Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 16

16.1

athāsau mām avanditvā nistriṃśakarakaṅkaṭaḥ
ārohad ambaraṃ kāle mandendugrahacandrike ||

16.2

taṃ cotpatantam ākāśaṃ śaraṃ vālambitatvaram
na pṛcchāmi sma panthānaṃ deśaṃ nagaram eva vā ||

16.3

gāhamānaś ca valmīka sthāṇukaṇṭakasaṃkaṭām
aṭavīṃ siṃhamātaṅga puṇḍarīkākulām agām ||

16.4

athāmitagatikrodha vahnibhāseva bhāsitām
apaśyaṃ lohitāyantīṃ prācīm aruṇaśociṣā ||

16.5

kaṃcic cādhvānam ākramya deśe nātighanadrume
vivādidhvanighaṇṭānām apaśyaṃ maṇḍalaṃ gavām ||

16.6

anumāya tatas tena vasantaṃ deśam antike
jātāśvāsamatir gacchan kṣaṇenāraṇyam atyajam ||

16.7

tuṣārasamayārambha bhīyeva kamalākarān
apaśyaṃ dhūsaracchāyān gacchan dinakarodaye ||

16.8

athālikulanīlāgra vilasatkundakānanam
ālavālaparikṣipta mūlam udyānam āsadam ||

16.9

tatra saṃmārjanavyagram udyānaparicārakam
pṛṣṭavān asmi kasyedam udyānam iti so 'bravīt ||

16.10

kiṃ ca devakumāro 'pi divyajñānāmalāśayaḥ
asmadādīn abodhāndhān saṃdihann iva pṛcchati ||

16.11

atha vā kiṃ na etena mahātmano hi mādṛśaiḥ
krīḍanti tena devena svayaṃ vijñāyatām iti ||

16.12

atha dvitīyam udyānaṃ ramaṇīyataraṃ tataḥ
praviśyāpaśyam udyāna mandiraṃ tuṅgatoraṇam ||

16.13

praviśāmi sma tatrāham eko dauvārikaś ca mām
antare vetram ādhāya tiṣṭheti dvāry adhārayat ||

16.14

athāvocad dvitīyas taṃ dhik tvāṃ nirbuddhacakṣuṣam
nivārayasi yo mohād enam ambaracāriṇam ||

16.15

kiṃ kadācit tvayā dṛṣṭaḥ śruto vā kaścid īdṛśaḥ
evaṃ vā praviśan dhīraṃ dharaṇīdhīradhīr iti ||

16.16

tenoktam ananujñātaṃ bhartrā nāradam apy aham
viśantaṃ nānujānāmi kiṃ punaḥ saumyam īdṛśam ||

16.17

ayaṃ tu dhriyamāṇo 'pi digdantigatidhīrataḥ
praviśaty eva pāruṣya mātrasārā hi mādṛśāḥ ||

16.18

atha niṣkāraṇotkaṇṭhā karam udyānamandiram
prāviśaṃ nisvanadvīnaṃ vinītāṇḍajavānaram ||

16.19

tatrāsīnaṃ śilāpaṭṭe citrapaṭṭopadhānake
apaśyam amarākāraṃ naraṃ nāgarakeśvaram ||

16.20

upasṛtya tam ābhāṣya bhoḥ sādho sukham āsyate
kaccid vā pratyavekṣyante bahukṛtvaḥ kalā iti ||

16.21

vīṇāvyāsaktacittatvāt paśyati sma na mām asau
avakṣiptaṃ hi dṛśyāni manaḥ paśyati nekṣaṇe ||

16.22

mayā tu calitā vīṇā gṛhītvāgre yadā tadā
vīṇātaś cakṣur ākṣipya mayi nikṣiptavān asau ||

16.23

tataḥ saṃbhrāntam utthāya sraṃsamānottarāmbaraḥ
mām upāveśayat prītas tasminn eva śilāsane ||

16.24

pādacārapariśrāntam aṅgaṃ saṃvāhya māmakam
prakṣālya ca svayaṃ pādau dattārghaḥ samupāviśat ||

16.25

anuyuktaś ca sa mayā ko 'yaṃ janapadas tvayā
bhūṣitaḥ katamac cedaṃ puraṃ saccaritair iti ||

16.26

atha tena vihasyoktaṃ saṃbhāvyā nabhasā gatiḥ
tvādṛśāṃ devaputrāṇām ajñānaṃ tu na yujyate ||

16.27

yo hi deśāntaraṃ yāti mugdho 'pi dharaṇīcaraḥ
agrato bhāvitaṃ deśaṃ nābuddhvā saṃprapadyate ||

16.28

deśaś candraprakāśo 'yaṃ candrikāprakaṭā purī
na jñātā pathikeneti duḥśliṣṭam iva dṛśyate ||

16.29

tenāmarakumāras tvam avatīrṇo vihāyasaḥ
ajñānacchadmanā channaḥ krīḍituṃ madvidhair iti ||

16.30

athāhaṃ cintayitvedam uttarābhāsam uktavān
dvijo 'haṃ vatsaviṣaye vasataḥ pitarau mama ||

16.31

so 'haṃ karṇasukhācāraḥ kadācin mantravādinām
śrutvā dārair asaṃtuṣṭo yakṣīṃ kāṃcid asādhayam ||

16.32

sā cāhaṃ ca tataḥ prītau śaile śaile vane vane
yad vā yad rucitaṃ tasyai tatra tatrāramāvahi ||

16.33

cintitaṃ ca mayā rātrau na me yakṣyā prayojanam
pātālamantram ārādhya ramayāmy asurīm iti ||

16.34

atherṣyādūṣitadhiyā tayāhaṃ yakṣakanyayā
ānīya nabhasā nyastaḥ pure 'smin bhavatām iti ||

16.35

tenoktaṃ na na saṃbhāvyā yakṣarakṣaḥsu caṇḍatā
paścāt tāpagṛhītā tu na sā yusṃān vimokṣyati ||

16.36

ko 'yaṃ janapadaḥ syāt kā purīti ca yad ucyate
aṅgā janapadaḥ sphītaś campā ceyaṃ mahāpurī ||

16.37

ahaṃ ca dattako nāma vaṇik paurapuraskṛtaḥ
prasiddhaḥ priyavīṇatvād vīṇādattakanāmakaḥ ||

16.38

athāhūyābravīd ekaṃ sa karṇe paricārakam
gāḍhaṃ parikaraṃ badhnan dhāvamānaḥ sa cāgamat ||

16.39

kṣaṇena ca parāvṛtya śvasitaspanditodaraḥ
svāmipravahaṇaṃ prāptam iti dattakam abravīt ||

16.40

athāvatārya muditaḥ svāṅguler aṅgulīyakam
dattavān dattakas tasmai śīghrapreṣaṇakāriṇe ||

16.41

kṛtāñjalir athovāca yakṣīkāmuka dhāvyatām
pāvanair dāsabhavanaṃ pādanikṣepaṇair iti ||

16.42

athāruhya pravahaṇaṃ vīṇādattakavāhakam
gṛhītacārusaṃcāraṃ campām abhimukho 'gamam ||

16.43

śṛṇomi sma ca paurāṇāṃ jalpatām itaretaram
ciraṃjīvadbhir āścaryaṃ pṛthivyāṃ kiṃ na dṛśyate ||

16.44

kva nāgarakasenānīr dattakas tuṅgamastakaḥ
kva ca kasyāpi pānthasya rajjubhāge vyavasthitaḥ ||

16.45

athāpareṇa tatroktam ata evāyumattamaḥ
yena lokottamasyāsya rajjubhāge vyavasthitaḥ ||

16.46

ākārānumitaṃ caitad guṇasaṃbhārabhāriṇaḥ
nanu cāsya vasanto 'pi sārathyena vikathyate ||

16.47

dṛṣṭavān paritaś cāhaṃ kvacid utsṛṣṭalāṅgalān
hālikān halamūleṣu vīṇāvādanatatparān ||

16.48

kvacid uddāmagovargaṃ vaṭe gopālamaṇḍalam
vitantrīs tāḍayadvīṇāḥ karṇaśūlapradāyinīḥ ||

16.49

āsannaś ca puradvāraṃ vikrayāya prasāritām
vīṇāvayavasaṃpūrṇām apaśyaṃ śakaṭāvalīm ||

16.50

vijarjaritakarṇaś ca vitantrīdhvanimudgaraiḥ
vyastapadmanidhānābhaṃ prāpnomi sma vaṇikpatham ||

16.51

kuṅkumaṃ kretum āyātaḥ kaścid vāṇijam abravīt
vīṇāvikṣiptacetasko vīṇā me dīyatām iti ||

16.52

cirād ākarṇya tad vākyaṃ kupitaḥ sa tam abravīt
vaṇijo 'nye kim utsannā yena khādasi mām iti ||

16.53

evaṃ vardhakikarmāra kulālavaruḍādayaḥ
nikṛṣṭajanmakarmāṇaḥ saktā vīṇām avādayan ||

16.54

atha prāyaṃ ciraṃ dvāraṃ vīṇādattakaveśmanaḥ
śātakumbhamayaiḥ kumbhair ambhogarbhaiḥ samaṅgalam ||

16.55

tatra yānād avaprutya prāviśaṃ gṛham ṛddhimat
utthāsnur iva medhāvī viśālaṃ hṛdayaṃ śriyaḥ ||

16.56

dattakas tu puro 'smākaṃ dāsīdāsam abhāṣata
adyārabhyāsya yuṣmābhir ājñā saṃpādyatām iti ||

16.57

atha vyajñāpayan prahvāḥ sūpakārāḥ sametya mām
ājñāpayata yuṣmakāṃ kaḥ pākaḥ sādhyatām iti ||

16.58

mama tv āsīn mayā tāvad brāhmaṇatvaṃ prakāśitam
brāhmaṇāś ca ghṛtakṣīra guḍādimadhurapriyāḥ ||

16.59

tad idaṃ yuktam ity etac cintayitvedam uktavān
nanu hastapuṭagrāhyaṃ pāyasaṃ sādhyatām iti ||

16.60

atha hastaṃ vidhūyoktaṃ sūpakāreṇa gacchatā
annasaṃskāraśāstrajñāḥ kāṃ diśaṃ yāntu saṃprati ||

16.61

bhīmasenādibhir yāni sūdaśāstrāṇi cakrire
karmakaryo 'pi tāny asmin gṛhe prāyeṇa jānate ||

16.62

yakṣīkāmukam āsādya prabhuṃ bhojanakovidam
anarthakāni jātāni caritārthāni pāyase ||

16.63

aho nāgarakaḥ svāmī svayaṃ pravahaṇena yaḥ
ālekhyayakṣam ādāya yakṣīkāmukam āgataḥ ||

16.64

sarvathā dhig akāryajñam aiśvaryajanitaṃ madam
gamitaḥ preṣyatāṃ yena mādṛśo 'pīdṛśām iti ||

16.65

atha mardanaśāstrajñas taruṇaḥ paricārakaḥ
mamāṅgaṃ gandhatailena mṛdnāti sma yathāsukham ||

16.66

paścād udvartanaṃ snānam ahatāmbaradhāraṇam
kṛtvā devapraṇāmaṃ ca prāyaṃ bhojanamaṇḍapam ||

16.67

tatra bhojanabhūmiṣṭhaṃ māṃ namaskṛtya dattakaḥ
sabhrātṛbhāgineyādi paṅktimadhyae upāviśat ||

16.68

kulālacakrapātrī ca pātrī mama hiraṇmayī
pāyasenenduvarṇena sūpakāreṇa pūritā ||

16.69

pārśve pāyasapātryāś ca tejasvimaṇibhājane
mahāsāramusārasthe sthāpite madhusarpiṣī ||

16.70

cintitaṃ ca mayā jāto mahānayam upadravaḥ
madhumāṃsocitaḥ kvāhaṃ kva cedaṃ ghṛtapāyasam ||

16.71

kena nāma prakāreṇa tyajeyam idam ity aham
vicārya pāyasagrāsaṃ dagdho 'smīti nirastavān ||

16.72

teṣāṃ saṃpratyayārthaṃ ca haran dāharujaṃ kila
śītapānīyagaṇḍūṣair mukhaṃ muhur aśītayam ||

16.73

ballavas tu puraḥ sthitvā vīṇādattakam uktavān
nāyaṃ vipraḥ kathaṃ vipraḥ pradviṣyād ghṛtapāyasam ||

16.74

ācaṣṭa mardakaś cedam āsavāmodavāsitaḥ
niśvāso 'sya mayā ghrātaḥ śanakair niścarann iti ||

16.75

dattako 'pi karāgreṇa pidhāya mukham ātmanaḥ
kampayitvottamāṅgaṃ ca taṃ bruvantaṃ nyavārayat ||

16.76

abravīc ca payaḥpānaṃ yūyaṃ pibata pānakam
pānakasyāpi pānena goṣṭhī saṃmānyatām iti ||

16.77

mayā tu jātatarṣeṇa pāne pariṇatiṃ gate
tat pītaṃ pānasādṛśyāt pānabuddhyaiva pānakam ||

16.78

khaṇḍamāṃsaprakārādyaṃ nānādhiṣṭhānasaṃkulam
sevitvāhāram agrāmyam udatiṣṭhaṃ sadattakaḥ ||

16.79

saṃmṛṣṭabhojanasthāne puṣpacchuritakuṭṭime
kāntam adhyāsi paryaṅkaṃ nyastaṃ tatraiva maṇḍape ||

16.80

karpūratriphalānābhi lavaṅgailāsugandhinā
mukhasya gandharāgau ca tāmbulenodapādayam ||

16.81

evaṃ ca sukham āsīno vīṇādattakam abravam
vīnonmattir iyaṃ kasmāc campāyāṃ kathyatām iti ||

16.82

tenoktam iha campāyāṃ sānudāso vaṇikpatiḥ
tasya gandharvadatteti sutā trailokyasundarī ||

16.83

sa ca tāṃ dhriyamāṇo 'pi varair varaguṇākaraiḥ
abhiprāyeṇa kenāpi na kasmaicit prayacchati ||

16.84

pratyākhyātum aśaktena yācitena kṣaṇe kṣaṇe
tena śulkam upanyastaṃ duḥsaṃpādaṃ surair api ||

16.85

apūrvaṃ kila gāyantyās tasyāḥ kim api gītakam
yo 'nuvādayitā vīṇāṃ pariṇetā sa tām iti ||

16.86

mayeyaṃ pariṇetavyā mayeyam iti nistrapaḥ
na kaścid yo na campāyāṃ vīṇayonmattakaḥ kila ||

16.87

puro nāgarakāṇāṃ ca catuḥṣaṣṭes tadarthinām
ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe gate māse sā tad gāyati gītakam ||

16.88

anena ca prakāreṇa yātaḥ kālo mahān ayam
na cāpi vīṇayā kaścid anugacchati tām iti ||

16.89

etatkathāvasāne ca puruṣau śrotriyākṛtī
vīṇādattakam abrūtāṃ sthavirau vetradhāriṇau ||

16.90

śreṣṭhinā preṣitāv āvāṃ saṃdeśena tvadantikam
yadi sajjā suhṛdgoṣṭhī samasyā kriyatām iti ||

16.91

tenoktaṃ suhṛdaḥ sajjā yadi vaḥ susthitā gṛhāḥ
kalyā gandharvadattā vā sva eva kriyatām iti ||

16.92

tatas taṃ pṛṣṭavān asmi mahotsāhena cetasā
rūpaṃ gandharvadattāyā kīdṛg ity atha so 'bravīt ||

16.93

tasyāḥ svakāntipariveṣapaṭāpidhānaṃ netraprabhāprakarasāritaharmyagarbham
utkṛṣṭavismayavimohitamānasena rūpaṃ nirūpayitum eva mayā na śakyam ||

Original text: Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Edition: the text edited by Felix Lacote (Paris, 1908). It was · Data entry Andreas Bigger · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc