Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 24
atha nandopanandābhyāṃ sevyamānaḥ svakarmaṇā
punarvasugṛhe stokān divasān avasaṃ sukhī ||
kadācin mandirāgrasthaḥ kurvann āśāvalokanam
śramaṇāṃ dṛṣṭavān asmi śiṣyāsaṃghapuraḥsarīm ||
kavibhis tair anātmajñair buddhir āyāsyate vṛthā
ye tasyā varṇasaṃsthāne varṇayanti hatatrapāḥ ||
sarvathā taṃ vidhātāraṃ dhig yat kiṃcanakāriṇam
yenākāraviruddho 'syām ācāro durbhagaḥ kṛtaḥ ||
sarvo hi viniyogārtham arthaḥ sarveṇa sṛjyate
ghaṭayitvā ghaṭaḥ kena loṣṭena śakalīkṛtaḥ ||
dhātrā punar iyaṃ sṛṣṭā komaleva mṛṇālinī
śoṣitā tuhineneti dhik tasya khalatām iti ||
tatas tāṃ ciram ālokya nirnimiṣeṇa cakṣuṣā
gomukhaḥ sphuritotsāhaḥ pṛcchati sma punarvasum ||
alaṃkṛtapurīmārgair ūrugauravamantharaiḥ
eṣā pravrajitā bhadra kva gacchati gatair iti ||
tenoktam ṛṣidatteyam ārhataṃ dharmam āsthitā
vītarāgatayā siddhān atiśete jinān api ||
eṣā bālasakhīṃ dṛṣṭvā satataṃ rājadārikām
kanyakāntaḥpurād eti yāti svaśayanāsanam ||
ityādi kathayitvāsāv ṛṣidattām avandata
ambike sahaśiṣyāyās te namo 'stu namo 'stv iti ||
taṃ ca pravrajitāvocad asaṃbhāṣyo bhavān iti
kim artham iti tenokte tayoktam avadhīyatām ||
jñānādhikṣiptasarvajñau rūpavismāritasmarau
dvijau jyeṣṭhakaniṣṭhākhyau tvadgṛhe kila tiṣṭhataḥ ||
tat saṃdarśanasaṃbhāṣā janitaṃ ca sukhaṃ tvayā
draviṇaṃ kṛpaṇeneva pracchannam upabhujyate ||
suhṛtsādhāraṇaṃ yasya sukhaṃ sa paramaṃ sukhī
sukhasaṃvaraṇāyāsād viparītas tu duḥkhitaḥ ||
suhṛdbhiḥ kupitais tasmād asaṃbhāṣyaḥ kṛto bhavān
teṣām atrānayopāyaḥ samarthaś cintyatām iti ||
athoccair gomukhenoktam acireṇa punarvasuḥ
||
|
sahanandopanandaś ca jināyatanamaṇḍapam ||
arhatas tatra vanditvā saṃghaṃ cīvaravāsasam
ṛṣidattāṃ ca tad datte viṣṭare samupāviśam ||
avalambitabāhus tu muktakakṣaś ca gomukhaḥ
sthitvā devakuladvāre jinastotram udāharat ||
namo 'stu sarvasiddhebhyaḥ sādhubhyaś ca namo 'stu vaḥ
ṛṣabhapramukhebhyaś ca sarvajñebhyo namo 'stv iti ||
sādhu śrāvaka dhanyo 'si yaḥ sarvajñaṃ namasyasi
ityādi bahu nirgranthāḥ prītyāstuvata gomukham ||
athāyam ṛṣidattāyāḥ pādau gāḍhaṃ nipīḍayan
abravīt suprasannau me bhavantau bhavatām iti ||
tayā tv asya prayuktāśīr asmākaṃ laghuśāsane
śrāvakasyāpi saṃvādyā pratipattir bhavatv iti ||
athoktam upanandena vīṇāgoṣṭhī pravartyatām
eṣa saṃnihitaḥ saṃghaḥ sakalaḥ suhṛdām iti ||
anyenoktam anāyāte pravīṇe gaṅgarakṣite
asaṃnihitahaṃseva nalinī nīravā sabhā ||
tasmān mahāpratīhāraṃ bhavanto gaṅgarakṣitam
udīkṣantām iti tataḥ saṃprāpto gaṅgarakṣitaḥ ||
taṃ dṛṣṭvā nāgarair uktam āryajyeṣṭhasya vāsya vā
ākhyāta nipuṇaṃ dṛṣṭvā kataro rūpavān iti ||
āsīc ca mama yat satyaṃ satyam evāsmi rūpavān
gaṅgarakṣitarūpeṇa rūpaṃ me sadṛśaṃ yataḥ ||
yadīyam etadīyena rūpeṇāpy upacaryate
upamānam upādeyaḥ so 'pi rūpavatām iti ||
vanditvā jinam agranthān ṛṣidattāṃ ca māṃ ca saḥ
upāviśat punaś coktam upanandena pūrvavat ||
tataḥ pravrajitāha sma śreṣṭhini priyadarśane
anāyāte sadaḥ sarvam idam apriyadarśanam ||
ataḥ pratīkṣyatāṃ śreṣṭhī kṣaṇam ity uditekṣayā
ayam āyāta ity ākhyan nāgarāḥ priyadarśanam ||
āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā naivāyaṃ priyadarśanaḥ
eṣā puruṣaveṣeṇa bhūṣitā priyadarśanā ||
straiṇībhir gatisaṃsthāna vāṇībhir vyaktam etayā
kṣiptatrailokyasaundaryam ākhyātaṃ straiṇam ātmanaḥ ||
sā tu vanditadevādiḥ sādaraṃ mām avandata
ciraṃ sundari jīveti mayāpi prativanditā ||
tataḥ krodhāruṇākṣeṇa gomukhenāham īkṣataḥ
citraṃ nāgarakaiḥ kaiścil lajjitaiḥ kaiścid ambaram ||
ṛṣidattā punaḥ sāsraṃ savikāsacalekṣaṇā
sagomukham apaśyan mām āśiraścaraṇaṃ ciram ||
atha prapañcam ākṣeptum etaṃ sapadi gomukhaḥ
abhāṣata suhṛdvargaṃ goṣṭhī prastūyatām iti ||
upanandas tataḥ pūrvaṃ tathā vīṇām avādayat
yathā vigatarāgād yair nirgranthair api mūrchitam ||
upanandāt tato nandaṃ nandād api punarvasum
punarvasor agād vīṇā kramāt taṃ gaṅgarakṣitam ||
upanandādikānāṃ ca jitanāradaparvatam
parājayata dūreṇa pūrvaṃ pūrvaṃ paraḥ paraḥ ||
kramaprāptā tato vīṇā gomukhaṃ gaṅgarakṣitāt
sarasvatīva vittāḍhyād īśvarād durgataṃ gatā ||
gomukhas tu tato vīṇām avādayata līlayā
yathā nāgarikair dīnair īkṣito gaṅgarakṣitaḥ ||
gomukhāṅkāt tato vīṇā yāti sma priyadarśanam
kulaṭeva priyotsaṅgāt kāminaṃ priyadarśanam ||
tataḥ pravādite tasmin pragīte cātimānuṣam
vailakṣyād gomukhasyāsīd abhiprāyaḥ palāyitum ||
kiṃ tu nāradaśiṣyo 'yaṃ suto vā tumbaror iti
yat satyam aham apy āsam adbhutaśrutivismitaḥ ||
muktavīṇe tatas tatra śanair māṃ gomukho 'bravīt
adhunā prāptaparyāyaṃ vādanaṃ bhavatām iti ||
hasitvā tam athāvocam adyāpi hi śiśur bhavān
yo māṃ yatra kvacit tucche pravartayati vastuni ||
nagnaśramaṇakānāṃ ca kirāṭānāṃ ca saṃnidhau
vīṇāṃ vādayamānasya mādṛśaḥ kīdṛśaṃ phalam ||
iti śrutvedam ukto 'ham anena kṛtamanyunā
campāyāṃ kīdṛśaṃ kāryam abhavad bhavatām iti ||
tatas tam uktavān asmi śrūyatām yadi na śrutam
prāptir gandharvadattāyās tatra kāryam abhūd iti ||
athāyam avadat tatra devīprāptiḥ phalaṃ yadi
ihāpi gomukhaprāptiḥ phalam uttamam iṣyatām ||
yuṣmad anyo na māṃ kaścid vīṇayā jitavān iti
idaṃ me śreṣṭham āgamya śreṣṭhināpahṛtaṃ yaśaḥ ||
so 'yam asmadyaśaścauro yadi nāśu nigṛhyate
tyajāmy eṣa tataḥ prāṇān duḥkhabhārāturān iti ||
mama tv āsīd asaṃdigdhaṃ sarvam atropapadyate
maraṇābhyadhikakleśo mānabhaṅgo hi māninām ||
śāstrārthajñānamattasya nigṛhītasya vādinaḥ
kāntayā ca vimuktasya duḥkhaṃ kenopamīyate ||
tasmād etad iha nyāyyam iti niścitya sādaram
vyavasthāpayituṃ tantrīr ārabhe durvyavasthitāḥ ||
tataḥ pṛthulitair netraiḥ pulakāliṅgitatvacaḥ
anyonyasya niraikṣanta vadanāni sadaḥsadaḥ ||
tantrīṣu karaśākhāgraiḥ parāmṛṣṭāsu te tataḥ
hā hā kim idam ity uktvā pustanyastā ivābhavan ||
athaitasyām avasthāyāṃ mayā vīṇā ca saṃhṛtā
taiś ca muktāyatocchvāsair jīvaloko 'valokitaḥ ||
harṣāruṇaparāmṛṣṭaṃ vikasadviśadaprabham
abhrājata tataḥ sadyo gomukhānanapaṅkajam ||
jitagomukhadarpas tu jito 'pi priyadarśanaḥ
jitadurjayavādīva prītimān mām abhāṣata ||
śreṣṭhī jyeṣṭhena vīṇāyāṃ jagadvijayinā jitaḥ
iti me prasthitā kīrtir āpayodhi vasuṃdharām ||
pūrṇā hi vasudhā śūdrair na ca tān veda kaścana
rāghavotkṛttamūrdhnas tu śambūkasyāmalaṃ yaśaḥ ||
kiṃ cādyārabhya yuṣmabhyaṃ mayātmaiva niveditaḥ
vīṇāvādārthinaṃ śiṣyaṃ parigṛhṇīta mām iti ||
asyām eva tu velāyām avocad gaṅgarakṣitaḥ
ayam eva mamāpy arthaḥ saphalīkriyatām iti ||
tatas tau gomukhenoktau bhavantāv āgamārthinau
anāyāsopadeśau ca yat tad evaṃ bhavatv iti ||
sa mayā śanakair uktaḥ kṣipram eva tvayānayoḥ
prārthanā pratipanneti gomukhenoditaṃ tataḥ ||
śarīraṃ kāśirājasya rājyam antaḥpuraṃ puram
yac cānyad api tat sarvaṃ gaṅgarakṣitarakṣitam ||
yasya ca svayam evāyaṃ dāsyām abhyanugacchati
tasyāpadbhir asaṃkīrṇā hastasthāḥ sarvasaṃpadaḥ ||
aśeṣaśreṇibhartā ca śreṣṭhitvāt priyadarśanaḥ
sa yasya kiṃkaras tasya kiṃkarā sakalā purī ||
etat phalam abhipretya mayaitābhyāṃ pratiśrutam
na hy anālocyakartāraḥ kiṃkarā bhavatām iti ||
praśaṃsya tasyeti matipraharṣaṃ nandopanandādisuhṛtsamagraḥ
namaskṛtārhadvratacārisaṃghaḥ punarvasor veśma gatas tato 'ham ||
Original text: Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Edition: the text edited by Felix Lacote (Paris, 1908). It was · Data entry Andreas Bigger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0