બૃહત્કથાશ્લોકસંગ્રહ · અધ્યાય 13

તતો દિવસમ્ આસિત્વા કાન્તામાતુર્ અહં ગૃહે
પ્રિયાં નવવધૂવેષાં પ્રદોષે પરિણીતવાન્ ॥

પ્રસાદાદ્ અર્યપાદાનાં કુલસ્ત્રીત્વમ્ ઉપાગતામ્
તામ્ આદાય સ્વમ્ આવાસં પ્રવૃત્તોત્સવમ્ આગમમ્ ॥

તત્ર સા સધનાધ્યક્ષં તં યક્ષં કુસુમાદિભિઃ
અભ્યર્ચ્ય પાનદાનેન સુદુષ્તોષમ્ અતોષયત્ ॥

પદ્મરાગમયીં શુક્તિં પદ્મરાગદ્રવત્વિષઃ
આદાય મધુનઃ પૂર્ણાં તતો મામ્ અબ્રવીત્ પ્રિયા ॥

મઙ્ગલાનાં પ્રધાનત્વાત્ કાર્યસંસિદ્ધિદાયિની
એષા ધનપતેઃ શેષા સ્વાદુર્ આસ્વાદ્યતામ્ ઇતિ ॥

મયોક્તમ્ અનનુજ્ઞાતસ્ તાતપાદૈર્ ગુણાન્ અપિ
નાહં સેવિતુમ્ ઇચ્છામિ કિં પુનર્ વ્યસનં મહત્ ॥

તતઃ સા દૃઢસંરમ્ભા શપથૈર્ અવ્યતિક્રમૈઃ
ચિરાન્ નિરુત્તરીકૃત્ય મામ્ અનિચ્છુમ્ અપાયયત્ ॥

પીતૈકમધુશુક્તિં ચ માં સાપૃચ્છત્ કૃતસ્મિતા
કિમ્ આસ્વાદમ્ ઇદં પાનમ્ ઇતિ પ્રત્યબ્રવં તતઃ ॥

આપાને મધુરાસ્વાદમ્ અનુસ્વાદે તુ તિક્તકમ્
ક્ષયે કષાયકટુકમ્ અવચ્છેદે મનાગ્ ઇતિ ॥

સાબ્રવીદ્ વ્યક્તમ્ અદ્યાપિ ન જાનીથ રસં પુનઃ
પીયતામ્ ઇતિ પીતં ચ પુનસ્ તદ્વચનાદ્ મયા ॥

ઇદં કીદૃશમ્ ઇત્ય્ અસ્યૈ પૃચ્છત્યૈ કથિતં મયા
કિમ્ અર્થમ્ અપિ મે ચિત્તં ગતમ્ અસ્વસ્થતામ્ ઇતિ ॥

તયોક્તમ્ અપરાપ્ય્ એકા શુક્તિર્ આસ્વાદ્યતાં તતઃ
ગમિષ્યત્ય્ અચિરાદ્ એવ ચિત્તં તે સ્વસ્થતામ્ ઇતિ ॥

તસ્યામ્ અપિ ચ પીતાયામ્ અપશ્યં વેગવદ્ભ્રમાન્
તરુપ્રાસાદશૈલાદીન્ સ્થાવરાન્ અપિ જઙ્ગમાન્ ॥

યથા ચાહં તયોપાયૈર્ અગ્રામ્યૈઃ શપથાદિભિઃ
અનિચ્છન્ પાયિતઃ પાનં તથા તામ્ અપ્ય્ અપાયયમ્ ॥

બલવદ્ભ્યામ્ અથાક્રમ્ય મદેન મદનેન ચ
યદ્ એવ રુચિતમ્ તાભ્યાં તત્ તૈવાસ્મિ પ્રવર્તિતઃ ॥

યઃ સંતોષયિતું યક્ષં વિવાહઃ કૃત્રિમઃ કૃતઃ
તેન કૃત્રિમમ્ એવાસૌ કન્યાત્વં પ્રતિપાદિતા ॥

તતઃ પ્રાતર્ ઉપાગમ્ય મધુગન્ધાધિવાસિતમ્
ઘ્રાત્વા હરિશિખો વેશ્મ સંભ્રાન્તમતિર્ ઉક્તવાન્ ॥

અપૂર્વ ઇવ ગન્ધો ઽયમ્ અર્યપુત્ર વિભાવ્યતે
મન્યે ઽર્યપુત્રયા યૂયમ્ અનિચ્છાઃ પાયિતા ઇતિ ॥

સ મયોક્તઃ સખે સખ્યા તવાહં પાયિતો બલાત્
ભવતાપિ રુચૌ સત્યાં સ્થીયતાં પીયતામ્ ઇતિ ॥

સો ઽબ્રવીદ્ વ્યસનગ્રામ ગ્રામણ્યં ભવતામ્ અપિ
પાનં સાધુ ન પશ્યામિ કિં પુનર્ મન્ત્રિણામ્ ઇતિ ॥

મયોક્તમ્ અર્યપાદેષુ સમિત્રેષુ સમાશતમ્
પાલયત્સુ કિમ્ અસ્માકમ્ આત્મભિર્ વઞ્ચિતૈર્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં મન્ત્રિસચિવૈર્ વિજ્ઞાપ્યં કાર્યમ્ આગતમ્
અનુષ્ઠાને પુનસ્ તસ્ય સ્વાતન્ત્ર્યં સ્વામિનામ્ ઇતિ ॥

તં પિબન્તં સહાવાભ્યામ્ આલોક્ય મરુભૂતિકઃ
નિઃશઙ્કઃ પાતુમ્ આરબ્ધસ્ તં ચ દૃષ્ટ્વા તપન્તકઃ ॥

રાજમાનસ્ તતો રક્તૈર્ અઙ્ગરાગસ્રગમ્બરૈઃ
પુનર્ ઉક્તપ્રિયાલાપો મામ્ અવન્દત ગોમુખઃ ॥

તમ્ અત્યાસન્નમ્ આસીનમ્ અતિમાત્રપ્રિયંવદમ્
પાદૌ સંવાહયન્તં મે ક્રુદ્ધો હરિશિખો ઽબ્રવીત્ ॥

ઉન્મત્ત કિમ્ અસંબદ્ધં ભાષમાણઃ પુરઃ પ્રભોઃ
ઉદ્વેજયસિ ભર્તારમ્ અપસૃત્યાસ્યતામ્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં મૂર્ખ નૈવેદં મદસામર્થ્યજૃમ્ભિતમ્
સ્વામિનો નિઃસપત્નૌ તુ પાદાવ્ ઇચ્છામિ સેવિતુમ્ ॥

યદા તૂભયવૈતર્દ્ધ ભર્તૃમૂર્ધભિર્ અર્ચિતૌ
ભવિષ્યતસ્ તદાસ્માકં સસપત્નૌ ભવિષ્યતઃ ॥

વૈતર્દ્ધનામગ્રહણાત્ તતો મદનમઞ્જુકા
સ્મિતસંદર્શિતપ્રીતિર્ અબ્રવીત્ સાશ્રુલોચના ॥

અહો ચાતુર્યમાધુર્ય પ્રધાનગુણભૂષણાઃ
આલાપા નિર્ગતાઃ સૌમ્યાદ્ ગોમુખસ્ય મુખાદ્ ઇતિ ॥

મયોક્તં ભણ પશ્યામસ્ ત્વયા કસ્માચ્ ચિરં સ્થિતમ્
કો વા તવેદમ્ આકારમ્ ઉજ્જ્વલં કૃતવાન્ ઇતિ ॥

તેનોક્તં વયમ્ આહૂય માગધ્યા રાજસંનિધૌ
આજ્ઞાપિતાસ્ તવ ભ્રાત્રા પાનમ્ આસેવિતં નિશિ ॥

તેન પાનગૃહાત્ પાનં સ્વાદ્યમાનં સ્વદેત યત્
સ્વયમ્ આસ્વાદ્ય તદ્ ભ્રાત્રે ત્વયા પ્રસ્થાપ્યતામ્ ઇતિ ॥

સો ઽહં દેવીદ્વયેનાપિ મણ્ડયિત્વા સ્વપાણિભિઃ
પાનાગારાય ગમિતઃ પાનાધ્યક્ષપુરઃસરઃ ॥

તત્ર ચાસ્વાદયન્ન્ એવ તત્ તત્ પાનં મનાઙ્ મનાક્
મત્તો ઽહં પ્રેષયામિ સ્મ યુષ્મભ્યમ્ અપિ સંતતમ્ ॥

તસ્માત્ પિબત નિઃશઙ્કાઃ કાપિશાયનમ્ આસવમ્
અનુજ્નાતાઃ સહામાત્યૈર્ ગુરુભિર્ મુદિતૈર્ ઇતિ ॥

સેવમાનસ્ તતઃ પાનં સકાન્તામિત્રમણ્ડલઃ
દિવસાન્ ગમયામિ સ્મ પ્રહૃષ્ટપરિચારકઃ ॥

કદાચિદ્ એકપર્યઙ્ક સ્થિતા મદનમઞ્જુકા
યુષ્માભિઃ સુખસુપ્તાહં ન દ્રષ્ટવ્યેત્ય્ અભાષત ॥

મમ ત્વ્ આસીત્ કિમ્ ઇત્ય્ એષા નિવારયતિ મામ્ ઇતિ
યત્ સત્યં સુતરાં ચેતઃ કુતૂહલતરઙ્ગિતમ્ ॥

કદાચિદ્ અર્ધરાત્રે ઽહં સ્થાવરાકારજઙ્ગમે
પાને પરિણતિં યાતિ પ્રતિબુદ્ધઃ પિપાસિતઃ ॥

તતઃ પરિજનં દૃષ્ટ્વા પ્રસુપ્તમ્ અભવન્ મમ
ન યુક્તં સુખસુપ્તસ્ય શત્રોર્ અપિ નિબોધનમ્ ॥

ભાર્યા પુનઃ શરીરાર્ધમ્ અતો મદનમઞ્જુકામ્
પ્રતિબોધ્ય જલં યાચે તદ્ ધિ મે ન વિરૂપ્યતે ॥

ઇતિ નિર્ધાર્ય તસ્યાં ચ મયા દૃષ્ટિર્ નિપાતિતા
યાવદ્ અન્યૈવ સા કાપિ નારીરૂપૈવ ચન્દ્રિકા ॥

આસીચ્ ચ મમ કિં યક્ષી કિં ગન્ધર્વી કિમ્ અપ્સરાઃ
માનુષી સ્યાત્ કુલસ્ત્રી સ્યાદ્ ગણિકા સ્યાદ્ ઇયં ન હિ ॥

યસ્માદ્ અન્યતમાપ્ય્ આસાં લક્ષણૈર્ નોપપદ્યતે
તસ્માદ્ વિદ્યાધરી પ્રાપ્તા કાપિ કેનાપિ હેતુના ॥

ઇતિ નિર્ણીય નિપુણં કરિણીતાલુકોમલૌ
ગાઢં સંવાહયામિ સ્મ તસ્યાશ્ ચરણપલ્લવૌ ॥

સા તુ સંત્યીજતા નિદ્રાં સદ્યશ્ ચરણપીડયા
મામ્ આલોક્ય તથાભૂતં ભીતા ભૂમાવ્ ઉપાવિશત્ ॥

અબ્રવીચ્ ચ ન કર્તવ્યમ્ અર્યપુત્રેણ સાહસમ્
ત્વાદૃશામ્ અનુકમ્પ્યો હિ બલિનાં પ્રમદાજનઃ ॥

તતઃ શ્રૂત્વેતિ યત્ સત્યમ્ આત્મન્ય્ એવાસ્મિ લજ્જિતઃ
એવં કારિણમ્ અપ્ય્ એષા સંભાવયતિ મામ્ ઇતિ ॥

સા માં લજ્જિતમ્ આલોક્ય જાનુસંનિહિતાનનમ્
લજ્જામ્ અપહરન્તીવ ત્વરિતેદમ્ અભાષત ॥

શ્રૂયતાં ચાપ્રિયં સા તે પ્રિયા મદનમઞ્જુકા
ત્વદ્ગુણસ્મરણવ્યગ્રા નયતે દિવસાન્ ઇતિ ॥

આસીન્ મે મનસિ હૃતા ન સા મૃતા સા યા દૃષ્ટેર્ વ્રજતિ ન ગોચરં પ્રિયા મે
જ્યોત્સ્ના હિ સ્ફુટધવલાપિ કૌમુદીન્દોર્ અન્ધાનાં બહલતમોમલીમસૈવ ॥