Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 17

17.1

atha gandharvadattāyās tāṃ guṇākārasaṃpadam
samākarṇyaiva karṇābhyāṃ mano nītaṃ vidheyatām ||

17.2

pṛcchāmi sma ca bhūyas tam api śakyā bhaven mayā
draṣṭuṃ gandharvadatteti tena coktaṃ na śakyate ||

17.3

agāndharveṇa sā draṣṭuṃ devenāpi na śakyate
yadi cecchatha tāṃ draṣṭuṃ gāndharvaṃ śikṣyatām iti ||

17.4

mayoktaṃ nāradīye 'pi nivṛtte kila labhyate
gāndharvaśabdas tat tasmād asmākaṃ kāryatām iti ||

17.5

tato vyāharitas tena vīṇācāryaḥ kharasvaraḥ
naṣṭaśrutisvarajñāno bhūtiko nāma durbhagaḥ ||

17.6

āsīc ca mama taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ naravānaram
alaṃ me nāradīyena kṛtaṃ gandharvadattayā ||

17.7

īdṛśaḥ śiṣyatāṃ gatvā rājyalābho 'pi garhati
anyāyāgatam aiśvaryaṃ nindanty eva hi sādhavaḥ ||

17.8

abhyutthānābhivādābhyāṃ taṃ vīṇādattakādayaḥ
apūjayan mayā cāsau na draṣṭum api pāritaḥ ||

17.9

atha ruṣṭakaṭākṣeṇa lohitākṣaḥ sa vīkṣya mām
vīṇādattakadattāyāṃ pīṭhikāyām upāviśat ||

17.10

abravīd dattakas taṃ ca yakṣībhartur dvijanmanaḥ
bhavān asyopapannasya nāradīyaṃ karotv iti ||

17.11

tenoktaṃ sābhimānatvād ayaṃ mām avamanyate
na ca pārayate dātuṃ dāridryāt kākaṇīm api ||

17.12

guruśuśrūṣayā vidyā puṣkalena dhanena vā
na cāsminn ekam apy asti yady asti pratipadyatām ||

17.13

dattakenoktam ācārya virūpaṃ mantritaṃ tvayā
ko yakṣīkāmukaṃ śakto daridram iti jalpitum ||

17.14

yasya dāsaḥ sadāso 'haṃ tvaṃ jānāsy eva mādṛśaḥ
sa yakṣīkāmukaḥ kasmād daridra iti bhaṇyate ||

17.15

suvarṇānāṃ śataṃ vāpi gṛhyatāṃ tvād.śocitam
patite droṇamegho 'pi na tiṣṭhati jalaṃ sthale ||

17.16

nāradādiparīvārāṃ sa cābhyarcya sarasvatīm
durvyavasthitatantrīkāṃ vīṇāṃ mahyam upānayat ||

17.17

mayā tu sā viparyaksthā sthāpitāṅke yadā tadā
bhūtiko māṃ dhig ity uktvā vīṇādattakam uktavān ||

17.18

na yakṣīkāmuko mandaḥ śakyaḥ śikṣayituṃ mayā
vīṇāgrahaṇam apy eṣa na jānāti sukhaiditaḥ ||

17.19

na nāma svayam etena yadi vīṇā na vāditā
ālekhyavādakāḥ ke 'pi na dṛṣṭā naṣṭadṛṣṭinā ||

17.20

iti saṃtakṣya māṃ vāgbhir ātodyaṃ parivartya ca
sa niṣādo niṣādaṃ me ṣaḍja ity upadiṣṭavān ||

17.21

athāmarṣaparītena dṛḍhaṃ tāḍayatā mayā
catasraḥ pañca vā tantryaś chinnāś caḍ iti visvarāḥ ||

17.22

athokto dattakas tena tantrīvartakasaṃgraham
akṛtvā kiṃ karoty asya nāradīyaṃ bhavān iti ||

17.23

ahaṃ tu vismṛtacchadmā chinnatantrīm api kṣaṇam
śrutivāsitakarṇatvān mṛdu vīṇām avādayam ||

17.24

atha visphāritair netrair utkarṇā dattakādayaḥ
kim etad iti jalpanto mām aikṣanta savismayāḥ ||

17.25

bhūtikas tu bhayakrodha lajjāvismayaniṣprabhaḥ
kākatālīyam ity uktvā gata eva sadakṣiṇaḥ ||

17.26

evaṃ ca divasaṃ nitvā kṛtaprādoṣikāśanaḥ
āvasaṃ śayanāvāsaṃ mālāghūpādhivāsitam ||

17.27

haṃsapakṣāṃśukaprāya komalāstaraṇāstṛtam
bhāsvadvajraśilāpādam āseve śayanaṃ tataḥ ||

17.28

rūpākṛṣṭajagannetre yuvatī sārabhūṣaṇe
rūpājīve śanaiḥ pādau samavāhayatāṃ mama ||

17.29

sahajāhāryamādhurya ramaṇīyatarākṣaraiḥ
vacobhiḥ kila te cittaṃ madīyaṃ hartum aicchatām ||

17.30

vegavatyā vimuktaṃ ca pratibhānti sma tāni mām
rāsabhīr asitānīva virasāni svakarṇayoḥ ||

17.31

tāni cāśrotukāmena nidrāvyājaḥ kṛto mayā
atha prasupta evāsmi nirāśe te ca jagmatuḥ ||

17.32

ardhe yāte ca yāminyāḥ śvāsānumitacetane
dṛṣṭatattva ivāvidyāṃ nidrām atyajam utkaṭām ||

17.33

citrapaṭṭapidhānāyāṃ tiṣṭhantyāṃ nāgadantake
vīṇādattakavīṇāyāṃ tato dṛṣṭiṃ nyapātayam ||

17.34

mama tv asīd avaśyaṃ māṃ netā śvas tatra dattakaḥ
vīṇā ca vādanīyā syāc cirotsṛṣṭā ca sā mayā ||

17.35

vidyā cārādhyamānāpi duḥkhena paricīyate
bhaktyā mātuḥ sapatnīva nisargakuṭilā hi sā ||

17.36

vīṇā saṃnihitā ceyaṃ velā ceyaṃ nirākulā
jijñāse tāvad ity enāṃ vicāryāhaṃ gṛhītavān ||

17.37

utkarṣann apakarṣaṃś ca kāścit kāścin manāṅ manāk
vyavasthāpayituṃ tantrīḥ karaśākhabhir aspṛśam ||

17.38

athāśṛṇavam ālāpān svasmād vāsagṛhād bahiḥ
samudrasena godatta dhāva dhāva sakhe drutam ||

17.39

vīṇādattakabhadrasya gṛheṣu kṛtakarmaṇaḥ
sarasvatī bhagavatī vīṇāṃ sārayati svayam ||

17.40

vīṇāyāḥ sāryamāṇāyāḥ svanasyodaya īdṛśaḥ
samāptasāraṇāyās tu kīdṛṅ nāma bhaviṣyati ||

17.41

tasmāt sarasvatīvīṇe dṛṣṭvā śrutvā ca saṃhate
netraśrotrāṇi no yānti pavitrakaratām iti ||

17.42

athāvalambyat tāṃ vīṇāṃ tvarayā nāgadantake
prāvṛtya saśiraḥpādaṃ kāyaṃ nidrāṃ kilāgamam ||

17.43

nāgarās tu nyavartanta jalpanto dīnacetasaḥ
kathaṃ sarasvatī kṣudrair dṛśyate 'smadvidhair iti ||

17.44

yāpitāyāṃ tu yāminyāṃ kṛtapūrvāhṇikakramam
mām anulbaṇaveṣaṃ ca vanditvā dattako 'bravīt ||

17.45

amī nāgarakāḥ prāptāś citrayānaprasādhanāḥ
tad gandharvasamasyāyai yuṣmābhir api gamyatām ||

17.46

ājñāpayata yānaṃ ca kareṇuturagādikam
yena vo rocate gantuṃ tena prasthīyatām iti ||

17.47

mayoktaṃ gacchatu bhavān vāhanena yathāsukham
ahaṃ tu pādacāreṇa gacchāmi śanakair iti ||

17.48

athāsmadanurodhena māṃ purodhāya dattakaḥ
prasthitaḥ pādacāreṇa sanāgarakamaṇḍalaḥ ||

17.49

amantrayanta yāntaś ca kruddhā nāgarakā mithaḥ
yakṣīkāmukarūpo 'yam anartho 'smān upāgataḥ ||

17.50

vayam asya prasādena tyaktamaṇḍitavāhanāḥ
āśādīrghāsu rathyāsu caraṇaiḥ saṃcarāmahe ||

17.51

meror droṇīr ivākraman viśikhā vistṛtāyatāḥ
apaśyaṃ veśmanāṃ mālās tasyaiva sirasām iva ||

17.52

prāsādeṣu ca jalpantīr gavākṣapreritekṣaṇāḥ
kokilāsubhagālāpāḥ śṛṇomi sma kulāṅganāḥ ||

17.53

ayi māgadhi vaidehi malayāvati yāvani
yakṣīkāmukam āyātuṃ sakhyaḥ paśyata dhāvata ||

17.54

khalayā kila yakṣyāyam īrṣyāmuṣitacetasā
ākāśāt pātitaḥ prāpto dattakena sujanmanā ||

17.55

dhruvaṃ sā rākṣasī yakṣī yadi vā mṛttikāmayī
kruddhayā mugdhayā vāpi yayā svārtho na cetitaḥ ||

17.56

atha vā sarvam evedam alīkaṃ pratibhāti mām
kva yakṣīkāmikaḥ kvāyaṃ kāmaḥ kāmī rater iva ||

17.57

iti nirdiśyamāno 'ham aṅgulībhir itas tataḥ
nayanotpalamālābhir arcyamānaś ca yātavān ||

17.58

atha nāgarakāḥ prāpan sudhāṃ gṛhapater gṛham
aṅgaṃ gandharvadattāyās teṣām iva manorathāḥ ||

17.59

maṇihāṭakadantādyair aṅgais tair eva kalpitam
sphuraddivyaprabhāvāt tu na vidma kiṃmayair iti ||

17.60

tataḥ prathamakakṣāyām apaśyaṃ saṃnidhāpitām
āsanānāṃ catuḥṣaṣṭiṃ mahāpaṭṭorṇaveṣṭitam ||

17.61

teṣu nāgarakaḥ kaścit kāṃścid āha sma sasmitam
aho mahākhalīkāro yakṣīkāmukam āgataḥ ||

17.62

sānudāsābhyanujñātāḥ suhṛdo dattakādayaḥ
samāyātāś catuḥṣaṣṭis tāvanty evāsanāny api ||

17.63

yakṣīkāmukam ālokya pañcaṣaṣṭam anāsanam
yat satyaṃ lajjito 'smīti tataś coktam ṛjur bhavān ||

17.64

āyatto dattako yasya saputrapaśubāndhavaḥ
tena gandharvadattāpi sulabhā kim utāsanam ||

17.65

pañcaṣaṣṭam adṛṣṭvā tu nikṣiptaṃ tatra dattakaḥ
dattavān svayam ākṛṣya mahyam ātmīyam āsanam ||

17.66

te 'pi nāgarakāḥ śeṣāḥ sthite tiṣṭhati dattake
tiṣṭhanti sma sthitā eva bhṛtakā iva bhartari ||

17.67

athānyad āsanaṃ dattaṃ dattakāyojjvalaprabham
sa tad adhyāsta śeṣāś ca yathāsanam upāviśan ||

17.68

tatas triṃśacchataṃ tasmād gaṇikānāṃ vinirgatam
gṛhād asurakanyānāṃ mahāsurapurād iva ||

17.69

āttaśṛṅgārabhṛṅgārā kācid āvarjayaj jalam
tāsāṃ pratyekam ekaikā teṣāṃ pādān adhāvata ||

17.70

madīyas tu yayā pādaḥ pāṇibhyām avalambitaḥ
tayā svedajalenaiva dhautaḥ ślathaśarīrayā ||

17.71

āvarjitavatī yā ca jalaṃ lulitalocanā
visrastahastayā hastād bhṛṅgāraḥ pātitas tayā ||

17.72

praviśan dhautapādaś ca śṛṇomi sma prajalpitāḥ
prāṃśuprākāragarbhasthāḥ śrutihārigiraḥ striyaḥ ||

17.73

anartho 'yam upanyastaḥ sānudāsena dāruṇaḥ
śulkaṃ gandharvadattāyā vīṇāvādananāmakam ||

17.74

yadi rūpam upanyasyec chulkaṃ gṛhapatis tataḥ
na yakṣīkāmukād anyaṃ prāpnuyād bhartṛdārikā ||

17.75

vīnāyāṃ tu prayuktāyāṃ bhagno 'yaṃ no manorathaḥ
hyo yasmād bhūtikenāsya nāradīyaṃ kṛtaṃ kila ||

17.76

idaṃ tāvan mahad duḥkhaṃ yad yakṣīkāmuko 'nayā
ayaṃ nāsulabhībhūtaḥ śulkadoṣān na labhyate ||

17.77

idaṃ tu duḥsahataraṃ yad imāṃ bakulāvalīm
anātmajño balāt ko 'pi gale tāṃ lambayiṣyati ||

17.78

vīṇāvādanaśulkeyaṃ sābhiyogāś ca nāgarāḥ
prajāpatiś ca durlagnaḥ sarvathā śivam astv iti ||

17.79

atha niṣkampakālindī salilasvacchakuṭṭimām
jvalanmaṇiśilāstambhāṃ viśālāṃ prāviśaṃ sabhām ||

17.80

sabhā nāgarakaiḥ sābhād bhinnaprabhavibhūṣaṇaiḥ
upatyakāsthalī meroḥ phullaiḥ kalpadrumair iva ||

17.81

atha haṃsa ivotsārya nalinīdalamaṇḍalam
nirgataḥ kañcukī prerya tiraskariṇikāmbaram ||

17.82

sa nāgarakasaṃghātam avocad vinayānataḥ
vijñāpayati vaḥ śreṣṭhī svāgataṃ guṇarāgiṇām ||

17.83

bhavadbhir varṇasaṃpannair antaḥsārair idaṃ gṛham
śātakumbhamayaiḥ pūtaṃ gaṅgāmbhaḥkalaśair iva ||

17.84

yadi sarve samāyātā yāto vāgamanaśramaḥ
tato gandharvadattāyai nirdeśo dīyatām iti ||

17.85

te parasparam ālokya vidrāṇavadanaprabhāḥ
hrītāḥ sadiśam ākāśam apaśyan proṣitottarāḥ ||

17.86

tataḥ kan?cukinā vaktraṃ kṣaṇād dīnatayā kṛtam
samare kātarasyeva sannacakṣuḥkapolakam ||

17.87

pratyekaṃ ca mukhāny eṣām avalokya ciraṃ ciram
sa yadā yātum ārabdhas tadāhūya mayoditaḥ ||

17.88

samāptapratikarmā vā kalyā vā yadi sā tataḥ
āgacchatu kim adyāpi dṛṣṭair nāgarakair iti ||

17.89

etāvataiva dattasya tat tādṛgmlānam ānanam
jātam ucchvasitaṃ svinna kapolasthalapīvaram ||

17.90

alapat sānudāsasya prītaḥ parijanas tataḥ
yakṣīkāmuka vandyo 'si sarvathā śobhitaṃ tvayā ||

17.91

vāṅmātreṇāpi bhavataś cirād ucchvasitā vayam
avagrahe hi jīmūto visphūrjann api śobhate ||

17.92

tad evaṃ yādṛśaṃ rūpaṃ yādṛśī cātidhīratā
tādṛśaṃ yadi vijñānaṃ bhavet kiṃ na bhaved iti ||

17.93

eko nāgarakaś caikam avocad darśitasmitaḥ
uddāmitamukhā loke sukhaṃ jīvanti nistrapāḥ ||

17.94

ko hi vedajaḍaṃ muktvā chāndasaṃ chāttram atrapam
madhye mahāmanuṣyāṇām evam uddāmayen mukham ||

17.95

yakṣīkāmukaśabdo 'pi śabda evāsya kevalam
kva ca priyaguṇā yakṣī guṇa ṛddhiḥ kva cedṛśaḥ ||

17.96

yat kiṃcid api bālānāṃ cetastoṣāya kalpate
utkaṭena hi nāmnāpi prāyas tuṣyanti ḍiṇḍikāḥ ||

17.97

śrutvedam itareṇoktaṃ mā sma nindad bhavān imam
ko jānāti manuṣyāṇāṃ caritaṃ gūḍhacāriṇām ||

17.98

yakṣīkāntaḥ prakṛṣṭena dhārṣṭyenājñāpayann api
yathā paricitaśrīkas tathā māṃ prati śobhate ||

17.99

tato javanikāṃ prerya kanyā kañcukibhir vṛtā
devī gandharvadattāgād abhibhūtasabhāprabhā ||

17.100

kathayāmi kathaṃ rūpaṃ tasyāḥ saṃkṣiptam ucyate
pravrajyām āsthitā nūnam idānīm apsarogaṇāḥ ||

17.101

kalpitaṃ ca sabhāmadhye padmarāgaśilāmayam
candralekheva saṃdhyābhram adhyāsta caturantakam ||

17.102

tejaso 'bhibhavāt tasyāḥ saṃkucanti sma nāgarāḥ
bālāyāḥ śaśilekhāyāḥ puṇḍarīkākarā iva ||

17.103

sātha prajñāvacaḥśūnyāṃ rūpamātrakaśālinīm
paribhūtavatī goṣṭhīṃ sabhāstambhāvalīm iva ||

17.104

atha dakṣiṇam utkṣipya karaṃ kañcukinoditam
śrūyatāṃ śreṣṭhino vākyaṃ bho nāgarakakuñjarāḥ ||

17.105

āste gandharvadatteyam iyaṃ vīṇā ca sāritā
yo vo vādayituṃ śaktaḥ sa kiṃ tiṣṭhati ḍhaukatām ||

17.106

aśeṣair na ca kartavyā paripāṭir apārthikā
sā hi yuṣmākam asyāś ca lajjākhedaprayojanā ||

17.107

tataḥ svayaṃ bhavadbhiś ca yasmin vo bhāvanāhitā
yuṣmān ātmānam etāṃ ca sa kleśān mocayatv iti ||

17.108

atha nāgarakāḥ sarve vīṇādattakam abruvan
tvaṃ naḥ pūjyaḥ pravīṇaś ca tasmād utthīyatām iti ||

17.109

sa yadā kampitaśirā necchati sma tadāparaḥ
saṃbhāvitatamas teṣāṃ gatvā vīṇām avādayat ||

17.110

tasmin doṣair asaṃkīrṇān guṇān madhuratottarān
saṃpādayati śabdo 'bhūd uccakaiḥ sādhu sādhv iti ||

17.111

tato gandharvadattāyāṃ pragītāyām abhūn mama
are jñātaṃ mayedānīṃ tenaivāmī vṛthāśramāḥ ||

17.112

purā vāmanarūpeṇa baliṃ chalayatā kila
tripiṣṭapaṃ tribhiḥ krāntaṃ vikramaiś cakrapāṇinā ||

17.113

taṃ ca viśvāvasur nāma gandharvagaṇasevitaḥ
krāmantaṃ gaganaṃ vegāt triś cakāra pradakṣiṇam ||

17.114

tena ca svayam utpādya stuvatā garuḍadhvajam
nārāyaṇastutiṃ nāma gītaṃ gītakam adbhutam ||

17.115

nāradena tataḥ prāptaṃ nāradād vṛtraśatruṇā
arjunena tatas tasmād virāṭasutayā kila ||

17.116

parīkṣit prāpnuyān mātus tato 'pi janamejayaḥ
iti kramāgataṃ tātas tātād āgamitaṃ mayā ||

17.117

gāndhāragrāmasaṃbaddhaṃ kva gāndhāraḥ kva mānuṣāḥ
svargān nānyatra gāndhāra ity āhur nāradādayaḥ ||

17.118

tena yo 'yaṃ na jānāti na ced abhyupagacchati
tad asaṃpādayann eva jāyate doṣavān asau ||

17.119

ahaṃ punar idaṃ jānan sadyaḥ pariṇamatphalam
puro nāgarakāṇāṃ ca yathāsāmarthyam utsahe ||

17.120

mayi saṃkalpayaty evam asau nāgarakar1ṣabhaḥ
smayamāno vilakṣyatvāt svam evābhajatāsanam ||

17.121

tataḥ pratihate tasmin suhṛdmaṇḍalamaṇḍane
raṅgo bhaṅgam agṛhṇāt sa nigṛhyajyeṣṭhamallavat ||

17.122

atha māṃ janitotsāham uttiṣṭhāsantam āsanāt
dṛṣṭvā saṃbhāvitājñānaṃ lajjayāgrāhi dattakaḥ ||

17.123

anyena ca nimittena calito 'haṃ kilāsanāt
tenoktaṃ saṃkaṭāsthānād anyatra sthīyatām iti ||

17.124

tatas tam uktavān asmi kim idaṃ na tvayā śrutam
pathā sakṛt pravṛttāyāḥ kiṃ karoty avaguṇṭhanam ||

17.125

praviṣṭo 'haṃ suhṛdgoṣṭhīṃ yathaiva baṭucāpalāt
tathā gandharvadattāpi dhṛṣtam ājñāpitā mayā ||

17.126

tad asyā baṭuvidyāyāḥ prāntam aprāpya mādṛśaḥ
hā kaṣṭaṃ vañcito 'smīti paścāt tāpena khedyate ||

17.127

yatra cāmī na lajjante salajjāḥ suhṛdas tava
tatra nirlajjatāślāghī lajjayaiva hi lajjate ||

17.128

samarthayati mayy evaṃ dattako 'pi niruttaraḥ
aho sāhasam ity uktvā tūṣṇīṃbhāvam upeyivān ||

17.129

aham apy āsanaṃ tyaktvā tiryak paśyati dattake
pārśve gandharvadattāyā dattam āsanam āsthitaḥ ||

17.130

atha kañcukinānītāṃ vīṇāṃ dṛṣṭvāham uktavān
aparānīyatām ārya naitāṃ spṛśati mādṛśaḥ ||

17.131

udaraṃ dṛṣṭam etasyā lūtātantunirantaram
jaḍatāṃ gamitā yena paṭutantrīparaṃparā ||

17.132

smitadarśitadantāgrair anyataḥ kṣiptadṛṣṭibhiḥ
mām ālokya tathābhūtam uktaṃ nāgarakair iti ||

17.133

brāhmaṇaḥ pūjyatām eṣa nirlajjāgrapatākayā
yena sāhasam ārabdhaṃ svaguṇākhyāpanopamam ||

17.134

tantrīkiṇakaṭhorāgrā viśīrṇakarajātatāḥ
karaśākhāś ca no jātā na ca saṃbhāvanedṛśī ||

17.135

ayaṃ tu komalāgrabhis tantrīr aṅgulibhiḥ spṛśan
kadā vādayitā vīṇāṃ vedavedāṅgapāragaḥ ||

17.136

sarvathāyam abhiprāyo mayaitasyopalakṣitaḥ
prītim utpādayiṣyāmi tāval locanayor iti ||

17.137

yāvad utsāryate vīṇā yāvac cānīyate 'parā
tāvad gandharvadattāyā rūpaṃ paśyāmy avāritaḥ ||

17.138

rathyācatvarayātrāsu vakṣyāmi janasaṃnidhau
īdṛśī tādṛsī dṛṣṭā rūpiṇī yuvatir mayā ||

17.139

lūtātantutataṃ cāyaṃ vīṇākarparam āha yat
kiṃ tat satyaṃ mṛṣety etad devair vijñāyatām iti ||

17.140

udveṣṭite ca tat tasmin dṛṣṭaṃ veṣṭanacarmaṇi
tantucakraṃ bhayodbhrānta lūtāmaṇḍalasaṃkulam ||

17.141

atha gandharvadattāyā jātam aṅgaṃ nirīkṣya mām
vepathusvedaromāñca lajjāvidhuram ākulam ||

17.142

aparāpi mayā vīṇā samāsphālya paṭukvaṇā
keśadūṣitatantrīkā prathameva vivarjitā ||

17.143

sānudāsas tato vīṇāṃ sugandhikusumārcitām
kacchapākāraphalakām ādāya svayam āgataḥ ||

17.144

māṃ ca pradakṣiṇīkṛtya savikāratanūruhaḥ
gandharvadattām iva tām adadāt subhagasvanām ||

17.145

mayā tu dhautapādena vīṇāṃ kṛtvā pradakṣiṇām
abhuktāmbarasaṃvītaṃ pīṭhapṛṣṭham adhiṣṭhitam ||

17.146

manāk saṃspṛṣṭamātrāś ca karaśākhāmukhaiḥ svayam
tantrībandhā yathāsthānam asaran dhaivatādikam ||

17.147

tatas tantrīṣu gāndhāre jṛmbhamānāsu mantharam
gandharvadattām avadaṃ bhīru saṃgīyatām iti ||

17.148

sā pragalbhāpi gāndhāram ākarṇyāmaragocaram
tathā ca dhṛṣṭam ādiṣṭā bālāśālīnatāṃ gatā ||

17.149

tāṃ ca pravartayan bhītāṃ trapājanitamūkatām
tad eva gītakaṃ divyam ahaṃ mandam avādayam ||

17.150

hṛte tasyās trapāsenau saṃdarśitapathā yathā
lokaṃ pāvayituṃ puṇyā prāvartata sarasvatī ||

17.151

vṛttibhir dakṣiṇādyābhis tad gītaṃ gītakaṃ tayā
upary upari pāṇyantaiḥ pāṇibhir yojitaṃ mayā ||

17.152

āsīd idaṃ tamobhūtam aprajñātam alakṣaṇam
tadgītamātraviṣaya śrotramātrajagad tadā ||

17.153

sabhāyāṃ gāḍhamūrcchāyāṃ mṛdu tad gītavādinam
paṭubhir dundubhidhvānair abhibhūtaṃ vimāninām ||

17.154

patitāsu saratnāsu divaḥ kusumavṛṣṭiṣu
kañcukī cetanāprāptān abhāṣata sabhāsadaḥ ||

17.155

bho bho nirmatsarāḥ santaḥ satyam ākhyāta sādhavaḥ
gītaṃ yad anayānena kiṃ tat saṃvāditaṃ na hi ||

17.156

athodyamitahastais taiḥ samastair uktam uccakaiḥ
dharmyaśulkārjitām eṣa kanyakāṃ labhatām iti ||

17.157

tiraskariṇikāṃ nītvā tataḥ kañcukināntarā
bahiṣkṛtā nāgarakā nāstikās tridivād iva ||

17.158

nirgacchanti hatacchāyās te khaṇḍitamanorathāḥ
svabhyastaguṇavaiphalyaṃ guṇinaḥ kān na tāpayet ||

17.159

savīṇādattako 'haṃ tu śreṣṭhinābhyantarīkṛtaḥ
parīkṣya bahuśo rājñā sacivo guṇavān iva ||

17.160

abhāṣata ca nirgacchaṃs teṣu nāgarakarṣabhaḥ
yakṣīkāmuka devas tvam amānuṣaparākramaḥ ||

17.161

vayaṃ gandharvadattā ca sānudāsaś ca sānugaḥ
kṛcchrām āpadam āpannā līlayaiva tvayoddhṛtāḥ ||

17.162

kāśmaryaḥ khadirāḥ śākāś campakāś ca saveṇavaḥ
ātodyāṅgārtham utkhātāḥ prarohantu yathā purā ||

17.163

agnihotrāṇi hūyantāṃ dvijāḥ saṃdhyām upāsatām
kumāryaḥ pariṇīyantāṃ prasūyantāṃ kulastriyaḥ ||

17.164

parivrājakanirgrantha bhikṣupāśupatādayaḥ
guruvaktrābhisaṃkrāntān svasiddhāntān adhīyatām ||

17.165

śāntavīnopasargatvāt sakīranagarāḥ sukham
sacampāmagadhāś cāṅgāḥ svasthāṅgāḥ śeratām iti ||

17.166

tato gṛhapatir dīnaḥ prārthanābhaṅgaśaṅkayā
vīṇādattakam ālokya prāvocan nīcakaistarām ||

17.167

praśastaṃ dinam adyaivaṃ tenāyaṃ pauruṣārjitaḥ
ślāghyo gandharvadattāyāḥ karaḥ saṃskrīyatām iti ||

17.168

ahaṃ tu sābhilāṣo 'pi darśitālīkadhīrataḥ
avocaṃ smitasaṃkīrṇām anāsthāmantharāṃ giram ||

17.169

dvijo 'haṃ merukailāsa tulyāmalakulodbhavaḥ
pariṇetuṃ na me yuktam asavarṇām imām iti ||

17.170

athoktaṃ sānudāsena viśrabdhaṃ pariṇīyatām
yuṣmākaṃ hi savarṇeyam utkṛṣṭā vā bhaved iti ||

17.171

āsīc ca mama kiṃ mattaḥ kim unmattaḥ kim ārjavaḥ
ayaṃ yasmād asaṃbaddham abuddhir iva bhāṣate ||

17.172

ahaṃ ceyaṃ ca yady asya brāhmaṇāv iti niścayaḥ
tato mat katham utkṛṣṭā brāhmaṇī brāhmaṇād iyam ||

17.173

atha imāṃ brāhmaṇīm eṣa manyate kṣatriyaṃ tu mām
tathā sati kathāpy eṣā kriyamāṇā virudhyate ||

17.174

kiṃ tu saṃbhāvyate nāyam asaṃbaddhaṃ prabhāṣitum
yena dharmārthaśāstrārtha kṣuṇṇadhīr iva bhāṣate ||

17.175

agrajo 'varajāṃ bhāryāṃ svīkurvan na praduṣyati
te ca svā caiva nṛpater ity uktaṃ manunā yataḥ ||

17.176

pratyākhyānaṃ ca nitarām iyaṃ nārhati ninditam
yasmād akhaṇḍitājñena dāpitā guruṇaiva me ||

17.177

yad ahaṃ grāhitas tena vijñānam atimānuṣam
dāpitā yena tenaiva tena tenaiva dāpitā ||

17.178

na cāvaśyaparigrāhyā kumārī ciram arhati
sābhilāṣā viśeṣeṇa pratyākhyānakadarthanām ||

17.179

tasmād alaṃ mamānena nirbandheneti niścitam
arthitāṃ sānudāsasya tatheti samamānayam ||

17.180

atha vaiśravaṇasyeva sūnorākhaṇḍalātmajaḥ
karaṃ gandharvadattāyāḥ sasaṃskāram upādade ||

17.181

mandaṃ pādatalena tālam anayā yat kuṭṭayantyāciraṃ gītaṃ mām abhi visphuratkuharitaṃ tāraiḥ subhugnabhruvā
tenaiva pratanūkṛtām apaharann asyāḥ krameṇa trapāṃ nirvāṇān mahatāntareṇa subhagaṃ saṃsāram ajñāsiṣam ||

Original text: Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Edition: the text edited by Felix Lacote (Paris, 1908). It was · Data entry Andreas Bigger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc