Bṛhatkathāślokasaṃgraha · Chapter 13

tato divasam āsitvā kāntāmātur ahaṃ gṛhe
priyāṃ navavadhūveṣāṃ pradoṣe pariṇītavān ||

prasādād aryapādānāṃ kulastrītvam upāgatām
tām ādāya svam āvāsaṃ pravṛttotsavam āgamam ||

tatra sā sadhanādhyakṣaṃ taṃ yakṣaṃ kusumādibhiḥ
abhyarcya pānadānena suduṣtoṣam atoṣayat ||

padmarāgamayīṃ śuktiṃ padmarāgadravatviṣaḥ
ādāya madhunaḥ pūrṇāṃ tato mām abravīt priyā ||

maṅgalānāṃ pradhānatvāt kāryasaṃsiddhidāyinī
eṣā dhanapateḥ śeṣā svādur āsvādyatām iti ||

mayoktam ananujñātas tātapādair guṇān api
nāhaṃ sevitum icchāmi kiṃ punar vyasanaṃ mahat ||

tataḥ sā dṛḍhasaṃrambhā śapathair avyatikramaiḥ
cirān niruttarīkṛtya mām anicchum apāyayat ||

pītaikamadhuśuktiṃ ca māṃ sāpṛcchat kṛtasmitā
kim āsvādam idaṃ pānam iti pratyabravaṃ tataḥ ||

āpāne madhurāsvādam anusvāde tu tiktakam
kṣaye kaṣāyakaṭukam avacchede manāg iti ||

sābravīd vyaktam adyāpi na jānītha rasaṃ punaḥ
pīyatām iti pītaṃ ca punas tadvacanād mayā ||

idaṃ kīdṛśam ity asyai pṛcchatyai kathitaṃ mayā
kim artham api me cittaṃ gatam asvasthatām iti ||

tayoktam aparāpy ekā śuktir āsvādyatāṃ tataḥ
gamiṣyaty acirād eva cittaṃ te svasthatām iti ||

tasyām api ca pītāyām apaśyaṃ vegavadbhramān
taruprāsādaśailādīn sthāvarān api jaṅgamān ||

yathā cāhaṃ tayopāyair agrāmyaiḥ śapathādibhiḥ
anicchan pāyitaḥ pānaṃ tathā tām apy apāyayam ||

balavadbhyām athākramya madena madanena ca
yad eva rucitam tābhyāṃ tat taivāsmi pravartitaḥ ||

yaḥ saṃtoṣayituṃ yakṣaṃ vivāhaḥ kṛtrimaḥ kṛtaḥ
tena kṛtrimam evāsau kanyātvaṃ pratipāditā ||

tataḥ prātar upāgamya madhugandhādhivāsitam
ghrātvā hariśikho veśma saṃbhrāntamatir uktavān ||

apūrva iva gandho 'yam aryaputra vibhāvyate
manye 'ryaputrayā yūyam anicchāḥ pāyitā iti ||

sa mayoktaḥ sakhe sakhyā tavāhaṃ pāyito balāt
bhavatāpi rucau satyāṃ sthīyatāṃ pīyatām iti ||

so 'bravīd vyasanagrāma grāmaṇyaṃ bhavatām api
pānaṃ sādhu na paśyāmi kiṃ punar mantriṇām iti ||

mayoktam aryapādeṣu samitreṣu samāśatam
pālayatsu kim asmākam ātmabhir vañcitair iti ||

tenoktaṃ mantrisacivair vijñāpyaṃ kāryam āgatam
anuṣṭhāne punas tasya svātantryaṃ svāminām iti ||

taṃ pibantaṃ sahāvābhyām ālokya marubhūtikaḥ
niḥśaṅkaḥ pātum ārabdhas taṃ ca dṛṣṭvā tapantakaḥ ||

rājamānas tato raktair aṅgarāgasragambaraiḥ
punar uktapriyālāpo mām avandata gomukhaḥ ||

tam atyāsannam āsīnam atimātrapriyaṃvadam
pādau saṃvāhayantaṃ me kruddho hariśikho 'bravīt ||

unmatta kim asaṃbaddhaṃ bhāṣamāṇaḥ puraḥ prabhoḥ
udvejayasi bhartāram apasṛtyāsyatām iti ||

tenoktaṃ mūrkha naivedaṃ madasāmarthyajṛmbhitam
svāmino niḥsapatnau tu pādāv icchāmi sevitum ||

yadā tūbhayavaitarddha bhartṛmūrdhabhir arcitau
bhaviṣyatas tadāsmākaṃ sasapatnau bhaviṣyataḥ ||

vaitarddhanāmagrahaṇāt tato madanamañjukā
smitasaṃdarśitaprītir abravīt sāśrulocanā ||

aho cāturyamādhurya pradhānaguṇabhūṣaṇāḥ
ālāpā nirgatāḥ saumyād gomukhasya mukhād iti ||

mayoktaṃ bhaṇa paśyāmas tvayā kasmāc ciraṃ sthitam
ko vā tavedam ākāram ujjvalaṃ kṛtavān iti ||

tenoktaṃ vayam āhūya māgadhyā rājasaṃnidhau
ājñāpitās tava bhrātrā pānam āsevitaṃ niśi ||

tena pānagṛhāt pānaṃ svādyamānaṃ svadeta yat
svayam āsvādya tad bhrātre tvayā prasthāpyatām iti ||

so 'haṃ devīdvayenāpi maṇḍayitvā svapāṇibhiḥ
pānāgārāya gamitaḥ pānādhyakṣapuraḥsaraḥ ||

tatra cāsvādayann eva tat tat pānaṃ manāṅ manāk
matto 'haṃ preṣayāmi sma yuṣmabhyam api saṃtatam ||

tasmāt pibata niḥśaṅkāḥ kāpiśāyanam āsavam
anujnātāḥ sahāmātyair gurubhir muditair iti ||

sevamānas tataḥ pānaṃ sakāntāmitramaṇḍalaḥ
divasān gamayāmi sma prahṛṣṭaparicārakaḥ ||

kadācid ekaparyaṅka sthitā madanamañjukā
yuṣmābhiḥ sukhasuptāhaṃ na draṣṭavyety abhāṣata ||

mama tv āsīt kim ity eṣā nivārayati mām iti
yat satyaṃ sutarāṃ cetaḥ kutūhalataraṅgitam ||

kadācid ardharātre 'haṃ sthāvarākārajaṅgame
pāne pariṇatiṃ yāti pratibuddhaḥ pipāsitaḥ ||

tataḥ parijanaṃ dṛṣṭvā prasuptam abhavan mama
na yuktaṃ sukhasuptasya śatror api nibodhanam ||

bhāryā punaḥ śarīrārdham ato madanamañjukām
pratibodhya jalaṃ yāce tad dhi me na virūpyate ||

iti nirdhārya tasyāṃ ca mayā dṛṣṭir nipātitā
yāvad anyaiva sā kāpi nārīrūpaiva candrikā ||

āsīc ca mama kiṃ yakṣī kiṃ gandharvī kim apsarāḥ
mānuṣī syāt kulastrī syād gaṇikā syād iyaṃ na hi ||

yasmād anyatamāpy āsāṃ lakṣaṇair nopapadyate
tasmād vidyādharī prāptā kāpi kenāpi hetunā ||

iti nirṇīya nipuṇaṃ kariṇītālukomalau
gāḍhaṃ saṃvāhayāmi sma tasyāś caraṇapallavau ||

sā tu saṃtyījatā nidrāṃ sadyaś caraṇapīḍayā
mām ālokya tathābhūtaṃ bhītā bhūmāv upāviśat ||

abravīc ca na kartavyam aryaputreṇa sāhasam
tvādṛśām anukampyo hi balināṃ pramadājanaḥ ||

tataḥ śrūtveti yat satyam ātmany evāsmi lajjitaḥ
evaṃ kāriṇam apy eṣā saṃbhāvayati mām iti ||

sā māṃ lajjitam ālokya jānusaṃnihitānanam
lajjām apaharantīva tvaritedam abhāṣata ||

śrūyatāṃ cāpriyaṃ sā te priyā madanamañjukā
tvadguṇasmaraṇavyagrā nayate divasān iti ||

āsīn me manasi hṛtā na sā mṛtā sā yā dṛṣṭer vrajati na gocaraṃ priyā me
jyotsnā hi sphuṭadhavalāpi kaumudīndor andhānāṃ bahalatamomalīmasaiva ||