Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.73

4.73.1

atha trisaptatitamodhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
atha kṛṣṇaśca sānandaṃ nandaṃ taṃ pitaraṃ balaḥ /
bodhayāmāsa śokārtaṃ divyairādhyātmikādibhiḥ

4.73.2

uccai rudantaṃ niśceṣṭaṃ putraviccedakātaram /
dattvā tasmai maṇiśreṣṭhamityuvāca jagatpatiḥ

4.73.3

śrībhagavānuvāca
nibodha nanda sānandaṃ tyaja śokaṃ mudaṃ labha /
jñānaṃ gṛhāṇa maddattaṃ yaddataṃ brahmaṇe purā

4.73.4

yadyaddattaṃ ca śoṣāya gaṇeśāyeśvarāya ca /
dineśāya munīśāya yogīśāya ca puṣkare

4.73.5

kaḥkasya putraḥ kastātaḥ kā mātā kasyacitkutaḥ/
āyānti yānti saṃsāraṃ paraṃ svakṛtakarmaṇā

4.73.6

karmānusārājjantuśca jāyate sthānabhedataḥ /
karmaṇā ko'pi jantuśca yogīndrāṇāṃ nṛpastriyām

4.73.7

dvijāpatnyāṃ kṣatriyāṇāṃ vaiśyāyāṃ śūdrayoniṣu /
tiryagyoniṣu kaścicca kaścitpaśvādiyoniṣu

4.73.8

mamaiva māyayā sarve sānandā viṣayeṣu ca /
dehatyāme viṣaṇṇāśca vicchede bāndhavasya ca

4.73.9

prajābhūmidhanādīnāṃ vicchedo maraṇādhikaḥ /
nityaṃ bhavati mūḍhaśca na ca vidvāñchucā yutaḥ

4.73.10

madbhakto bhaktiyuktaśca madyājī vijitendriyaḥ /
manmantropāsakaścaiva matsevānirataḥ śuciḥ

4.73.11

madbhayādvāti vāto'yaṃ ravirbhāti ca nityaśaḥ /
bhāti candro mahendraśca kālabhede ca varṣati

4.73.12

vahnirvahati mṛtyuśca caratyeva hi jantuṣu /
bibharti vṛkṣaḥ kālena puṣpāpi ca phalāni ca

4.73.13

nirādhāraśca vāyuśca vāyvādhāraśca kaccipaḥ /
śeṣaśca kacchapādhāraḥ śeṣādhāraśca parvataḥ

4.73.14

tadādhārāśca pātālāḥ sapta eva hi paṅktitaḥ /
niścalaṃ ca jalaṃ tasmājjalasthā ca vasuṃdharā

4.73.15

saptasvarga dharādhāraṃ jyotiścakaṃ grahāśrayam /
nirādhāraśca vaikuṇṭho brahmāṇḍemyaḥ paro varaḥ

4.73.16

tatparaścāpi golokaḥ pañcāśatko ṭiyojanāt /
ūrdhva nirāśrayaścāpi ratnasāravinirmitaḥ

4.73.17

saptadvāraḥ saptasāraḥ parikhāsaptasaṃyutaḥ /
lakṣaprākārayuktaśca nadyā virajayā yutaḥ

4.73.18

veṣṭito ratnaśailena śataśṛṅgeṇa cāruṇā /
yojanāyutamānaṃ ca yasyaikaṃ śṛṅgamujjvalam

4.73.19

śatakoṭiyojanaśca śaila ucchrita eva ca /
dairdhyaṃ tasya śataguṇaṃ prasthaṃ ca lakṣayojanam

4.73.20

yojanāyutavistīrṇastatraiva rāsamaṇḍalaḥ /
amūlyaratnanirmāṇo vartulaścandrabimbavatu

4.73.21

pārijātavanenaiva puṣpitena ca vevṭitaḥ /
kalpavṛkṣasahasreṇa puṣpodyānaśatena ca

4.73.22

nānāvidhaiḥ puṣpavṛkṣaiḥ puṣpitena ca cāruṇā /
trikoṭiratnabhavano gopīlakṣaiśca rakṣitaḥ

4.73.23

ratnapradīpayuktaśca ratnatalpasamanvitaḥ /
nānābhogasamāyukto sadhuvāpīśatairvṛtaḥ

4.73.24

pīyūṣavāpīyuktaśca kāmabhogasamanvitaḥ /
golokagṛhasaṃkhyānavarṇane vā viśāradaḥ

4.73.25

na ko'pi veda vidvānvā vedavidvānvrajeśvaraḥ /
amūlyaratnanirmāṇabhavanānāṃ trikoṭibhiḥ

4.73.26

śobhitaṃ sundaraṃ ramyaṃ rādhāśiviramuttamam /
amūlyaratnakalaśairujjvalaṃ ratnadarpaṇaiḥ

4.73.27

asūlyaratnastamabhānāṃ rājibhiśca virājitam /
nānācitravicitraiśca citritaṃ śvetacāmaraiḥ

4.73.28

māṇikyamuktāsaṃsaktaṃ hīrāvārasamanvitam /
ratnapradīpasaṃsaktaṃ ratnasopānasundaram

4.73.29

amūlyaratnapatraiśca talparājivirājitam /
amūlyaratnacitraiśca tribhiścitravicitritaiḥ

4.73.30

tisṛbhiḥ parikhābhiśca tribhirdvāraiśca durgamaiḥ /
yuktaṃ ṣoḍaśakakṣābhiḥ pratidvāreṣu vā'ntaram

4.73.31

gopīṣoḍaśalakṣaiśca saṃniyuktairitastataḥ /
vahniśuddhāṃśukādhānai ratnabhūṣaṇabhūṣitaiḥ

4.73.32

taptakāñcanavarṇābhaiḥ śatacandrasamanvitaiḥ /
rādhikāriṃkarīvargairyuktamabhyantaraṃ varam

4.73.33

amūlyaratnanirmāṇapraṅgaṇaṃ sumanoharam /
amūlyaratnastambhānāṃ samūraiśca suśobhitam

4.73.34

ratnamaṅgalakumbhaiśca phalapallavasaṃyutaiḥ /
saṃyutaṃ ratnavedībhirmuktā yuktābhirīpsitam

4.73.35

amūlyaratnamukuraiḥ śobhitaṃ sundarairaho /
amūlyaratnanirmāṇaṃ bhavanānāṃ varaṃ gṛham

4.73.36

ratnasiṃhāsanasthā ca gopīlakṣaiśca sevitā /
koṭipūrṇenduśobhāḍhyā śvetacampakasaṃnibhā

4.73.37

amūlyaratnanirmāṇabhūṣaṇaiśca vibhūṣitā /
amūlyaratnavasanā bibhratī ratnadarpaṇam

4.73.38

ratnapadmaṃ ca ruciraṃ savyadakṣiṇahastataḥ /
dāḍimbakusumākāraṃ sindūraṃ sumanoharam

4.73.39

suśobhitaṃ sṛgamadairiṣṭaiścandanabindubhiḥ /
dadhatī kabarībhāraṃ mālatīmalyamaṇḍitam

4.73.40

racitaṃ vāmabhagena munīndrāṇāṃ manoharam /
evaṃbhūtaṃ (tā) tatra rādhā gopībhiḥ parisevitā

4.73.41

śvetacāmarahastābhistattulyābhiśca sarvataḥ /
amūlyaratnanirmāṇairbhūṣitābhiśca bhūṣaṇaiḥ

4.73.42

matprāṇādhiṣṭhātṛdevī devīnāṃ pravarā varā /
sudāmnaḥ sā ca śāpena vṛṣabhānasutā'dhunā

4.73.43

śatābdiko hi vicchedo bhaviṣyati mayā saha /
tena bhārāvataraṇaṃ kariṣyasi bhuvaḥ pitaḥ

4.73.44

tadā yāsyāmi golokaṃ tayā sārdhaṃ suniścatam /
tvayā yaśodayā cā'pi gobairgopībhireva ca

4.73.45

vṛṣabhānena tatpatnyā kalāvatyā ca bāndhavaiḥ /
evaṃ ca nandaṃ sānandaṃ yaśodāṃ kathayiṣyasi

4.73.46

tyaja śokraṃ mahābhāga vrajaiḥ sārdhaṃ vrajaṃ vraja /
ahamātmā ca sākṣī ca nirliptaḥ sarvajīviṣu

4.73.47

jīvo matpratibimbaśca ityevaṃ sarvasaṃmatam /
prakṛtirmadvikārā ca sā'pyahaṃ prakṛtiḥ svayam

4.73.48

yathā dugdhe ca dhāvalyaṃ na taryorbhaida eva ca /
yathā jale tathā śaityaṃ yathā vahnau ca dāhikā

4.73.49

yathā''kāśe tathā śabdo bhūmau gandho yathā nṛpa /
yathā śobhā ca candre ca yathā dinakare prabhā

4.73.50

yathā dīvastathā''tmāhaṃ tathaiva rādhayā saha /
tyaja tvaṃ gopikābuddhiṃ rādhāyāṃ mayi putratām

4.73.51

ahaṃ sarvasya prabhāvaḥ sā ca prakṛtinīśvarī /
śrūyatāṃ nanda sānandaṃ madvibhūtiṃ sukhāvahām

4.73.52

purā yā kathitā tāta brahmaṇe vyaktajanmane /
kṛṣṇo'haṃ devatānāṃ ca goloke dvibhujaḥ svayam

4.73.53

caturbhujo'haṃ vaikuṇṭhe śivaloke śivaḥ svayam /
brahmaloke ca brahmā'haṃ sūyastejasvināmaham

4.73.54

pavitrāṇāmahaṃ vahnirjalameva draveṣu ca /
indriyāṇāṃ manaścāsmi samīraḥ śīghragāminām

4.73.55

yamo'haṃ daṇḍakarta ṇāṃ kālaḥ kalayatāmaham /
akṣarāṇāmakāro'smi sāmnāṃ ca sāma eva ca

4.73.56

indraścaturdaśendreṣu kubero dhanināmaham /
īśāno'haṃ dimīśānāṃ vyāpakānāṃ nabhastathā

4.73.57

sarvāntarātmā jīveṣu brāhmaṇaścā''śrameṣu ca /
dhanānāṃ ca ratnamahamamūlyaṃ sarvadurlabham

4.73.58

taijasānāṃ suvarṇo'haṃ maṇīnāṃ kaustubhaḥ svayam /
vaiṣṇavānāṃ kumāro'haṃ yogīndrāṇāṃ gaṇeśvaraḥ

4.73.59

puṣpāṇāṃ pārijāto'haṃ tīrthānāṃ puṣkaraḥ svayam /
śālagrāmastathā'rcyānāṃ patrāṇāṃ tulasīti ca

4.73.60

senāpatīnāṃ skando'haṃ lakṣmaṇo'haṃ dhanuṣmatām /
rājendrāṇāṃ ca rāmo'haṃ nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī

4.73.61

māsānāṃ margaśīrṣo'hamṛtūnāmasmi mādhavaḥ /
vāreṣvādityavāro'haṃ tithiṣvekādaśīti ca

4.73.62

sahiṣṇūnāṃ ca pṛthivī mātā'haṃ bāndhaveṣu ca /
amṛtaṃ bhakṣyavastūnāṃ gavyeṣvājyamahaṃ tathā

4.73.63

kalpavṛkṣaśca vṛkṣāṇāṃ surabhiḥ kāmadhenuṣu /
gaṅgā'haṃ saritāṃ madhye kṛtapāpavināśinī

4.73.64

vāṇīti paṇḍitānāṃ ca mantrāṇāṃ praṇavastathā /
vidyāsu bījarūpo'haṃ sasyānāṃ dhānyameva ca

4.73.65

aśvatthaḥ phalināmeva gurūṇāṃ mantradaḥ svayam /
kaśyapaśca prajeśānāṃ garuḍaḥ pakṣiṇāṃ tathā

4.73.66

ananto'haṃ ca nāgānāṃ narāṇāṃ ca narādhipaḥ /
brahmarṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ

4.73.67

rājarṣīṇāṃ ca janako maharṣīṇāṃ śukastathā /
gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo munīḥ

4.73.68

bṛhaspatirbuddhimatāṃ kavīnāṃ śukra eva ca /
grahāṇāṃ ca śanirahaṃ viśvakarmā ca śilpinām

4.73.69

mṛgāṇāṃ ca mṛgendo'haṃ vṛṣāṇāṃ śivavāhanam /
airāvato gajendrāṇāṃ gāyatrī chandasāmaham

4.73.70

vedāśca sarvaśāstrāṇāṃ varuṇo yādasāmaham /
urvaśyapsarasāmeva samudrāṇāṃ jalārṇavaḥ

4.73.71

sumeruḥ parvatānāṃ ca ratnavatsu himālayaḥ /
durgā ca prakṛtīnāṃ ca devīnāṃ kamalālayā

4.73.72

śatarūpā ca nārīṇāṃ matpriyāṇāṃ ca rādhikā /
sādhvīnāmapi sāvitrī vedamātā ca niścitam

4.73.73

prahlādaścāpi daityānāṃ baliṣṭhānāṃ baliḥ svayām /
nārāyaṇarṣirbhagavāñjñānināṃ madhya eva ca

4.73.74

hanūmānvānarāṇāṃ ca pāṇḍavānāṃ dhanaṃjayaḥ /
manasā nāgakanyānāṃ vasūnāṃ droṇa eva ca

4.73.75

droṇo jaladharāṇāṃ ca varṣāṇāṃ bhārataṃ tathā /
kāmināṃ kāmadevo'haṃ rambhā ca kāmukīṣu ca

4.73.76

golokaścāsmi lokānāsuttamaḥ sarvataḥ paraḥ /
mātṛkāsu śāntirahaṃ ratiśca sundarīṣu ca

4.73.77

dharmo'haṃ sākṣiṇāṃ madhye saṃdhyā ca vāsareṣu ca /
deveṣvahaṃ ca māhendo rākṣaseṣu vibhīṣaṇaḥ

4.73.78

kālāgnirudro rudrāṇāṃ saṃhāro bhairaveṣu ca /
śaṅkheṣu pāñcajanyo'hamaṅgeṣvapi ca mastakaḥ

4.73.79

paraṃ purāṇasūtreṣu cāhaṃ bhāgavataṃ varam /
bhārataṃ cetihāseṣu pañcarātreṣu kāpilam

4.73.80

svāyaṃbhuvo manūnāṃ ca munīnāṃ vyāsadevakaḥ /
svadhā'haṃ pitṛpatnīṣu svāhā vaṅnipriyāsu ca

4.73.81

yajñānāṃ nājasūyo'haṃ yajñapatnīṣu dakṣiṇā /
śastrāstrajñeṣu rāmo'haṃ jamadagnisuto mahān

4.73.82

paurāṇikeṣu sūto'haṃ nītimatsvaṅgirā muniḥ /
viṣṇuvrataṃ vratānāṃ ca balānāṃ daivameva ca

4.73.83

oṣadhīnāmahaṃ dūrvā tṛṇānāṃ kuśameva ca /
dharmakarmasu satyaṃ ca snehapātreṣu putrakaḥ

4.73.84

ahaṃ vyādhiśca śatrūṇāṃ jvaro vyādhiṣvahaṃ tathā /
madbhaktiṣvapi maddāsyaṃ vareṣu ca varaḥ smṛtaḥ

4.73.85

āśramāṇāṃ gṛhastho'haṃ saṃnyāsī ca vivekinām /
sudarśanaṃ ca śastrāṇāṃ kuśalaṃ ca śubhāśiṣām

4.73.86

eśvaryāṇāṃ mahājñānaṃ vairāgyaṃ ca sukheṣvaham /
mi (i) ṣṭavākyaṃ prītideṣu dāneṣu cā''tmadānakam

4.73.87

saṃcayeṣu dharmakarma karmaṇāṃ ca madarcanam /
kaṭhoreṣu tapaścāhaṃ phaleṣu mokṣa eva ca

4.73.88

aṣṭasiddhiṣu prākāmyamahaṃ kāśīpurīṣu ca /
nagareṣu tathā kāñcī sa deśo yatra vaiṣṇavaḥ

4.73.89

sarvādhāreṣu sthūleṣu ahameva mahānvirāṭ /
paramāṇurahaṃ viśve mahāsūkṣmeṣu nityaśaḥ

4.73.90

vaidyānāmaśvinīputrau jauṣadhīṣu rasāyanam /
dhanvantarīrmantravidāṃ viṣādaḥ kṣayakāriṇām

4.73.91

rāgāṇāṃ meghamallāraḥ kāmodastatpriyāsu ca /
matpārṣadeṣu śrīdāmā madvanvuṣvahamuddhavaḥ

4.73.92

paśujantuṣu gauścahaṃ candanaṃ kānaneṣu ca /
tīrthapūtaśca pūteṣu niḥśaṅkeṣu ca vaiṣṇavaḥ

4.73.93

na vaiṣṇavātparaḥ prāṇī manmantropāsakaśca yaḥ /
vṛkṣeṣvaṅkurarūpo'hamākāraḥ sarvavastuṣu

4.73.94

ahaṃ ca sarvabhūteṣu mayi sarve ca saṃtatam /
yathā vṛkṣe phalānyeva phaleṣu cāṅkurastaroḥ

4.73.95

sarvakāraṇarūpo'haṃ na ca matkāraṇaṃ param /
sarveśī'haṃ na me'pīśo hyahaṃ kāraṇakāraṇam

4.73.96

sarveṣāṃ sarvabījānāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ /
manmāyāmohitajanā māṃ na jānanti pāpinaḥ

4.73.97

pāpagrastena durbuddhyā vidhinā vañcitena ca /
svātmā'haṃ sarvajantūnāṃ svāmyahaṃ nādṛtaḥ svayam

4.73.98

yatrāhaṃ śaktayastatra kṣutpipāsādayastathā /
gate mayi tathā yānti naradehe (ve) yathā'nugāḥ

4.73.99

he vrajeśa nanda tāta jñānaṃ jñātvā vrajaṃ vraja /
kathayasva ca tāṃ rādhāṃ yaśodāṃ jñānameva ca

4.73.100

jñātvā jñānaṃ vrajeśaśca jagāma svānugaiḥ saha /
gatvā ca kathayāmāsa te dve ca yoṣitāṃ vare

4.73.101

te ca sarve jahaḥ śokaṃ mahājñānena nārada /
kṛṣṇo yadyapi nirlipto māyeśo māyayā rataḥ

4.73.102

yaśodayā preritaśca punarāgatya mādhavam /
tuṣṭāva paramānandaṃ nandaśca nandanandanam

4.73.103

sāmavedoktastotreṇa kṛtena brahmaṇā purā /
putrasya purataḥ sthitvā ruroda ca punaḥ punaḥ

4.73.73

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo nandādi-
ṇokapramocanaṃ nāma trisaptatitamo'dhyāyaḥ

Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc