Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 19

snidhair dāraiḥ suhṛdbhiś ca maitrīmātranibandhanaiḥ
campāyāṃ ramamāṇasya kālaḥ kaścid agād mama ||

ekadā prāsakaiḥ krīḍan saha gandharvadattayā
sahasā pramadāveṣam apaśyaṃ puruṣaṃ puraḥ ||

kapālaśikhipiñchābhyāṃ virājitakaradvayam
ayuktendradhanuśchāya śṛṅgāragalakaṇṭhikam ||

gandharvadattayā cāsau dattasvāsanayā svayam
prakṣālya caraṇau bhaktyā svālaṃkārair alaṃkṛtaḥ ||

tac ca me gurugāmbhīryaṃ kvāpi nītam asūyayā
yathā kesariśāvasya gandhahastijighāṃsayā ||

mamāsīd iyam evātra sadoṣā kulamāninī
eṣa strīpuruṣaḥ śocyo yo na strī na pumān iti ||

mām uddiśya tatas tena krodhāruṇitacakṣuṣā
vadatā nihato 'sīti vimuktaḥ śikhipicchakaḥ ||

sa me keśakalāpāgram īṣad āmṛśya yātavān
nāgeṣur iva karṇāstraḥ kirīṭāgraṃ kirīṭinaḥ ||

svayam eva ca tat tasya kapālam apatat karāt
niḥsthāmnaḥ kuñjarasyeva vidhānaṃ vinaśiṣyataḥ ||

so 'tha grāmeyakeneva dhiyā dhūrto 'tisaṃdhitaḥ
dhūmrachāyaḥ śanair jalpan dhig dhiṅ mām iti nirgataḥ ||

atha gandharvadattā māṃ dīptāmarṣam aśaṅkitā
savāḍavam upāsarpan nimnageva mahārṇavam ||

mama tv āsīd aho strīṇām atrāsamatrapaṃ manaḥ
yat pureva pragalbheyam upasarpati mām iti ||

sā mām avocad bhīteva śītalībhavata kṣaṇam
kiṃcid vijñāpayāmy eṣa yātu vaḥ krodhapāvakaḥ ||

ayaṃ vikaciko nāma gaurīśikharavāsinaḥ
vidyādharapater bhrātā gaurimuṇḍasya sādhakaḥ ||

bhūtavrataṃ ca nāmedaṃ bahuvidhnaṃ caraty ayam
samāpte 'sminn avighnena vandhyāḥ syur no manorathaḥ ||

yā ca pūjayate taṃ strī gaurīvratavicāriṇam
tasyai varaṃ mahāgaurī dayate śāpam anyathā ||

vijñāpayāmi saṃkṣiptaṃ krodhād anyo mahābalaḥ
vihantā sarvasiddhīnāṃ nāsti vighnavināyakaḥ ||

siddhakalpaṃ ca tasyedaṃ khaṇḍayatyā mahāvratam
tuṣṭayā toṣitā gaurī mayā yūyaṃ ca roṣitāḥ ||

tad etasyāsya yuṣmabhyaṃ kruddhebhyaḥ krudhyatas tathā
gaurībhraṣṭā mahāvidyā vidyeva tanumedhasaḥ ||

tena yuṣmākam evedaṃ kāryaṃ kurvāṇayā guru
yan mayā roṣitā yūyam etan me mṛṣyatām iti ||

sa ca krodhagrahaś caṇḍaḥ śanakaiḥ śanakair mama
dayitāmantravādinyā hṛdayād apasarpitaḥ ||

iti saṃjanitotsāhas tayāhaṃ mantrasādhanaiḥ
āsīnaḥ sānudāsena kadācid iti bhāṣitaḥ ||

āsīd ihaiva campāyām iṣṭabhāryo mahīpatiḥ
tena dohadakaṃ pṛṣṭā bhāryāvocat trapāvatī ||

krīḍanmakarakumbhīra kulīrajhaṣakacchape
krīḍeyaṃ saha yuṣmābhir jale jalanidher iti ||

rājñāpi magadhair sāṅgair bandhayitvāśu nimnagām
saraḥ sāgaravistāram avandhyājñena khānitam ||

tatra nakrādisaṃsthāna dāruyantranirantare
vimānākārapotasthau tau rājānau viceratuḥ ||

ārabhya ca tataḥ kālāt tatra yātrā pravartitā
āhṛṣṭaparapuṣṭeṣu divaseṣu mahībhujā ||

te caite divasāḥ prāptāḥ paṭukokilakūjitāḥ
sā ca yātreyam āyātā ramyāmṛtabhujām api ||

iṣyate yadi ca draṣṭuṃ saha gandharvadattayā
asmadādiparīvārais tataḥ sā dṛśyatām iti ||

abhinīya tato rātriṃ prātaḥ pravahaṇāśritaḥ
nirgacchāmi sma campāyāḥ pauranetrotpalārcitaḥ ||

cakṣurmanoharārāma cchāyām adhyāsitaṃ tataḥ
pakkaṇaṃ dṛṣṭavān asmi rājarājapurojjvalam ||

tasya madhye ca mātaṅgaṃ gandhamātaṅgadhīratam
kālam apy ujjvalāyāmaṃ ghanāghanam ivāmbudam ||

kālindīnīlakālīṃ ca vṛddhāṃ piṅgaśiroruhām
dīptasaudāmanīcakrāṃ prāvṛṣeṇyām iva kṣapām ||

dolālilāvilolā ca tatrādṛśyata kanyakā
nīlanīrajamāleva komalānilalāsitā ||

cintitaṃ ca mayā kāntā yadi me kālikā bhavet
iyam eva tatas tanvī kṣiptakuṅkumagauratā ||

sthānāc cācalitaivāsau dṛṣṭyā māṃ dūram anvagāt
mālayeva palāśānām aṃśumantaṃ suvarcalā ||

tāṃ cāliṅgitavān asmi dṛṣṭyā dūrībhavann api
nitāntasnigdhayā prācīṃ prabhayeva divākaraḥ ||

snigdhe dṛṣṭī visarjyeti dūtikāpratidūtike
tayā mama mayā tasyā nītāḥ prāṇā vidheyatām ||

athārāmān abhikrudhyann āvayor vyavadhāyakān
mātaṅgīṃ manasāgacchaṃ śarīreṇa mahāsaraḥ ||

sa ca yātrotsavaś citro mayānyāhitacetasā
tatrasthenaiva no dṛṣṭaḥ saṃsāra iva yoginā ||

atha yātrotsave tatra pītveva madhu bhāskaraḥ
mandamandaparispandas tāmramaṇḍalatām ayāt ||

mama tv āsīd yathā devaḥ prācīṃ kamalinīpriyaḥ
aprasādyaiva tāṃ bhānuḥ pratīcim upasarpati ||

tathā gandharvadattāyāḥ pura evānuvarṇya tām
mātaṅgīm anusarpāmi yathā rājā tathā prajāḥ ||

atha vā mānuṣair eva yaḥ panthāḥ kāmibhir gataḥ
tam evānugamiṣyāmi na devacaritaṃ caret ||

sānudāsam athāvocaṃ bharadvājātmajā tvayā
pūrvam eva sayānena nagarīm abhinīyatām ||

paścāj janasamūhasya gacchantyāḥ pathi pāṃsavaḥ
parādhūsarayanty asyāḥ sotpalāmalakāvalīm ||

śobhāṃ yātrikalokasya paśyan praviśataḥ puram
purastād aham āyāmi saha nāgarakair iti ||

atha gandharvadattāyāṃ pravṛttāyāṃ puraṃ prati
dārike dve parāvṛtya vanditvā mām avocatām ||

āvām ājñāpite devyā svāminaṃ nirvinodanam
vinodayatam ālāpair yuvām aparuṣair iti ||

tatas te madayitvāhaṃ toṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ
paṭuvegena yānena pakkaṇāntikam āgamam ||

sāpi tatraiva dolāyāṃ sthitā mātaṅgasundarī
gacchantam iva nirvyājam āgacchantaṃ samaikṣata ||

viśrabdham atha tāṃ draṣṭuṃ śanair yānam acodayam
tatas tad api saṃprāptaṃ javena kulaṭādvayam ||

āsīc ca mama yal loke prasiddham abhidhīyate
śreyāṃsi bahuvighnāni bhavantīti tathaiva tat ||

duḥkhena ca gṛhaṃ gatvā śūnyaḥ saṃmānya ca priyām
nidrām abhilaṣāmi sma mātaṅgīsaṃgamāśayā ||

ardharātre tu sahasā pratibuddhā muneḥ sutā
prayukte mayi ye dāsyau te pānīyam ayācata ||

dhautapramṛṣṭavadanā svāditānanabhūṣaṇā
upaveśya puro 'kleśair apṛcchad bandhakīdvayam ||

aryaputreṇa mātaṅgī tayā vā lolanetrayā
dṛṣṭo 'yaṃ taraleneti tatas tābhyāṃ niveditam ||

na tathā sāryaputreṇa prekṣitā jīrṇakanyakā
netrābhyām animeṣābhyām aryaputras tayā yathā ||

tataḥ prāk pratibuddhaṃ mām apṛcchat suprabhāsutā
jāgratha svapithety uccair jāgramīti mayoditam ||

tayoktam ayam ārambho yuṣmākaṃ dṛśyate yathā
tathā nalinikāṃ nūnaṃ kartum icchasi mām iti ||

kvāsau nalinikā kā vā kasya veti mayodite
bharadvājasutākhyātum upākrāmata vṛttakam ||

asti paścāt samudrānte svācāradhanavatprajam
nagaraṃ kānanadvīpaṃ mahendranagaropamam ||

amahendraguṇas tatra manujendraḥ prajāpriyaḥ
putro manoharas tasya saṃjñāyāpi manoharaḥ ||

viditāśeṣavedyo 'pi gandhaśāstrapriyo 'dhikam
nānāruciṣu sattveṣu kasyacit kiṃcid īpsitam ||

suhṛdau bakulāśokau vasantasyeva tasya yau
vasantam iva taṃ premṇā na kadācid amuñcatām ||

kadācid dvārapālena vanditvā rājasūnave
kumārāvasathasthāya samitrāya niveditam ||

yuṣmān sumaṅgalo nāma buddhagandhānuśāsanaḥ
agrāmyo dhīravacanaḥ kasmād api didṛkṣate ||

gaccha praveśayety uktvā dvārapālaṃ manoharaḥ
vilepanam upādatta dhūpaṃ ca tvarito 'dahat ||

sumaṅgalo 'py anujñātaḥ praviśya dvāradeśataḥ
śiro nipīḍya pāṇibhyāṃ saṃkocyāṅgam apāsarat ||

anena mama dhūpena gandhamālyavivādinā
āghrātena śiraḥśūlam utpannam iti cāvadat ||

ākṛṣṭe sthagikāyāś ca svasyāḥ phalakasaṃpuṭe
manoharaṃ muhuḥ paśyan svayaṃ dhūpam ayojayat ||

tataḥ kṛtanamaskāraḥ sa manoharam abravīt
sumanogandhasaṃvādī dhūpo 'yaṃ dāhyatām iti ||

tataḥ sabakulāśokas tasmin gandhe manoharaḥ
pratīto gandhaśāstrajñaṃ sumaṅgalam apūjayat ||

evaṃ ca kṛtasatkāro rājaputraṃ sumaṅgalaḥ
dinais tricaturair eva caturaḥ paryatoṣayat ||

ekadā bakulāśoka sumaṅgalapuraḥsaraḥ
manoharām agād draṣṭuṃ yakṣasattrāṃ manoharaḥ ||

tatra tatra tatas tena paśyatā tat tad adbhutam
yakṣīpratikṛtir dṛṣṭā vinyastā citrakarmaṇi ||

nirjīvāpi sphurantīva mūkāpi mṛduvāg iva
citre nyastāpi sā tena citte nyastātirāgiṇā ||

draṣṭavyaṃ cānyad ujjhitvā ramaṇaṃ cittacakṣuṣām
sumanogandhadhūpādyais tām evaikām asevata ||

balavanmanmathāpāsta bhogyābhogyavicāraṇaḥ
nitambād ambaraṃ tasyāḥ sa kilākraṣṭum aihata ||

citrabhittim atha tyaktvā sāpi padmeva padminīm
viṣṇor vakṣa iva śyāmam asevata nabhastalam ||

uvāca rājaputraṃ ca nāmnāhaṃ sukumārikā
yakṣī yakṣapateḥ śāpāt prāptālekhyaśarīratām ||

tena kṣaṇikaroṣeṇa nārīṣu ca dayālunā
śāpāntam arthitenāham iti nidhyāya dhīritā ||

citranyastatanuṃ yas tvāṃ manuṣyo 'bhibhaviṣyati
sa eva kṛtaśāpāntas tava bhartā bhaviṣyati ||

iti tvaṃ rājarājena bhartā me pratipāditaḥ
sadṛśo varadānena śāpo 'pi hi mahātmanām ||

yadi te 'sti mayi prītis tataḥ krīḍatsurāsuram
śailaṃ śrīkuñjanāmānaṃ yakṣāvāsaṃ vrajer iti ||

athāntardhiṃ gatā yakṣī mahāmohaṃ manoharaḥ
taṃ cālokya tathāvasthaṃ viṣādaṃ bakulādayaḥ ||

labdhasaṃjñaś ca tair uktaḥ śrutvā yakṣīkathām asau
alam ākulatāṃ gatvā sulabhā sukumārikā ||

yady asau durgamaḥ śailas tatas taṃ sukumārikā
yuṣmatsaṃbhogam icchantī na tathā kathayed iti ||

ekadā pitaraṃ draṣṭuṃ sa gataḥ sasuhṛdgaṇaḥ
siddhayātraṃ parāvṛttam apaśyat potavāṇijam ||

rājño dattamahāratnaḥ sa rājñā kṛtasatkriyaḥ
pṛṣṭas tena bhavān kiṃ kim āścaryaṃ dṛṣṭavān iti ||

tenoktam ambudhes tīre devena vasatā satā
dṛṣṭaṃ kiṃ nāma nāścaryam āścaryanidhir ambudhiḥ ||

kiṃ tv ekadāham adrākṣaṃ hṛtapoto nabhasvatā
sāndrahemaprabhāpiṅgaṃ tuṅgaśṛṅgasrajaṃ nagam ||

kim etad iti pṛṣṭaś ca mayā niryāmako 'vadat
vṛddhair eṣa samākhyātaḥ śrīkuñjaḥ śṛṅgavān iti ||

evamādi nivedyāsau vāṇijaḥ svagṛhān agāt
rājaputro 'pi rājānaṃ natvā vāṇijam anvagāt ||

pradadāv atha sarvasvaṃ tasmai trāsena vāṇijaḥ
rājaputrād gṛhaprāptād āḍhyaḥ ko nāma na traset ||

tenāpi sumanomālā mātram ālabhya bhāṣitam
na satkārakhalīkāram arhanti śiśavo guroḥ ||

kiṃ tu yas tātapādebhyaḥ śrīkuñjaḥ kathitas tvayā
sa kutūhaline mahyaṃ spaṣṭam ākhyāyatām iti ||

pratyāśvastas tatas tasya vacobhir madhurair asau
śrīkuñjaṃ sahitaṃ cihnair ity ākhyātuṃ pracakrame ||

athaikadā madeneva mahāvyālo mataṅgajaḥ
marutā tyājitasthairyo yātaḥ potaḥ svatantratām ||

praśāntotpātavātatvāt sāgare cāmbarasthire
citrākārān apaśyāma prāṇino jalacāriṇaḥ ||

kvacit kesariśārdūla dvīpikhaḍgarkṣaśambarān
yūthaśaḥ prastutakrīḍān unmajjananimajjanaiḥ ||

anyatrāviddhakarṇānāṃ strīpuṃsānām avāsasām
dhvanimātrakabhāṣāṇāṃ dvaṃdvāni paśudharmaṇām ||

kvacid utpatatas tuṅgān nāgān āyatapakṣatīn
pakṣacchedabhayālīnān nagān iva mahārṇavāt ||

avāc ca sahasā modaḥ kauveryāḥ pavanāhṛtaḥ
yasyāghrāṇāya saṃpannaṃ manye ghrāṇam ayaṃ jagat ||

drakṣyantaḥ saṃbhavaṃ tasya sakutūhaladṛṣṭayaḥ
dūrād girim apaśyāma ratnakūṭasthakiṃnaram ||

kim etad iti prṣṭaś ca mayā niryāmako 'bravīt
vṛddhair eṣa samākhyātaḥ śrīkuñjaḥ śṛṅgavān iti ||

ityādi kathitaṃ tena yad yat tat tan manoharaḥ
sahasāgaradigdeśaṃ spaṣṭaṃ saṃpuṭake 'likhat ||

āgamayya tataḥ potam āptaniryāmakāsthitam
bakulādisahāyo 'sāv agāhata mahārṇavam ||

anukūlamahāvega samīrapreritena saḥ
āsīdad acireṇaiva potena diśam īpsitām ||

sadṛśaiḥ sphalakasthānāṃ cihnair janitaniścayaḥ
manaścakṣuḥśarīraiḥ saḥ śrīkuñjaṃ yugapad gataḥ ||

ambhodhijalakallola dhautanīlopalaṃ tataḥ
ākāśāśaviśāloccaṃ potaḥ sopānam āsadat ||

tatraiva suhṛdas tyaktvā yad utkaṇṭho manoharaḥ
tena śailāgram ārohad dharmeneva tripiṣṭapam ||

yakṣastrīpuṃsavṛndaiś ca prekṣyamāṇaḥ sasaṃmadaiḥ
saṃkalpacakṣuṣā paśyann agacchat sukumārikām ||

tatra kāścid abhāṣanta kṛtārthā sukumārikā
yayāsminn āhitaṃ prema narāmarakumārake ||

surāsuranarāṇāṃ hi kasyāyaṃ na manoharaḥ
yo vṛtaḥ sahajāhāryaiḥ śarīrādiguṇair iti ||

prakrīḍantīm athāpaśyad viśāle mandirājire
sve saṃkalpamaye yakṣīṃ vakṣasīva manoharaḥ ||

pratyudgamya tayā cāsau rūpājīvāpragalbhayā
svinnakaṇṭakite pāṇau gṛhītvāntaḥ praveśitaḥ ||

tasyāḥ pitaram adrākṣīt tatrārabdhadurodaram
raktākṣaṃ śātakaumbhābhaṃ samadaṃ medurodaram ||

upaveśya ca tenāṅke ghrātvā mūrdhni mahoharaḥ
śvaśrūḥ paśyety anujñātaḥ praviveśāvarodhanam ||

yatra saṃpūrṇatāruṇyāḥ karṇikārasragujjvalāḥ
śvaśrūśvaśurayos tasya pitāmahyo 'pi yoṣitaḥ ||

abhivādya ca tās tatra sa tābhir abhinanditaḥ
anujñātaś ca sasnehaṃ prāviśat kanyakāgṛham ||

divyasya madhunaḥ pānaṃ divyatantrīrutiśrutiḥ
divyastrīsaṃprayogāś ca manoharamano 'haran ||

ity asau kṣaṇam āsīnaḥ sukumārikayoditaḥ
atītā divasāḥ pañca kumāra pratigamyatām ||

devalokaikadeśo 'yaṃ yat tato 'smin na labhyate
sthātuṃ mānuṣamātreṇa pañcamād divasāt param ||

bhavantaṃ ca parityajya gaccheyuḥ potavāhakāḥ
vahanasvāminaṃ pañca pratīkṣante dināni te ||

śrutvedaṃ rājaputrasya devaputrasya yādṛśī
svargataś cyavamānasya dhyāmadhyāmābhavat prabhā ||

taṃ dṛṣṭvā tādṛśākāram avocat sukumārikā
adyārabhya gamiṣyāmi tavaivāhaṃ gṛhān iti ||

sa tayā dhīrito gatvā potam udvignavāhakam
tatraiva suhṛdo 'paśyad divyaratnāmbarasrajaḥ ||

sthitāḥ stha divasān etān kva kathaṃ veti coditāḥ
tena te kathayanti sma yathā yūyaṃ tathā vayaṃ ||

sukumārikayādiṣṭāḥ prahṛṣṭā guhyakāṅganāḥ
asmān upacaranti sma surān iva surāṅganāḥ ||

mahādevam upāsīnā mṛtā gacchanti mānuṣāḥ
sevamānā vayaṃ devaṃ devatām amṛtā gatāḥ ||

iti yakṣīkathāraktā mahādhvānaṃ mahābhayam
tāsām evānubhāvena saṃterus te mahodadhim ||

vyāpārair ujjhitaṃ sarvais trivargaprāptihetubhiḥ
prāviśaṃs tadviyogārtaṃ śūnyarājapathaṃ puram ||

athaikā brāhmaṇī vṛddhā kim artham api nirgatā
avaguṣṭhitamūrdhānaṃ paśyati sma manoharam ||

tam asau pratyabhijñāya paritoṣaskhaladgatiḥ
gatvā dhyānaparāsthānaṃ mahīpālam atoṣayat ||

mantriprabhṛtayas tena vāritāḥ puravāsinaḥ
mā vocad dārakaṃ kaścit kva gato 'bhūd bhavān iti ||

rājaputro 'pi rājānam avandata vilakṣakaḥ
so 'pi tasyāṅkam āropya harati sma vilakṣatām ||

svaṃ ca mandiram āgatya sa sumaṅgalam uktavān
gandhaśāstraphalaṃ sāraṃ dhūpam āyojyatām iti ||

adyāgacchati yuṣmākaṃ sakhībhiḥ sahitā sakhī
sugandhitāpradhānaṃ ca ratam āhur aninditam ||

gandharājaś ca yo 'smākaṃ ghuṣyate yakṣakardamaḥ
sa kardamasamas tāsām ato 'sau yakṣakardamaḥ ||

tasmād ādaram āsthāya śāstram adya prakāśyatām
dhanurvedasya kṛtsnasya viddhasāraṃ hi sauṣṭhavam ||

iti protsāhitas tena svārthena ca sumaṅgalaḥ
dhūpasnānīyagandhādi yathādeśam ayojayat ||

manoharas tu sasuhṛt kṛtakāmukaḍambaraḥ
āsannadayitāśūnyāṃ duḥkhaśayyām asevata ||

tataḥ sa tādṛśo gandhas tathāyatnena sādhitaḥ
preritaḥ paṭunānyena samīreṇeva toyadaḥ ||

bhāsā vicchāyayantīva candrakāntādicandrikām
praviśya sahasāchyāsta paryaṅkaṃ sukumārikā ||

tataḥ sasmitam ālokya bakulādīn uvāca sā
sasahāyāham āyātā yāta viśramyatām iti ||

praṇamya teṣu yāteṣu kumārasukumārike
yathā tathāvidhotkaṇṭhe tathāgamayatāṃ niśām ||

saṃbhogaramaṇīyaiś ca śarīrair bakulādayaḥ
prabhāte rājaputrāya rātrivṛttaṃ nyavedayan ||

rātrau rātrau sametānāṃ viyuktānāṃ divā divā
iti saṃvatsaro yātas tābhis teṣām acetitatḥ ||

ekadā syandamānāśruḥ sākrandā sā tam abravīt
svādhīnānāṃ parādhīnaiḥ saha saṃgatir īdṛśī ||

adyārabhya mayā devaḥ sevitavyo dhaneśvaraḥ
sakhīsahitayā varṣaṃ gṛhītabrahmacaryayā ||

pitarau vandituṃ cāham aṣṭamyādiṣu parvasu
svagṛhāya gamiṣyāmi tatra gacched bhavān iti ||

tvatsaṅgasubhagā yā dik tām api prekṣya jīvyate
ninditāmṛtapānena kiṃ punar darśanena te ||

tasyām uktveti yātāyām āyātā bakulādayaḥ
khaṃ paśyantam apaśyaṃs tam iyaṃ yātīti vādinam ||

tataḥ sabakulāśoke saśoke pārthivātmaje
toṣagadgadavāg uccair abhāṣata sumaṅgalaḥ ||

kim astāne viṣādena potam āruhya māmakam
dṛṣṭamārgā muhūrtena yāmas taṃ guhyakācalam ||

dhyāyantas tatra tāḥ kāntāḥ paśyantaś cāntarāntarā
saṃgamāśādhanaprāṇā yāpayāma samām iti ||

tataḥ sa tena potena prasthitaś ca mahārṇavam
sa ca potaḥ samīreṇa dūraṃ hṛtvā vipāditaḥ ||

rājaputras tu dayitāṃ siddhāṃ vidyām iva smaran
tāṃ na cetitavān eva vipattiṃ māradāruṇām ||

uttīrṇasyaiva jaladher velārodhāsi sarpataḥ
caurasainyena saṃyamya tasyālaṃkaraṇaṃ hṛtam ||

tatas taskarasainyaṃ tad vājisainyena sarvataḥ
veṣṭitaṃ kuṭṭitaṃ baddham udbaddhaṃ pādapeṣu ca ||

ekaś cārutarākāraḥ puruṣaḥ praṇipatya tam
kariṇīpṛṣṭham āropya sasainyaḥ prasthitaḥ puraḥ ||

adūraṃ cāntaraṃ gatvā bandistutiguṇānvayaḥ
manoharaḥ puraṃ prāpat kuṅkumāliptacatvaram ||

ratnavandanamālānāṃ sa śṛṇvan paṭuśiñjitam
āgacchat kalarāsānāṃ nānāpattrisrajām iva ||

purānurūpaśobhaṃ ca prāviśat sa nṛpālayam
viśālamaṇḍapāsīnaṃ śakrākāraṃ narādhipam ||

avatīrya ca hastinyāḥ sa rājānam avandata
gāḍham āliṅgya tenāpi ciraṃ prītyā nirūpitaḥ ||

śarīrāvayavān dṛṣṭvā muhus tasyāvadat tataḥ
kutaḥ sumaṅgalād anyaś cakṣuṣmān iti bhūpatiḥ ||

āsīc ca rājaputrasya sa evāyaṃ sumaṅgalaḥ
bhaved aham iva bhraṣṭaḥ potabhaṅgabhayād iti ||

gaccha viśramya tāteti rājñoktaḥ prāviśat puram
apaśyan natamūrdhānaṃ sa tam eva sumaṅgalam ||

pṛcchati sma ca taṃ bhadra mitre prāṇasame tava
bhujau me bakulāśokau kaccit kuśalināv iti ||

tenoktaṃ bakulāśokau gṛhān kuśalinau gatau
yathā cāham ihāyātas tathāśrotuṃ prasīdata ||

punaruktaguṇākhyānam etat nāgapuraṃ puram
dṛṣṭam eva hi yuṣmābhir nṛpaś caiṣa puraṃdaraḥ ||

jayanta iti putro 'sya śūraḥ cāruḥ kaviḥ paṭuḥ
sa yena yūyam ānītāḥ sāgaropāntakānanāt ||

sutā nalinikā nāma nṛpates tasya tādṛśī
yasyā na pramadāloke na cāsti sadṛśo varaḥ ||

varaṃ varayatā tasyāḥ pitrā dvīpāntarāṇy api
guṇarūpāntarajñāna śālinaḥ prahitā hatāḥ ||

anena ca prapañcena yadā kālo bahurgataḥ
tadā mām ayam āhūya sadainyasmitam uktavān ||

tvaṃ na kevalam asmākaṃ sarvādhyakṣagaṇāgraṇīḥ
nātho 'pi bhava nas tāta saṃkaṭād uddharann itaḥ ||

kulaśīlavayorūpair yaḥ syād asyāḥ samo varaḥ
ādareṇa tam anviṣyes tyaja śrīmadirārujam ||

bhūrisāradhanāḍhyo 'pi guṇadraviṇadurgataḥ
durgatebhyaḥ sudūreṇa śocanīyaḥ satām iti ||

tato nalinikārūpam ālikhya phalake mayā
mahī sāṣṭādaśadvīpā parikrāntā varārthinā ||

yadā tu paṭuyatno 'pi nālabhe varam īpsitam
tadā tyaktumanaḥ prāṇān prāvivikṣaṃ mahodadhim ||

gataś ca kānanadvīpaṃ dṛṣṭavān asmi saṃcaran
yuṣmadguṇakathāsaktāḥ saṃtatāḥ sādhusaṃpadaḥ ||

tataḥ sa me sthirādhairyas tādṛṅmaraṇaniścayaḥ
jyotsnayeva tamorāśir yuṣmatkīrtyā nirākṛtaḥ ||

gandhaśāstravyasanino yuṣmān buddhvā ca lokataḥ
ātmāpi gandhaśāstrajñas tadā vaḥ śrāvito mayā ||

tulyajñānasvabhāvā hi bhartṝṇām anujīvinaḥ
rañjayanti manaḥ kṣipraṃ guṇair api nirākṛtāḥ ||

gandhamālyavisaṃvādī dhūpo yac cāpi dāhitaḥ
suhṛdbhiḥ saha yuṣmābhir ahaṃ jijñāsitas tadā ||

yac ca yojitavān asmi gandhamālyānuvādinam
dhūpaṃ tat phalake nyastām apaśyaṃ bhartṛdārikām ||

tām ālokya tato yuṣmān manye 'haṃ dhanyajanmanām
ātmano rājaputryāś ca vidhātuś ca kṛtārthatām ||

so 'haṃ svārthaparo yuṣmān apahartum ito gataḥ
yāvad yuṣmadguṇair eva hṛtaḥ sādhumanoharaiḥ ||

tathāpi satkṛto yuṣmān hartum evāham udyataḥ
pāpam adhyācaranty eva bhṛtyā bhartṛpriyepsavaḥ ||

puṇyair nalinikāyāś ca yuṣmatsaṃgamahetubhiḥ
sevācārāpadeśena gataiva sukumārikā ||

idaṃ cāntaram āsādya mayā yūyaṃ tvarāvatā
saṃnidhāpitapotena samudram avatāritāḥ ||

pradeśe yatra cāmbhodhir vipannaṃ vahanaṃ vahet
vipannavahanas tatra na ca kaścana vidyate ||

tena tau bakulāśokāv avipannau gṛhān gatau
idaṃ ca puram āyātā yathā yūyaṃ tathā vayam ||

tasmān nalinikādyaiva yuṣmābhir anugamyatām
na hi śrīḥ svayam āyāntī kālātikramam arhati ||

manoharas tu tāṃ prāpya sarvākāramanoharām
yathākāmam upābhuṅkta karī kamālinīm iva ||

sumaṅgalena sā coktā mā sma śethāḥ pṛthaṅniśi
patyus te dayitā yakṣī maivaṃ naiṣīd asāv iti ||

kupitā rājaputrāya rājaputrī kadācana
unnidraiva sanidreva suptā kila pṛthak kṣaṇam ||

atha sevāvadhau pūrṇe varṣānte sukumārikā
śayitaṃ pṛthag āsādya manoharam apāharat ||

yathā nalinikābhartā sukumārikayā hṛtaḥ
yuṣmān api hared eṣā tathā mātaṅgakanyakā ||

manyadhve yādṛśīm enāṃ kanyakā neyam īdṛśī
na hi caṇḍālakanyāsu rajyante devasūnavaḥ ||

idaṃ nalinikāvṛttaṃ smṛtvā yūyaṃ mayoditāḥ
na me nalinikāvārttā virasāntā bhaved iti ||

ananyagatasaṃkalpam evaṃ māṃ mā sma kalpayaḥ
iti jihmaṃ puras tasyāḥ kāmukācāram ācaram ||

gandharvadattāvacanāt priyatvaṃ mātaṅgakanyā sutarām agān me
madaṃ vidhatte madirā prakṛtyā kim aṅga kāntānanasaṅgaramyā ||