરનયનારુણમ્ ॥

કોમલાનિલવિક્ષિપ્ત નલિનસ્પર્શબોધતાઃ
રેસુર્ વિવાદરસિતાઃ સરસીષુ શકુન્તયઃ ॥

ગમ્ભીરપ્રતિનિર્ઘોષ ભીષિતેન્દ્રાવરોધનઃ
દેવતાગારભેરીણામ્ ઉચ્ચૈર્ ધ્વનિર્ અજૃમ્ભત ॥

અવદન્ત ચ વૃન્દાનિ બન્દિનાં મેદિનીપતિમ્
પૂરિતાર્થિસમૂહાશ તવાશા પૂર્યતામ્ ઇતિ ॥

યુવા ધીરઃ સભે યોગ્યો યજમાનસ્ય જાયતામ્
ઇત્યાદિભિર્ દ્વિજાશ્ ચૈનં મન્ત્રવાદ્યૈર્ અવર્ધયન્ ॥

નિમિત્તૈર્ એવમાકારૈઃ કાર્યસંસિદ્ધિશંસિભિઃ
આદિત્યશર્મણો જાતમ્ અઙ્ગં રોમાઞ્ચકર્કશમ્ ॥

પદ્માવત્યા તતો હર્ષાદ્ વિવાહએ ઇવ નૃત્યતિ
વસન્તકે ધ્વનત્તાલે નનર્ત ગણિકાગણઃ ॥

અલં ચાતિપ્રસઙ્ગેન સંક્ષેપાદ્ અવધાર્યતામ્
વધૂવૃન્દપરીવારાઃ પ્રનૃત્તાઃ શ્વશુરા અપિ ॥

અતિહર્ષપરીતત્વાદ્ વિતન્ત્રીપરિવાદિનીઃ
તાડયન્તિ સ્મ ગન્ધર્વાઃ સ્વરાવિસ્મૃતસારણાઃ ॥

એવમાદૌ તુ વૃત્તાન્તે વર્તમાને મહીપતિઃ
કૃતાભિષેકાદિવિધિઃ સુરવિપ્રાન્ અપૂજયત્ ॥

પ્રવિશ્ય સ્તૂયમાનશ્ ચ વૃન્દૈર્ બ્રાહ્મણબન્દિનામ્
પૌરમ્ અન્તઃપુરં ચૈવ દાનાદિભિર્ અમાનયત્ ॥

માસદ્વયપરીમાણે તતઃ કાલે ઽતિગચ્છતિ
દેવ્યાં સત્ત્વસમાવેશ વાર્ત્તાં પ્રાવર્તયત્ ક્ષિતૌ ॥

યેન યેન શ્રુતા વાર્ત્તા શબરેણ શુકેન વા
ગિરિષ્ઠઃ પઞ્જરસ્થો વા મુગ્ધસ્ તત્રૈવ તત્ર સઃ ॥

સ્ત્રિયઃ પ્રસૂતિકુશલાઃ કુમારાદિચિકિત્સકાઃ
ગર્ભકર્મવિદશ્ ચાન્યે નિત્યં તાં પર્યચારયન્ ॥

મ્લાયન્મધૂકવિચ્છાય કપોલં જિહ્મલોચનમ્
શ્વશ્રૂસ્ તસ્યા મુખં દૃષ્ટ્વા બુબુધે દોહદવ્યથામ્ ॥

પૃચ્છતિ સ્મ ચ તાં પુત્રિ શીઘ્રમ્ આચક્ષ્વ દોહદમ્
અનાખ્યાતે હિ ગર્ભસ્ય વૈફલ્યમ્ અપિ દૃશ્યતે ॥

લજ્જમાના યદા નાસૌ કથયામ્ આસ દોહદમ્
તદા સ્વવૃત્તં સા વધ્વૈ વ્યાહર્તુમ્ ઉપચક્રમે ॥

અન્તર્વત્નીમ્ અપૃચ્છન્ મામ્ એકદા શ્વશુરસ્ તવ
બાધતે દોહદો યસ્ ત્વાં સ ક્ષિપ્રં કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તુ પ્રણયિન્યાપિ પ્રકૃષ્ટતરલજ્જયા
સખીમુખેન કથિતં બહુકૃત્વો ઽનુયુક્તયા ॥

ઇયં માં બાધતે શ્રદ્ધા સાશુ સંપાદ્યતામ્ ઇતિ
સા ચ સંપાદિતામાત્યૈઃ શતાનીકસ્ય શાસનાત્ ॥

બાલભાસ્કરબિમ્બાભા દધાનાઃ સાનુલેપનાઃ
વ્યચરન્ત પુરીં રક્તામ્ અમ્બરાભરણસ્રજઃ ॥

રક્તાતપત્રવ્યજના રક્તકમ્બલવાહ્યકાઃ
રક્તાશોકવનાકાર પરિવારકદમ્બકાઃ ॥

સુયમુનમ્ અથારુહ્ય પદ્મરાગનગારુણમ્
દિગ્દાહાદ્ ઇવ રક્તાનામ્ અપશ્યં મણ્ડલં દિશામ્ ॥

અથ પક્ષાનિલભ્રાન્ત સંભાન્તજનવીક્ષિતઃ
જ્યેષ્ઠપુત્ર ઇવાગચ્છદ્ ગરુડસ્ય વિહંગમઃ ॥

સરસામિષગૃદ્ધશ્ ચ મુગ્ધામ્ આદાય મામ્ અસૌ
અગમદ્ ગગનં વેગાચ્ છતાનીકસ્ય પશ્યતઃ ॥

તતઃ પ્રદેશે કસ્મિંસ્ચિદ્ અવતારિતવાન્ સ મામ્
ભક્ષયિષ્યન્ નિષિદ્ધશ્ ચ કેનાપ્ય્ આકાશમ્ આશ્રયત્ ॥

પશ્યામિ સ્મ ચ તત્ર દ્વૌ કૃશાવ્ ઋસ્.ઇકુમારકૌ
પ્રભામણ્ડલસંસર્ગ પિઙ્ગલાઙ્ગૌ જ્વલજ્જટૌ ॥

તૌ મામ્ અવોચતાં દેવિ મા ભૈષીર્ અયમ્ આશ્રમઃ
વસિષ્ઠસ્યાશ્રિતઃ પુણ્યામ્ ઉદયાદ્રેર્ ઉપત્યકામ્ ॥

આગચ્છ નનુ પાવસ્ ત્વાં તત્રેત્ય્ ઉક્તે ગતા સતી
પશ્યામિ સ્મ જગજ્જ્યેષ્ઠં શ્રેષ્ઠતાપસવેષ્ટિતમ્ ॥

વન્દિતશ્ ચ મયા દૂરાદ્ આશિષા મામ્ અવર્ધયત્
પુત્રિ પુત્રં વિજાયસ્વ યશઃપાત્રમ્ અજર્જરમ્ ॥

ન ચોત્કણ્ઠા ત્વયા કાર્યા સ્વજને મત્સનાથયા
આદિત્યવંશજાનાં હિ સંનિવેશઃ પરાયણઃ ॥

ઇતિ વિશ્વાસ્ય માં વાક્યૈર્ મધુરૈર્ એવમાદિભિઃ
આવાસઃ ક્રિયતાં વધ્વા ઇતિ શિષ્યાન્ સમાદિશત્ ॥

ક્ષિપ્રમ્ આવસથં કૃત્વા તે શિલાદારુવેણુભિઃ
ખાતશાલપરિક્ષિપ્તં વસિષ્ઠાય ન્યવેદયન્ ॥

તાપસી કૃતસાનાથ્યા તત્રાહમ્ અવસં સુખમ્
ઋષિભિઃ ક્રિયમાણેષુ ગર્ભસંસ્કારકર્મસુ ॥

પ્રસૂતા ચાસ્મિ દશમે માસે પુત્રં પતિં તવ
અનુકૂલસવિતૃઆદિ ગ્રહસૂચિતસંપદમ્ ॥

જાતકર્મ તતઃ કૃત્વા સૂર્યવંશગુરુઃ સ્વયમ્
દિવસે દ્વાદશે નામ પુત્રસ્ય કૃતવાન્ મમ ॥

બાલો જાતઃ સુજાતો ઽયં યસ્માદ્ ઉદયપર્વતે
તસ્માદ્ ઉદયનો નામ પ્રસિદ્ધિમ્ ઉપયાત્વ્ ઇતિ ॥

વેદે ગન્ધર્વવેદે ચ સકલાસુ કલાસુ ચ
સાસ્ત્રેષુ ચાસ્ત્રશસ્ત્રેષુ બુદ્ધિર્ અસ્ય વિનીયત ॥

ગચ્છત્સુ દિવસેષ્વ્ એવં વસિષ્ઠેનૈષ વારિતઃ
મા કદાચિદ્ ભવાન્ અસ્માદ્ દૂરં ગા આશ્રમાદ્ ઇતિ ॥

નિસર્ગકર્કશત્વાત્ તુ ક્ષત્રજાતેસ્ તપોવનાત્
નિર્યાય મૃગયામ્ એષ સમક્રીડત કાનને ॥

એકદા ભ્રાજમાનો ઽયં દિવ્યૈઃ સ્રક્ચન્દનાદિભિઃ
અભિવાદિતવાન્ ભીતો વસિષ્ઠં દર્શિતસ્મિતમ્ ॥

વસિષ્ઠઃ પૃષ્ટવાન્ એનમ્ અપિ દૃષ્ટાઃ કુમારકાઃ
નલિન્યાં પ્રસ્તુતક્રીડા ભવતા ભોગિનામ્ ઇતિ ॥

આમ દૃષ્ટા ઇતિ પ્રોક્તે સુતેન મમ નીચકૈઃ
આચક્ષ્વ વિસ્તરેણેતિ વસિષ્ઠસ્ તમ્ અભાષત ॥

પૃષ્ટેનોદયેનોક્તમ્ અહમ્ આજ્ઞાપિતસ્ ત્વયા
ન ગન્તવ્યં ત્વયા દૂરમ્ એતસ્માદ્ આશ્રમાદ્ ઇતિ ॥

આરભ્ય ચ તતઃ કાલાત્ કિં પુનઃ કારણં ગુરુઃ
માં નિવારયતીત્ય્ આસમ્ અહં કૌતૂહલાકુલઃ ॥

સો ઽહં દોષમ્ અસંચિન્ત્ય ગુર્વાજ્ઞાભઙ્ગસંભવમ્
દૂરમ્ અદ્યાશ્રમાદ્ અસ્માદ્ ગચ્છામિ દિશમ્ ઉત્તરામ્ ॥

તત્ર પશ્યામિ નલિનીં નાનાસરસિજાણ્ડજામ્
વનવારણસંક્ષોભ સંઘટ્ટિતનદામ્ભસમ્ ॥

તસ્યામ્ અમાનુષાકારા મયા દૃષ્ટાઃ કુમારકાઃ
ઉન્મજ્જન્તો નિમજ્જન્તસ્ તરન્તશ્ ચારુણેક્ષણાઃ ॥

તે માં તટસ્થમ્ આલોક્ય પુઞ્જીભૂય સસંભ્રમાઃ
દીર્ઘદીર્ઘભુજાક્ષેપૈર્ અગાધં જલમ્ આશ્રિતાઃ ॥

અહં તાન્ ઉક્તવાન્ અસ્મિ મા પલાયધ્વમ્ આસ્યતામ્
નન્વ્ અહં ભવતો દ્રષ્ટુમ્ આશ્રમાદ્ ઋષિર્ આગતઃ ॥

ઇતિ મદ્વચનં શ્રુત્વા તેષામ્ એકેન ભાષિતમ્
કિં તે ઽસ્માભિર્ મહાસત્ત્વ ભાષિતૈર્ ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

સત્યસત્યં ન યક્ષો ઽસ્મિ ન પિશાચો ન રાક્ષસઃ
તેન મા ભૈષ્ટ ઢૌકધ્વમ્ ઇતિ તાન્ અહમ્ ઉક્તવાન્ ॥

તૈસ્ તુ સંજાતવિશ્રમ્ભૈઃ સંહરન્ વા મુહૂર્તકમ્
આગચ્છ પ્રાર્થિતો મિત્ર ગૃહં નો ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તદનુરોધેન ગચ્છામીતિ પ્રતિશ્રુતે
મામ્ આદાય નિમગ્નાસ્ તે તસ્યૈવ સરસો ઽમ્ભસિ ॥

અથાનુદિતચન્દ્રાર્ક ગ્રહનક્ષત્રતારકમ્
ચન્દ્રસૂર્યમણિદ્યોત પ્રધ્વસ્તધ્વાન્તસંચયમ્ ॥

સ્થવિરાતુરનિર્વૃત્ત વિરૂપજનવર્જિતમ્
રમ્યહર્મ્યાવલીગર્ભ જૃમ્ભિતાતોદ્યનિસ્વનમ્ ॥

અશેષૈર્ વિયુતં દોષૈર્ અશેષૈઃ સંયુતં ગુણૈઃ
પ્રવેશિતો ઽસ્મિ મુદિતૈર્ અધિષ્ઠાનં કુમારકૈઃ ॥

તેષામ્ એકસ્ તુ મામ્ આહ ભોગિનાં ભોગિનામ્ ઇયમ્
પુરી ભોગવતી નામ વસતિઃ કલ્પજીવિનામ્ ॥

તનયઃ કમ્બલસ્યાહમ્ અયમ્ અશ્વતરસ્ય તુ
અન્યે ચ સૂનવો ઽન્યેષાં નાગસેનાભૃતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ કમ્બલપુત્રેણ નીત્વાહં સ્વં ગૃહં મહત્
ગ્રાહિતાર્ઘાદિસત્કારઃ કારિતો વેષમ્ ઈદૃશમ્ ॥

ઇતરે નેતુમ્ ઐચ્છન્ત સ્વગૃહાન્ માં મયોદિતાઃ
અનુજાનીત મામ્ અદ્ય સુહૃદો મા સ્મ કુપ્યત ॥

ગુરુણા પ્રતિષિદ્ધો ઽહમ્ એતાં ભૂમિમ્ ઉપાગતઃ
ભીતશ્ ચ કુપિતાત્ તસ્માત્ તસ્માન્ નયત મામ્ ઇતિ ॥

તે તુ મામ્ આહુર્ ઉત્તિષ્ઠ ગમ્યતાં સ્વમ્ ઇદં પુરમ્
પુનર્ આગચ્છતા કાર્યમ્ અનુત્કણ્ઠભુજંગમમ્ ॥

તસ્યામ્ એવ ચ રમ્યત્વાત્ ક્રીડામઃ સંતતં વયમ્
સુહૃદો ઽપિ યદીચ્છા સ્યાદ્ ગચ્છેત્ તાં નલિનીમ્ ઇતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મમ તૈર્ વક્ત્રે પટાન્તેનાવગુણ્ઠિતે
ઉત્તીર્ણમ્ અહમ્ આત્માનં પશ્યામિ સરસસ્ તતઃ ॥

ઇતિ ભોગવતીં દૃષ્ટ્વા સો ઽહમ્ આયામિ સંપ્રતિ
મમાસ્મિન્ન્ અપરાધે ચ પ્રમાણં ભગવાન્ ઇતિ ॥

વસિષ્ઠસ્ તમ્ અથાવોચદ્ ઉપાયો ઽયં મયા કૃતઃ
યેન નાગકુમારાસ્ તે દૃષ્ટિગોચરતાં ગતાઃ ॥

ઇદાનીમ્ અપિ તૈઃ સાર્ધં ગત્વા ભોગવતીં ત્વયા
ગાન્ધર્વં હસ્તિવિદ્યા ચ શિક્ષિતવ્યાઃ સવિસ્તરાઃ ॥

યદિ ચ ગ્રાહયેત્ કિંચિત્ ત્વાં નાગાધિપતિસ્ તતઃ
સનાગમૂર્છના ગ્રાહ્યા વીણા ઘોષવતી ત્વયા ॥

અઙ્કમ્ આરોપિતાયાં ચ તન્ત્ર્યો યસ્યામ્ અનાહતાઃ
મધુરં નિસ્વનેયુસ્ તાં વિદ્યાં ઘોષવતીમ્ ઇતિ ॥

ગુરોર્ ઉદયનઃ શ્રુત્વા નાગલોકં ગતસ્ તતઃ
ગતે બહુતિથે કાલે વીણાપાણિર્ ઉપાગતઃ ॥

કૃતાભિવાદો ગુરુણા પરિષ્વક્તશ્ ચ સાશ્રુણા
તદ્વિયોગાગ્નિતપ્તાઙ્ગીમ્ અમ્બામ્ અઙ્ગૈર્ અશીતયત્ ॥

એકદા તુ સુખાસીનો વસિષ્ઠસ્ તમ્ અભાષત
તાત ઘોષવતીઘોષ સંગીતં શ્રાવ્યતામ્ ઇતિ ॥

તન્નિદેશાચ્ ચ પત્યૌ તે પ્રગીતે સહ વીણયા
જગત્પ્રચલનાચાર્યો નભસ્વાન્ અપિ નાચલત્ ॥

નિશ્ચેષ્ટમ્ આશ્રમં દૃષ્ટ્વા મૂકકેશરિવારણમ્
રક્તાં ઘોષવતીં મુક્ત્વા તુષ્ણીમ્ આસીત્ પતિસ્ તવ ॥

ઉક્તશ્ ચૈષ વસિષ્ઠેન ન ત્વયાસ્મિંસ્ તપોવને
વાદનીયા પુનર્ વીણા ગેયં વા શનકૈર્ અપિ ॥

અન્યે ઽપિ ધ્વનયઃ પ્રાયશ્ ચલયન્તિ સમાહિતાન્
સમાધેઃ કિં પુનર્ યેન સાક્ષિણો ઽપિ વિમોહિતાઃ ॥

તસ્માદ્ અવીતરાગાણાં સમાધિમ્ અવિહિંસતા
દૂરે તપોવનાદ્ અસ્માદ્ વીણેયં વાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતશ્ ચારભ્ય દિવસાદ્ ઉદયાચલચારિણઃ
નાગાન્ ઉદયનો ઽગૃહ્ણાદ્ રમ્યૈર્ ઘોષવતીરુતૈઃ ॥

દાન્તવ્યાલગજારૂઢઃ સિંહાદિવ્યાલવેલ્લિતઃ
ક્વણદ્ઘોષવતીપાણિર્ આયાતિ સ્મ તપોવનમ્ ॥

એવં યાતિ ક્વચિત્ કાલે ભગવાન્ મામ્ અભાષત
દારકસ્ તરુણો જાતઃ કૌશામ્બીં ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તુ નિર્વચનયા કથિતે ઽસ્મિન્ મનોરથે
ગુરુણા તીર્થસલિલૈર્ અભિષિક્તઃ સુતો મમ ॥

તચ્ છિષ્યાસ્ તુ તદાદિષ્ટા મામ્ આદાય સપુત્રકામ્
આકાશેન નયન્તિ સ્મ ક્ષણેન નગરીમ્ ઇમામ્ ॥

અથાહં નગરોદ્યાને રમ્યે તૈર્ અવતારિતા
મુહૂર્તં પ્રેરિતવતી ગગનાગમનશ્રમમ્ ॥

અવતીર્ય તુ તે ભર્તા ક્રીડાપુષ્કરિણીં પિતુઃ
પદ્મભઞ્જિકયા ક્રીડન્ દૃષ્ટ ઉદ્યાનપાલકૈઃ ॥

તૈર્ ગત્વા કથિતં રાજ્ઞે દેવ દેવકુમારકઃ
અધુનૈવાગતઃ સ્વર્ગાદ્ ગાહતે નલિનીમ્ ઇતિ ॥

રાજા તુ દ્રુતમ્ આગત્ય દૃષ્ટ્વા દેવસમં સુતમ્
દેવ એવાયમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રણામં કર્તુમ્ ઉદ્યતઃ ॥

તતસ્ તપસ્વિભિઃ ખસ્થૈઃ સંભ્રાન્તૈઃ સ નિવારિતઃ
રાજન્ન્ ઉદયનપુત્રં ન નમસ્કર્તુમ્ અર્હસિ ॥

સંદેહશ્ ચેદ્ ઇમાં પૃચ્છ મહિષી મૃગયાવતીમ્
પ્રેમસંભ્રમસંત્રાસ લજ્જાભિઃ ખેદિતામ્ ઇતિ ॥

રાજા તુ તાન્ અથો દૃષ્ટ્વા મામ્ અપશ્યત્ સુતં તતઃ
મુહૂર્તં ચિન્તયિત્વા તુ વિહસન્ પ્રસ્થિતો ગૃહાન્ ॥

અથાયમ્ ઋષિભિઃ પ્રોક્તઃ પુરઃસ્થિત્વા સસંભ્રમૈઃ
ન ગન્તવ્યં ન ગન્તવ્યં નૈષ સ્વપ્નો નિવર્ત્યતામ્ ॥

અથ વા ભવતુ સ્વપ્નઃ સ્વપ્ને ઽપિ ન વિરુધ્યતે
દુર્લભેનાપિ હિ સ્વપ્ને વલ્લભેન સમાગમઃ ॥

યચ્ ચ બ્રૂમસ્ તદ્ આકર્ણ્ય ચેતઃકર્ણસુખાવહમ્
તતો યસ્યાસિ સાપત્યામ્ આદાય દયિતામ્ ઇતિ ॥

નિવૃત્તાય ચ તે તસ્મૈ ભારુણ્ડહરણાદિકમ્
આચક્ષતે સ્મ વૃત્તાન્તમ્ આશ્રમાનયનાદ્ ઇતિ ॥

રાજા તુ પુત્રમ્ આલિઙ્ગ્ય હર્ષમૂર્છાવિચેતનઃ
નિપતન્ ધરણીપૃષ્ટે પુત્રેણ લમ્ભિતઃ ક્ષણમ્ ॥

માં ચ દૃષ્ટ્વા ચિરં દૃષ્ટ્વા દેવદૃષ્ટિવિચેષ્ટયા
નિશ્વાસૈર્ અક્ષિપદ્ દીર્ઘૈર્ નેત્રામ્બુકણિકાગણમ્ ॥

બદ્ધાઞ્જલિર્ નરપતિર્ બ્રવીતિ સ્મ ચ તાન્ ઋષીન્
અવતારેણ ગુરુભિઃ પ્રસાદઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

તૈર્ ઉક્તં ન સમાદિષ્ટા વસિષ્ઠેન વયં તતઃ
ગચ્છામો નાવતીર્યૈવ સ્વસ્તિ તુભ્યં ભવત્વ્ ઇતિ ॥

તાન્ અયાચત ભૂપાલો યત્ કિંચિત્ સ્વાઙ્ગધારિતમ્
અસ્મત્પાવનમ્ ઉજ્ઝિત્વા યથેષ્ટં ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

મૃગાજિનાનિ તે ક્ષિપ્ત્વા તડિત્કાન્તિજટાગુણાઃ
તત્રૈવાન્તર્દધુશ્ ચણ્ડ મરુદ્વ્યસ્તા ઇવામ્બુદાઃ ॥

મૃગાજિનાનિ તુ નૃપો દૈવતાનીવ ભક્તિમાન્
પૂજયિત્વા તદ્ ઉદ્યાનં નમ્નાવોચન્ મૃગાજિનમ્ ॥

સા મૃગાજિનયાત્રેયં તતઃ પ્રભૃતિ વાસરાત્
પ્રવર્તિતા નૃપતિના પ્રસિદ્ધિમ્ અગમદ્ ભુવિ ॥

તતઃ કૃત્વા સુતં રાજા યુવરાજં મૃગાજિને
પ્રવિષ્ટો હૃષ્ટહૃદયઃ પ્રહૃષ્ટાં નગરીમ્ ઇતિ ॥

સો ઽયં મયેદૃશો લબ્ધઃ પુત્રઃ સંપાદ્ય દોહદમ્
તવાપિ દોહદો યઃ સ પુત્રિ સંપાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

યદા તુ નૈવાકથયલ્ લજ્જયા નૃપતિસ્ તદા
માગધીમ્ ઉક્તવાન્ પૃચ્છ દોહદં ભગિનીમ્ ઇતિ ॥

પદ્માવતી તુ તાં પૃષ્ટ્વા તદાખ્યાતમ્ અવર્ણયત્
દુઃસંપાદા કિલ શ્રદ્ધા મમેત્ય્ આહ શનૈર્ ઇયમ્ ॥

અથ તામ્ અબ્રવીદ્ ઉચ્ચૈર્ હસિત્વા મૃગયાવતી
મુગ્ધે કિં નામ દુઃસાધ્યમ્ ઉપાયચતુરૈર્ નૃભિઃ ॥

શ્રૂયતાં વા પુરાવૃત્તં મથુરાયામ્ અભૂન્ નૃપઃ
ઉગ્રસેનો મહાસેનઃ શત્રુસેનામ્બુદાનિલઃ ॥

તસ્ય સ્ત્રી ગુણસંપન્ના શુચ્યાચારકુલોદ્ભવા
આસીન્ મનોરમાચારા યા નામ્નાપિ મનોરમા ॥

કદાચિદ્ આગતે કાલે સમૃદ્ધકુટજાર્જુને
રસન્મયૂરસારઙ્ગ મેઘમણ્ડૂકમણ્ડલે ॥

મનોરમં ગૃહોદ્યાનં પ્રવિવેશ મનોરમા
કદમ્બાનિલમ્ આઘ્રાતુમ્ ઉદ્ભૂતપ્રથમાર્તવા ॥

તદા ચ દ્રુમિલો નામ દાનવો નભસા વ્રજન્
ઉદ્યાનશોભયાકૃષ્ટ દૃષ્ટિસ્ તાં તત્ર દૃષ્ટવાન્ ॥

કૃતોગ્રસેનરૂપેણ તેન સાપાયચેતસા
સમગચ્છત સદ્યશ્ ચ સસત્ત્વા સમપદ્યત ॥

સ્ત્રીભિશ્ ચ દોહદં પૃષ્ટા કૃચ્છ્રાદ્ ઉક્તવતી હ્રિયા
વિષ્ણોઃ શોણિતમાંસાન્ત્રૈર્ ગમયામિ તૃષામ્ ઇતિ ॥

શ્રુત્વેદમ્ ઉગ્રસેનેન ચિરં સંમન્ત્ર્ય મન્ત્રિભિઃ
સૃષ્ટઃ પિષ્ટમયો વિષ્ણુર્ મેષામિષભૃતોદરઃ ॥

મન્દપ્રદીપકિરણે તસ્યા વસતિમન્દિરે
ન્યસ્તઃ પિષ્ટમયો વિષ્ણુઃ ક્ષપાયાં ક્ષપિતસ્ તયા ॥

દુઃસંપાદે ઽપિ સંપન્ને દોહદે ઽસ્મિન્ન્ ઉપાયતઃ
વધ્યં યાદવસિંહસ્ય કંસં સુતમ્ અસુત સા ॥

તેન બ્રવીમિ નાસ્ત્ય્ એવ દુઃસંપાદા ક્રિયા નૃભિઃ
તસ્માત્ તવાપિ યા શ્રદ્ધા સાપિ સંપાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

કથિતં ચ તતઃ શ્રુત્વા પદ્માવત્યેયમ્ ઇચ્છતિ
અમ્બરસ્થવિમાનસ્થા કૃત્સ્નાં દ્રષ્ટું મહીમ્ ઇતિ ॥

અથોવાચ હસન્ન્ ઉચ્ચૈઃ ક્રીડાશીલો વસન્તકઃ
દેવસ્ય દાસભાર્યાણામ્ અયમ્ એવ મનોરથઃ ॥

મયા તુ ભણિતાઃ સર્વા દીર્ઘસ્થમ્ભાવલમ્બિનીમ્
દોલામ્ આરુહ્ય નભસા મુહુર્ આયાત યાત ચ ॥

ઉપાયમ્ અન્યં પતયો ભવતીનાં ન જાનતે
તેનાકાશગતિશ્રદ્ધા તથા ચ પૂર્યતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ પ્રહસિતા સર્વે રુમણ્વાન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
નિવર્ત્યતાં પરીહાસઃ પ્રસ્તુતં વર્ત્યતામ્ ઇતિ ॥

યૌગન્ધરાયણેનોક્તં કિમ્ અત્ર પરિચિન્ત્યતે
અસાધારણ એવાયં વિષયઃ શિલ્પિનામ્ ઇતિ ॥

રુમણ્વતા તુ તક્ષાણઃ સંનિપાત્ય પ્રચોદિતાઃ
યન્ત્રમ્ આકાશસંચારિ ત્વરિતૈઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

અથોત્ક્રમ્ય ચિરં સર્વે મન્ત્રયિત્વા ચ શિલ્પિનઃ
રુમણ્વન્તમ્ અભાષન્ત સંત્રાસપ્રસ્ખલદ્ગિરઃ ॥

ચતુર્વિધાનિ જાનીમો વયં યન્ત્રાણિ તદ્ યથા
જલાશ્મપાંશુયન્ત્રાણિ કાણ્ડરાશિકૃતાનિ ચ ॥

આકાશયન્ત્રાણિ પુનર્ યવનાઃ કિલ જાનતે
અસ્માકં તુ ન યાતાનિ ગોચરં ચક્ષુષામ્ ઇતિ ॥

તત્ર ચ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ અબ્રવીદ્ આગ્રહારિકઃ
ભોઃ સભે શ્રૂયતાં તાવદ્ યન્ મયાખ્યાનકં શ્રુતમ્ ॥

અસ્તિ પુક્વસકો નામ મહાસેનસ્ય વર્ધકી
સ્કન્ધાવારેણ સાર્ધં સ સુરાષ્ટ્રવિષયં ગતઃ ॥

તેન તત્રાપરો દૃષ્ટઃ સુરૂપઃ શિલ્પિદારકઃ
વિશ્વિલો નામ યઃ શિલ્પી સદૃશો વિશ્વકર્મણા ॥

અથ પુક્વસકસ્ તસ્ય પિતરં મયમ્ અબ્રવીત્
તવ પુત્રાય દુહિતા દત્તા રત્નાવલી મયા ॥

પ્રષ્ટવ્યશ્ ચ ત્વયા નાહં કીદૃશી સા ગુણૈર્ ઇતિ
કુલરૂપાભિજાત્યાદિ ગુણરત્નાવલી હિ સા ॥

સંપદ્યતે ચ નઃ કિંચિન્ મહાસેનપરિગ્રહાત્
તસ્માત્ સંવર્ધસિદ્ધ્યર્થં પુત્રં પ્રસ્થાપયેર્ ઇતિ ॥

મયેન ચ પ્રતિજ્ઞાતો ગત્વા પુક્વસકો ગૃહાન્
જામાત્રાગમનાકાઙ્ક્ષી મહાન્તં કાલમ્ અક્ષિપત્ ॥

કૃત્વા રાજકુલે કર્મ કદાચિદ્ ગૃહમ્ આગતમ્
ભણતિ સ્મ ન તં કશ્ચિત્ સ્નાહિ ભુઙ્ક્ષ્વેતિ ચાકુલઃ ॥

ભાર્યયા કથિતં તસ્મૈ કિમ્ એતદ્ ઇતિ પૃષ્ટયા
આગન્તુકેન કેનાપિ સર્વમ્ આકુલિતં ગૃહમ્ ॥

આત્મીયાસ્ તણ્ડુલાસ્ તેન રન્ધનાય સમર્પિતાઃ
મન્દકો ઽહમ્ અમીભિર્ મે મણ્ડઃ સંપાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

કાષ્ઠભારશતં દગ્ધં ન ચ સ્વિદ્યન્તિ તણ્ડુલાઃ
તેનાયમ્ આકુલો લોકસ્ તત્ કિમ્ એતદ્ ભવેદ્ ઇતિ ॥

અથ પુક્વસકેનોક્તં પરિષ્વજ્ય કુટુમ્બિનીમ્
ગૃહસ્થે વર્ધસે દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તસ્ તે દુહિતુર્ વરઃ ॥

ક્વાસૌ ક્વાસૌ વિશ્વભદ્ર ઇતિ પૃચ્છતિ ભર્તરિ
શિરઃ પ્રાવૃત્ય ભાર્યાસ્મૈ કર્મશાલામ્ અદર્શયત્ ॥

નિષ્ક્રમ્ય કર્મશાલાતઃ સત્વરં વિશ્વિલસ્ તતઃ
અભિવાદિતવાન્ પ્રહ્વઃ પ્રસારિતભુજં ગુરુમ્ ॥

ઉત્ક્ષિપ્ય શ્વશુરેણાપિ હર્ષનેત્રામ્બુવર્ષિણા
નિરન્તરં પરિષ્વક્તશ્ ચિરાદૃષ્ટઃ સુહૃદ્ યથા ॥

કૃતાર્ઘાદિસપર્યશ્ ચ પૃષ્ટઃ પુક્વસકેન સઃ
કિંમયાસ્ તણ્ડુલાસ્ તાત કથ્યતામ્ ઇતિ સો ઽબ્રવીત્ ॥

એતે પાણ્ડરકાષ્ઠસ્ય કાષ્ઠેન તણ્ડુલા મયા
ઘટિતા ઘટિકામાત્રાત્ કરઘાટતરોર્ ઇતિ ॥

અથ પુક્વસકેનોક્તં કર્મેદં વિશ્વકર્મણઃ
તવાપિ શિલ્પિસિંહસ્ય તૃતીયસ્ય ન વિદ્યતે ॥

અદ્યૈવ ચ દિનં ભદ્રમ્ અતો રત્નાવ્લઈકરઃ
ગૃહ્યતામ્ ઇતિ તેનોક્તે વિશ્વિલેનોક્તમ્ ઓમ્ ઇતિ ॥

રત્નાવલ્યા સ સંગમ્ય સ્ફુરદુજ્જ્વલશોભયા
સંમીયતે સ્મ નાઙ્ગેષુ દરિદ્ર ઇવ કામુકઃ ॥

આલેખ્યવિદ્યાધરયોર્ યથા સંમુખયોસ્ તયોઃ
મહાન્ કાલો ઽતિયાતિ સ્મ નિમેષોજ્ઝિતચક્ષુષોઃ ॥

અથ રત્નાવલીં દૃષ્ટ્વા વિચિન્તામ્ ઇવ વિશ્વિલઃ
કિમ્ એતદ્ ઇતિ સંદિહ્ય કિમ્ એતદ્ ઇતિ પૃષ્ટવાન્ ॥

તસ્યામ્ અભાષમાણાયામ્ એકાભાષત દારિકા
ભર્તૃદારક યદ્ય્ અસ્તિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છા તતઃ શૃણુ ॥

સ્યાલકાસ્ તવ જલ્પન્તિ પૂર્વમ્ એકાકિનીં વયમ્
અધુના સહ જામાત્રા પુષ્ણીમો ભગિનીમ્ ઇતિ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા વનં ગત્વા ચિત્ત્વા દારૂણિ કાન્ય્ અપિ
યન્ત્રાણિ ઘટયામ્ આસ યાવનાન્ય્ અથ વિશ્વિલઃ ॥

વૃક્ષાયુર્વેદનિર્દિષ્ટૈઃ પાદપાઙ્ગૈશ્ ચકાર સઃ
આયુરારોગ્યકારીણિ પાકોપકરણાનિ ચ ॥

સહસ્રગુણમૂલ્યાનિ તાનિ વિક્રીય તદ્ ધનમ્
શ્વશુરાય દદાતિ સ્મ સ ચ પ્રીતસ્ તદ્ આદદે ॥

એવં દિનેષુ ગચ્છત્સુ વિદ્રાણ ઇવ પુક્વસઃ
વિશ્વિલાદીન્ સમાહૂય સવિષાદમ્ અભાષત ॥

અહમ્ આજ્ઞાપિતો રાજ્ઞા બ્રહ્મદત્તઃ સુહૃદ્ મમ
કાશિદેશપતિસ્ તેન પ્રણયાદ્ અહમ્ અર્થિતઃ ॥

તવ પુક્વસકો નામ તક્ષાસ્તિ કુશલઃ કિલ
ધર્માધિકારકારાય સ મે પ્રસ્થાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

તચ્ ચ દેવકુલં કૃત્વા સ્વબુદ્ધિસમકર્મકમ્
વારાણસ્યામ્ અવિઘ્નેન ભવાન્ આવર્તતામ્ ઇતિ ॥

અવશ્યં ચ મયા તત્ર ગન્તવ્યમ્ અનુજીવિના
મર્તવ્યં ચાસ્ય ચણ્ડસ્ય રાજ્ઞો વાક્યમ્ અકુર્વતા ॥

દીર્ઘકાલં ચ તત્ કર્મ દશા ચેયમ્ અનુત્તરા
તસ્માત્ પુક્વસકઃ સર્વૈઃ સુદૃષ્ટઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

વિશ્વિલેન તતઃ પ્રોક્તમ્ અલં ત્રાસમ્ ઉપાસ્ય વઃ
ભૃત્યં વારાણસીં યાન્તમ્ અનુજાનીત મામ્ ઇતિ ॥

શ્વશુરેણાભ્યનુજ્ઞાતઃ પ્રીતેન ચ મહીભુજા
દૂતૈઃ સ પ્રતિદૂતૈશ્ ચ સહ વારાણસીં ગતઃ ॥

બહુકાલપ્રયાતે ઽપિ પત્યૌ રત્નાવલી મુખમ્
સંતતાશ્રુજલાસાર ધૌતં મ્લાનકપોલકમ્ ॥

આયતાશીતનિશ્વાસં નાસાગ્રાહિતલોચનમ્
દન્તાવરણસંસ્કાર શૂન્યમ્ અગલિતાલકમ્ ॥

વિસ્રંસમાનરશનં જઘનં મલિનાંશુકમ્
ન દધાતિ સ્મ શોકાન્ધા બાહૂ ચ સ્ખલદઙ્ગદૌ ॥

તસ્યામ્ ઇત્થમ્ અવસ્થાયામ્ અમન્ત્રયત પુક્વસઃ
ગૃહિણીં ચકિતઃ પશ્ય નિશ્ચિન્તાં તનયામ્ ઇતિ ॥

સાબ્રવિત્ સુષ્ઠુ પશ્યામિ લજ્જમાના ચ તે મુખમ્
ન દર્શયામિ નન્વ્ એવં સ્ત્રૈણં કિમ્ અપિ ચાપલમ્ ॥

યસ્યાસમેન રૂપેણ ગુણૈશ્ ચાગણિતૈઃ પુરી
વૃતા ન લભતે શાન્તિમ્ અપશ્યન્તી તમ્ ઉત્સુકા ॥

દર્શનસ્પર્શનાલાપૈશ્ ચિરં યા તેન લાલિતા
સેયમ્ એવમ્ અશોકેતિ મન્દભાગ્યા ભણામિ કિમ્ ॥

જાયાપત્યોસ્ તયોર્ ઇત્થં મિથો મન્ત્રયમાણયોઃ
દિનસ્તોકેષુ યાતેષુ ગર્ભં રત્નાવલી દધૌ ॥

કૃતક્રોધસ્મિતો ભાર્યામ્ અથ પુક્વસકો ઽબ્રવીત્
ભો પશ્ય દયિતાપત્યે દુહિતુઃ પ્રક્રિયામ્ ઇતિ ॥

ભર્તૃકોપનિમિત્તેન તનયાદોષજન્મના
જાતેન ચ નૃપાચ્ ચણ્ડાત્ પ્રાકમ્પત ભયેન સા ॥

આસીદ્ અયં ચ વૃત્તાન્તો રાજ્ઞાહૃતશ્ ચ પુક્વસઃ
સુતાદોષવિપાકં ચ પશ્યન્ રાજકુલં ગતઃ ॥

સ વિહસ્ય નૃપેણોક્તો મા ભૈષિર્ દુહિતુસ્ તવ
જામાત્રૈવાહિતો ગર્ભસ્ તચ્ ચેદમ્ અવધીયતામ્ ॥

યે મયા પ્રેષિતા દૂતા જામાત્રા ભવતઃ સહ
નિવૃત્તમત્રૈસ્ તૈર્ એવ મહ્યમ્ આવેદિતં યથા ॥

આરભ્ય પ્રથમાદ્ એવ પ્રયાણાદ્ એષ વિશ્વિલઃ
યન્ત્રકુક્કુટમ્ આસ્થાય પ્રદેશે ક્વાપિ યાતવાન્ ॥

રાત્રૌ ચ યામશેષાયાં પ્રાવૃત્યાગત્ય મસ્તકમ્
અવિજ્ઞાતઃ કિલાસ્માભિર્ અધ્યશેત સ્વસંસ્તરે ॥

કદાચિત્ પ્રતિબુદ્ધેષુ દૂતેષુ સ પરાગતઃ
પાદેષુ પતિતસ્ તેષામ્ અયાચત વિષણ્ણકઃ ॥

નેદં કસ્યચિદ્ આખ્યેયં શિલ્પિકસ્યેતરસ્ય વા
આકાશયન્ત્રવિજ્ઞાનં સુર્વિજ્ઞાનમ્ અયાવનૈઃ ॥

ખટ્વાઘટનવિજ્ઞાનમ્ ઇવેદં પ્રચુરીભવેત્
લોકેન પરિભૂયેત ક્ષણરાગા હિ માનુષાઃ ॥

નિન્દિતે વન્દનીયે ઽસ્મિન્ન્ આસ્તાં તાવચ્ ચ પાતકમ્
દૃષ્ટ એવ મહાન્ દોષો જીવનસ્યાપહારણમ્ ॥

અહં હિ ભાર્યયા સાર્ધમ્ ઉષિત્વા રજનીં દિવા
કુર્વન્ નરપતેર્ આજ્ઞાં નેષ્યામિ દિવસાન્ ઇતિ ॥

તચ્ ચ દેવકુલં તેન ઘટિતં કિલ તાદૃશમ્
દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છા સમુત્પન્ના યેન દુશ્ચક્ષુષામ્ અપિ ॥

બ્રહ્મદત્તેન દત્તં ચ ધનરાશિમ્ અનુત્તમમ્
ન ગૃહ્ણાતિ સ્મ વક્તિ સ્મ ગુરુર્ મે લભતામ્ ઇતિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાસેનો મહતા ધનરાશિના
સર્વસ્વહરણાત્ ત્રસ્તં તોષયામ્ આસ પુક્વસમ્ ॥

વિશ્વિલો ઽપિ મુહૂર્તેન વારાણસ્યાઃ પરાગતઃ
આકાશયન્ત્રમ્ આસ્થાય પ્રવિષ્ટશ્ ચ ગૃહાન્ નિશિ ॥

અતીતે માસમાત્રે ચ વિશ્વિલં પુક્વસો ઽબ્રવીત્
અદ્ય મામ્ આહ નૃપતિઃ શનૈર્ ઉત્સાર્ય સસ્મિતમ્ ॥

આકાશયન્ત્રવિજ્ઞાનં જામાત્રે કથિતં ત્વયા
યન્ મહ્યમ્ અપિ તત્ સર્વમ્ અર્થિને કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયા તુ કથિતં તસ્મૈ ન તસ્મૈ કથિતં મયા
તસ્મૈ તુ કથિતં પ્રીતૈઃ શિલ્પિભિર્ યાવનૈર્ ઇતિ ॥

રાજ્ઞા તુ કુપિતેનોક્તં નેદં લોકવચો મૃષા
શિલ્પિનઃ સહ શાઠ્યેન જાયન્ત ઇતિ ઘુષ્યતે ॥

તમ્ ઇદં શાઠ્યમ્ ઉજ્ઝિત્વા મન્નિદેશં સમાચર
અન્યથા જીવલોકો ઽયં સુદૃષ્ટઃ ક્રિયતામ્ ઇતિ ॥

તદ્ રક્ષતા મમ પ્રાણાન્ સપુત્રાન્ અનુજીવિનઃ
રાજ્ઞે તદ્ યન્ત્રવિજ્ઞાનમ્ અર્થિને કથ્યતામ્ ઇતિ ॥

વિશ્વિલસ્ તુ પ્રતિજ્ઞાય શ્વશુરાય તથાસ્ત્વ્ ઇતિ
રાત્રૌ રત્નાવલીં સુપ્તાં પ્રતિબોધ્યેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

આમન્ત્રયે ઽહં ભવતીં ગચ્છામિ સ્વગૃહાન્ પ્રતિ
ઉપાયૈસ્ તવ પિત્રાહમ્ અસ્માત્ સ્થાનાદ્ વિવાસિતઃ ॥

આકાશયન્ત્રવિજ્ઞાનં પ્રાપ્તું મત્તઃ સ વાઞ્છતિ
પ્રચ્છાદ્યં ચ તદ્ અસ્માભિર્ નિધાનં કૃપણૈર્ ઇવ ॥

તદ્ આસ્તાં તાવદ્ આત્મા મે તવ વા દયિતઃ પિતા
વિજ્ઞાનસ્યાસ્ય રક્ષાયૈ ત્યજેયં ભવતીં અપિ ॥

ઇતિ રત્નાવલી શ્રુત્વા ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
કિં ચાહં દુર્ભગા યેન ભક્તાં ત્યજસિ મામ્ ઇતિ ॥

યાનં કુક્કુટસંસ્થાનમ્ આસ્થાય સહ ભાર્યયા
રાત્રાવ્ આકાશમ્ ઉત્પત્ય સ્વસ્થાનં વિશ્વિલો યયૌ ॥

તે ચૈવમ્ ઔરસાન્ બન્ધૂઞ્ છિલ્પગુપ્ત્યૈ ત્યજન્તિ યે
તે શિલ્પં દર્શયન્તીતિ કસ્યેયમ્ અસતી મતિઃ ॥

તસ્માદ્ અમી શઠા બદ્ધાઃ પીડ્યન્તાં તાડનાદિભિઃ
અસાધ્યાઃ સામદાનાભ્યાં નીચા હિ વધસાધનાઃ ॥

ઇતિ સેનાપતિઃ શ્રુત્વા સર્વાન્ સંયમ્ય શિલ્પિનઃ
અતાડયદ્ અવોચચ્ ચ યન્ત્રમ્ આયોજ્યતામ્ ઇતિ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ વૃત્તાન્તે કશ્ચિદ્ આગન્તુકો ઽબ્રવીત્
અહં કરોમિ વો યન્ત્રં મા સ્મ તાડ્યન્ત શિલ્પિનઃ ॥

યન્ત્રોપકરણં ચેદમ્ ઇદાનીં દીયતામ્ ઇતિ
તચ્ ચ સંપાદિતં સર્વમ્ અચિરેણ રુમણ્વતા ॥

તેષુ ચાન્યતમઃ શિલ્પી તમ્ આગન્તુમ્ અભાષત
આરોહકપરીમાણં સેનાનીર્ અનુયુજ્યતામ્ ॥

અજ્ઞાતવાહ્યસંખ્યાભિર્ બહવઃ શિલ્પિનો નૃપૈઃ
વિપન્નયન્ત્રૈઃ શ્રૂયન્તે મથિતાઃ કુપિતૈર્ ઇતિ ॥

અથ તેનોક્તં મન્યે તે વરાકા ગ્રામ્યશિલ્પિકાઃ
કિં વા વચોભિર્ બહુભિઃ ક્ષણમ્ આસ્થીયતામ્ ઇતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગરુડાકારમ્ અચિરેણ ચકાર સઃ
વિમાનમ્ અમ્બરોપેતં મન્દારકુસુમાર્ચિતમ્ ॥

સ ચાભાષત રાજાનં રાજન્ રાજજનાર્દનઃ
આક્રમ્ય ગરુડં ક્રામ ક્રાન્તપૂર્વાં મહીમ્ ઇમામ્ ॥

અથ રાજાવદદ્ દેવીં દેવિ કિં સ્થીયતે ઽધુના
વિમાનમ્ ઇદમ્ આરુહ્ય યથેષ્ટં ગમ્યતામ્ ઇતિ ॥

અવોચત્ સા ચ રાજાનમ્ અર્યપુત્ર ત્વયા વિના
નોદ્યાનમ્ અપિ ગચ્છામિ કુતો ઽનાલમ્બનાં દિવમ્ ॥

એવં દેવી બ્રવીતીતિ રાજ્ઞોક્તે શિલ્પિનોદિતમ્
નનુ વોઢુમ્ ઇદં શક્તં સકલાં નગરીમ્ ઇતિ ॥

સાન્તઃપુરપરીવારઃ સદારસચિવસ્ તતઃ
સપૌરશ્રેણિવર્ગશ્ ચ યાનમ્ અધ્યાસ્ત ભૂપતિઃ ॥

તેન કેતુપતાકાદિ છાયાવિચ્છુરિતામ્બરામ્
પુણ્યમ્ આકાશમ્ આવિશ્ય પ્રાક્ પ્રાચીમ્ અગમદ્ દિશમ્ ॥

દદર્શ દર્શકસ્ તત્ર યાનં યાન્ નગરોપરિ
દેવો વિદ્યાધરો વાપિ ભોઃ કો ઽયમ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્ ॥

પદ્માવતીદ્વિતીયેન સ ચ રાજ્ઞાભિવાદિતઃ
અનુજ્ઞાતશ્ ચ સંયાતો નૃપઃ પવનવર્ત્મના ॥

ઇતિ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ ભુવં સાગરામ્બરામ્
અવન્તિનગરીં પ્રાયાત્ પ્રવૃત્તોદકદાનકામ્ ॥

યાત્રાનુભવનોત્કણ્ઠં જ્ઞાત્વા શિલ્પી મહીપતિમ્
સ્તમ્ભયામ્ આસ તદ્ યન્ત્રમ્ અથાતુષ્યન્ નરાધિપઃ ॥

પ્રદ્યોતસ્ય તદ્ આલોક્ય રત્નપ્રદ્યોતપિઞ્જરમ્
કિમ્ એતદ્ ઇતિ સંદેહ દોલાદોલમ્ અભૂન્ મનઃ ॥

મહાંશ્ ચેદ્ અયમ્ ઉત્પાતો રમણીયમ્ અતઃ કથમ્
ઇષ્ટસંપ્રાપ્તિલમ્ભશ્ ચેદ્ નાસ્માભિઃ શ્રુતમ્ ઈદૃશમ્ ॥

સંદિહન્માનસસ્યેતિ પ્રદ્યોતસ્ય પુરઃ શરમ્
પાતયામ્ આસ વત્સેશઃ શનકૈર્ લેખિતાક્ષરમ્ ॥

મહાસેનસ્ તમ્ આદાય ચિત્રમ્ એતદ્ અવાચયત્
રાજન્ન્ ઉદયનશ્ ચૌરઃ સદારસ્ ત્વાં નમસ્યતિ ॥

ઇતિ શ્રુત્વા મહાસેનો જામાતરમ્ અભાષત
ચૌરાય દત્તમ્ અભયં તસ્માદ્ અવતરત્વ્ ઇતિ ॥

આલોક્યાવન્તિકૌશામ્બ્યાં વિમાનોદકદાનકે
દ્રષ્ટવ્યેષુ તનૂભૂતમ્ ઉદ્ભૂતેષુ કુતૂહલમ્ ॥

કાંચિદ્ વેલામ્ ઉપાસ્યૈવમ્ આમન્ત્ર્ય શ્વશુરૌ તતઃ
લોકાલોકિતયાનશ્ ચ કૌશામ્બ્યામ્ અવરૂઢવાન્ ॥

પૂજિતામરવિપ્રાગ્નિ ગુરુપૌરાનુજીવિના
આજ્ઞાપિતં નૃપતિના શિલ્પી સંમાન્યતામ્ ઇતિ ॥

અથાભિભૂય પ્રભયા સુપ્રભામ્ અચિરપ્રભામ્
તિષ્ઠન્તીમ્ અમ્બરે ઽપશ્યદ્ દેવતામ્ અવનીશ્વરઃ ॥

તતશ્ ચિત્રીયમાણં સા તમ્ અભાષત પાર્થિવમ્
પૂજિતૈવ ત્વયા યત્ ત્વાં પૂજ્યં પૂજિતવત્ય્ અહમ્ ॥

વિજ્ઞાપ્યં શ્રૂયતાં ચેદમ્ અસ્ત્ય્ અહં ગુહ્યકાઙ્ગના
ગુહ્યકાધિપતેર્ આપ્તા ભદ્રેતિ પરિચારિકા ॥

કદાચિન્ નભસા યાન્તી સતી દૃષ્ટવતી સરઃ
કન્દરાયાં નગેન્દ્રસ્ય મહેન્દ્રસ્ય નભઃપ્રભમ્ ॥

તત્ર સંક્રીડમાનં ચ કરેણુકરધારિતૈઃ
વીજ્યમાનં સરસિજૈઃ કાન્તારકરિયૂથપમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ તં દૃષ્ટ્વા કરામૃષ્ટવશામુખમ્
કર્તારો હસ્તિશિક્ષાયાં સત્યમ્ આહુર્ ઇદં યથા ॥

દેવદાનવગન્ધર્વ પિશચોરગરાક્ષસામ્
કન્યાઃ સુજાતા દિઙ્નાગૈર્ નાનાસત્ત્વાસ્ તતો ગતાઃ ॥

તતઃ સપદિ નિર્માય હસ્તિનીરૂપમ્ આત્મના
મદામોદવિભિન્નામ્ભસ્ તદ્ એવાવતરં સરઃ ॥

સામર્ષકરિણીયૂથ કટાક્ષેક્ષિતરૂપયા
પ્રીતેન યૂથપતિના ચિરમ્ આક્રીડિતં મયા ॥

અથેન્દુકિરણાકાર કિરણે ઽરુણસારથૌ
સ ગજઃ ક્ષાલિતકટઃ કટકં પ્રાવિશદ્ ગિરેઃ ॥

અહં તુ વ્યસનસેવા ફલમ્ ઉત્પ્રેક્ષ્ય દારુણમ્
સદ્યઃ કૃતનિજાકારા રાજરાજસભામ્ અગામ્ ॥

ધનદસ્યોરુમ્ આલમ્બ્ય તસ્ય યૂથપતેઃ કરમ્
સ્મરન્તી તાડયામિ સ્મ ચામરેણ ધનાધિપમ્ ॥

સ કટાક્ષેણ માં દૃષ્ટ્વા ક્રોધવિસ્ફુરિતાધરઃ
ત્રાસોત્કમ્પિતદિક્ચક્રઃ કૃતવાઞ્ છાપભાજનમ્ ॥

ધ્યાયન્ત્યા હસ્તિનં યસ્માચ્ ચામરેણાહમ્ આહતઃ
ત્વમ્ અવન્તિપતેસ્ તસ્માદ્ અભવ્યે હસ્તિની ભવ ॥

તત્રોક્તં પૂર્ણભદ્રેણ યક્ષેણાગસિ તુચ્છકે
પ્રભુના દેવદેવેન મુક્તઃ શાપો મહાન્ ઇતિ ॥

શ્રુત્વેદં પૂર્ણભદ્રો ઽપિ શપ્તો યસ્માત્ ત્વમ્ એતયા
શપ્તયા પીડિતસ્ તસ્માદ્ ભવ હસ્તી મહાન્ ઇતિ ॥

શોકદીનમુખાવ્ આવાં દૃષ્ટ્વા વિત્તપતેર્ અભૂત્
કરણોત્ખાતકોપસ્ય નવનીતનિભં મનઃ ॥

અબ્રવીચ્ ચ યદાહં વાં સ્મરિષ્યામિ ક્વચિત્ તદા
શાપાદ્ અસ્માદ્ વિમોક્ષ્યેથે વિભીતં મા સ્મ પુત્રકૌ ॥

સાહં ભદ્રવતી જાતા મહાસેનસ્ય હસ્તિની
પૂર્ણભદ્રો ઽપિ તસ્યૈવ નાગો વ્યાલો નલાગિરિઃ ॥

મહાસેનસ્ય ભવને પરતન્ત્રસ્ય તિષ્ઠતઃ
આવયોશ્ ચરિતં યત્ તત્ સર્વં પ્રત્યક્ષમ્ એવ તે ॥

તદા ચાપહરન્તી ત્વાં ધનાધિપતિના સ્મૃતા
અહમ્ અપ્રપ્ય કૌશામ્બીં વિપન્ના ગહને વને ॥

ન તથા વ્યસનેનાસિ પીડિતસ્ તેન તાદૃશા
યથા મયિ વિપન્નાયાં પ્રિયદારઃ સ્ત્રિયામ્ ઇવ ॥

યક્ષયોનિમ્ અવાપ્યાહં તિર્યગ્યોનિમ્ ઇવાપ્સરાઃ
ત્વામ્ એવ શોચિતવતી સેવ શપ્તં શતક્રતુમ્ ॥

આસીચ્ ચ મે કદા નામ કથં નામ ચ ભૂપતેઃ
કં નામ ચ કરિષ્યે ઽહમ્ ઉપકારં મનાગ્ ઇતિ ॥

નીતશ્ ચાસિ મયા સ્વપ્ને તદા ધનપતેઃ સભામ્
ભ્રામિતશ્ ચ વિમાનેન સુગર્ભસ્થસુતો મહીમ્ ॥

ભવિષ્યન્તં ચ તે પુત્રં મગ્નં કસ્યાંચિદ્ આપદિ
વિદ્યાધરેન્દ્રમ્ ઉદ્ધર્તા સુખમ્ આસ્તાં ભવાન્ ઇતિ ॥

પ્રાકારસ્ય તતઃ ખણ્ડમ્ અપનીય જગામ સા
યત્ તદ્ ભદ્રવતીદ્વારં કૌશામ્બ્યાં પ્રથિતં ભુવિ ॥

અથાશ્રૂયન્ત પૌરાણાં જલ્પિતાનિ ગૃહે ગૃહે
સિદ્ધાદેશવચઃ સત્યં કૃતં વ્યોમચરૈર્ ઇતિ ॥

સીમન્તોન્નયનાન્તકર્મવિરતાવ્ ઔત્સુક્યગર્ભા પુરી પ્રત્યાસન્નકરગૃહેવ તરુણી કૃચ્છ્રાન્ નિનાય ક્ષપામ્
શુદ્ધાન્તે ચ શુકાદિપઞ્જરવયઃકોલાહલે ઽપિ શ્રુતે રાજા દારકજન્મસંપદઘનપ્રહ્લાદમ્ ઉત્પ્રૈક્ષત ॥