બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 19

સ્નિધૈર્ દારૈઃ સુહૃદ્ભિશ્ ચ મૈત્રીમાત્રનિબન્ધનૈઃ
ચમ્પાયાં રમમાણસ્ય કાલઃ કશ્ચિદ્ અગાદ્ મમ ॥

એકદા પ્રાસકૈઃ ક્રીડન્ સહ ગન્ધર્વદત્તયા
સહસા પ્રમદાવેષમ્ અપશ્યં પુરુષં પુરઃ ॥

કપાલશિખિપિઞ્છાભ્યાં વિરાજિતકરદ્વયમ્
અયુક્તેન્દ્રધનુશ્છાય શૃઙ્ગારગલકણ્ઠિકમ્ ॥

ગન્ધર્વદત્તયા ચાસૌ દત્તસ્વાસનયા સ્વયમ્
પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ ભક્ત્યા સ્વાલંકારૈર્ અલંકૃતઃ ॥

તચ્ ચ મે ગુરુગામ્ભીર્યં ક્વાપિ નીતમ્ અસૂયયા
યથા કેસરિશાવસ્ય ગન્ધહસ્તિજિઘાંસયા ॥

મમાસીદ્ ઇયમ્ એવાત્ર સદોષા કુલમાનિની
એષ સ્ત્રીપુરુષઃ શોચ્યો યો ન સ્ત્રી ન પુમાન્ ઇતિ ॥

મામ્ ઉદ્દિશ્ય તતસ્ તેન ક્રોધારુણિતચક્ષુષા
વદતા નિહતો ઽસીતિ વિમુક્તઃ શિખિપિચ્છકઃ ॥

સ મે કેશકલાપાગ્રમ્ ઈષદ્ આમૃશ્ય યાતવાન્
નાગેષુર્ ઇવ કર્ણાસ્ત્રઃ કિરીટાગ્રં કિરીટિનઃ ॥

સ્વયમ્ એવ ચ તત્ તસ્ય કપાલમ્ અપતત્ કરાત્
નિઃસ્થામ્નઃ કુઞ્જરસ્યેવ વિધાનં વિનશિષ્યતઃ ॥

સો ઽથ ગ્રામેયકેનેવ ધિયા ધૂર્તો ઽતિસંધિતઃ
ધૂમ્રછાયઃ શનૈર્ જલ્પન્ ધિગ્ ધિઙ્ મામ્ ઇતિ નિર્ગતઃ ॥

અથ ગન્ધર્વદત્તા માં દીપ્તામર્ષમ્ અશઙ્કિતા
સવાડવમ્ ઉપાસર્પન્ નિમ્નગેવ મહાર્ણવમ્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ અહો સ્ત્રીણામ્ અત્રાસમત્રપં મનઃ
યત્ પુરેવ પ્રગલ્ભેયમ્ ઉપસર્પતિ મામ્ ઇતિ ॥

સા મામ્ અવોચદ્ ભીતેવ શીતલીભવત ક્ષણમ્
કિંચિદ્ વિજ્ઞાપયામ્ય્ એષ યાતુ વઃ ક્રોધપાવકઃ ॥

અયં વિકચિકો નામ ગૌરીશિખરવાસિનઃ
વિદ્યાધરપતેર્ ભ્રાતા ગૌરિમુણ્ડસ્ય સાધકઃ ॥

ભૂતવ્રતં ચ નામેદં બહુવિધ્નં ચરત્ય્ અયમ્
સમાપ્તે ઽસ્મિન્ન્ અવિઘ્નેન વન્ધ્યાઃ સ્યુર્ નો મનોરથઃ ॥

યા ચ પૂજયતે તં સ્ત્રી ગૌરીવ્રતવિચારિણમ્
તસ્યૈ વરં મહાગૌરી દયતે શાપમ્ અન્યથા ॥

વિજ્ઞાપયામિ સંક્ષિપ્તં ક્રોધાદ્ અન્યો મહાબલઃ
વિહન્તા સર્વસિદ્ધીનાં નાસ્તિ વિઘ્નવિનાયકઃ ॥

સિદ્ધકલ્પં ચ તસ્યેદં ખણ્ડયત્યા મહાવ્રતમ્
તુષ્ટયા તોષિતા ગૌરી મયા યૂયં ચ રોષિતાઃ ॥

તદ્ એતસ્યાસ્ય યુષ્મભ્યં ક્રુદ્ધેભ્યઃ ક્રુધ્યતસ્ તથા
ગૌરીભ્રષ્ટા મહાવિદ્યા વિદ્યેવ તનુમેધસઃ ॥

તેન યુષ્માકમ્ એવેદં કાર્યં કુર્વાણયા ગુરુ
યન્ મયા રોષિતા યૂયમ્ એતન્ મે મૃષ્યતામ્ ઇતિ ॥

સ ચ ક્રોધગ્રહશ્ ચણ્ડઃ શનકૈઃ શનકૈર્ મમ
દયિતામન્ત્રવાદિન્યા હૃદયાદ્ અપસર્પિતઃ ॥

ઇતિ સંજનિતોત્સાહસ્ તયાહં મન્ત્રસાધનૈઃ
આસીનઃ સાનુદાસેન કદાચિદ્ ઇતિ ભાષિતઃ ॥

આસીદ્ ઇહૈવ ચમ્પાયામ્ ઇષ્ટભાર્યો મહીપતિઃ
તેન દોહદકં પૃષ્ટા ભાર્યાવોચત્ ત્રપાવતી ॥

ક્રીડન્મકરકુમ્ભીર કુલીરઝષકચ્છપે
ક્રીડેયં સહ યુષ્માભિર્ જલે જલનિધેર્ ઇતિ ॥

રાજ્ઞાપિ મગધૈર્ સાઙ્ગૈર્ બન્ધયિત્વાશુ નિમ્નગામ્
સરઃ સાગરવિસ્તારમ્ અવન્ધ્યાજ્ઞેન ખાનિતમ્ ॥

તત્ર નક્રાદિસંસ્થાન દારુયન્ત્રનિરન્તરે
વિમાનાકારપોતસ્થૌ તૌ રાજાનૌ વિચેરતુઃ ॥

આરભ્ય ચ તતઃ કાલાત્ તત્ર યાત્રા પ્રવર્તિતા
આહૃષ્ટપરપુષ્ટેષુ દિવસેષુ મહીભુજા ॥

તે ચૈતે દિવસાઃ પ્રાપ્તાઃ પટુકોકિલકૂજિતાઃ
સા ચ યાત્રેયમ્ આયાતા રમ્યામૃતભુજામ્ અપિ ॥

ઇષ્યતે યદિ ચ દ્રષ્ટું સહ ગન્ધર્વદત્તયા
અસ્મદાદિપરીવારૈસ્ તતઃ સા દૃશ્યતામ્ ઇતિ ॥

અભિનીય તતો રાત્રિં પ્રાતઃ પ્રવહણાશ્રિતઃ
નિર્ગચ્છામિ સ્મ ચમ્પાયાઃ પૌરનેત્રોત્પલાર્ચિતઃ ॥

ચક્ષુર્મનોહરારામ ચ્છાયામ્ અધ્યાસિતં તતઃ
પક્કણં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ રાજરાજપુરોજ્જ્વલમ્ ॥

તસ્ય મધ્યે ચ માતઙ્ગં ગન્ધમાતઙ્ગધીરતમ્
કાલમ્ અપ્ય્ ઉજ્જ્વલાયામં ઘનાઘનમ્ ઇવામ્બુદમ્ ॥

કાલિન્દીનીલકાલીં ચ વૃદ્ધાં પિઙ્ગશિરોરુહામ્
દીપ્તસૌદામનીચક્રાં પ્રાવૃષેણ્યામ્ ઇવ ક્ષપામ્ ॥

દોલાલિલાવિલોલા ચ તત્રાદૃશ્યત કન્યકા
નીલનીરજમાલેવ કોમલાનિલલાસિતા ॥

ચિન્તિતં ચ મયા કાન્તા યદિ મે કાલિકા ભવેત્
ઇયમ્ એવ તતસ્ તન્વી ક્ષિપ્તકુઙ્કુમગૌરતા ॥

સ્થાનાચ્ ચાચલિતૈવાસૌ દૃષ્ટ્યા માં દૂરમ્ અન્વગાત્
માલયેવ પલાશાનામ્ અંશુમન્તં સુવર્ચલા ॥

તાં ચાલિઙ્ગિતવાન્ અસ્મિ દૃષ્ટ્યા દૂરીભવન્ન્ અપિ
નિતાન્તસ્નિગ્ધયા પ્રાચીં પ્રભયેવ દિવાકરઃ ॥

સ્નિગ્ધે દૃષ્ટી વિસર્જ્યેતિ દૂતિકાપ્રતિદૂતિકે
તયા મમ મયા તસ્યા નીતાઃ પ્રાણા વિધેયતામ્ ॥

અથારામાન્ અભિક્રુધ્યન્ન્ આવયોર્ વ્યવધાયકાન્
માતઙ્ગીં મનસાગચ્છં શરીરેણ મહાસરઃ ॥

સ ચ યાત્રોત્સવશ્ ચિત્રો મયાન્યાહિતચેતસા
તત્રસ્થેનૈવ નો દૃષ્ટઃ સંસાર ઇવ યોગિના ॥

અથ યાત્રોત્સવે તત્ર પીત્વેવ મધુ ભાસ્કરઃ
મન્દમન્દપરિસ્પન્દસ્ તામ્રમણ્ડલતામ્ અયાત્ ॥

મમ ત્વ્ આસીદ્ યથા દેવઃ પ્રાચીં કમલિનીપ્રિયઃ
અપ્રસાદ્યૈવ તાં ભાનુઃ પ્રતીચિમ્ ઉપસર્પતિ ॥

તથા ગન્ધર્વદત્તાયાઃ પુર એવાનુવર્ણ્ય તામ્
માતઙ્ગીમ્ અનુસર્પામિ યથા રાજા તથા પ્રજાઃ ॥

અથ વા માનુષૈર્ એવ યઃ પન્થાઃ કામિભિર્ ગતઃ
તમ્ એવાનુગમિષ્યામિ ન દેવચરિતં ચરેત્ ॥

સાનુદાસમ્ અથાવોચં ભરદ્વાજાત્મજા ત્વયા
પૂર્વમ્ એવ સયાનેન નગરીમ્ અભિનીયતામ્ ॥

પશ્ચાજ્ જનસમૂહસ્ય ગચ્છન્ત્યાઃ પથિ પાંસવઃ
પરાધૂસરયન્ત્ય્ અસ્યાઃ સોત્પલામલકાવલીમ્ ॥

શોભાં યાત્રિકલોકસ્ય પશ્યન્ પ્રવિશતઃ પુરમ્
પુરસ્તાદ્ અહમ્ આયામિ સહ નાગરકૈર્ ઇતિ ॥

અથ ગન્ધર્વદત્તાયાં પ્રવૃત્તાયાં પુરં પ્રતિ
દારિકે દ્વે પરાવૃત્ય વન્દિત્વા મામ્ અવોચતામ્ ॥

આવામ્ આજ્ઞાપિતે દેવ્યા સ્વામિનં નિર્વિનોદનમ્
વિનોદયતમ્ આલાપૈર્ યુવામ્ અપરુષૈર્ ઇતિ ॥

તતસ્ તે મદયિત્વાહં તોષયિત્વા ચ ભૂષણૈઃ
પટુવેગેન યાનેન પક્કણાન્તિકમ્ આગમમ્ ॥

સાપિ તત્રૈવ દોલાયાં સ્થિતા માતઙ્ગસુન્દરી
ગચ્છન્તમ્ ઇવ નિર્વ્યાજમ્ આગચ્છન્તં સમૈક્ષત ॥

વિશ્રબ્ધમ્ અથ તાં દ્રષ્ટું શનૈર્ યાનમ્ અચોદયમ્
તતસ્ તદ્ અપિ સંપ્રાપ્તં જવેન કુલટાદ્વયમ્ ॥

આસીચ્ ચ મમ યલ્ લોકે પ્રસિદ્ધમ્ અભિધીયતે
શ્રેયાંસિ બહુવિઘ્નાનિ ભવન્તીતિ તથૈવ તત્ ॥

દુઃખેન ચ ગૃહં ગત્વા શૂન્યઃ સંમાન્ય ચ પ્રિયામ્
નિદ્રામ્ અભિલષામિ સ્મ માતઙ્ગીસંગમાશયા ॥

અર્ધરાત્રે તુ સહસા પ્રતિબુદ્ધા મુનેઃ સુતા
પ્રયુક્તે મયિ યે દાસ્યૌ તે પાનીયમ્ અયાચત ॥

ધૌતપ્રમૃષ્ટવદના સ્વાદિતાનનભૂષણા
ઉપવેશ્ય પુરો ઽક્લેશૈર્ અપૃચ્છદ્ બન્ધકીદ્વયમ્ ॥

અર્યપુત્રેણ માતઙ્ગી તયા વા લોલનેત્રયા
દૃષ્ટો ઽયં તરલેનેતિ તતસ્ તાભ્યાં નિવેદિતમ્ ॥

ન તથા સાર્યપુત્રેણ પ્રેક્ષિતા જીર્ણકન્યકા
નેત્રાભ્યામ્ અનિમેષાભ્યામ્ અર્યપુત્રસ્ તયા યથા ॥

તતઃ પ્રાક્ પ્રતિબુદ્ધં મામ્ અપૃચ્છત્ સુપ્રભાસુતા
જાગ્રથ સ્વપિથેત્ય્ ઉચ્ચૈર્ જાગ્રમીતિ મયોદિતમ્ ॥

તયોક્તમ્ અયમ્ આરમ્ભો યુષ્માકં દૃશ્યતે યથા
તથા નલિનિકાં નૂનં કર્તુમ્ ઇચ્છસિ મામ્ ઇતિ ॥

ક્વાસૌ નલિનિકા કા વા કસ્ય વેતિ મયોદિતે
ભરદ્વાજસુતાખ્યાતુમ્ ઉપાક્રામત વૃત્તકમ્ ॥

અસ્તિ પશ્ચાત્ સમુદ્રાન્તે સ્વાચારધનવત્પ્રજમ્
નગરં કાનનદ્વીપં મહેન્દ્રનગરોપમમ્ ॥

અમહેન્દ્રગુણસ્ તત્ર મનુજેન્દ્રઃ પ્રજાપ્રિયઃ
પુત્રો મનોહરસ્ તસ્ય સંજ્ઞાયાપિ મનોહરઃ ॥

વિદિતાશેષવેદ્યો ઽપિ ગન્ધશાસ્ત્રપ્રિયો ઽધિકમ્
નાનારુચિષુ સત્ત્વેષુ કસ્યચિત્ કિંચિદ્ ઈપ્સિતમ્ ॥

સુહૃદૌ બકુલાશોકૌ વસન્તસ્યેવ તસ્ય યૌ
વસન્તમ્ ઇવ તં પ્રેમ્ણા ન કદાચિદ્ અમુઞ્ચતામ્ ॥

કદાચિદ્ દ્વારપાલેન વન્દિત્વા રાજસૂનવે
કુમારાવસથસ્થાય સમિત્રાય નિવેદિતમ્ ॥

યુષ્માન્ સુમઙ્ગલો નામ બુદ્ધગન્ધાનુશાસનઃ
અગ્રામ્યો ધીરવચનઃ કસ્માદ્ અપિ દિદૃક્ષતે ॥

ગચ્છ પ્રવેશયેત્ય્ ઉક્ત્વા દ્વારપાલં મનોહરઃ
વિલેપનમ્ ઉપાદત્ત ધૂપં ચ ત્વરિતો ઽદહત્ ॥

સુમઙ્ગલો ઽપ્ય્ અનુજ્ઞાતઃ પ્રવિશ્ય દ્વારદેશતઃ
શિરો નિપીડ્ય પાણિભ્યાં સંકોચ્યાઙ્ગમ્ અપાસરત્ ॥

અનેન મમ ધૂપેન ગન્ધમાલ્યવિવાદિના
આઘ્રાતેન શિરઃશૂલમ્ ઉત્પન્નમ્ ઇતિ ચાવદત્ ॥

આકૃષ્ટે સ્થગિકાયાશ્ ચ સ્વસ્યાઃ ફલકસંપુટે
મનોહરં મુહુઃ પશ્યન્ સ્વયં ધૂપમ્ અયોજયત્ ॥

તતઃ કૃતનમસ્કારઃ સ મનોહરમ્ અબ્રવીત્
સુમનોગન્ધસંવાદી ધૂપો ઽયં દાહ્યતામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સબકુલાશોકસ્ તસ્મિન્ ગન્ધે મનોહરઃ
પ્રતીતો ગન્ધશાસ્ત્રજ્ઞં સુમઙ્ગલમ્ અપૂજયત્ ॥

એવં ચ કૃતસત્કારો રાજપુત્રં સુમઙ્ગલઃ
દિનૈસ્ ત્રિચતુરૈર્ એવ ચતુરઃ પર્યતોષયત્ ॥

એકદા બકુલાશોક સુમઙ્ગલપુરઃસરઃ
મનોહરામ્ અગાદ્ દ્રષ્ટું યક્ષસત્ત્રાં મનોહરઃ ॥

તત્ર તત્ર તતસ્ તેન પશ્યતા તત્ તદ્ અદ્ભુતમ્
યક્ષીપ્રતિકૃતિર્ દૃષ્ટા વિન્યસ્તા ચિત્રકર્મણિ ॥

નિર્જીવાપિ સ્ફુરન્તીવ મૂકાપિ મૃદુવાગ્ ઇવ
ચિત્રે ન્યસ્તાપિ સા તેન ચિત્તે ન્યસ્તાતિરાગિણા ॥

દ્રષ્ટવ્યં ચાન્યદ્ ઉજ્ઝિત્વા રમણં ચિત્તચક્ષુષામ્
સુમનોગન્ધધૂપાદ્યૈસ્ તામ્ એવૈકામ્ અસેવત ॥

બલવન્મન્મથાપાસ્ત ભોગ્યાભોગ્યવિચારણઃ
નિતમ્બાદ્ અમ્બરં તસ્યાઃ સ કિલાક્રષ્ટુમ્ ઐહત ॥

ચિત્રભિત્તિમ્ અથ ત્યક્ત્વા સાપિ પદ્મેવ પદ્મિનીમ્
વિષ્ણોર્ વક્ષ ઇવ શ્યામમ્ અસેવત નભસ્તલમ્ ॥

ઉવાચ રાજપુત્રં ચ નામ્નાહં સુકુમારિકા
યક્ષી યક્ષપતેઃ શાપાત્ પ્રાપ્તાલેખ્યશરીરતામ્ ॥

તેન ક્ષણિકરોષેણ નારીષુ ચ દયાલુના
શાપાન્તમ્ અર્થિતેનાહમ્ ઇતિ નિધ્યાય ધીરિતા ॥

ચિત્રન્યસ્તતનું યસ્ ત્વાં મનુષ્યો ઽભિભવિષ્યતિ
સ એવ કૃતશાપાન્તસ્ તવ ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥

ઇતિ ત્વં રાજરાજેન ભર્તા મે પ્રતિપાદિતઃ
સદૃશો વરદાનેન શાપો ઽપિ હિ મહાત્મનામ્ ॥

યદિ તે ઽસ્તિ મયિ પ્રીતિસ્ તતઃ ક્રીડત્સુરાસુરમ્
શૈલં શ્રીકુઞ્જનામાનં યક્ષાવાસં વ્રજેર્ ઇતિ ॥

અથાન્તર્ધિં ગતા યક્ષી મહામોહં મનોહરઃ
તં ચાલોક્ય તથાવસ્થં વિષાદં બકુલાદયઃ ॥

લબ્ધસંજ્ઞશ્ ચ તૈર્ ઉક્તઃ શ્રુત્વા યક્ષીકથામ્ અસૌ
અલમ્ આકુલતાં ગત્વા સુલભા સુકુમારિકા ॥

યદ્ય્ અસૌ દુર્ગમઃ શૈલસ્ તતસ્ તં સુકુમારિકા
યુષ્મત્સંભોગમ્ ઇચ્છન્તી ન તથા કથયેદ્ ઇતિ ॥

એકદા પિતરં દ્રષ્ટું સ ગતઃ સસુહૃદ્ગણઃ
સિદ્ધયાત્રં પરાવૃત્તમ્ અપશ્યત્ પોતવાણિજમ્ ॥

રાજ્ઞો દત્તમહારત્નઃ સ રાજ્ઞા કૃતસત્ક્રિયઃ
પૃષ્ટસ્ તેન ભવાન્ કિં કિમ્ આશ્ચર્યં દૃષ્ટવાન્ ઇતિ ॥

તેનોક્તમ્ અમ્બુધેસ્ તીરે દેવેન વસતા સતા
દૃષ્ટં કિં નામ નાશ્ચર્યમ્ આશ્ચર્યનિધિર્ અમ્બુધિઃ ॥

કિં ત્વ્ એકદાહમ્ અદ્રાક્ષં હૃતપોતો નભસ્વતા
સાન્દ્રહેમપ્રભાપિઙ્ગં તુઙ્ગશૃઙ્ગસ્રજં નગમ્ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ પૃષ્ટશ્ ચ મયા નિર્યામકો ઽવદત્
વૃદ્ધૈર્ એષ સમાખ્યાતઃ શ્રીકુઞ્જઃ શૃઙ્ગવાન્ ઇતિ ॥

એવમાદિ નિવેદ્યાસૌ વાણિજઃ સ્વગૃહાન્ અગાત્
રાજપુત્રો ઽપિ રાજાનં નત્વા વાણિજમ્ અન્વગાત્ ॥

પ્રદદાવ્ અથ સર્વસ્વં તસ્મૈ ત્રાસેન વાણિજઃ
રાજપુત્રાદ્ ગૃહપ્રાપ્તાદ્ આઢ્યઃ કો નામ ન ત્રસેત્ ॥

તેનાપિ સુમનોમાલા માત્રમ્ આલભ્ય ભાષિતમ્
ન સત્કારખલીકારમ્ અર્હન્તિ શિશવો ગુરોઃ ॥

કિં તુ યસ્ તાતપાદેભ્યઃ શ્રીકુઞ્જઃ કથિતસ્ ત્વયા
સ કુતૂહલિને મહ્યં સ્પષ્ટમ્ આખ્યાયતામ્ ઇતિ ॥

પ્રત્યાશ્વસ્તસ્ તતસ્ તસ્ય વચોભિર્ મધુરૈર્ અસૌ
શ્રીકુઞ્જં સહિતં ચિહ્નૈર્ ઇત્ય્ આખ્યાતું પ્રચક્રમે ॥

અથૈકદા મદેનેવ મહાવ્યાલો મતઙ્ગજઃ
મરુતા ત્યાજિતસ્થૈર્યો યાતઃ પોતઃ સ્વતન્ત્રતામ્ ॥

પ્રશાન્તોત્પાતવાતત્વાત્ સાગરે ચામ્બરસ્થિરે
ચિત્રાકારાન્ અપશ્યામ પ્રાણિનો જલચારિણઃ ॥

ક્વચિત્ કેસરિશાર્દૂલ દ્વીપિખડ્ગર્ક્ષશમ્બરાન્
યૂથશઃ પ્રસ્તુતક્રીડાન્ ઉન્મજ્જનનિમજ્જનૈઃ ॥

અન્યત્રાવિદ્ધકર્ણાનાં સ્ત્રીપુંસાનામ્ અવાસસામ્
ધ્વનિમાત્રકભાષાણાં દ્વંદ્વાનિ પશુધર્મણામ્ ॥

ક્વચિદ્ ઉત્પતતસ્ તુઙ્ગાન્ નાગાન્ આયતપક્ષતીન્
પક્ષચ્છેદભયાલીનાન્ નગાન્ ઇવ મહાર્ણવાત્ ॥

અવાચ્ ચ સહસા મોદઃ કૌવેર્યાઃ પવનાહૃતઃ
યસ્યાઘ્રાણાય સંપન્નં મન્યે ઘ્રાણમ્ અયં જગત્ ॥

દ્રક્ષ્યન્તઃ સંભવં તસ્ય સકુતૂહલદૃષ્ટયઃ
દૂરાદ્ ગિરિમ્ અપશ્યામ રત્નકૂટસ્થકિંનરમ્ ॥

કિમ્ એતદ્ ઇતિ પ્ર્ષ્ટશ્ ચ મયા નિર્યામકો ઽબ્રવીત્
વૃદ્ધૈર્ એષ સમાખ્યાતઃ શ્રીકુઞ્જઃ શૃઙ્ગવાન્ ઇતિ ॥

ઇત્યાદિ કથિતં તેન યદ્ યત્ તત્ તન્ મનોહરઃ
સહસાગરદિગ્દેશં સ્પષ્ટં સંપુટકે ઽલિખત્ ॥

આગમય્ય તતઃ પોતમ્ આપ્તનિર્યામકાસ્થિતમ્
બકુલાદિસહાયો ઽસાવ્ અગાહત મહાર્ણવમ્ ॥

અનુકૂલમહાવેગ સમીરપ્રેરિતેન સઃ
આસીદદ્ અચિરેણૈવ પોતેન દિશમ્ ઈપ્સિતામ્ ॥

સદૃશૈઃ સ્ફલકસ્થાનાં ચિહ્નૈર્ જનિતનિશ્ચયઃ
મનશ્ચક્ષુઃશરીરૈઃ સઃ શ્રીકુઞ્જં યુગપદ્ ગતઃ ॥

અમ્ભોધિજલકલ્લોલ ધૌતનીલોપલં તતઃ
આકાશાશવિશાલોચ્ચં પોતઃ સોપાનમ્ આસદત્ ॥

તત્રૈવ સુહૃદસ્ ત્યક્ત્વા યદ્ ઉત્કણ્ઠો મનોહરઃ
તેન શૈલાગ્રમ્ આરોહદ્ ધર્મેનેવ ત્રિપિષ્ટપમ્ ॥

યક્ષસ્ત્રીપુંસવૃન્દૈશ્ ચ પ્રેક્ષ્યમાણઃ સસંમદૈઃ
સંકલ્પચક્ષુષા પશ્યન્ન્ અગચ્છત્ સુકુમારિકામ્ ॥

તત્ર કાશ્ચિદ્ અભાષન્ત કૃતાર્થા સુકુમારિકા
યયાસ્મિન્ન્ આહિતં પ્રેમ નરામરકુમારકે ॥

સુરાસુરનરાણાં હિ કસ્યાયં ન મનોહરઃ
યો વૃતઃ સહજાહાર્યૈઃ શરીરાદિગુણૈર્ ઇતિ ॥

પ્રક્રીડન્તીમ્ અથાપશ્યદ્ વિશાલે મન્દિરાજિરે
સ્વે સંકલ્પમયે યક્ષીં વક્ષસીવ મનોહરઃ ॥

પ્રત્યુદ્ગમ્ય તયા ચાસૌ રૂપાજીવાપ્રગલ્ભયા
સ્વિન્નકણ્ટકિતે પાણૌ ગૃહીત્વાન્તઃ પ્રવેશિતઃ ॥

તસ્યાઃ પિતરમ્ અદ્રાક્ષીત્ તત્રારબ્ધદુરોદરમ્
રક્તાક્ષં શાતકૌમ્ભાભં સમદં મેદુરોદરમ્ ॥

ઉપવેશ્ય ચ તેનાઙ્કે ઘ્રાત્વા મૂર્ધ્નિ મહોહરઃ
શ્વશ્રૂઃ પશ્યેત્ય્ અનુજ્ઞાતઃ પ્રવિવેશાવરોધનમ્ ॥

યત્ર સંપૂર્ણતારુણ્યાઃ કર્ણિકારસ્રગુજ્જ્વલાઃ
શ્વશ્રૂશ્વશુરયોસ્ તસ્ય પિતામહ્યો ઽપિ યોષિતઃ ॥

અભિવાદ્ય ચ તાસ્ તત્ર સ તાભિર્ અભિનન્દિતઃ
અનુજ્ઞાતશ્ ચ સસ્નેહં પ્રાવિશત્ કન્યકાગૃહમ્ ॥

દિવ્યસ્ય મધુનઃ પાનં દિવ્યતન્ત્રીરુતિશ્રુતિઃ
દિવ્યસ્ત્રીસંપ્રયોગાશ્ ચ મનોહરમનો ઽહરન્ ॥

ઇત્ય્ અસૌ ક્ષણમ્ આસીનઃ સુકુમારિકયોદિતઃ
અતીતા દિવસાઃ પઞ્ચ કુમાર પ્રતિગમ્યતામ્ ॥

દેવલોકૈકદેશો ઽયં યત્ તતો ઽસ્મિન્ ન લભ્યતે
સ્થાતું માનુષમાત્રેણ પઞ્ચમાદ્ દિવસાત્ પરમ્ ॥

ભવન્તં ચ પરિત્યજ્ય ગચ્છેયુઃ પોતવાહકાઃ
વહનસ્વામિનં પઞ્ચ પ્રતીક્ષન્તે દિનાનિ તે ॥

શ્રુત્વેદં રાજપુત્રસ્ય દેવપુત્રસ્ય યાદૃશી
સ્વર્ગતશ્ ચ્યવમાનસ્ય ધ્યામધ્યામાભવત્ પ્રભા ॥

તં દૃષ્ટ્વા તાદૃશાકારમ્ અવોચત્ સુકુમારિકા
અદ્યારભ્ય ગમિષ્યામિ તવૈવાહં ગૃહાન્ ઇતિ ॥

સ તયા ધીરિતો ગત્વા પોતમ્ ઉદ્વિગ્નવાહકમ્
તત્રૈવ સુહૃદો ઽપશ્યદ્ દિવ્યરત્નામ્બરસ્રજઃ ॥

સ્થિતાઃ સ્થ દિવસાન્ એતાન્ ક્વ કથં વેતિ ચોદિતાઃ
તેન તે કથયન્તિ સ્મ યથા યૂયં તથા વયં ॥

સુકુમારિકયાદિષ્ટાઃ પ્રહૃષ્ટા ગુહ્યકાઙ્ગનાઃ
અસ્માન્ ઉપચરન્તિ સ્મ સુરાન્ ઇવ સુરાઙ્ગનાઃ ॥

મહાદેવમ્ ઉપાસીના મૃતા ગચ્છન્તિ માનુષાઃ
સેવમાના વયં દેવં દેવતામ્ અમૃતા ગતાઃ ॥

ઇતિ યક્ષીકથારક્તા મહાધ્વાનં મહાભયમ્
તાસામ્ એવાનુભાવેન સંતેરુસ્ તે મહોદધિમ્ ॥

વ્યાપારૈર્ ઉજ્ઝિતં સર્વૈસ્ ત્રિવર્ગપ્રાપ્તિહેતુભિઃ
પ્રાવિશંસ્ તદ્વિયોગાર્તં શૂન્યરાજપથં પુરમ્ ॥

અથૈકા બ્રાહ્મણી વૃદ્ધા કિમ્ અર્થમ્ અપિ નિર્ગતા
અવગુષ્ઠિતમૂર્ધાનં પશ્યતિ સ્મ મનોહરમ્ ॥

તમ્ અસૌ પ્રત્યભિજ્ઞાય પરિતોષસ્ખલદ્ગતિઃ
ગત્વા ધ્યાનપરાસ્થાનં મહીપાલમ્ અતોષયત્ ॥

મન્ત્રિપ્રભૃતયસ્ તેન વારિતાઃ પુરવાસિનઃ
મા વોચદ્ દારકં કશ્ચિત્ ક્વ ગતો ઽભૂદ્ ભવાન્ ઇતિ ॥

રાજપુત્રો ઽપિ રાજાનમ્ અવન્દત વિલક્ષકઃ
સો ઽપિ તસ્યાઙ્કમ્ આરોપ્ય હરતિ સ્મ વિલક્ષતામ્ ॥

સ્વં ચ મન્દિરમ્ આગત્ય સ સુમઙ્ગલમ્ ઉક્તવાન્
ગન્ધશાસ્ત્રફલં સારં ધૂપમ્ આયોજ્યતામ્ ઇતિ ॥

અદ્યાગચ્છતિ યુષ્માકં સખીભિઃ સહિતા સખી
સુગન્ધિતાપ્રધાનં ચ રતમ્ આહુર્ અનિન્દિતમ્ ॥

ગન્ધરાજશ્ ચ યો ઽસ્માકં ઘુષ્યતે યક્ષકર્દમઃ
સ કર્દમસમસ્ તાસામ્ અતો ઽસૌ યક્ષકર્દમઃ ॥

તસ્માદ્ આદરમ્ આસ્થાય શાસ્ત્રમ્ અદ્ય પ્રકાશ્યતામ્
ધનુર્વેદસ્ય કૃત્સ્નસ્ય વિદ્ધસારં હિ સૌષ્ઠવમ્ ॥

ઇતિ પ્રોત્સાહિતસ્ તેન સ્વાર્થેન ચ સુમઙ્ગલઃ
ધૂપસ્નાનીયગન્ધાદિ યથાદેશમ્ અયોજયત્ ॥

મનોહરસ્ તુ સસુહૃત્ કૃતકામુકડમ્બરઃ
આસન્નદયિતાશૂન્યાં દુઃખશય્યામ્ અસેવત ॥

તતઃ સ તાદૃશો ગન્ધસ્ તથાયત્નેન સાધિતઃ
પ્રેરિતઃ પટુનાન્યેન સમીરેણેવ તોયદઃ ॥

ભાસા વિચ્છાયયન્તીવ ચન્દ્રકાન્તાદિચન્દ્રિકામ્
પ્રવિશ્ય સહસાછ્યાસ્ત પર્યઙ્કં સુકુમારિકા ॥

તતઃ સસ્મિતમ્ આલોક્ય બકુલાદીન્ ઉવાચ સા
સસહાયાહમ્ આયાતા યાત વિશ્રમ્યતામ્ ઇતિ ॥

પ્રણમ્ય તેષુ યાતેષુ કુમારસુકુમારિકે
યથા તથાવિધોત્કણ્ઠે તથાગમયતાં નિશામ્ ॥

સંભોગરમણીયૈશ્ ચ શરીરૈર્ બકુલાદયઃ
પ્રભાતે રાજપુત્રાય રાત્રિવૃત્તં ન્યવેદયન્ ॥

રાત્રૌ રાત્રૌ સમેતાનાં વિયુક્તાનાં દિવા દિવા
ઇતિ સંવત્સરો યાતસ્ તાભિસ્ તેષામ્ અચેતિતત્ઃ ॥

એકદા સ્યન્દમાનાશ્રુઃ સાક્રન્દા સા તમ્ અબ્રવીત્
સ્વાધીનાનાં પરાધીનૈઃ સહ સંગતિર્ ઈદૃશી ॥

અદ્યારભ્ય મયા દેવઃ સેવિતવ્યો ધનેશ્વરઃ
સખીસહિતયા વર્ષં ગૃહીતબ્રહ્મચર્યયા ॥

પિતરૌ વન્દિતું ચાહમ્ અષ્ટમ્યાદિષુ પર્વસુ
સ્વગૃહાય ગમિષ્યામિ તત્ર ગચ્છેદ્ ભવાન્ ઇતિ ॥

ત્વત્સઙ્ગસુભગા યા દિક્ તામ્ અપિ પ્રેક્ષ્ય જીવ્યતે
નિન્દિતામૃતપાનેન કિં પુનર્ દર્શનેન તે ॥

તસ્યામ્ ઉક્ત્વેતિ યાતાયામ્ આયાતા બકુલાદયઃ
ખં પશ્યન્તમ્ અપશ્યંસ્ તમ્ ઇયં યાતીતિ વાદિનમ્ ॥

તતઃ સબકુલાશોકે સશોકે પાર્થિવાત્મજે
તોષગદ્ગદવાગ્ ઉચ્ચૈર્ અભાષત સુમઙ્ગલઃ ॥

કિમ્ અસ્તાને વિષાદેન પોતમ્ આરુહ્ય મામકમ્
દૃષ્ટમાર્ગા મુહૂર્તેન યામસ્ તં ગુહ્યકાચલમ્ ॥

ધ્યાયન્તસ્ તત્ર તાઃ કાન્તાઃ પશ્યન્તશ્ ચાન્તરાન્તરા
સંગમાશાધનપ્રાણા યાપયામ સમામ્ ઇતિ ॥

તતઃ સ તેન પોતેન પ્રસ્થિતશ્ ચ મહાર્ણવમ્
સ ચ પોતઃ સમીરેણ દૂરં હૃત્વા વિપાદિતઃ ॥

રાજપુત્રસ્ તુ દયિતાં સિદ્ધાં વિદ્યામ્ ઇવ સ્મરન્
તાં ન ચેતિતવાન્ એવ વિપત્તિં મારદારુણામ્ ॥

ઉત્તીર્ણસ્યૈવ જલધેર્ વેલારોધાસિ સર્પતઃ
ચૌરસૈન્યેન સંયમ્ય તસ્યાલંકરણં હૃતમ્ ॥

તતસ્ તસ્કરસૈન્યં તદ્ વાજિસૈન્યેન સર્વતઃ
વેષ્ટિતં કુટ્ટિતં બદ્ધમ્ ઉદ્બદ્ધં પાદપેષુ ચ ॥

એકશ્ ચારુતરાકારઃ પુરુષઃ પ્રણિપત્ય તમ્
કરિણીપૃષ્ઠમ્ આરોપ્ય સસૈન્યઃ પ્રસ્થિતઃ પુરઃ ॥

અદૂરં ચાન્તરં ગત્વા બન્દિસ્તુતિગુણાન્વયઃ
મનોહરઃ પુરં પ્રાપત્ કુઙ્કુમાલિપ્તચત્વરમ્ ॥

રત્નવન્દનમાલાનાં સ શૃણ્વન્ પટુશિઞ્જિતમ્
આગચ્છત્ કલરાસાનાં નાનાપત્ત્રિસ્રજામ્ ઇવ ॥

પુરાનુરૂપશોભં ચ પ્રાવિશત્ સ નૃપાલયમ્
વિશાલમણ્ડપાસીનં શક્રાકારં નરાધિપમ્ ॥

અવતીર્ય ચ હસ્તિન્યાઃ સ રાજાનમ્ અવન્દત
ગાઢમ્ આલિઙ્ગ્ય તેનાપિ ચિરં પ્રીત્યા નિરૂપિતઃ ॥

શરીરાવયવાન્ દૃષ્ટ્વા મુહુસ્ તસ્યાવદત્ તતઃ
કુતઃ સુમઙ્ગલાદ્ અન્યશ્ ચક્ષુષ્માન્ ઇતિ ભૂપતિઃ ॥

આસીચ્ ચ રાજપુત્રસ્ય સ એવાયં સુમઙ્ગલઃ
ભવેદ્ અહમ્ ઇવ ભ્રષ્ટઃ પોતભઙ્ગભયાદ્ ઇતિ ॥

ગચ્છ વિશ્રમ્ય તાતેતિ રાજ્ઞોક્તઃ પ્રાવિશત્ પુરમ્
અપશ્યન્ નતમૂર્ધાનં સ તમ્ એવ સુમઙ્ગલમ્ ॥

પૃચ્છતિ સ્મ ચ તં ભદ્ર મિત્રે પ્રાણસમે તવ
ભુજૌ મે બકુલાશોકૌ કચ્ચિત્ કુશલિનાવ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં બકુલાશોકૌ ગૃહાન્ કુશલિનૌ ગતૌ
યથા ચાહમ્ ઇહાયાતસ્ તથાશ્રોતું પ્રસીદત ॥

પુનરુક્તગુણાખ્યાનમ્ એતત્ નાગપુરં પુરમ્
દૃષ્ટમ્ એવ હિ યુષ્માભિર્ નૃપશ્ ચૈષ પુરંદરઃ ॥

જયન્ત ઇતિ પુત્રો ઽસ્ય શૂરઃ ચારુઃ કવિઃ પટુઃ
સ યેન યૂયમ્ આનીતાઃ સાગરોપાન્તકાનનાત્ ॥

સુતા નલિનિકા નામ નૃપતેસ્ તસ્ય તાદૃશી
યસ્યા ન પ્રમદાલોકે ન ચાસ્તિ સદૃશો વરઃ ॥

વરં વરયતા તસ્યાઃ પિત્રા દ્વીપાન્તરાણ્ય્ અપિ
ગુણરૂપાન્તરજ્ઞાન શાલિનઃ પ્રહિતા હતાઃ ॥

અનેન ચ પ્રપઞ્ચેન યદા કાલો બહુર્ગતઃ
તદા મામ્ અયમ્ આહૂય સદૈન્યસ્મિતમ્ ઉક્તવાન્ ॥

ત્વં ન કેવલમ્ અસ્માકં સર્વાધ્યક્ષગણાગ્રણીઃ
નાથો ઽપિ ભવ નસ્ તાત સંકટાદ્ ઉદ્ધરન્ન્ ઇતઃ ॥

કુલશીલવયોરૂપૈર્ યઃ સ્યાદ્ અસ્યાઃ સમો વરઃ
આદરેણ તમ્ અન્વિષ્યેસ્ ત્યજ શ્રીમદિરારુજમ્ ॥

ભૂરિસારધનાઢ્યો ઽપિ ગુણદ્રવિણદુર્ગતઃ
દુર્ગતેભ્યઃ સુદૂરેણ શોચનીયઃ સતામ્ ઇતિ ॥

તતો નલિનિકારૂપમ્ આલિખ્ય ફલકે મયા
મહી સાષ્ટાદશદ્વીપા પરિક્રાન્તા વરાર્થિના ॥

યદા તુ પટુયત્નો ઽપિ નાલભે વરમ્ ઈપ્સિતમ્
તદા ત્યક્તુમનઃ પ્રાણાન્ પ્રાવિવિક્ષં મહોદધિમ્ ॥

ગતશ્ ચ કાનનદ્વીપં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ સંચરન્
યુષ્મદ્ગુણકથાસક્તાઃ સંતતાઃ સાધુસંપદઃ ॥

તતઃ સ મે સ્થિરાધૈર્યસ્ તાદૃઙ્મરણનિશ્ચયઃ
જ્યોત્સ્નયેવ તમોરાશિર્ યુષ્મત્કીર્ત્યા નિરાકૃતઃ ॥

ગન્ધશાસ્ત્રવ્યસનિનો યુષ્માન્ બુદ્ધ્વા ચ લોકતઃ
આત્માપિ ગન્ધશાસ્ત્રજ્ઞસ્ તદા વઃ શ્રાવિતો મયા ॥

તુલ્યજ્ઞાનસ્વભાવા હિ ભર્તૄણામ્ અનુજીવિનઃ
રઞ્જયન્તિ મનઃ ક્ષિપ્રં ગુણૈર્ અપિ નિરાકૃતાઃ ॥

ગન્ધમાલ્યવિસંવાદી ધૂપો યચ્ ચાપિ દાહિતઃ
સુહૃદ્ભિઃ સહ યુષ્માભિર્ અહં જિજ્ઞાસિતસ્ તદા ॥

યચ્ ચ યોજિતવાન્ અસ્મિ ગન્ધમાલ્યાનુવાદિનમ્
ધૂપં તત્ ફલકે ન્યસ્તામ્ અપશ્યં ભર્તૃદારિકામ્ ॥

તામ્ આલોક્ય તતો યુષ્માન્ મન્યે ઽહં ધન્યજન્મનામ્
આત્મનો રાજપુત્ર્યાશ્ ચ વિધાતુશ્ ચ કૃતાર્થતામ્ ॥

સો ઽહં સ્વાર્થપરો યુષ્માન્ અપહર્તુમ્ ઇતો ગતઃ
યાવદ્ યુષ્મદ્ગુણૈર્ એવ હૃતઃ સાધુમનોહરૈઃ ॥

તથાપિ સત્કૃતો યુષ્માન્ હર્તુમ્ એવાહમ્ ઉદ્યતઃ
પાપમ્ અધ્યાચરન્ત્ય્ એવ ભૃત્યા ભર્તૃપ્રિયેપ્સવઃ ॥

પુણ્યૈર્ નલિનિકાયાશ્ ચ યુષ્મત્સંગમહેતુભિઃ
સેવાચારાપદેશેન ગતૈવ સુકુમારિકા ॥

ઇદં ચાન્તરમ્ આસાદ્ય મયા યૂયં ત્વરાવતા
સંનિધાપિતપોતેન સમુદ્રમ્ અવતારિતાઃ ॥

પ્રદેશે યત્ર ચામ્ભોધિર્ વિપન્નં વહનં વહેત્
વિપન્નવહનસ્ તત્ર ન ચ કશ્ચન વિદ્યતે ॥

તેન તૌ બકુલાશોકાવ્ અવિપન્નૌ ગૃહાન્ ગતૌ
ઇદં ચ પુરમ્ આયાતા યથા યૂયં તથા વયમ્ ॥

તસ્માન્ નલિનિકાદ્યૈવ યુષ્માભિર્ અનુગમ્યતામ્
ન હિ શ્રીઃ સ્વયમ્ આયાન્તી કાલાતિક્રમમ્ અર્હતિ ॥

મનોહરસ્ તુ તાં પ્રાપ્ય સર્વાકારમનોહરામ્
યથાકામમ્ ઉપાભુઙ્ક્ત કરી કમાલિનીમ્ ઇવ ॥

સુમઙ્ગલેન સા ચોક્તા મા સ્મ શેથાઃ પૃથઙ્નિશિ
પત્યુસ્ તે દયિતા યક્ષી મૈવં નૈષીદ્ અસાવ્ ઇતિ ॥

કુપિતા રાજપુત્રાય રાજપુત્રી કદાચન
ઉન્નિદ્રૈવ સનિદ્રેવ સુપ્તા કિલ પૃથક્ ક્ષણમ્ ॥

અથ સેવાવધૌ પૂર્ણે વર્ષાન્તે સુકુમારિકા
શયિતં પૃથગ્ આસાદ્ય મનોહરમ્ અપાહરત્ ॥

યથા નલિનિકાભર્તા સુકુમારિકયા હૃતઃ
યુષ્માન્ અપિ હરેદ્ એષા તથા માતઙ્ગકન્યકા ॥

મન્યધ્વે યાદૃશીમ્ એનાં કન્યકા નેયમ્ ઈદૃશી
ન હિ ચણ્ડાલકન્યાસુ રજ્યન્તે દેવસૂનવઃ ॥

ઇદં નલિનિકાવૃત્તં સ્મૃત્વા યૂયં મયોદિતાઃ
ન મે નલિનિકાવાર્ત્તા વિરસાન્તા ભવેદ્ ઇતિ ॥

અનન્યગતસંકલ્પમ્ એવં માં મા સ્મ કલ્પયઃ
ઇતિ જિહ્મં પુરસ્ તસ્યાઃ કામુકાચારમ્ આચરમ્ ॥

ગન્ધર્વદત્તાવચનાત્ પ્રિયત્વં માતઙ્ગકન્યા સુતરામ્ અગાન્ મે
મદં વિધત્તે મદિરા પ્રકૃત્યા કિમ્ અઙ્ગ કાન્તાનનસઙ્ગરમ્યા ॥