Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 17
atha gandharvadattāyās tāṃ guṇākārasaṃpadam
samākarṇyaiva karṇābhyāṃ mano nītaṃ vidheyatām ||
pṛcchāmi sma ca bhūyas tam api śakyā bhaven mayā
draṣṭuṃ gandharvadatteti tena coktaṃ na śakyate ||
agāndharveṇa sā draṣṭuṃ devenāpi na śakyate
yadi cecchatha tāṃ draṣṭuṃ gāndharvaṃ śikṣyatām iti ||
mayoktaṃ nāradīye 'pi nivṛtte kila labhyate
gāndharvaśabdas tat tasmād asmākaṃ kāryatām iti ||
tato vyāharitas tena vīṇācāryaḥ kharasvaraḥ
naṣṭaśrutisvarajñāno bhūtiko nāma durbhagaḥ ||
āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ naravānaram
alaṃ me nāradīyena kṛtaṃ gandharvadattayā ||
īdṛśaḥ śiṣyatāṃ gatvā rājyalābho 'pi garhati
anyāyāgatam aiśvaryaṃ nindanty eva hi sādhavaḥ ||
abhyutthānābhivādābhyāṃ taṃ vīṇādattakādayaḥ
apūjayan mayā cāsau na draṣṭum api pāritaḥ ||
atha ruṣṭakaṭākṣeṇa lohitākṣaḥ sa vīkṣya mām
vīṇādattakadattāyāṃ pīṭhikāyām upāviśat ||
abravīd dattakas taṃ ca yakṣībhartur dvijanmanaḥ
bhavān asyopapannasya nāradīyaṃ karotv iti ||
tenoktaṃ sābhimānatvād ayaṃ mām avamanyate
na ca pārayate dātuṃ dāridryāt kākaṇīm api ||
guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā
na cāsminn ekam apy asti yady asti pratipadyatām ||
dattakenoktam ācārya virūpaṃ mantritaṃ tvayā
ko yakṣīkāmukaṃ śakto daridram iti jalpitum ||
yasya dāsaḥ sadāso 'haṃ tvaṃ jānāsy eva mādṛśaḥ
sa yakṣīkāmukaḥ kasmād daridra iti bhaṇyate ||
suvarṇānāṃ śataṃ vāpi gṛhyatāṃ tvād.śocitam
patite droṇamegho 'pi na tiṣṭhati jalaṃ sthale ||
nāradādiparīvārāṃ sa cābhyarcya sarasvatīm
durvyavasthitatantrīkāṃ vīṇāṃ mahyam upānayat ||
mayā tu sā viparyaksthā sthāpitāṅke yadā tadā
bhūtiko māṃ dhig ity uktvā vīṇādattakam uktavān ||
na yakṣīkāmuko mandaḥ śakyaḥ śikṣayituṃ mayā
vīṇāgrahaṇam apy eṣa na jānāti sukhaiditaḥ ||
na nāma svayam etena yadi vīṇā na vāditā
ālekhyavādakāḥ ke 'pi na dṛṣṭā naṣṭadṛṣṭinā ||
iti saṃtakṣya māṃ vāgbhir ātodyaṃ parivartya ca
sa niṣādo niṣādaṃ me ṣaḍja ity upadiṣṭavān ||
athāmarṣaparītena dṛḍhaṃ tāḍayatā mayā
catasraḥ pañca vā tantryaś chinnāś caḍ iti visvarāḥ ||
athokto dattakas tena tantrīvartakasaṃgraham
akṛtvā kiṃ karoty asya nāradīyaṃ bhavān iti ||
ahaṃ tu vismṛtacchadmā chinnatantrīm api kṣaṇam
śrutivāsitakarṇatvān mṛdu vīṇām avādayam ||
atha visphāritair netrair utkarṇā dattakādayaḥ
kim etad iti jalpanto mām aikṣanta savismayāḥ ||
bhūtikas tu bhayakrodha lajjāvismayaniṣprabhaḥ
kākatālīyam ity uktvā gata eva sadakṣiṇaḥ ||
evaṃ ca divasaṃ nitvā kṛtaprādoṣikāśanaḥ
āvasaṃ śayanāvāsaṃ mālāghūpādhivāsitam ||
haṃsapakṣāṃśukaprāya komalāstaraṇāstṛtam
bhāsvadvajraśilāpādam āseve śayanaṃ tataḥ ||
rūpākṛṣṭajagannetre yuvatī sārabhūṣaṇe
rūpājīve śanaiḥ pādau samavāhayatāṃ mama ||
sahajāhāryamādhurya ramaṇīyatarākṣaraiḥ
vacobhiḥ kila te cittaṃ madīyaṃ hartum aicchatām ||
vegavatyā vimuktaṃ ca pratibhānti sma tāni mām
rāsabhīr asitānīva virasāni svakarṇayoḥ ||
tāni cāśrotukāmena nidrāvyājaḥ kṛto mayā
atha prasupta evāsmi nirāśe te ca jagmatuḥ ||
ardhe yāte ca yāminyāḥ śvāsānumitacetane
dṛṣṭatattva ivāvidyāṃ nidrām atyajam utkaṭām ||
citrapaṭṭapidhānāyāṃ tiṣṭhantyāṃ nāgadantake
vīṇādattakavīṇāyāṃ tato dṛṣṭiṃ nyapātayam ||
mama tv asīd avaśyaṃ māṃ netā śvas tatra dattakaḥ
vīṇā ca vādanīyā syāc cirotsṛṣṭā ca sā mayā ||
vidyā cārādhyamānāpi duḥkhena paricīyate
bhaktyā mātuḥ sapatnīva nisargakuṭilā hi sā ||
vīṇā saṃnihitā ceyaṃ velā ceyaṃ nirākulā
jijñāse tāvad ity enāṃ vicāryāhaṃ gṛhītavān ||
utkarṣann apakarṣaṃś ca kāścit kāścin manāṅ manāk
vyavasthāpayituṃ tantrīḥ karaśākhabhir aspṛśam ||
athāśṛṇavam ālāpān svasmād vāsagṛhād bahiḥ
samudrasena godatta dhāva dhāva sakhe drutam ||
vīṇādattakabhadrasya gṛheṣu kṛtakarmaṇaḥ
sarasvatī bhagavatī vīṇāṃ sārayati svayam ||
vīṇāyāḥ sāryamāṇāyāḥ svanasyodaya īdṛśaḥ
samāptasāraṇāyās tu kīdṛṅ nāma bhaviṣyati ||
tasmāt sarasvatīvīṇe dṛṣṭvā śrutvā ca saṃhate
netraśrotrāṇi no yānti pavitrakaratām iti ||
athāvalambyat tāṃ vīṇāṃ tvarayā nāgadantake
prāvṛtya saśiraḥpādaṃ kāyaṃ nidrāṃ kilāgamam ||
nāgarās tu nyavartanta jalpanto dīnacetasaḥ
kathaṃ sarasvatī kṣudrair dṛśyate 'smadvidhair iti ||
yāpitāyāṃ tu yāminyāṃ kṛtapūrvāhṇikakramam
mām anulbaṇaveṣaṃ ca vanditvā dattako 'bravīt ||
amī nāgarakāḥ prāptāś citrayānaprasādhanāḥ
tad gandharvasamasyāyai yuṣmābhir api gamyatām ||
ājñāpayata yānaṃ ca kareṇuturagādikam
yena vo rocate gantuṃ tena prasthīyatām iti ||
mayoktaṃ gacchatu bhavān vāhanena yathāsukham
ahaṃ tu pādacāreṇa gacchāmi śanakair iti ||
athāsmadanurodhena māṃ purodhāya dattakaḥ
prasthitaḥ pādacāreṇa sanāgarakamaṇḍalaḥ ||
amantrayanta yāntaś ca kruddhā nāgarakā mithaḥ
yakṣīkāmukarūpo 'yam anartho 'smān upāgataḥ ||
vayam asya prasādena tyaktamaṇḍitavāhanāḥ
āśādīrghāsu rathyāsu caraṇaiḥ saṃcarāmahe ||
meror droṇīr ivākraman viśikhā vistṛtāyatāḥ
apaśyaṃ veśmanāṃ mālās tasyaiva sirasām iva ||
prāsādeṣu ca jalpantīr gavākṣapreritekṣaṇāḥ
kokilāsubhagālāpāḥ śṛṇomi sma kulāṅganāḥ ||
ayi māgadhi vaidehi malayāvati yāvani
yakṣīkāmukam āyātuṃ sakhyaḥ paśyata dhāvata ||
khalayā kila yakṣyāyam īrṣyāmuṣitacetasā
ākāśāt pātitaḥ prāpto dattakena sujanmanā ||
dhruvaṃ sā rākṣasī yakṣī yadi vā mṛttikāmayī
kruddhayā mugdhayā vāpi yayā svārtho na cetitaḥ ||
atha vā sarvam evedam alīkaṃ pratibhāti mām
kva yakṣīkāmikaḥ kvāyaṃ kāmaḥ kāmī rater iva ||
iti nirdiśyamāno 'ham aṅgulībhir itas tataḥ
nayanotpalamālābhir arcyamānaś ca yātavān ||
atha nāgarakāḥ prāpan sudhāṃ gṛhapater gṛham
aṅgaṃ gandharvadattāyās teṣām iva manorathāḥ ||
maṇihāṭakadantādyair aṅgais tair eva kalpitam
sphuraddivyaprabhāvāt tu na vidma kiṃmayair iti ||
tataḥ prathamakakṣāyām apaśyaṃ saṃnidhāpitām
āsanānāṃ catuḥṣaṣṭiṃ mahāpaṭṭorṇaveṣṭitam ||
teṣu nāgarakaḥ kaścit kāṃścid āha sma sasmitam
aho mahākhalīkāro yakṣīkāmukam āgataḥ ||
sānudāsābhyanujñātāḥ suhṛdo dattakādayaḥ
samāyātāś catuḥṣaṣṭis tāvanty evāsanāny api ||
yakṣīkāmukam ālokya pañcaṣaṣṭam anāsanam
yat satyaṃ lajjito 'smīti tataś coktam ṛjur bhavān ||
āyatto dattako yasya saputrapaśubāndhavaḥ
tena gandharvadattāpi sulabhā kim utāsanam ||
pañcaṣaṣṭam adṛṣṭvā tu nikṣiptaṃ tatra dattakaḥ
dattavān svayam ākṛṣya mahyam ātmīyam āsanam ||
te 'pi nāgarakāḥ śeṣāḥ sthite tiṣṭhati dattake
tiṣṭhanti sma sthitā eva bhṛtakā iva bhartari ||
athānyad āsanaṃ dattaṃ dattakāyojjvalaprabham
sa tad adhyāsta śeṣāś ca yathāsanam upāviśan ||
tatas triṃśacchataṃ tasmād gaṇikānāṃ vinirgatam
gṛhād asurakanyānāṃ mahāsurapurād iva ||
āttaśṛṅgārabhṛṅgārā kācid āvarjayaj jalam
tāsāṃ pratyekam ekaikā teṣāṃ pādān adhāvata ||
madīyas tu yayā pādaḥ pāṇibhyām avalambitaḥ
tayā svedajalenaiva dhautaḥ ślathaśarīrayā ||
āvarjitavatī yā ca jalaṃ lulitalocanā
visrastahastayā hastād bhṛṅgāraḥ pātitas tayā ||
praviśan dhautapādaś ca śṛṇomi sma prajalpitāḥ
prāṃśuprākāragarbhasthāḥ śrutihārigiraḥ striyaḥ ||
anartho 'yam upanyastaḥ sānudāsena dāruṇaḥ
śulkaṃ gandharvadattāyā vīṇāvādananāmakam ||
yadi rūpam upanyasyec chulkaṃ gṛhapatis tataḥ
na yakṣīkāmukād anyaṃ prāpnuyād bhartṛdārikā ||
vīnāyāṃ tu prayuktāyāṃ bhagno 'yaṃ no manorathaḥ
hyo yasmād bhūtikenāsya nāradīyaṃ kṛtaṃ kila ||
idaṃ tāvan mahad duḥkhaṃ yad yakṣīkāmuko 'nayā
ayaṃ nāsulabhībhūtaḥ śulkadoṣān na labhyate ||
idaṃ tu duḥsahataraṃ yad imāṃ bakulāvalīm
anātmajño balāt ko 'pi gale tāṃ lambayiṣyati ||
vīṇāvādanaśulkeyaṃ sābhiyogāś ca nāgarāḥ
prajāpatiś ca durlagnaḥ sarvathā śivam astv iti ||
atha niṣkampakālindī salilasvacchakuṭṭimām
jvalanmaṇiśilāstambhāṃ viśālāṃ prāviśaṃ sabhām ||
sabhā nāgarakaiḥ sābhād bhinnaprabhavibhūṣaṇaiḥ
upatyakāsthalī meroḥ phullaiḥ kalpadrumair iva ||
atha haṃsa ivotsārya nalinīdalamaṇḍalam
nirgataḥ kañcukī prerya tiraskariṇikāmbaram ||
sa nāgarakasaṃghātam avocad vinayānataḥ
vijñāpayati vaḥ śreṣṭhī svāgataṃ guṇarāgiṇām ||
bhavadbhir varṇasaṃpannair antaḥsārair idaṃ gṛham
śātakumbhamayaiḥ pūtaṃ gaṅgāmbhaḥkalaśair iva ||
yadi sarve samāyātā yāto vāgamanaśramaḥ
tato gandharvadattāyai nirdeśo dīyatām iti ||
te parasparam ālokya vidrāṇavadanaprabhāḥ
hrītāḥ sadiśam ākāśam apaśyan proṣitottarāḥ ||
tataḥ kan?cukinā vaktraṃ kṣaṇād dīnatayā kṛtam
samare kātarasyeva sannacakṣuḥkapolakam ||
pratyekaṃ ca mukhāny eṣām avalokya ciraṃ ciram
sa yadā yātum ārabdhas tadāhūya mayoditaḥ ||
samāptapratikarmā vā kalyā vā yadi sā tataḥ
āgacchatu kim adyāpi dṛṣṭair nāgarakair iti ||
etāvataiva dattasya tat tādṛgmlānam ānanam
jātam ucchvasitaṃ svinna kapolasthalapīvaram ||
alapat sānudāsasya prītaḥ parijanas tataḥ
yakṣīkāmuka vandyo 'si sarvathā śobhitaṃ tvayā ||
vāṅmātreṇāpi bhavataś cirād ucchvasitā vayam
avagrahe hi jīmūto visphūrjann api śobhate ||
tad evaṃ yādṛśaṃ rūpaṃ yādṛśī cātidhīratā
tādṛśaṃ yadi vijñānaṃ bhavet kiṃ na bhaved iti ||
eko nāgarakaś caikam avocad darśitasmitaḥ
uddāmitamukhā loke sukhaṃ jīvanti nistrapāḥ ||
ko hi vedajaḍaṃ muktvā chāndasaṃ chāttram atrapam
madhye mahāmanuṣyāṇām evam uddāmayen mukham ||
yakṣīkāmukaśabdo 'pi śabda evāsya kevalam
kva ca priyaguṇā yakṣī guṇa ṛddhiḥ kva cedṛśaḥ ||
yat kiṃcid api bālānāṃ cetastoṣāya kalpate
utkaṭena hi nāmnāpi prāyas tuṣyanti ḍiṇḍikāḥ ||
śrutvedam itareṇoktaṃ mā sma nindad bhavān imam
ko jānāti manuṣyāṇāṃ caritaṃ gūḍhacāriṇām ||
yakṣīkāntaḥ prakṛṣṭena dhārṣṭyenājñāpayann api
yathā paricitaśrīkas tathā māṃ prati śobhate ||
tato javanikāṃ prerya kanyā kañcukibhir vṛtā
devī gandharvadattāgād abhibhūtasabhāprabhā ||
kathayāmi kathaṃ rūpaṃ tasyāḥ saṃkṣiptam ucyate
pravrajyām āsthitā nūnam idānīm apsarogaṇāḥ ||
kalpitaṃ ca sabhāmadhye padmarāgaśilāmayam
candralekheva saṃdhyābhram adhyāsta caturantakam ||
tejaso 'bhibhavāt tasyāḥ saṃkucanti sma nāgarāḥ
bālāyāḥ śaśilekhāyāḥ puṇḍarīkākarā iva ||
sātha prajñāvacaḥśūnyāṃ rūpamātrakaśālinīm
paribhūtavatī goṣṭhīṃ sabhāstambhāvalīm iva ||
atha dakṣiṇam utkṣipya karaṃ kañcukinoditam
śrūyatāṃ śreṣṭhino vākyaṃ bho nāgarakakuñjarāḥ ||
āste gandharvadatteyam iyaṃ vīṇā ca sāritā
yo vo vādayituṃ śaktaḥ sa kiṃ tiṣṭhati ḍhaukatām ||
aśeṣair na ca kartavyā paripāṭir apārthikā
sā hi yuṣmākam asyāś ca lajjākhedaprayojanā ||
tataḥ svayaṃ bhavadbhiś ca yasmin vo bhāvanāhitā
yuṣmān ātmānam etāṃ ca sa kleśān mocayatv iti ||
atha nāgarakāḥ sarve vīṇādattakam abruvan
tvaṃ naḥ pūjyaḥ pravīṇaś ca tasmād utthīyatām iti ||
sa yadā kampitaśirā necchati sma tadāparaḥ
saṃbhāvitatamas teṣāṃ gatvā vīṇām avādayat ||
tasmin doṣair asaṃkīrṇān guṇān madhuratottarān
saṃpādayati śabdo 'bhūd uccakaiḥ sādhu sādhv iti ||
tato gandharvadattāyāṃ pragītāyām abhūn mama
are jñātaṃ mayedānīṃ tenaivāmī vṛthāśramāḥ ||
purā vāmanarūpeṇa baliṃ chalayatā kila
tripiṣṭapaṃ tribhiḥ krāntaṃ vikramaiś cakrapāṇinā ||
taṃ ca viśvāvasur nāma gandharvagaṇasevitaḥ
krāmantaṃ gaganaṃ vegāt triś cakāra pradakṣiṇam ||
tena ca svayam utpādya stuvatā garuḍadhvajam
nārāyaṇastutiṃ nāma gītaṃ gītakam adbhutam ||
nāradena tataḥ prāptaṃ nāradād vṛtraśatruṇā
arjunena tatas tasmād virāṭasutayā kila ||
parīkṣit prāpnuyān mātus tato 'pi janamejayaḥ
iti kramāgataṃ tātas tātād āgamitaṃ mayā ||
gāndhāragrāmasaṃbaddhaṃ kva gāndhāraḥ kva mānuṣāḥ
svargān nānyatra gāndhāra ity āhur nāradādayaḥ ||
tena yo 'yaṃ na jānāti na ced abhyupagacchati
tad asaṃpādayann eva jāyate doṣavān asau ||
ahaṃ punar idaṃ jānan sadyaḥ pariṇamatphalam
puro nāgarakāṇāṃ ca yathāsāmarthyam utsahe ||
mayi saṃkalpayaty evam asau nāgarakar1ṣabhaḥ
smayamāno vilakṣyatvāt svam evābhajatāsanam ||
tataḥ pratihate tasmin suhṛdmaṇḍalamaṇḍane
raṅgo bhaṅgam agṛhṇāt sa nigṛhyajyeṣṭhamallavat ||
atha māṃ janitotsāham uttiṣṭhāsantam āsanāt
dṛṣṭvā saṃbhāvitājñānaṃ lajjayāgrāhi dattakaḥ ||
anyena ca nimittena calito 'haṃ kilāsanāt
tenoktaṃ saṃkaṭāsthānād anyatra sthīyatām iti ||
tatas tam uktavān asmi kim idaṃ na tvayā śrutam
pathā sakṛt pravṛttāyāḥ kiṃ karoty avaguṇṭhanam ||
praviṣṭo 'haṃ suhṛdgoṣṭhīṃ yathaiva baṭucāpalāt
tathā gandharvadattāpi dhṛṣtam ājñāpitā mayā ||
tad asyā baṭuvidyāyāḥ prāntam aprāpya mādṛśaḥ
hā kaṣṭaṃ vañcito 'smīti paścāt tāpena khedyate ||
yatra cāmī na lajjante salajjāḥ suhṛdas tava
tatra nirlajjatāślāghī lajjayaiva hi lajjate ||
samarthayati mayy evaṃ dattako 'pi niruttaraḥ
aho sāhasam ity uktvā tūṣṇīṃbhāvam upeyivān ||
aham apy āsanaṃ tyaktvā tiryak paśyati dattake
pārśve gandharvadattāyā dattam āsanam āsthitaḥ ||
atha kañcukinānītāṃ vīṇāṃ dṛṣṭvāham uktavān
aparānīyatām ārya naitāṃ spṛśati mādṛśaḥ ||
udaraṃ dṛṣṭam etasyā lūtātantunirantaram
jaḍatāṃ gamitā yena paṭutantrīparaṃparā ||
smitadarśitadantāgrair anyataḥ kṣiptadṛṣṭibhiḥ
mām ālokya tathābhūtam uktaṃ nāgarakair iti ||
brāhmaṇaḥ pūjyatām eṣa nirlajjāgrapatākayā
yena sāhasam ārabdhaṃ svaguṇākhyāpanopamam ||
tantrīkiṇakaṭhorāgrā viśīrṇakarajātatāḥ
karaśākhāś ca no jātā na ca saṃbhāvanedṛśī ||
ayaṃ tu komalāgrabhis tantrīr aṅgulibhiḥ spṛśan
kadā vādayitā vīṇāṃ vedavedāṅgapāragaḥ ||
sarvathāyam abhiprāyo mayaitasyopalakṣitaḥ
prītim utpādayiṣyāmi tāval locanayor iti ||
yāvad utsāryate vīṇā yāvac cānīyate 'parā
tāvad gandharvadattāyā rūpaṃ paśyāmy avāritaḥ ||
rathyācatvarayātrāsu vakṣyāmi janasaṃnidhau
īdṛśī tādṛsī dṛṣṭā rūpiṇī yuvatir mayā ||
lūtātantutataṃ cāyaṃ vīṇākarparam āha yat
kiṃ tat satyaṃ mṛṣety etad devair vijñāyatām iti ||
udveṣṭite ca tat tasmin dṛṣṭaṃ veṣṭanacarmaṇi
tantucakraṃ bhayodbhrānta lūtāmaṇḍalasaṃkulam ||
atha gandharvadattāyā jātam aṅgaṃ nirīkṣya mām
vepathusvedaromāñca lajjāvidhuram ākulam ||
aparāpi mayā vīṇā samāsphālya paṭukvaṇā
keśadūṣitatantrīkā prathameva vivarjitā ||
sānudāsas tato vīṇāṃ sugandhikusumārcitām
kacchapākāraphalakām ādāya svayam āgataḥ ||
māṃ ca pradakṣiṇīkṛtya savikāratanūruhaḥ
gandharvadattām iva tām adadāt subhagasvanām ||
mayā tu dhautapādena vīṇāṃ kṛtvā pradakṣiṇām
abhuktāmbarasaṃvītaṃ pīṭhapṛṣṭham adhiṣṭhitam ||
manāk saṃspṛṣṭamātrāś ca karaśākhāmukhaiḥ svayam
tantrībandhā yathāsthānam asaran dhaivatādikam ||
tatas tantrīṣu gāndhāre jṛmbhamānāsu mantharam
gandharvadattām avadaṃ bhīru saṃgīyatām iti ||
sā pragalbhāpi gāndhāram ākarṇyāmaragocaram
tathā ca dhṛṣṭam ādiṣṭā bālāśālīnatāṃ gatā ||
tāṃ ca pravartayan bhītāṃ trapājanitamūkatām
tad eva gītakaṃ divyam ahaṃ mandam avādayam ||
hṛte tasyās trapāsenau saṃdarśitapathā yathā
lokaṃ pāvayituṃ puṇyā prāvartata sarasvatī ||
vṛttibhir dakṣiṇādyābhis tad gītaṃ gītakaṃ tayā
upary upari pāṇyantaiḥ pāṇibhir yojitaṃ mayā ||
āsīd idaṃ tamobhūtam aprajñātam alakṣaṇam
tadgītamātraviṣaya śrotramātrajagad tadā ||
sabhāyāṃ gāḍhamūrcchāyāṃ mṛdu tad gītavādinam
paṭubhir dundubhidhvānair abhibhūtaṃ vimāninām ||
patitāsu saratnāsu divaḥ kusumavṛṣṭiṣu
kañcukī cetanāprāptān abhāṣata sabhāsadaḥ ||
bho bho nirmatsarāḥ santaḥ satyam ākhyāta sādhavaḥ
gītaṃ yad anayānena kiṃ tat saṃvāditaṃ na hi ||
athodyamitahastais taiḥ samastair uktam uccakaiḥ
dharmyaśulkārjitām eṣa kanyakāṃ labhatām iti ||
tiraskariṇikāṃ nītvā tataḥ kañcukināntarā
bahiṣkṛtā nāgarakā nāstikās tridivād iva ||
nirgacchanti hatacchāyās te khaṇḍitamanorathāḥ
svabhyastaguṇavaiphalyaṃ guṇinaḥ kān na tāpayet ||
savīṇādattako 'haṃ tu śreṣṭhinābhyantarīkṛtaḥ
parīkṣya bahuśo rājñā sacivo guṇavān iva ||
abhāṣata ca nirgacchaṃs teṣu nāgarakarṣabhaḥ
yakṣīkāmuka devas tvam amānuṣaparākramaḥ ||
vayaṃ gandharvadattā ca sānudāsaś ca sānugaḥ
kṛcchrām āpadam āpannā līlayaiva tvayoddhṛtāḥ ||
kāśmaryaḥ khadirāḥ śākāś campakāś ca saveṇavaḥ
ātodyāṅgārtham utkhātāḥ prarohantu yathā purā ||
agnihotrāṇi hūyantāṃ dvijāḥ saṃdhyām upāsatām
kumāryaḥ pariṇīyantāṃ prasūyantāṃ kulastriyaḥ ||
parivrājakanirgrantha bhikṣupāśupatādayaḥ
guruvaktrābhisaṃkrāntān svasiddhāntān adhīyatām ||
śāntavīnopasargatvāt sakīranagarāḥ sukham
sacampāmagadhāś cāṅgāḥ svasthāṅgāḥ śeratām iti ||
tato gṛhapatir dīnaḥ prārthanābhaṅgaśaṅkayā
vīṇādattakam ālokya prāvocan nīcakaistarām ||
praśastaṃ dinam adyaivaṃ tenāyaṃ pauruṣārjitaḥ
ślāghyo gandharvadattāyāḥ karaḥ saṃskrīyatām iti ||
ahaṃ tu sābhilāṣo 'pi darśitālīkadhīrataḥ
avocaṃ smitasaṃkīrṇām anāsthāmantharāṃ giram ||
dvijo 'haṃ merukailāsa tulyāmalakulodbhavaḥ
pariṇetuṃ na me yuktam asavarṇām imām iti ||
athoktaṃ sānudāsena viśrabdhaṃ pariṇīyatām
yuṣmākaṃ hi savarṇeyam utkṛṣṭā vā bhaved iti ||
āsīc ca mama kiṃ mattaḥ kim unmattaḥ kim ārjavaḥ
ayaṃ yasmād asaṃbaddham abuddhir iva bhāṣate ||
ahaṃ ceyaṃ ca yady asya brāhmaṇāv iti niścayaḥ
tato mat katham utkṛṣṭā brāhmaṇī brāhmaṇād iyam ||
atha imāṃ brāhmaṇīm eṣa manyate kṣatriyaṃ tu mām
tathā sati kathāpy eṣā kriyamāṇā virudhyate ||
kiṃ tu saṃbhāvyate nāyam asaṃbaddhaṃ prabhāṣitum
yena dharmārthaśāstrārtha kṣuṇṇadhīr iva bhāṣate ||
agrajo 'varajāṃ bhāryāṃ svīkurvan na praduṣyati
te ca svā caiva nṛpater ity uktaṃ manunā yataḥ ||
pratyākhyānaṃ ca nitarām iyaṃ nārhati ninditam
yasmād akhaṇḍitājñena dāpitā guruṇaiva me ||
yad ahaṃ grāhitas tena vijñānam atimānuṣam
dāpitā yena tenaiva tena tenaiva dāpitā ||
na cāvaśyaparigrāhyā kumārī ciram arhati
sābhilāṣā viśeṣeṇa pratyākhyānakadarthanām ||
tasmād alaṃ mamānena nirbandheneti niścitam
arthitāṃ sānudāsasya tatheti samamānayam ||
atha vaiśravaṇasyeva sūnorākhaṇḍalātmajaḥ
karaṃ gandharvadattāyāḥ sasaṃskāram upādade ||
mandaṃ pādatalena tālam anayā yat kuṭṭayantyāciraṃ gītaṃ mām abhi visphuratkuharitaṃ tāraiḥ subhugnabhruvā
tenaiva pratanūkṛtām apaharann asyāḥ krameṇa trapāṃ nirvāṇān mahatāntareṇa subhagaṃ saṃsāram ajñāsiṣam ||
Original text: Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Edition: the text edited by Felix Lacote (Paris, 1908). It was · Data entry Andreas Bigger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0