Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.72
atha dvisaptatitamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
atha kṛṣṇo guruṃ natvā nirgamya śibirānmune /
āruhya svargayānaṃ ca śubhāṃ madhupurīṃ yayau
viveśa mathurāṃ ramyāṃ sahākrūragaṇaiḥ samam /
nirjitya śakranagarī śobhāyuktāṃ manoharām
ratnaśreṣṭhena khacitāṃ racitāṃ viśvakarmaṇā /
amūlyaratnakalaśo rājitaiśca virājanām
rājamargaśatairiṣṭairvaiṣṭitāṃ rucirairvaraiḥ /
candrākāraiścandrasārairmaṇimiḥ parisaṃskṛtaiḥ
vicitrairmaṇisāraiśca vīthīśatavinirmitaiḥ /
śobhitairvaṇijaiḥ śreṣṭhaiḥ puṇyavastusamanvitaiḥ
sarovarasahasraiśca paritaḥ pariśobhitam /
śudhdhasphaṭisaṃkāśaiḥ padmarāgavirājitaiḥ
ratnālaṃkārabhūṣāḍhyaiḥ śobhitāṃ padminīgaṇaiḥ /
syirayauvanasaṃyuktairnimeṣarahitaiḥ paraiḥ
śākṣarairūrdhvavadanaiḥ kṛṣṇadarśanalālasaiḥ /
bhrūbhaṅgalīlālolaiśca śaśvaccañcalalocanaiḥ
śaśvatkāmasamāyuktaiḥ pīnaśroṇipayodhareḥ /
komalāṅgairmadhyakūpai ratirāsaviśāradaiḥ
ratnanirmāṇayānānāṃ koṭibhiḥ pariśobhitām /
bhūṣaṇairbhūṣitābhiśca citretābhiśca citrakaiḥ
nānāprakāraśrīyuktāṃ puṣpodyānatrikoṭibhiḥ /
nānāpuṣpaiḥ puṣpitābhiryuktābhirmadhusūdanaiḥ
mādhuryamadhusaṃyuktairmadhulubdhairmudā'nvitaiḥ /
mādhvīkamadhumattaiśca yuktairmaṃdhukarīcayaiḥ
nānāprakāradurgeśca durgamyāṃ vairiṇāṃ gaṇaiḥ /
raṇitāṃ raṇakaiḥ śāścadrakṣāśāstraviśāradaiḥ
trikoṭṭyāṭṭālikābhiśca saṃyuktāṃ sumanoharām /
racitāṃ kila sadratnairvicitrairviśvakarmaṇā
evaṃbhūtāṃ ca mathurāṃ dṛṣṭvā kamalalocanaḥ /
dadarśa pathi kubjāṃ tāṃ vṛddhāmatiyarādurām
yāntoṃ daṇḍasahāyena cātinamrāṃ namadvalīm /
rūkṣitāṃ vikṛtākārāṃ bibhratīṃ candanadravam
kastūrīkuṅkumāktaṃ ca sparśamātreṇa nārada /
sugandhimakarandena gandhāḍhyaṃ sumanoharam
sādṛṣṭvā sasmitā vṛddhā śrīkāntaṃ śāntamīśvaram /
śrīyuktaṃ śrīnivāsaṃ taṃ śrībījaṃ śrīniketanam
praṇamya sahasā mūdharnā bhaktinamrā puṭāñjaliḥ /
pradadau candanaṃ tasya gātreśyāmalasundare
gātreṣu tadgaṇānāṃ ca svarṇapātrakarā varā /
kṛtvā pradakṣiṇaṃ kṛṣṇaṃ praṇanāma punaḥ punaḥ
śrīkṛṣṇadṛṣṭimātreṇa śrīyuktā sā babhūva ha /
sahasā śrīsamā ramyā rūpeṇa yauvanena ca
vahiśuddhāṃśuvasanā ratnabhūṣaṇabhūṣitā /
yathā dvādaśavarṣoyā kanyā dhanyā manoharā
bimboṣṭhī sasmitā śyāmā taptakāñcanasaṃnibhā /
suśroṇī sudatī bilvaphalatulyapayodharā
amūlyaratnanirmāṇahārasāravirājitā /
gajendrarājagamanā ratnamañjīrarañjitā
bibhratī kabarībhāraṃ mālatīmālyaveṣṭitam /
rakṣitaṃ vāmabhāgena ruciraṃ vartulākṛtim
sindūrabinduṃ dadhatoṃ dāḍimīkusumākṛtim /
kastūrī bindumupari sārdha candanabindubhiḥ
rannadarpaṇāhastā ca praśastā ratikarmasu /
śrīkṛṣṇaṃ varayāmāsa lolalocanakoṇataḥ
śrīvāsastāṃ samāśvasya yayau sthānāntaraṃ param /
kṛtārtharūpā sā prītyā yayau padmayathā''layam
sa dadarśa svabhavanaṃ yayā padyālayālayam /
ratnaśayyāviracitaṃ sadratnasāranirmitam
ratnapradīparājībhī rājitābhiśca rājitam /
ratnadarpaṇarājaiśca rājitaṃ paritastataḥ
sindūravastratāmbūlaṃ ścetacāmaramālyakam /
bibhratībhiśca dāsībhirveṣṭitaṃ dāsasaṃghakaiḥ
tatra gatvā ca bhuktvā ca miṣṭānnaṃ paramaṃ mudā /
suṣvāpa ratnaparyaṅke sā dāsībhiśca sevitā
sakarpūraṃ ca tāmbūlaṃ kastūrīkuṅkumānvitam /
candanaṃ sthāpayāmāsa svatalpe haraye satī
mālatīmālyayugalaṃ karpūrādisuvāsitam /
śītalaṃ salilaṃ svādu miṣṭānnaṃ svasamīpataḥ
karmaṇā manasā vācā cintayantī hareḥ padam /
harerāgamanaṃ cāpi mukhacandraṃ manoharam
jagatkṛṣṇamayaṃ śaśvatpaśyantī kāmukī mune /
koṭikandarpalīlābhaṃ kāmasaktaṃ ca kāmukam
tato tadarśa śrīkṛṣṇo mālākāraṃ manoharam /
mālāsamūhaṃ bibhrantaṃ gacchantaṃ rājamandiram
so'pi dṛṣṭvā ca śrīkāntaṃ praṇamya śiraśā bhuvi /
dadau mālyasamūhaṃ ca kṛṣṇāya paramātmane
kṛṣṇastasmai varaṃ dattavā svadāsyamatidurlabham /
mālyaṃ gṛhītvā prayayau rājamārge varaṃ varaḥ
tato dadarśa rajakaṃ bibhrataṃ vastrapuñjakam /
ahaṃkṛtibaliṣṭhaṃ ca satataṃ yovanodvatam
vastraṃ yayāce taṃ kṛṣṇo vinayena mahāmune /
sa tasmai na dadau vastraṃ tamuvāca ca niṣṭhuram
gorakṣakāṇāṃ tvadyogyaṃ vastrametatsudurlabham /
rājayogyaṃ ca he mūḍha he gopajanavallabha
gṛhītvā gopakanyāśca kanyālolupa lampaṭa /
yadvihāraḥ kṛtastatra vṛndāraṇye'pyarājake
na cātra tādṛśaṃ karma rājñaḥ kaṃsasya vartmaṃni /
vidyamāno'tra rājendraḥ śāstā duṣṭasya tatkṣaṇam
rajakasya vacaḥ śrutvā jahāsa madhusūdanaḥ /
jahāsa baladevaśca sākrūro gopavargakaḥ
taṃ nihatya capeṭena jagrāha vastrapuñjakam /
vastraṃ saṃdhārayāmāsa śrīkṛṣṇaḥ sagaṇastathā
ratnayānena gonokaṃ pārṣaderveṣṭitena ca /
yayau rajakarājaśca dhṛtvā divyakalevaram
śaśvadyauvanayuktaṃ ca jarāmṛtyuharaṃ varam /
pītavastrasamāyuktaṃ sasmitaṃ śyāmasundaram
babhūva so'pi goloke pārṣadeṣu ca pārṣadaḥ /
kṛṣṇasyā''gamanaṃ tatra sasmāra satataṃ vaśī
astaṃ gato dinakaro'pyakrūraḥ svagṛhaṃ yayau /
kṛṣṇasyānumatiṃ prāpya kṛṣṇo'pi kasyacidgṛham
vaiṣṇavasya kuvindasya tasminnastadhanasya ca /
sānando nandasahito baladevādibhiryutaḥ
sa bhaktaḥ pūjayāmāsa praṇamya śrīniketanam /
tasmai dadau svadāsyaṃ ca varaṃ brahmādidurlabham
paryaṅke suṣupuḥ sarve bhuktvā miṣṭānnasuttamam /
nidrāṃ ca lebhe sā kubjā nidreśo'piyayau mudā
gatvā dadarśa kubjāṃ tāṃ ratnatalpe ca nidritām /
dāsīgaṇaiḥ parivṛtāṃ sundarīṃ kamalāmiva
bodhayāmāsa tāṃ kṛṣṇo na dāsīsvapi nidritāḥ /
tāmuvāca jagannātho jagannāthapriyāṃ satīm
śrībhagavānuvāca
tyaja nidrāṃ mahābhāge śṛṅgāraṃ dehi sundari /
purā śūrpaṇakhā tvaṃ ca bhaginīṃ rāvaṇasya ca
rāmajanmani maddhetostvayā kānte tapaḥ kṛtam /
tapaḥprabhāvānmāṃ kāntaṃ bhaja śrīkṛṣṇajanmani
adhunā sukhasaṃyogaṃ kṛtvā gaccha mamā''layam /
sudurlabhaṃ ca golokaṃ jarāsṛtyuharaṃ param
ityukatvā śrīnivāsaśca kṛtvātāmeva vakṣasi /
nagnāṃ cakāra śṛṅgāraṃ cumbanaṃ cāpi kāmukīm
sa sasmitā ca śrīkṛṣṇaṃ navasaṃgamalajjitā /
cucumba gaṇḍe kroḍe taṃ cakāra kamalā yathā
suraterviratirnāsti daṃpatī ratipaṇḍitau /
nānāprakārasurataṃ babhūva tatra nārada
stanaśroṇiyugaṃ tasyā vikṣataṃ ca cakāra ha /
bhagavānnakharaistīkṣṇairdaśanairadharaṃ varam
niśāvasānasamaye vīryādhānaṃ cakāra saḥ /
sukhasaṃbhogabhogena mūrcchāmāpa ca sundarī
tatrā''jagāmatāṃ tandrā kṛṣṇavakṣaḥsthalasthitām /
bubudhe na divārātraṃ svarga martya jalaṃ sthalam
suprabhātā ca rajanī babhūva rajanīpatiḥ /
patyurvyatikrameṇaiva lajjayeva malīmasaḥ
athājagāma golokādratho ratnavinirmitaḥ /
jagāma tena taṃ lokaṃ dhṛtvā divyakalevaram
vahniśuddhāṃ śukādhānaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam /
prataptakāñcanābhāsaṃ nityaṃ janmādivarjitam
sā babhūva ca tatraiva gopī candramukhī mune /
gopyaḥ katividhāstasyā babhūvuḥ paricārikāḥ
bhagavānapi tatraiva kṣaṇaṃ sthitvā svamandiram /
jagāma yatra nandaśca sānando nandanandanaḥ
atha kaṃso niśāyāṃ ca nidrāyāṃ bhayavihvalaḥ /
dadarśa duḥkhaduḥsvapnamātmano mṛtyusūcakam
dadarśa sūryaṃ bhūmisthaṃ catuḥkhaṇḍaṃ nabhaścyutam /
daśakhaṇḍe candrabimbaṃ bhūmisthaṃ khāccyutaṃ mune
puruṣānvikṛtākārānrajjuhastāndigambarān /
vidhavāṃ śūdrapatnīṃ ca nagnāṃ ca cchinnanāsikām
hasantīṃ cūrṇatilakāṃ śvetakṛṣṇoccamūrdhajām /
khaḍgakharparahastāṃ ca lolajihvāṃ ca bibhratīm
ruṇḍamālāsamāyuktāṃ gardabhaṃ mahiṣaṃ vṛṣam /
bhallūkaṃ sūkaraṃ kākaṃ gṛdhraṃ kahkaṃ ca vānaram
virajaṃ kukkuraṃ nakraṃ śṛgālaṃ bhasmapuñjakam /
asthirāśiṃ tālaphalaṃ keśaṃ kārpāsamulbaṇam
nirvāṇāṅgāramilkāṃ ca śavaṃ sartyaṃ citāśritam /
kulālatailakārāṇāṃ cakraṃ vakraṃ kapardakam
śmaśānaṃ dagdhakāṣṭhaṃ ca śuṣkakāṣṭhaṃ kuṇaṃ tṛṇām /
gacchantaṃ ca kabandhaṃ ca nadantaṃ mṛtamastakam
dagdhasthānaṃ bhasmayutaṃ taḍāgaṃ jalavarjitam /
dagdhamatsyaṃ ca lohaṃ ca nirvāṇadagdhakānanam
galatkuṣṭhaṃ ca vṛṣalaṃ nagnaṃ ca suktasūrdhacam /
atīva rūpaṭaṃ vipraṃ ca śapantaṃ gurumīdṛśām
atīvaruṣṭaṃ bhikṣuṃ ca yoginaṃ vaiṣṇavaṃ naram /
evaṃ dṛṣṭvā samutthāya kathayāmāsa mātaram
pitaraṃ bhrātaraṃ patnīṃ rudatīṃ premavihvalam //
mañcakānkārayāmasa sthāpayāmāsa hastinam
mallasainyaṃ ca yoddhāraṃ kārayāmāsa maṅgalam /
sabhāṃ ca kārayāmāsa puṇyaṃ svastyayanaṃ śivam
yatnena yojayāmāsa yoge yuktaṃ purohitam /
uvāsa mañcake ramye dhṛtvā khaḍgaṃ vilakṣaṇam
raṇe niyojayāmāsa yoddhāraṃ yuddhakovidam /
vāsayāmāsa rājendrānbrāhmaṇāṃśca munīśvarān
brāhmaṇāśca suhṛdvargāndharmiṣṭhānraṇakovidān /
athā''jagama govindo rāmeṇa saha nārada
maheśasya dhanurmadhyaṃ babhañja tatra līlayā /
śabdena tasya mathurā badhirā ca babhūva ha
viṣādaṃ prāpa kaṃsaśca mudaṃ ca devakīsutaḥ /
upasthitaḥ sabhāmaddhe gajaṃ mallaṃ nihatya ca //
yogī dadarśa taṃ devaṃ paramātmānamīśvaram
yathā hṛtpadmamadhyasthaṃ tādṛśaṃ bahireva ca /
rājendrarūpaṃ rājānaḥ śāstāraṃ daṇḍadhāriṇā m
pitā mātā dugdhamukhaṃ stanāndhaṃ bālakaṃ yathā /
kāminyaḥ koṭikandarpalīlālāvapyadhāriṇam
kaṃsaśca kālapuruṣaṃ vairiṇaṃ tasya bāndhavāḥ /
mallā mṛtyupradaṃ caiva prāṇatulyaṃ ca yādavāḥ
namaskṛtya munīnviprānpitaraṃ mātaraṃ gurum /
jagāma mañcakāmyāśaṃ haste kṛtvā sudarśanam
dṛṣṭāvā bhaktaṃ bhaktabandhuḥ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ /
ākṛṣya mañcakātkaṃkaṃ jaghāna līlayā mune
rājā dadarśa viśvaṃ ca sarvaṃ kṛṣṇamayaṃ param /
purato ratnayānaṃ ca hīrakāhārabhūṣitam
yayau viṣṇupadaṃ sphīto dibyarūpaṃ vidhāya ca /
tejo viveśa paramaṃ kṛṣṇapādāmbuje mune
nivṛtya tasya satkāraṃ brāhmaṇemyo dharaṃ dadau /
dadau rājyaṃ rājachatramugrasenāya dhīmate
sa babhūva nṛpendraśca candravaṃśasamudbhavaḥ /
vilalāpa kaṃsamātā patnīvargaśca tatpitā
bāndhavā mātṛvargaśca bhaginī bhrātṛkāminī /
darśanaṃ dehi rājendra samuttiṣṭha nṛpāsane
rājyaṃ rakṣa dhanaṃ rakṣa bāndhavaṃ balameva ca /
kva yāsi bāndhavānhitvā tvamanāthānmahābala
brahmādistambaparyantamasaṃkhyaṃ viśvameva ca /
sarvaṃ carācarādhāraṃ yaḥ sṛjatyeva līlayā
brahmeśaśeṣadharmāśca dineśaśca gaṇeśvaraḥ /
munīndravargo devendro dhyāyate yamaharniśam
vedāḥ stupanti yaṃ kṛṣṇaṃ stauti bhītā sarasvatī /
stauti yaṃ prakṛtirhṛṣṭā prākṛtaṃ prakṛteḥ param
svecchāmayaṃ nirīhaṃ ca nirguṇaṃ ca nirañjanam /
parātparataraṃ brahma paramātmānamīśvaram
nityaṃ jyotiḥsvarūpaṃ ca bhaktānugrahavigraham /
nityānandaṃ ca nityaṃ ca nityamakṣaravigraham
so'vatīrṇoṃ hi bhagavānbhārāvataraṇāya ca /
gopālabālaveṣaśca māyeśo māyayā prabhuḥ
sa yaṃ hanti ca sarveśo rakṣitā tasya kaḥ pumān /
sa yaṃ rakṣati sarvātmā tasya hantā na ko'pi ca
ityevamuktvā sarvaśca virarāma mahāmune /
brāhmaṇānbhojayāmāsa tebhyaḥ sarvaṃ dhanaṃ dadau
bhagavānapi sarvātmā jagāma piturantikam /
chittavā ca lohanigaḍaṃ tayormokṣaṃ cakāra saḥ
nanāma daṇḍavadbhamau mātaraṃ pitaraṃ tathā /
tuṣṭāva bhakttayā deveśo bhaktinamrātmakaṃdharaḥ
śrībhagavānuvāca
pitaraṃ mātaraṃ vidyāmantradaṃ gurumeva ca /
yo na puṣṇāti puruṣo yāvajjīvaṃ ca so'śuciḥ
sarveṣāmapi pūjyānāṃ pitā vandyo mahān guruḥ /
pituḥ śataguṇairmātā garbhadhāraṇapoṣaṇāt
mātā ca pṛthivīrūpā sarvebhyaśca hiraiṣiṇī /
nāsti mātuḥ paro bandhuḥ sarveṣāṃ jagatītale
vidyāmantrapradaḥ katyaṃ mātuḥ paratano guruḥ /
na hi tasmātparaḥ kau'pi vandyaḥ pūjyaśca vedataḥ
ityevamuktvā śrīkṛṣṇo balabhadro nanāma ca /
mātā cakāratau kroḍe pitā ca sādaraṃ mune
miṣṭānnaṃ paramaṃ tau ca bhojayāmāsa brāhmaṇān /
vasurvasusamūhaṃ ca brāhmaṇebhyo dadau mudā
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo kaṃsavadhavasudeva-
devakīmokṣaṇaṃ nāma dvisaptatitamodhyāyaḥ
Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0