Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 24

24.1

atha nandopanandābhyāṃ sevyamānaḥ svakarmaṇā
punarvasugṛhe stokān divasān avasaṃ sukhī ||

24.2

kadācin mandirāgrasthaḥ kurvann āśāvalokanam
śramaṇāṃ dṛṣṭavān asmi śiṣyāsaṃghapuraḥsarīm ||

24.3

kavibhis tair anātmajñair buddhir āyāsyate vṛthā
ye tasyā varṇasaṃsthāne varṇayanti hatatrapāḥ ||

24.4

sarvathā taṃ vidhātāraṃ dhig yat kiṃcanakāriṇam
yenākāraviruddho 'syām ācāro durbhagaḥ kṛtaḥ ||

24.5

sarvo hi viniyogārtham arthaḥ sarveṇa sṛjyate
ghaṭayitvā ghaṭaḥ kena loṣṭena śakalīkṛtaḥ ||

24.6

dhātrā punar iyaṃ sṛṣṭā komaleva mṛṇālinī
śoṣitā tuhineneti dhik tasya khalatām iti ||

24.7

tatas tāṃ ciram ālokya nirnimiṣeṇa cakṣuṣā
gomukhaḥ sphuritotsāhaḥ pṛcchati sma punarvasum ||

24.8

alaṃkṛtapurīmārgair ūrugauravamantharaiḥ
eṣā pravrajitā bhadra kva gacchati gatair iti ||

24.9

tenoktam ṛṣidatteyam ārhataṃ dharmam āsthitā
vītarāgatayā siddhān atiśete jinān api ||

24.10

eṣā bālasakhīṃ dṛṣṭvā satataṃ rājadārikām
kanyakāntaḥpurād eti yāti svaśayanāsanam ||

24.11

ityādi kathayitvāsāv ṛṣidattām avandata
ambike sahaśiṣyāyās te namo 'stu namo 'stv iti ||

24.12

taṃ ca pravrajitāvocad asaṃbhāṣyo bhavān iti
kim artham iti tenokte tayoktam avadhīyatām ||

24.13

jñānādhikṣiptasarvajñau rūpavismāritasmarau
dvijau jyeṣṭhakaniṣṭhākhyau tvadgṛhe kila tiṣṭhataḥ ||

24.14

tat saṃdarśanasaṃbhāṣā janitaṃ ca sukhaṃ tvayā
draviṇaṃ kṛpaṇeneva pracchannam upabhujyate ||

24.15

suhṛtsādhāraṇaṃ yasya sukhaṃ sa paramaṃ sukhī
sukhasaṃvaraṇāyāsād viparītas tu duḥkhitaḥ ||

24.16

suhṛdbhiḥ kupitais tasmād asaṃbhāṣyaḥ kṛto bhavān
teṣām atrānayopāyaḥ samarthaś cintyatām iti ||

24.17

athoccair gomukhenoktam acireṇa punarvasuḥ
||

24.18

|
sahanandopanandaś ca jināyatanamaṇḍapam ||

24.19

arhatas tatra vanditvā saṃghaṃ cīvaravāsasam
ṛṣidattāṃ ca tad datte viṣṭare samupāviśam ||

24.20

avalambitabāhus tu muktakakṣaś ca gomukhaḥ
sthitvā devakuladvāre jinastotram udāharat ||

24.21

namo 'stu sarvasiddhebhyaḥ sādhubhyaś ca namo 'stu vaḥ
ṛṣabhapramukhebhyaś ca sarvajñebhyo namo 'stv iti ||

24.22

sādhu śrāvaka dhanyo 'si yaḥ sarvajñaṃ namasyasi
ityādi bahu nirgranthāḥ prītyāstuvata gomukham ||

24.23

athāyam ṛṣidattāyāḥ pādau gāḍhaṃ nipīḍayan
abravīt suprasannau me bhavantau bhavatām iti ||

24.24

tayā tv asya prayuktāśīr asmākaṃ laghuśāsane
śrāvakasyāpi saṃvādyā pratipattir bhavatv iti ||

24.25

athoktam upanandena vīṇāgoṣṭhī pravartyatām
eṣa saṃnihitaḥ saṃghaḥ sakalaḥ suhṛdām iti ||

24.26

anyenoktam anāyāte pravīṇe gaṅgarakṣite
asaṃnihitahaṃseva nalinī nīravā sabhā ||

24.27

tasmān mahāpratīhāraṃ bhavanto gaṅgarakṣitam
udīkṣantām iti tataḥ saṃprāpto gaṅgarakṣitaḥ ||

24.28

taṃ dṛṣṭvā nāgarair uktam āryajyeṣṭhasya vāsya vā
ākhyāta nipuṇaṃ dṛṣṭvā kataro rūpavān iti ||

24.29

āsīc ca mama yat satyaṃ satyam evāsmi rūpavān
gaṅgarakṣitarūpeṇa rūpaṃ me sadṛśaṃ yataḥ ||

24.30

yadīyam etadīyena rūpeṇāpy upacaryate
upamānam upādeyaḥ so 'pi rūpavatām iti ||

24.31

vanditvā jinam agranthān ṛṣidattāṃ ca māṃ ca saḥ
upāviśat punaś coktam upanandena pūrvavat ||

24.32

tataḥ pravrajitāha sma śreṣṭhini priyadarśane
anāyāte sadaḥ sarvam idam apriyadarśanam ||

24.33

ataḥ pratīkṣyatāṃ śreṣṭhī kṣaṇam ity uditekṣayā
ayam āyāta ity ākhyan nāgarāḥ priyadarśanam ||

24.34

āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā naivāyaṃ priyadarśanaḥ
eṣā puruṣaveṣeṇa bhūṣitā priyadarśanā ||

24.35

straiṇībhir gatisaṃsthāna vāṇībhir vyaktam etayā
kṣiptatrailokyasaundaryam ākhyātaṃ straiṇam ātmanaḥ ||

24.36

sā tu vanditadevādiḥ sādaraṃ mām avandata
ciraṃ sundari jīveti mayāpi prativanditā ||

24.37

tataḥ krodhāruṇākṣeṇa gomukhenāham īkṣataḥ
citraṃ nāgarakaiḥ kaiścil lajjitaiḥ kaiścid ambaram ||

24.38

ṛṣidattā punaḥ sāsraṃ savikāsacalekṣaṇā
sagomukham apaśyan mām āśiraścaraṇaṃ ciram ||

24.39

atha prapañcam ākṣeptum etaṃ sapadi gomukhaḥ
abhāṣata suhṛdvargaṃ goṣṭhī prastūyatām iti ||

24.40

upanandas tataḥ pūrvaṃ tathā vīṇām avādayat
yathā vigatarāgād yair nirgranthair api mūrchitam ||

24.41

upanandāt tato nandaṃ nandād api punarvasum
punarvasor agād vīṇā kramāt taṃ gaṅgarakṣitam ||

24.42

upanandādikānāṃ ca jitanāradaparvatam
parājayata dūreṇa pūrvaṃ pūrvaṃ paraḥ paraḥ ||

24.43

kramaprāptā tato vīṇā gomukhaṃ gaṅgarakṣitāt
sarasvatīva vittāḍhyād īśvarād durgataṃ gatā ||

24.44

gomukhas tu tato vīṇām avādayata līlayā
yathā nāgarikair dīnair īkṣito gaṅgarakṣitaḥ ||

24.45

gomukhāṅkāt tato vīṇā yāti sma priyadarśanam
kulaṭeva priyotsaṅgāt kāminaṃ priyadarśanam ||

24.46

tataḥ pravādite tasmin pragīte cātimānuṣam
vailakṣyād gomukhasyāsīd abhiprāyaḥ palāyitum ||

24.47

kiṃ tu nāradaśiṣyo 'yaṃ suto vā tumbaror iti
yat satyam aham apy āsam adbhutaśrutivismitaḥ ||

24.48

muktavīṇe tatas tatra śanair māṃ gomukho 'bravīt
adhunā prāptaparyāyaṃ vādanaṃ bhavatām iti ||

24.49

hasitvā tam athāvocam adyāpi hi śiśur bhavān
yo māṃ yatra kvacit tucche pravartayati vastuni ||

24.50

nagnaśramaṇakānāṃ ca kirāṭānāṃ ca saṃnidhau
vīṇāṃ vādayamānasya mādṛśaḥ kīdṛśaṃ phalam ||

24.51

iti śrutvedam ukto 'ham anena kṛtamanyunā
campāyāṃ kīdṛśaṃ kāryam abhavad bhavatām iti ||

24.52

tatas tam uktavān asmi śrūyatām yadi na śrutam
prāptir gandharvadattāyās tatra kāryam abhūd iti ||

24.53

athāyam avadat tatra devīprāptiḥ phalaṃ yadi
ihāpi gomukhaprāptiḥ phalam uttamam iṣyatām ||

24.54

yuṣmad anyo na māṃ kaścid vīṇayā jitavān iti
idaṃ me śreṣṭham āgamya śreṣṭhināpahṛtaṃ yaśaḥ ||

24.55

so 'yam asmadyaśaścauro yadi nāśu nigṛhyate
tyajāmy eṣa tataḥ prāṇān duḥkhabhārāturān iti ||

24.56

mama tv āsīd asaṃdigdhaṃ sarvam atropapadyate
maraṇābhyadhikakleśo mānabhaṅgo hi māninām ||

24.57

śāstrārthajñānamattasya nigṛhītasya vādinaḥ
kāntayā ca vimuktasya duḥkhaṃ kenopamīyate ||

24.58

tasmād etad iha nyāyyam iti niścitya sādaram
vyavasthāpayituṃ tantrīr ārabhe durvyavasthitāḥ ||

24.59

tataḥ pṛthulitair netraiḥ pulakāliṅgitatvacaḥ
anyonyasya niraikṣanta vadanāni sadaḥsadaḥ ||

24.60

tantrīṣu karaśākhāgraiḥ parāmṛṣṭāsu te tataḥ
hā hā kim idam ity uktvā pustanyastā ivābhavan ||

24.61

athaitasyām avasthāyāṃ mayā vīṇā ca saṃhṛtā
taiś ca muktāyatocchvāsair jīvaloko 'valokitaḥ ||

24.62

harṣāruṇaparāmṛṣṭaṃ vikasadviśadaprabham
abhrājata tataḥ sadyo gomukhānanapaṅkajam ||

24.63

jitagomukhadarpas tu jito 'pi priyadarśanaḥ
jitadurjayavādīva prītimān mām abhāṣata ||

24.64

śreṣṭhī jyeṣṭhena vīṇāyāṃ jagadvijayinā jitaḥ
iti me prasthitā kīrtir āpayodhi vasuṃdharām ||

24.65

pūrṇā hi vasudhā śūdrair na ca tān veda kaścana
rāghavotkṛttamūrdhnas tu śambūkasyāmalaṃ yaśaḥ ||

24.66

kiṃ cādyārabhya yuṣmabhyaṃ mayātmaiva niveditaḥ
vīṇāvādārthinaṃ śiṣyaṃ parigṛhṇīta mām iti ||

24.67

asyām eva tu velāyām avocad gaṅgarakṣitaḥ
ayam eva mamāpy arthaḥ saphalīkriyatām iti ||

24.68

tatas tau gomukhenoktau bhavantāv āgamārthinau
anāyāsopadeśau ca yat tad evaṃ bhavatv iti ||

24.69

sa mayā śanakair uktaḥ kṣipram eva tvayānayoḥ
prārthanā pratipanneti gomukhenoditaṃ tataḥ ||

24.70

śarīraṃ kāśirājasya rājyam antaḥpuraṃ puram
yac cānyad api tat sarvaṃ gaṅgarakṣitarakṣitam ||

24.71

yasya ca svayam evāyaṃ dāsyām abhyanugacchati
tasyāpadbhir asaṃkīrṇā hastasthāḥ sarvasaṃpadaḥ ||

24.72

aśeṣaśreṇibhartā ca śreṣṭhitvāt priyadarśanaḥ
sa yasya kiṃkaras tasya kiṃkarā sakalā purī ||

24.73

etat phalam abhipretya mayaitābhyāṃ pratiśrutam
na hy anālocyakartāraḥ kiṃkarā bhavatām iti ||

24.74

praśaṃsya tasyeti matipraharṣaṃ nandopanandādisuhṛtsamagraḥ
namaskṛtārhadvratacārisaṃghaḥ punarvasor veśma gatas tato 'ham ||

Original text: Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Edition: the text edited by Felix Lacote (Paris, 1908). It was · Data entry Andreas Bigger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc