Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 22

tataḥ kiṃcid vihasyoktaḥ parivrāḍ brahmacāriṇā
yathā puruṣakārasya prādhānyaṃ tan niśāmyatām ||

āsīd ujjayanīvāsī sārthakārthaparigrahaḥ
vaṇik sāgaradattākhyaḥ sāgarāgādhamānasaḥ ||

sāgaraṃ tena yātena muktapotena gacchatā
aparaḥ prekṣitaḥ potas taraladhvajalakṣaṇaḥ ||

aṅgāpotam amuṃ yena potaṃ prerayateti saḥ
yāvan niryāmakān āha tāvat potau samīyatuḥ ||

tataḥ sāgaradattas taṃ potasvāminam uktavān
yūyaṃ ye vā yatas tyā vā tan naḥ pratyucyatām iti ||

tenoktaṃ buddhavarmāhaṃ vaṇig rājagṛhālayaḥ
bhavantaḥ ke kuto veti tataḥ so 'pi nyavedayat ||

atha kāvyakathāpāna tantrīgītadurodaraiḥ
savinodau jagāhāte tau durgādhaṃ mahodadhim ||

gatvā ca kāñcanadvīpam upāntānantakāñcanau
prāptavantau parāvṛtya samudrataṭapattanam ||

atha sāgaradattena buddhavarmeti bhāṣitaḥ
prītir naḥ sthiratāṃ yāyād yathā saṃpādyatāṃ tathā ||

bhāryāyāṃ gurugarbhāyāṃ niragaccham ahaṃ gṛhāt
tasyāś ca divasir ebhir jātam anyatarad dvayoḥ ||

duhitā cet tato dattā bhavatputrāya sā mayā
putraś cet tvaṃ tatas tasmai dadyāḥ svatanayām iti ||

tenoktaṃ mahad āścaryam iyam eva hi no matiḥ
atha vā kim ihāścaryam ekam evāvayor vapuḥ ||

iti tau kṛtasaṃbandhau pariṣvajya parasparam
mahāmahiṣasārthābhyāṃ yathāsthānam agacchatām ||

praṇipatya ca rājānāv avantimagadhādhipau
tatprayuktātisatkārau yayatuḥ svagṛhān prati ||

tatra satkriyamāṇau ca satkurvāṇau ca saṃtatam
bandhubhir brāhmaṇādīṃś ca gamayām āsatur dinam ||

tataḥ sāgaradattasya paryaṅkam adhitiṣṭhataḥ
utsaṅge dārikā nyastā virājatkundamālikā ||

kasyeyaṃ kundamāleti sa bhāryām anuyuktavān
sāpi kasyāparasyeti śanair ācaṣṭa lajjitā ||

tena coktam idaṃ yādṛg bālikā kundamālikā
yayoḥ syād īdṛśaḥ putraḥ pitarau tau saputrakau ||

tasmād duhitṛmāteti mā gās tvaṃ bhīru bhīrutām
na kīrtijananī vidyā nindyā bhavitum arhati ||

tām ityādi samāśyasya payonidhisamāgamam
buddhavarmasakhitvaṃ ca tasyai kathitavān asau ||

kasyeyaṃ kundamāleti tām apṛcchad yataḥ pitā
prasiddhā tasya nāmnāpi sā tataḥ kundamālikā ||

buddhavarmāpi papraccha nirālāpāṃ kuṭumbinīm
tasmin garbhe tavotpannaṃ yat tan naḥ kathyatām iti ||

atha vāmanam ekākṣaṃ rūkṣaṃ tundiladanturam
lambauṣṭhaṃ bhugnapṛṣṭhaṃ ca sā taṃ putraṃ samarpayat ||

so 'bravīt kiṃ vṛthaivāyaṃ dhṛtaḥ kurubhakas tvayā
kasmād īkṣaṇikāṃ pṛṣṭvā garbha eva na pātitaḥ ||

yaḥ sa sāgaradattena saha saṃbandhakaḥ kṛtaḥ
vikṛtākṛtinānena sa pretena nirākṛtaḥ ||

saṃdiśed yadi nāmāsāv ahaṃ duhitṛvān iti
tadā kiṃ pratisaṃdeśyaṃ mayāhaṃ putravān iti ||

bhāryāṃ cāvocad āgacched dūto mālavakād yadi
enaṃ kurubhakaṃ tasmai na kaścit kathayed iti ||

ayaṃ kurubhakaḥ kasmād iti yat taṃ pitābravīt
vyāharanti sma taṃ paurās tataḥ kurubhakākhyayā ||

athātīte kvacit kāle buddhivarmā rahaḥ sthitaḥ
lekhaṃ sāgaradattena prasthāpitam avācayat ||

sv asti rājagṛhe pūjyaṃ buddhavarmāṇam ūrjitam
ujjayanyāḥ pariṣvajya vijñāpayati sāgaraḥ ||

sakhyās te duhitā jātā śreyolakṣaṇabhūṣaṇā
rūpeṇa sadṛśī yasyāḥ pramadā na bhaviṣyati ||

tavāpi yadi bhāryāyāḥ putro jātaḥ śivaṃ tataḥ
kanyā ced vāmaśīlena devena muṣitā vayam ||

nirnimittāpi hi prītir yā na saṃbandhabṛṃhitā
śrīr utsāhasanātheva prayāti sthiratām iti ||

tataḥ satkṛtya taṃ dūtam apṛcchad gṛhiṇīṃ vaṇik
tasminn evaṃ gate kārye brūhi kiṃ kriyatām iti ||

tayoktaṃ dvyaṅgulaprajñā jānīyur vā striyaḥ kiyat
kiṃ tu pṛṣṭeti vakṣyāmi pṛṣṭadhṛṣṭā hi mādṛśī ||

satyānṛtaṃ vaṇikvṛttaṃ parityājyaṃ na vāṇijaiḥ
sahajaṃ hi tyajan vṛttaṃ durvṛtta iti nindyate ||

putras tāvat tavotpannas tatra kānṛtavāditā
ye punas tasya doṣās tān mithyā bhaṇa guṇā iti ||

ākhyāyante hi sarvārthāḥ kṛtrimair eva nāmabhiḥ
āhur madhurakaṃ kecit taṃ tādṛṅmārakaṃ viṣam ||

kārye hi guruṇi prāpte mithyā satyam apīṣyate
aśvatthāmā hato drauṇir ity ūce kiṃ na pāṇḍavaḥ ||

dhanagardhaparādhīnāḥ kālahuṃkāradāruṇe
krīḍākamalinīṃ yānti tvadvidhāḥ kṣārasāgare ||

sāṃyātrikapates tasya duhitā bhavato gṛhe
na vināmbhodhisāreṇa praveṣṭā dhanarāśinā ||

tasmān mā smāvamanyadhvam adhanyair durlabhāṃ śriyam
kṛcchrāyāsaśataprāpyāṃ na kṛcchrādhigatām iti ||

ityādivacanaṃ tasyāḥ sūktam ity abhinandya saḥ
dadau sāgaradattāya saṃdeśaṃ dūtasaṃnidhau ||

vaktavyaḥ suhṛd asmākam asmākam api dārakaḥ
utpannas tādṛśo yasya kathitā katham ākṛtiḥ ||

atha vā ye guṇāḥ ke 'pi tasya śārīramānasāḥ
svayam evāsi tān dṛṣṭā kiṃ nas taiḥ kathitair iti ||

ityādi bahu saṃkīrṇam asau saṃdiśya sādaram
dūtaṃ prasthāpayām āsa sapātheyapradeśanam ||

evam aṣṭāv atikrāntāḥ samā dūtasamāgamaiḥ
atha dūtaḥ sphuṭālāpo buddhavarmāṇam uktavān ||

ahaṃ sāgaradattena sakalatreṇa bhāṣitaḥ
jāmātaram anālokya mā smāgacchad bhavān iti ||

tan mām ujjayanīṃ yūyaṃ yadi gacchantam icchatha
taṃ me dārakam ākhyāta tadīyāṃś ca guṇān iti ||

tena tu kṣaṇam utprekṣya samagrasmṛtinoditam
āste mātulaśāle 'sau tāmraliptyāṃ paṭhann iti ||

anenāpi prapañcena catuṣpañca samā yayuḥ
atha tricaturāḥ prāpur dūtāś caturabhāṣiṇaḥ ||

te cādṛtam anādṛtya buddhavarmāṇam abruvan
āha saṃbandhinī yat tvāṃ sadāraṃ tan niśāmyatām ||

amī saṃvatsarā yātās trayodaśacaturdaśāḥ
adyāpi ca na paśyāmo vayaṃ jāmātur ākṛtim ||

dṛṣṭasya kila paṇyasya bhavataḥ krayavikrayau
iti lokapravādo 'yaṃ bhavatāpi na kiṃ śrutaḥ ||

tvaṃ yac cāttha paṭhann āste tāmraliptyām asāv iti
idam apy atidurbaddhaṃ savyājam iva vācakam ||

yeṣāṃ karma ca vṛttiś ca vihite pāṭhapāṭhane
teṣām api paricchinnaḥ pāṭhakālaḥ kiyān api ||

tvadīyena tu putreṇa tyaktasarvānyakarmaṇā
paṭhatā sakalaṃ janma neyam ity asamañjasam ||

tasmāt krīḍām imāṃ tyaktvā yamahāsavibhīṣaṇām
atra vā tāmraliptyāṃ vā dārako darśyatām iti ||

iti yāvad asau tāvat pūjyair viśramyatām iti
tān uktvā gṛhiṇīm ūce buddhavarmā sasaṃbhramaḥ ||

anutprekṣyaiva mandena doṣam āgāminaṃ mayā
dūrāśāgrastacittena pramadāvacanaṃ kṛtam ||

tvatputrasya hi ye doṣāḥ kāṇadanturatādayaḥ
kālenaitāvatā teṣāṃ katamaḥ prakṣayaṃ gataḥ ||

vardhamāṇe śarīre hi nijā doṣāḥ śarīriṇām
sutarām upacīyante śarīrāvayavā iva ||

tasmād darśaya dūtebhyaḥ putraṃ haragaṇākṛtim
atha vā paṇḍitenaivam upāyaś cintyatām iti ||

tayā coktaṃ mayopāyaḥ kīdṛśo 'py atra cintitaḥ
yady asau rocate tubhyaṃ tataḥ prastūyatām iti ||

ucyatām iti tenoktā karṇe kim api sābravīt
so 'pi śobhanam ity uktvā tam upāyaṃ prayuktavān ||

vivikte brāhmaṇaṃ mitraṃ tatpratigrahajīvinam
priyālāpaśataprītam ayācata sadīnataḥ ||

śvetakākaprasiddhasya mama putrasya ye guṇāḥ
ākāraś ca prakāraś ca yādṛk kiṃ tasya kathyate ||

yac ca sāgaradattena mayā ca paribhāṣitam
buddhaṃ tad bhavataḥ sarvaṃ sahadūtasamāgamam ||

tena nas tena sauhārdaṃ suhṛdā sthiratāṃ naya
atha vā svārtha evāyaṃ tava dhiṅ māṃ mudhākulam ||

ya eṣa bhavataḥ putro yajñaguptaḥ surūpavān
śrutismṛtyāditattvajñaḥ kalāsu ca viśāradaḥ ||

eṣa sāgaradattasya tanayām upayacchatām
tādṛśīm eva cānīya matputrāya prayacchatu ||

yac ca ratnasuvarṇādi lapsyate draviṇaṃ tataḥ
tasyāṃśas tava bhāvīti lajjate kathayānayā ||

evamādi sa tenoktaḥ sotsāhaṃ svārthatṛṣṇayā
abravīt tvadvidheyaiḥ kiṃ madvidhaiḥ prārthitair iti ||

yajñaguptam athāhūya saṃnidhau buddhavarmaṇaḥ
pitā śrāvitavān etaṃ vṛttāntaṃ pūrvamantritam ||

tenoktaṃ guruvākyāni yuktimantītarāṇi vā
śiśubhir na vicāryāṇi tasmād evaṃ bhavatv iti ||

tataḥ katicid āsitvā divasān buddhavarmaṇā
yajñaguptaḥ svalaṃkāraḥ saṃbandhibhyaḥ pradarśitaḥ ||

abravīc cāyam āyātas tāmraliptyāḥ sa dārakaḥ
ākāraś ca guṇāś cāsya dṛśyantāṃ yādṛśā iti ||

tatas tair vismitair uktam anindyā kundamālikā
saha bālavasantena yad anena sameṣyati ||

guṇānāṃ tv etadīyānām anveṣaṇam anarthakam
dṛśyate nirguṇānāṃ hi nedṛśākāradhīratā ||

kiṃ tu nāmāsya duḥśliṣṭam ayaṃ kurubhakaḥ kila
na hi kubjapalāśākhyā pārijātasya yujyate ||

atha vā duḥśravaṃ nāma śrūyate mahatām api
kledur ity ucyate candro mātariśveti mārutaḥ ||

na cāpi guṇavad vācya vācakaṃ paribhūyate
āśrayasya hi daurbalyād āśritaḥ paribhūyate ||

sarvathā sārthavāhasya prasūtādya kuṭumbinī
yuvayor adya sauhārdaṃ gataṃ kūṭasthanityatām ||

tasmād āśutaraṃ gatvā tyaktanidrāśanādikām
vardhayāmo vayaṃ diṣṭyā sārthavāhakuṭumbinīm ||

bhavadbhir api puṇyāhe varayātrā pravartyatām
na hīdānīṃ vivāhasya kaścid asti vighātakaḥ ||

ity uktvā teṣu yāteṣu sāravatprābhṛteṣu saḥ
yajñaguptaṃ varīkṛtya varayātrāṃ vyasarjayat ||

yo 'sau kurubhakas taṃ ca yajñaguptaṃ cakāra saḥ
saṃjñayā yajñaguptaṃ tu varaṃ kurubhakaṃ vaṇik ||

kalpitabrāhmaṇākalpas tulahemāṅgulīyakaḥ
śreṣṭhiputro 'pi jāmātur āsīt tatra vayasyakaḥ ||

varayātrā cirāt prāpad avantinagarīṃ tataḥ
utkāntikāntavṛttāntāṃ yakṣasenālakām iva ||

siprātaṭe niviṣṭaṃ ca janyāvāsakam āvasat
vasantopahṛtaśrīka purodyānamanoharam ||

tṛṇīkṛtamahākālās tad ahaḥ sakutūhalāḥ
atṛptadṛṣṭayo 'paśyan varaṃ pauraparaṃparāḥ ||

sa cojjayanakair dhūrtair vaṅkavācakapaṇḍitaiḥ
veṇuvīṇāpravīṇaiś ca kāṃcid velām ayāpayat ||

athāsau syālakenoktaḥ kalpitāhārabhūṣiṇā
sajjaṃ vaḥ pānam annaṃ ca kim ādhve bhujyatām iti ||

sa cānekāsanām ekām ālokya manubhūmikām
kena kenātra bhoktavyam iti syālakam uktavān ||

tenoktaṃ jātarūpāṅgaṃ tuṅgavidrumapādakam
yūyaṃ madhyamam adhyādhvam āsanaṃ paṭuvāsanam ||

ye caite dattavetrāṅge yuṣmān ubhayataḥ same
ete jyeṣṭhakaniṣṭhau te syālakāv adhitiṣṭhataḥ ||

pārśvayor ubhayor dīrghā yā cāsanaparaṃparā
tavāsyām upaveṣṭavyaṃ śeṣayā syālamālayā ||

varas tu kṣaṇam avyūha syālam etad abhāṣata
asmābhiḥ saha yuṣmābhir na kāryaṃ pānabhojanam ||

gotrācāro 'yam asmākaṃ tāvat pānaṃ na sevyate
bhujyate vāparaiḥ sārdhaṃ yāvan na pariṇīyate ||

pariṇīya nivṛttena labdhājñena satā pituḥ
kāryam etan na vā kāryaṃ vinādeśād guror iti ||

evaṃ nāmety anujñātaḥ śvaśureṇa varaḥ pṛthak
durmanāyitasaṃbandhī pūtam āhāram āharat ||

yāte yāme ca yāminyā garjadvāditramaṇḍalaḥ
gṛhaṃ sāgaradattasya pariṇetum agād asau ||

tatrālambitavān vadhvāḥ sphuraccāmīkaraṃ karam
smaran guruvaco dhīryān nirvikārakaro varaḥ ||

sa cātrāgniṃ parikramya caṇḍaśūlākulaḥ kila
pāṇibhyām udaraṃ dhṛtvā mumoha ca papāta ca ||

praśāntocchvāsaniḥśvāse tasmin saṃmīlitekṣaṇe
mūkitoddāmadhūryeṇa kranditena vijṛmbhitam ||

śvaśrūr jāmātaraṃ dṛṣṭvā tāḍitoraḥśirās tataḥ
uccair bhartṛsamāvasthām ākrośat kundamālikām ||

hā hatāsi vinaṣṭāsi dhik tvāṃ pracchannarākṣasīm
jitapradyumnarūpo 'yaṃ patir utsādito yayā ||

tvam eva na mṛtā kasmād ahaṃ vā duḥkhabhāginī
yayā tvaṃ sakalaṃ janma draṣṭavyāmṛtayā mṛtā ||

kathaṃ jīvati sā yā strī bālaiva mṛtabhartṛkā
dūrāntaragariṣṭho hi nārīṇāṃ jīvitāt patiḥ ||

yā ca mātā sutām iṣṭāṃ cārutāśīlaśālinīm
śaktā vidhavikāṃ draṣṭuṃ jyeṣṭhā kālasya sā svasā ||

ityādi vilapanty eva sā ca niśceṣṭanābhavat
hṛdayodarasaṃdhiś ca jāmātuḥ spanditaḥ śanaiḥ ||

tataḥ paurasamūhasya jāmātari tathāvidhe
harṣahāsāṭṭahāsānām āsīn nāntaram ambare ||

śanakaiś ca sa niḥśvasya jihmasphuritapakṣmaṇī
udamīlayad ātāmre locane gurutārake ||

tataḥ sāgaradattena kṛtas tādṛṅ mahotsavaḥ
vṛddhatālabdhaputreṇa yo nṛpeṇāpi duṣkaraḥ ||

kim etad iti pṛṣṭaś ca sa vaidyaiḥ pratyuvāca tān
āmāśayagataṃ śūlaṃ bādhate guru mām iti ||

atha vāsagṛhasthasya vaidyā jāmātur ādṛtāḥ
śūlasyāmanidānasya kṛtavantaś cikitsitam ||

śūlair āyāsyamānasya labdhanidrasya cāntare
tasya jāgradvadhūkasya katham apy agaman niśā ||

nāgarātiviṣāmustā kvathapānāvatarpitaḥ
asnehālpatarāhāraḥ so 'bhavat pratyahaḥ kṛśaḥ ||

svayaṃ bheṣajapeṣādi vyāpṛtā kundamālikā
vismṛteva vadhūlajjāṃ bhartṛmāndyabhayāturā ||

tataḥ patim upāsīnāṃ sa kubjaḥ kundamālikām
aṅgeṣu bhayasannāṅgīṃ kurvan kelīṃ kilāspṛśat ||

abravīc ca vimuñcainaṃ kirāṭam apaṭuṃ viṭam
devatāgurubhir dattaṃ kāntaṃ toṣaya mām iti ||

athotthāya tataḥ sthānād bhartṛśayyātiraskṛtā
keyaṃ kelir anāryeti vadhūr bhartāram abravīt ||

sa tāṃ sasmitam āha sma mā sma grāmeyikā bhava
kā hi nāgarikaṃmanyā hāsyāt naṭabaṭos traset ||

dhaninām īdṛśāḥ kṣudrāḥ prāyo vācālatāphalāḥ
na hi mūkaṃ śukaṃ kaścic ciraṃ dharati pañjare ||

tasmāt krīḍanakād asmād abaddhabhāṣamāṇakāt
hasataḥ spṛśataś cāṅgaṃ bhīru mā vitrasīr iti ||

tena sā bodhitāpy evaṃ sadācārakulodbhavā
caṇḍābhir ghaṭadāsībhis taṃ bhuktaṃ nirabhartsayat ||

āsīc ca yajñaguptasya yāvad evaiṣa mūḍhakaḥ
rahasyaṃ na bhinatty etat tāvan nyāyyam ito gatam ||

taṃ kadācid abhāṣanta bhiṣajo niṣphalakriyāḥ
pānāhāravihāreṣu kim icchati bhavān iti ||

tataḥ kṣāmatarālāpas tān avocac cirād asau
pitarau draṣṭum icchāmi priyaputrau priyāv iti ||

atha sāgaradattāya vaidyair evaṃ niveditam
evaṃ vadati jāmātā tac ca pratividhīyatām ||

yad yad vaidyena kartavyam āmāśayacikitsitam
kṛtam apy akṛtaṃ tat tad etasmiñ jātam āture ||

svadeśāya tu yāto 'yaṃ bhaved api nirāmayaḥ
jagatprasiddhisiddhaṃ hi suhṛddarśanam auṣadham ||

dhātrīpradhānaparivāracamūsanāthām ambhodhisāradhanahāramahoṣṭrayūthām
śyāmāṃ niśām iva kṛśena tuṣārabhāsā prāsthāpayat saha vareṇa vaṇiktanūjām ||

prayāṇakaiś ca yāvadbhir agād rājagṛhaṃ varaḥ
śreṣṭhī ca dviguṇān prītān prāhiṇot paricārakān ||

anyajāmātṛvārttābhyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ prayāṇakāt
nivartitavyaṃ yuṣmābhir iti cāsāv uvāca tān ||

prathamād vāsakād yau ca nivṛttau paricārakau
śreṣṭhine kathitaṃ tābhyāṃ varaḥ svastho manāg iti ||

yathā yathā ca yāti sma vāsakān uttarottarān
śanakaiḥ śanakair māndyam atyajat sa tathā tathā ||

anyāt tu vāsakād anyau nivṛttaparicārakau
varaṃ sāgaradattāya hṛṣṭapuṣṭāṅgam ākhyatām ||

athāsāv iti harṣāndhas tyaktapātraparīkṣaṇaḥ
ācaturvedacaṇḍālaṃ vitatāra nidhīn api ||

kṛtrimas tu varaḥ prātas tyaktajāmātṛḍambaraḥ
gṛhītabrāhmaṇākalpaḥ prasthitaḥ padagaḥ pathi ||

vaiṣeṇāgantunā muktaḥ sa reje nijayā śriyā
sendracāpataḍiddāmnā ghaneneva niśākaraḥ ||

varapravahaṇaṃ tac ca kundamālikayāsthitam
āruroha varākāraḥ prītaḥ kurubhakaḥ khalaḥ ||

taṃ dṛṣṭvā vikṛtākāraṃ jitaśaṃkarakiṃkaram
pravidhūya vadhūr aṅgaṃ locane samamīlayat ||

vadhūvaram atha draṣṭuṃ sakalā sakutūhalā
niragāt tyaktakartavyā javanā janatā purāt ||

tau ca durbaddhasambandhau muktālohaguḍāv iva
dṛṣṭvā dhutakaraiḥ paurair adhikṣiptaḥ prajāpatiḥ ||

kāmacāreṇa kāmo 'pi tāvan naiva praśasyate
kiṃ punar yaḥ sadācāraḥ sargahetur bhavādṛśaḥ ||

sarvathā vāmaśīlānāṃ tvam eva parameśvaraḥ
yenaitāv apsaraḥpretau duryojyau yojitāv iti ||

buddhavarmāpi niryāya sarvaśreṇipuraḥsaraḥ
vadhūm abhyanayat kāntyā jitarājagṛhaṃ gṛham ||

aṅkasthavadhukas tatra sa cāvocat kuṭumbinīm
iyam evāstu te putras tanayā ca vadhūr iti ||

manyamāneṣu māneṣu vandamāneṣu bandiṣu
naṭādiṣu ca nṛtyatsu sārkaṃ tad agamad dinam ||

atha cakṣurmanaḥkāntam āvāsaṃ kundamālikā
yajñaguptavayasyena kubjakena sahāviśat ||

tatra śayyāsamīpastham āsthitā citram āsanam
vadhūr varavayasyo 'pi tadanantaram unnatam ||

cintayantas tataḥ tatra sarve mohāndhamānasāḥ
amūlāgrāṇi pattrāṇi lilikhur namitānanāḥ ||

asminn acintayat kaṣṭe vṛttānte kundamālikā
api nāmaiṣa māṃ muktvā brāhmaṇo na vrajed iti ||

āsīt kurubhakasyāpi vivikte rantum icchataḥ
api nāmaiṣa niryāyād bahir vāsagṛhād iti ||

yajñaguptas tayor buddhvā tat kālocitam iṅgitam
gamanaṃ cātmanaḥ śreyas tato nirgantum aihata ||

sā tam ucchalitaṃ dṛṣṭvā saviṣādam abhāṣata
dārān āpadgatān muktvā prasthitaḥ kva bhavān iti ||

tenoktaṃ yasya dārās tvaṃ vidhātrā parikalpitā
āpannāsmīti mā vocas tiṣṭhantī tasya saṃnidhau ||

tat samālabhatām eṣa tvadāliṅganacumbanam
vayaṃ tu kharadharmāṇo bhāramātrasya bhāginaḥ ||

ittham uktvā sa cānyābhiḥ preṣyābhiḥ saha niryayau
anicchām aicchad ākraṣṭuṃ grāmyaḥ kurubhakaś ca tām ||

tatas tāratarārāvaiḥ śroṇīcaraṇabhūṣaṇaiḥ
vyāharantīva taṃ vipraṃ nirjagāma javena sā ||

mattapramattapaure ca nṛtyadbhṛtyanirantare
yajñaguptas tayā naiva dṛṣṭas tatra gṛhāṅgaṇe ||

eṣa yāty eṣa yātīti sādṛśyabhrāntivañcitā
yaṃ kaṃcid api sā yāntam anvayāsīt tadāśayā ||

rabhasena ca niryāya rathyāpatham avātarat
hiṇḍīvāditrabhītā ca kumbhakārakuṭīgamāt ||

tatra kāpālikaṃ dṛṣṭvā suṣuptaṃ madamūrchayā
suśliṣṭā hanta rakṣeyam ity adhyavasitaṃ tayā ||

athābharaṇam unmucya mahāsāraṃ śarīrataḥ
abhyastavaṇigācārā babandha dṛḍham ambare ||

khaṭvāṅgādikam ādāya kāpālikaparicchadam
ghūrṇamānā madād grāmaṃ bāhyaṃ niragamat purāt ||

tatra ca brāhmaṇī kācit tayā śvetaśiroruhā
svagṛhālindakāsīnā dṛṣṭā karpāsakarttrikā ||

ekākiny eva sā daivaṃ ninditvā karuṇasvanā
dhik kṣudraṃ buddhavarmāṇam iti sakrodham abravīt ||

tām apṛcchad asāv ārye nirvyājaguṇaśālinaḥ
sādhoḥ kiṃ duṣkṛtaṃ tasya nindyate yad asāv iti ||

tayoktam atimugdho vā dhūrto vā bhagavann asi
tadīyaṃ duṣkṛtaṃ yena prakāśam api na śrutam ||

atha vā śroṣyati bhavān anyatas tat suduḥśravam
mādṛśī tu na śaktaiva vaktuṃ prakṛtikātarā ||

yāvac cedam asāv āha tāvad uccais tarāṃ pure
ḍiṇḍimadhvanisaṃbhinnā paribabhrāma ghoṣaṇā ||

aho rājasamādeśo yo vadhūṃ buddhavarmaṇaḥ
nāgaraḥ kaścid ācaṣṭe sa dāridryeṇa mucyate ||

yaḥ punaḥ svagṛhe mohāt pracchādayati taṃ nṛpaḥ
pāṭayaty adhanaṃ kṛtvā dāruṇaiḥ krakacair iti ||

athedaṃ brāhmaṇī śrutvā netrāmbuplāvitānanā
paritoṣaparādhīnā jahāsa ca ruroda ca ||

abravīc ca kim āścaryaṃ yad ujjayaniko janaḥ
nātisaṃdhīyate dhūrtair mūladevasamair iti ||

sādhu sādhu mahāprājñe sujāte kundamālike
yayā sakubjakaḥ pāpo buddhavarmātisaṃdhitaḥ ||

yathā rājagṛhaṃ putri tvayedaṃ sukham āsitam
yajñaguptena saṃgamya tvayāpi sthīyatāṃ tathā ||

ityādi bruvatīṃ śrutvā cintayām āsa tām asau
niṣkāraṇajanany eṣā gopāyiṣyati mām iti ||

śanaiś cākathayat tasyai vṛttaṃ vṛttāntam ātmanaḥ
gāḍham āliṅgya sā caināṃ prītā prāveśayad gṛham ||

avatārya ca tatrāsyās tāṃ kāpālikataṇḍikām
tadbhāraparikhinnāni gātrāṇi paryavāhayat ||

abhyajya snapayitvā ca sukhoṣṇaiḥ salilair asau
sthūlaceladalāstīrṇe śayane samaveśayat ||

paridhāya ca tām eva bībhatsām asthiśṛṅkhalām
bhrāmyatsaṃbhrāntapauraṃ tat sā prātaḥ prāviśat puram ||

kiṃnimittam ayaṃ lokaḥ saṃcaraty ākulākulaḥ
iti pṛṣṭavatī kaṃcid asau puranivāsinam ||

tenoktam iha ca sthāne śreṣṭhino buddhavarmaṇaḥ
putraḥ kurubhako nāma svanāmavikṛtākṛtiḥ ||

tasmai cānyena ṣaṇḍhena pariṇīya dvijanmanā
śailūṣeṇeva lubdhena svabhāryā pratipāditā ||

sā taṃ kurubhakaṃ tyaktvā mārgayantī ca taṃ dvijam
pradoṣe kvāpy apakrāntā lokas tenāyam ākulaḥ ||

tatas tatas tayā śrutvā sāntaḥsmitamudāhṛtam
bhadra ṣaṇḍhasya tasyāśu gṛhaṃ nayata mām iti ||

tatas tanmadhurālāpa raktapaurapuraḥsarā
yajñaguptagṛhaṃ prāpad brahmanirghoṣabhūṣaṇam ||

tatra cāgnigṛhadvāri vyākhyānakaraṇākulam
sāntevāsinam āsīnaṃ yajñaguptaṃ dadarśa sā ||

tato nidhāya khaṭvāṅgaṃ racitasvastikāsanā
ko 'yaṃ vyākhyāyate grantha ity apṛcchat samatsarā ||

so 'bravīd bhagavann eṣā mānavī dharmasaṃhitā
etasyāṃ cāturāśramyaṃ cāturvarṇyaṃ ca varṇyate ||

tayoktaṃ kim alīkena na hīyaṃ dharmasaṃhitā
lokāyatam idaṃ manye nirmaryādajanapriyam ||

kva dharmasaṃhitā kvedam adharmacaritaṃ tava
na hi vaidyaḥ svaśāstrajñaḥ kuṣṭhī māṃsaṃ niṣevate ||

vyācakhyānena vipreṇa mānavīṃ dharmasaṃhitām
vyatikrāntasavarṇena pariṇītā varā tvayā ||

sā cākhaṇḍaśarīreṇa surūpeṇa kalāvidā
yūnā ca kāṇakuṇṭhāya matkuṇāya kilārpitā ||

tan māheśvara pṛcchāmi kim artham idam īdṛśam
tvayā kṛtam akartavyaṃ yuktaṃ cet kathyatām iti ||

so 'bravīd bhagavan yuktam ayuktaṃ vā bhavatv idam
vidheyair avikāryārthād guruvākyād anuṣṭhitam ||

tathā hi jāmadagnyena durlaṅghyād vacanāt pituḥ
mātuḥ kṛttaṃ śiras tatra kim āha bhagavān iti ||

tayoktaṃ divyavṛttāntā nādivyasya nidarśanam
na hi rudreṇa pīteti pibanti brāhmaṇāḥ surām ||

na ca prājñena kartavyaṃ sarvam eva guror vacaḥ
guruḥ kiṃ nāma na brūyād duḥkhakrodhādibādhitaḥ ||

tīvraśūlāturaśirāḥ putraṃ brūyāt pitā yadi
śiro me chinddhi putreti kiṃ kāryaṃ tena tat tathā ||

yac ca mātuḥ śiraḥ kṛttaṃ rāmeṇa vacanāt pituḥ
tat tasyaiva prabhāvena sadyaḥ saṃghaṭitaṃ punaḥ ||

tvayā tu guruvākyena kṛtākartavyakarmaṇā
divyaprabhāvahīnena tat kathaṃ kāryam anyathā ||

idānīm api tām eva bhavān vineṣyati priyām
guruvākyaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ yad gataṃ gatam eva tat ||

tasyām ityuktavākyāyām asāv āsīn niruttaraḥ
vādivācye hi nirdoṣe kiṃ vācyaṃ prativādinaḥ ||

evaṃ ca ciram āsitvā nabhomadhyagate ravau
bhikṣāvelāpadeśena tam āmantyoccacāla sā ||

tena coktā svam evedam ṛddhimac ca gṛhaṃ tava
tenātraiva sadāhāraṃ karotu bhagavān iti ||

tatas tayā vihasyoktaṃ nāstikasya bhavādṛśaḥ
asaṃbhojyam abhojyatvād annaṃ kāpālikair api ||

kṛtvāpi tu mahat pāpaṃ paścāt tāpaṃ karoti yaḥ
punaḥsaṃvaraṇaṃ cāsau yāti bhojyānnatām iti ||

evamādi tam uktvāsau gatvā ca brāhmaṇīgṛham
apanīya ca taṃ veṣam ācaran majjanādikam ||

taṃ ca kāpālikaṃ kalpaṃ sāyam ādāya sā punaḥ
yajñaguptagṛhaṃ gatvā dinaśe.am ayāpayat ||

annakālaṃ ca rātriṃ ca nayantī brāhmaṇīgṛhe
śeṣaṃ ca yajñaguptasya sānayad divasān bahūn ||

kadācic cābhavat tasyās tṛṣṇāvaśagacetasā
akāryam idam etena kṛtaṃ karma dvijanmanā ||

tena śakyo mayānetum ayaṃ darśitatṛṣṇayā
kārye hi sulabhopāye na muhyanti sumedhasaḥ ||

atha muktālatām ekām aruṇāṃ taralāṃśubhiḥ
asau vikrāpayām āsa tayā brāhmaṇavṛddhayā ||

hemarūpyaṃ ca tanmūlyam āhatānāhataṃ śuci
tāmrakumbhayuganyastaṃ sīmānte nihitaṃ tayā ||

atha dhātukriyāvāda nidhivādāśrayair asau
ālāpaiś ciram āsitvā yajñaguptam abhāṣata ||

ekarātraṃ vased grāme pañcarātraṃ muniḥ pure
iti pravrajitācāram etaṃ veda bhavān iti ||

etāvantam ahaṃ kālaṃ vatsa rājagṛhe sthitaḥ
tyaktapravrajitācāras tad abhavat prītivañcitaḥ ||

gṛhiṇo 'pi hi sīdanti snehaśṛṅkhalayantritāḥ
viraktāḥ svaśarīre 'pi niḥsaṅgāḥ kiṃ mumukṣavaḥ ||

tena vārāṇasīṃ gantum aham icchāmi saṃprati
tīrthadarśanatantrā hi somasiddhāntavādinaḥ ||

anyac cāhaṃ vijānāmi dāridryavyādhivaidyakam
mahākālamataṃ nāma nidhānotpāṭanāgamam ||

mayā ca dhyānakhinnena vanānte parisarpatā
ujjvalair lakṣitaś cihnaiḥ kenāpi nihito nidhiḥ ||

yadi cāsti mayi prītis tataḥ svīkriyatām asau
saphalāḥ khalu saṃparkāḥ sādhubhis tvādṛśair iti ||

yajñaguptas tam utkhāya nidhiṃ tatsahitas tataḥ
sadhīrāptataracchāttraḥ pracchannaṃ gṛham ānayat ||

tatra pitre nidhānaṃ tat prītaḥ kathitavān asau
mahākālamatajñātvaṃ tasya kāpālikasya ca ||

tam uvāca pitā putraṃ tyaktvā vedān anarthakān
mahābhiks.or mahājñānaṃ mahākālamataṃ paṭha ||

divyaṃ cakṣur idaṃ tāta mahākālamataṃ matam
nidhigarbhāṃ naro yena chidrāṃ paśyati medinīm ||

mahāpāśupatas tasmān mahākāla iva tvayā
mahākālamatasyārthe yatnād ārādhyatām iti ||

iti protsāhitas tena mahākālamatārthinā
yajñagupto bravīti sma prasthitāṃ kundamālikām ||

aham apy anugacchāmi bhavantaṃ tīrtham asthiram
dṛṣṭādṛṣṭamahāśreyaḥ kāraṇaṃ mādṛśām iti ||

tayā tu vāryamāṇo 'pi vācā mandaprayatnayā
mahākālamataprepsur asau naiva nivṛttavān ||

atha vārāṇasīṃ gatvā yajñaguptāya sā dadau
ratnaṃ nātimahāmūlyam iti cainam abhāṣata ||

asya ratnasya mūlyena yathāsukham ihāsyatām
na tu tāruṇyamūḍhena saṃbhāṣyā gaṇikā tvayā ||

tvādṛṅ navadaśaprāyaḥ śrotriyaḥ sakutūhalaḥ
veśyāvaśyaḥ svadārāṇāṃ yāty avaśyam avaśyatām ||

gaṇikāḍākinībhiś ca pītasarvāṅgalohitaḥ
yaj jīvati tad āścaryaṃ kva dharmaḥ kva yaśaḥsukhe ||

ityādim ādeśam asau tadīyaṃ tathety anujñāya tathā cakāra
ārādhyavākyāni hi bhūtikāmāḥ sevāvidhijñā na vikalpayanti ||

caturaḥ pañca vā māsān vārāṇasyāṃ vihṛtya tau
naimiṣaṃ jagmatus tasmād gaṅgādvāraṃ tataḥ kurūn ||

kurubhyaḥ puṣkaraṃ tatra gamayitvā ghanāgamam
kārttikānte mahāpuṇyaṃ dṛṣṭavantau mahālayam ||

yajñaguptam athāvocad ekadā kundamālikā
bahudraviṇam utpādya dadāmi bhavate nidhim ||

tam ādāya gṛhān gaccha dṛṣṭādṛṣṭārthasādhanam
trivargeṇa hi yujyante gṛhasthā gṛhamedhinaḥ ||

aśrutaśrutayo mūḍhā raṇḍā nirvasavo 'pi vā
bhavanti khalu dharmārthaṃ tīrthayātrāparāyaṇāḥ ||

aham apy adhunā gacchāmy avantinagarīṃ prati
sā hi kāpālikālīnā gaṇikānām ivākaraḥ ||

mahāpāśupatās tatra niśātaśitapaṭṭiśāḥ
yātrāyāṃ kila yudhyante yuddhamātraprayojanāḥ ||

tatra kāpālikaḥ kaścin nihanyād api māṃ balī
kākatālīyamokṣā hi śastrapañjaracāriṇaḥ ||

ujjayanyāṃ ca yat pāpaṃ duṣkṛtaṃ kṛtavān asi
svargavad brahmaghātena tena sā durgamā tvayā ||

tenāyāsaphalaṃ tatra viśaṅke gamanaṃ tava
prāvṛtya ca tataḥ paśya sanidhiḥ pitarāv iti ||

āsīc cāsya prasannau me pādāv asya mahātmanaḥ
hanta saṃprati saṃprāptaṃ mahākālamataṃ mayā ||

loko hi prāṇasaṃdehe prāṇadhāraṇakāraṇam
sarvam apy ujjhati sphītaṃ kim u grantham anarthakam ||

ciram ārādhitaś cāyaṃ nirapekṣaḥ svajīvite
mahākālamataṃ tan me kathaṃ nāma na dāsyati ||

yaṃ ca doṣam ahaṃ tatra kṛtavān guruśāsanāt
tasya pracchādanopāyo yat kiṃcid iva tucchakaḥ ||

māṃ devakulakoṇeṣu līnaṃ kālapaṭaccaram
paruṣākulakeśaṃ ca na kaścil lakṣayaiṣyati ||

yuktam ityādi nirdhārya so 'bravīt kundamālikām
kiṃ cāntevāsināṃ yuktaṃ moktum ācāryam āpadi ||

yā gatir bhavataḥ saiva mamāpi sahacāriṇaḥ
na hi gacchati pūrṇendau kalaṅko 'sya na gacchati ||

ityādi vadato valgu jātasaṃmadamānasā
anujñātavatī tasya gamanaṃ kundamālikā ||

athāvantipurīṃ gatvā yajñaguptam uvāca sā
iha bhadravaṭe bhadra vinayasva pathiśramam ||

āgacchāmi nidhiṃ dṛṣṭvā nihitaṃ kenacit kvacit
yāvat tāvat tvayotkaṇṭhā na kāryā mām apaśyatā ||

ujjayanyāṃ nidhānāni durlabhāni yatas tataḥ
āśaṅke ciram ātmānaṃ paribhrāntam itas tataḥ ||

āyuṣmantaḥ prajāvanto apitṛvanto 'pi vā samāḥ
na hy aujjayanakāḥ paurāḥ sthirān nidadhate nidhīn ||

evamādi tam uktvāsau gatvā siprāsarittaṭam
muktvā kāpālikākalpam amalām akarot tanum ||

kundaśubhraparīdhānā śaṅkhasphaṭikamaṇḍanā
śaraddyaur iva sābhāsīj jyotsnātārākulākulā ||

bhinnavarṇāṃ ca bhindantī stanābhyāṃ kaṇṭhakaṇṭhikām
jālaśikyasthitālābūḥ sā pratasthe sapiṇḍikā ||

tataḥ kāpālikā mattāḥ pibanto baddhamaṇḍalāḥ
vyāharanti sma tām uccaiḥ kuñcitāṅgulipāṇayaḥ ||

ehy ehi taralāpāṅgi yas te kāpālikaḥ priyaḥ
tena sārdhaṃ yathāśraddhaṃ pānam āsevyatām iti ||

tatas tatrāpi sā tebhyaḥ prakṛtyā pratibhāvatī
tān atidrutayā gatyā jagāma ca jagāda ca ||

paśyantīṃ ca ramaṇīyāṃ spṛśyamānāṃ ca bhīṣaṇām
alaṃ bhagavatāṃ dṛṣṭvā māṃ dṛṣṭiviṣakanyakām ||

patir mama hi gandharvaḥ krūratājitarākṣasaḥ
īrṣyāvān apramattaś ca sadā rakṣati mām asau ||

tena mām abhiyuñjānā kandarpaśaratāḍitā
yameneva kṣayaṃ nītā koṭir yuṣmādṛśām iti ||

tataḥ kāpālikair uktam uktaṃ yad anayā śriyā
tan na kevalam etasyām adhikaṃ copapadyate ||

trailokye 'nidratāhetor asyāḥ kāntākṛteḥ kṛte
āścaryaṃ yan na yudhyante brahmaviṣṇumaheśvarāḥ ||

tasmād gandharvam anyaṃ vā kaṃcit trailokyasundaram
anugṛhṇātu sasnehair iyam ālokitair iti ||

tataḥ sā parikarṣantī sapāṣaṇḍigaṇā purīm
āśīḥkalakalonnītam agacchad bhavanaṃ pituḥ ||

hṛṣṭārthe vargasaṃbādhaṃ saptakakṣaṃ praviśya tat
mātur vāsagṛhadvāri bhikṣāṃ dehīti cābravīt ||

gṛhād gṛhītabhikṣā ca niryāya paricārikā
āśiraścaraṇāṅguṣṭham apaśyat kundamālikām ||

cirāc ca pratyabhijñāya ghnatī sahṛdayaṃ śiraḥ
praviśya kathayām āsa svāminyai śanakair asau ||

utsannāsi vinaṣṭāsi yasyās te dharaṇīdhṛtā
śirīṣāmālikālolā duhitā kundamālikā ||

sā hi kāpālikākalpa kalaṅkāṃ dadhatī tanum
iyaṃ tiṣṭhati te dvāri svayaṃ vā dṛśyatām iti ||

idam ākarṇya niṣkrāntā sā tāṃ dṛṣṭvā tathāvidhām
vācyatām anapekṣyaiva snehād etac cacāra sā ||

bibheda lavaśaḥ picchaṃ kapālaṃ ca kapālaśaḥ
ciccheda guḍikāṃ śaśvat śaṅkhasphatikamaṇḍanam ||

pāṭayitvā ca tāṃ tasyās tantuśaḥ kaṇṭhakaṇṭhikām
maṅgalasnānaśuddhāntāṃ śuddhāntam anayat tataḥ ||

tatrainām abravīn mātā mātarviśrabdham ucyatām
kim etad evam eveti sā tatas tām abhāṣata ||

akasmād bhrāntir ambāyāḥ kathaṃ tava sutā satī
asatībhir api kṣiptaṃ caret kāpālikavratam ||

āstāṃ tāvat kathā ceyaṃ tātapādān ihāhvaya
asti me guru kartavyaṃ sādhyate tac ca tair iti ||

atha sāgaradattas tām ālokya vyāhṛtāgataḥ
kiṃ kim etat kathaṃ ceti śaśaṅke viṣasāda ca ||

taṃ ca dṛṣṭvā tathābhūtam atrastā kundamālikā
āśvāsayitum āliṅgya vavande vijahāsa ca ||

abravīc cainam āśvastam āste bhadravaṭāśrame
jāmātā tava sa syālais tasmād ānāyyatām iti ||

tadādiṣṭaiś ca saṃrabdhair gṛhītaḥ syālakair asau
labdho 'si putracaureti mṛṣā paruṣabhāṣibhiḥ ||

kiṃ tiṣṭhasi śaṭhottiṣṭha pratiṣṭha svapuraṃ prati
tvām āhūyati rājeti sasmitāś cainam abruvan ||

tatas tān pratyabhijñāya saṃbhāvya vadhabandhane
mānastokam ṛcaṃ japtvā śikhābandhaṃ cakāra saḥ ||

sasāntvaṃ cābravīd aṅga kṣaṇam etad udīkṣyatām
mama kāpāliko mitraṃ yāvad āyāty asāv iti ||

sa tais tāraṃ vihasyoktas tvaṃ yan mitram udīkṣase
sa gataḥ prathamaṃ tatra tenaiva grāhito bhavān ||

niṣprayojanasauhārdā vacaḥsadṛ/acetasaḥ
suhṛdo 'pi virajyante khalānāṃ tvādṛśām iti ||

taṃ viṣaṇṇaṃ prahṛṣṭās te mūkaṃ bahupaṭusvanāḥ
gṛhītvā gṛham ājagmuḥ prītabandhujanāvṛtam ||

tatra sāgaradattena prītikaṇṭakitatvacā
pariṣvaktasya jāmātuḥ saprāṇam abhavad vapuḥ ||

kṛtārghādisaparyaś ca sa nivartitabhojanaḥ
adhyaśeta mahāśayyāṃ ramyamaṇḍapasaṃstṛtām ||

tatrāsya śvaśurau syālāḥ syālabhāryāś ca sātmajāḥ
āptāś ca śreṣṭhinaḥ paurāḥ paritaḥ samupāviśan ||

sāthāgacchad vaṇikkanyā madhurābharaṇakvaṇā
vācālakalahaṃseva niṣkalaṅkāmbarā śarat ||

guravaḥ satkṛtā mūrdhnā vācā savayasas tayā
yajñaguptaḥ punar dṛṣṭyā sarāgāñjanagarbhayā ||

adhyāsya ca puraḥ pitror asau vāmanam āsanam
vivāhādiyathāvṛttam ātmavṛttaṃ nyavedayat ||

āsīc ca yajñaguptasya dhig dhiṅ me viphalāḥ kalāḥ
dvyaṅgulaprajñayā yo ahaṃ vañcitaḥ kulakanyayā ||

atha vā dvyaṅgulaprajñāḥ puruṣā eva mādṛśāḥ
kuśāgrīyadhiyo yoṣā yāsāṃ karmesam īdṛśam ||

kim ataḥ paramāścaryaṃ yan nāgarikayānayā
tiṣṭhatāṃ gatisaṃsthāne svaro 'pi parivartitaḥ ||

virāṭanagare pārthaiḥ kathaṃ mūḍhātmabhiḥ sthitam
iti ye vicikitseyus teṣām eṣā nidarśanam ||

sarvathā guruvākyena yan mayā caritaṃ mahat
tasmād asmy anayaivādya mocitaḥ pātakād iti ||

vṛttāntaṃ caitad ākarṇya prahṛṣṭena mahībhṛtā
sahajāmātṛkānītā svagṛhaṃ kundamālikā ||

tasmin bahumahāgrāmaṃ dānaṃ bahusuvarṇakam
sa dattvā yajñaguptāya sasmitas tām abhāṣata ||

yathā dvijātikarmabhyo na hīyate patis tava
tvayā dhīratayā putri tathā saṃpādyatām iti ||

tayātidhairyāṅkuśavāriterṣyayā dvijātikanyāṃ pariṇāyitaḥ patiḥ
na hi kṣitīśān avilaṅghyaśāsanān vilaṅghayanti priyajīvitaśriyaḥ ||

dvijātikanyāṃ ratiputrakāmyayā sukhāya śuddhāya ca kundamālikām
niṣevamānaḥ sukṛtaṃ ca saṃtataṃ nināya vipraḥ saphalaṃ samāśatam ||

paugaṇḍāya vitīrṇayāpi vidhinā yasmād vaṇikkanyayā citropāyaparaṃparācaturayā prāptaḥ patir vāñchitaḥ
saṃtoṣakṣatasattvasattvadayitaḥ saṃsevitaḥ kātarais tasmāt pauruṣamārutena balinā daivādrir unmūlitaḥ ||