Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.72

4.72.1

atha dvisaptatitamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
atha kṛṣṇo guruṃ natvā nirgamya śibirānmune /
āruhya svargayānaṃ ca śubhāṃ madhupurīṃ yayau

4.72.2

viveśa mathurāṃ ramyāṃ sahākrūragaṇaiḥ samam /
nirjitya śakranagarī śobhāyuktāṃ manoharām

4.72.3

ratnaśreṣṭhena khacitāṃ racitāṃ viśvakarmaṇā /
amūlyaratnakalaśo rājitaiśca virājanām

4.72.4

rājamargaśatairiṣṭairvaiṣṭitāṃ rucirairvaraiḥ /
candrākāraiścandrasārairmaṇimiḥ parisaṃskṛtaiḥ

4.72.5

vicitrairmaṇisāraiśca vīthīśatavinirmitaiḥ /
śobhitairvaṇijaiḥ śreṣṭhaiḥ puṇyavastusamanvitaiḥ

4.72.6

sarovarasahasraiśca paritaḥ pariśobhitam /
śudhdhasphaṭisaṃkāśaiḥ padmarāgavirājitaiḥ

4.72.7

ratnālaṃkārabhūṣāḍhyaiḥ śobhitāṃ padminīgaṇaiḥ /
syirayauvanasaṃyuktairnimeṣarahitaiḥ paraiḥ

4.72.8

śākṣarairūrdhvavadanaiḥ kṛṣṇadarśanalālasaiḥ /
bhrūbhaṅgalīlālolaiśca śaśvaccañcalalocanaiḥ

4.72.9

śaśvatkāmasamāyuktaiḥ pīnaśroṇipayodhareḥ /
komalāṅgairmadhyakūpai ratirāsaviśāradaiḥ

4.72.10

ratnanirmāṇayānānāṃ koṭibhiḥ pariśobhitām /
bhūṣaṇairbhūṣitābhiśca citretābhiśca citrakaiḥ

4.72.11

nānāprakāraśrīyuktāṃ puṣpodyānatrikoṭibhiḥ /
nānāpuṣpaiḥ puṣpitābhiryuktābhirmadhusūdanaiḥ

4.72.12

mādhuryamadhusaṃyuktairmadhulubdhairmudā'nvitaiḥ /
mādhvīkamadhumattaiśca yuktairmaṃdhukarīcayaiḥ

4.72.13

nānāprakāradurgeśca durgamyāṃ vairiṇāṃ gaṇaiḥ /
raṇitāṃ raṇakaiḥ śāścadrakṣāśāstraviśāradaiḥ

4.72.14

trikoṭṭyāṭṭālikābhiśca saṃyuktāṃ sumanoharām /
racitāṃ kila sadratnairvicitrairviśvakarmaṇā

4.72.15

evaṃbhūtāṃ ca mathurāṃ dṛṣṭvā kamalalocanaḥ /
dadarśa pathi kubjāṃ tāṃ vṛddhāmatiyarādurām

4.72.16

yāntoṃ daṇḍasahāyena cātinamrāṃ namadvalīm /
rūkṣitāṃ vikṛtākārāṃ bibhratīṃ candanadravam

4.72.17

kastūrīkuṅkumāktaṃ ca sparśamātreṇa nārada /
sugandhimakarandena gandhāḍhyaṃ sumanoharam

4.72.18

sādṛṣṭvā sasmitā vṛddhā śrīkāntaṃ śāntamīśvaram /
śrīyuktaṃ śrīnivāsaṃ taṃ śrībījaṃ śrīniketanam

4.72.19

praṇamya sahasā mūdharnā bhaktinamrā puṭāñjaliḥ /
pradadau candanaṃ tasya gātreśyāmalasundare

4.72.20

gātreṣu tadgaṇānāṃ ca svarṇapātrakarā varā /
kṛtvā pradakṣiṇaṃ kṛṣṇaṃ praṇanāma punaḥ punaḥ

4.72.21

śrīkṛṣṇadṛṣṭimātreṇa śrīyuktā sā babhūva ha /
sahasā śrīsamā ramyā rūpeṇa yauvanena ca

4.72.22

vahiśuddhāṃśuvasanā ratnabhūṣaṇabhūṣitā /
yathā dvādaśavarṣoyā kanyā dhanyā manoharā

4.72.23

bimboṣṭhī sasmitā śyāmā taptakāñcanasaṃnibhā /
suśroṇī sudatī bilvaphalatulyapayodharā

4.72.24

amūlyaratnanirmāṇahārasāravirājitā /
gajendrarājagamanā ratnamañjīrarañjitā

4.72.25

bibhratī kabarībhāraṃ mālatīmālyaveṣṭitam /
rakṣitaṃ vāmabhāgena ruciraṃ vartulākṛtim

4.72.26

sindūrabinduṃ dadhatoṃ dāḍimīkusumākṛtim /
kastūrī bindumupari sārdha candanabindubhiḥ

4.72.27

rannadarpaṇāhastā ca praśastā ratikarmasu /
śrīkṛṣṇaṃ varayāmāsa lolalocanakoṇataḥ

4.72.28

śrīvāsastāṃ samāśvasya yayau sthānāntaraṃ param /
kṛtārtharūpā sā prītyā yayau padmayathā''layam

4.72.29

sa dadarśa svabhavanaṃ yayā padyālayālayam /
ratnaśayyāviracitaṃ sadratnasāranirmitam

4.72.30

ratnapradīparājībhī rājitābhiśca rājitam /
ratnadarpaṇarājaiśca rājitaṃ paritastataḥ

4.72.31

sindūravastratāmbūlaṃ ścetacāmaramālyakam /
bibhratībhiśca dāsībhirveṣṭitaṃ dāsasaṃghakaiḥ

4.72.32

tatra gatvā ca bhuktvā ca miṣṭānnaṃ paramaṃ mudā /
suṣvāpa ratnaparyaṅke sā dāsībhiśca sevitā

4.72.33

sakarpūraṃ ca tāmbūlaṃ kastūrīkuṅkumānvitam /
candanaṃ sthāpayāmāsa svatalpe haraye satī

4.72.34

mālatīmālyayugalaṃ karpūrādisuvāsitam /
śītalaṃ salilaṃ svādu miṣṭānnaṃ svasamīpataḥ

4.72.35

karmaṇā manasā vācā cintayantī hareḥ padam /
harerāgamanaṃ cāpi mukhacandraṃ manoharam

4.72.36

jagatkṛṣṇamayaṃ śaśvatpaśyantī kāmukī mune /
koṭikandarpalīlābhaṃ kāmasaktaṃ ca kāmukam

4.72.37

tato tadarśa śrīkṛṣṇo mālākāraṃ manoharam /
mālāsamūhaṃ bibhrantaṃ gacchantaṃ rājamandiram

4.72.38

so'pi dṛṣṭvā ca śrīkāntaṃ praṇamya śiraśā bhuvi /
dadau mālyasamūhaṃ ca kṛṣṇāya paramātmane

4.72.39

kṛṣṇastasmai varaṃ dattavā svadāsyamatidurlabham /
mālyaṃ gṛhītvā prayayau rājamārge varaṃ varaḥ

4.72.40

tato dadarśa rajakaṃ bibhrataṃ vastrapuñjakam /
ahaṃkṛtibaliṣṭhaṃ ca satataṃ yovanodvatam

4.72.41

vastraṃ yayāce taṃ kṛṣṇo vinayena mahāmune /
sa tasmai na dadau vastraṃ tamuvāca ca niṣṭhuram

4.72.42

gorakṣakāṇāṃ tvadyogyaṃ vastrametatsudurlabham /
rājayogyaṃ ca he mūḍha he gopajanavallabha

4.72.43

gṛhītvā gopakanyāśca kanyālolupa lampaṭa /
yadvihāraḥ kṛtastatra vṛndāraṇye'pyarājake

4.72.44

na cātra tādṛśaṃ karma rājñaḥ kaṃsasya vartmaṃni /
vidyamāno'tra rājendraḥ śāstā duṣṭasya tatkṣaṇam

4.72.45

rajakasya vacaḥ śrutvā jahāsa madhusūdanaḥ /
jahāsa baladevaśca sākrūro gopavargakaḥ

4.72.46

taṃ nihatya capeṭena jagrāha vastrapuñjakam /
vastraṃ saṃdhārayāmāsa śrīkṛṣṇaḥ sagaṇastathā

4.72.47

ratnayānena gonokaṃ pārṣaderveṣṭitena ca /
yayau rajakarājaśca dhṛtvā divyakalevaram

4.72.48

śaśvadyauvanayuktaṃ ca jarāmṛtyuharaṃ varam /
pītavastrasamāyuktaṃ sasmitaṃ śyāmasundaram

4.72.49

babhūva so'pi goloke pārṣadeṣu ca pārṣadaḥ /
kṛṣṇasyā''gamanaṃ tatra sasmāra satataṃ vaśī

4.72.50

astaṃ gato dinakaro'pyakrūraḥ svagṛhaṃ yayau /
kṛṣṇasyānumatiṃ prāpya kṛṣṇo'pi kasyacidgṛham

4.72.51

vaiṣṇavasya kuvindasya tasminnastadhanasya ca /
sānando nandasahito baladevādibhiryutaḥ

4.72.52

sa bhaktaḥ pūjayāmāsa praṇamya śrīniketanam /
tasmai dadau svadāsyaṃ ca varaṃ brahmādidurlabham

4.72.53

paryaṅke suṣupuḥ sarve bhuktvā miṣṭānnasuttamam /
nidrāṃ ca lebhe sā kubjā nidreśo'piyayau mudā

4.72.54

gatvā dadarśa kubjāṃ tāṃ ratnatalpe ca nidritām /
dāsīgaṇaiḥ parivṛtāṃ sundarīṃ kamalāmiva

4.72.55

bodhayāmāsa tāṃ kṛṣṇo na dāsīsvapi nidritāḥ /
tāmuvāca jagannātho jagannāthapriyāṃ satīm

4.72.56

śrībhagavānuvāca
tyaja nidrāṃ mahābhāge śṛṅgāraṃ dehi sundari /
purā śūrpaṇakhā tvaṃ ca bhaginīṃ rāvaṇasya ca

4.72.57

rāmajanmani maddhetostvayā kānte tapaḥ kṛtam /
tapaḥprabhāvānmāṃ kāntaṃ bhaja śrīkṛṣṇajanmani

4.72.58

adhunā sukhasaṃyogaṃ kṛtvā gaccha mamā''layam /
sudurlabhaṃ ca golokaṃ jarāsṛtyuharaṃ param

4.72.59

ityukatvā śrīnivāsaśca kṛtvātāmeva vakṣasi /
nagnāṃ cakāra śṛṅgāraṃ cumbanaṃ cāpi kāmukīm

4.72.60

sa sasmitā ca śrīkṛṣṇaṃ navasaṃgamalajjitā /
cucumba gaṇḍe kroḍe taṃ cakāra kamalā yathā

4.72.61

suraterviratirnāsti daṃpatī ratipaṇḍitau /
nānāprakārasurataṃ babhūva tatra nārada

4.72.62

stanaśroṇiyugaṃ tasyā vikṣataṃ ca cakāra ha /
bhagavānnakharaistīkṣṇairdaśanairadharaṃ varam

4.72.63

niśāvasānasamaye vīryādhānaṃ cakāra saḥ /
sukhasaṃbhogabhogena mūrcchāmāpa ca sundarī

4.72.64

tatrā''jagāmatāṃ tandrā kṛṣṇavakṣaḥsthalasthitām /
bubudhe na divārātraṃ svarga martya jalaṃ sthalam

4.72.65

suprabhātā ca rajanī babhūva rajanīpatiḥ /
patyurvyatikrameṇaiva lajjayeva malīmasaḥ

4.72.66

athājagāma golokādratho ratnavinirmitaḥ /
jagāma tena taṃ lokaṃ dhṛtvā divyakalevaram

4.72.67

vahniśuddhāṃ śukādhānaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam /
prataptakāñcanābhāsaṃ nityaṃ janmādivarjitam

4.72.68

sā babhūva ca tatraiva gopī candramukhī mune /
gopyaḥ katividhāstasyā babhūvuḥ paricārikāḥ

4.72.69

bhagavānapi tatraiva kṣaṇaṃ sthitvā svamandiram /
jagāma yatra nandaśca sānando nandanandanaḥ

4.72.70

atha kaṃso niśāyāṃ ca nidrāyāṃ bhayavihvalaḥ /
dadarśa duḥkhaduḥsvapnamātmano mṛtyusūcakam

4.72.71

dadarśa sūryaṃ bhūmisthaṃ catuḥkhaṇḍaṃ nabhaścyutam /
daśakhaṇḍe candrabimbaṃ bhūmisthaṃ khāccyutaṃ mune

4.72.72

puruṣānvikṛtākārānrajjuhastāndigambarān /
vidhavāṃ śūdrapatnīṃ ca nagnāṃ ca cchinnanāsikām

4.72.73

hasantīṃ cūrṇatilakāṃ śvetakṛṣṇoccamūrdhajām /
khaḍgakharparahastāṃ ca lolajihvāṃ ca bibhratīm

4.72.74

ruṇḍamālāsamāyuktāṃ gardabhaṃ mahiṣaṃ vṛṣam /
bhallūkaṃ sūkaraṃ kākaṃ gṛdhraṃ kahkaṃ ca vānaram

4.72.75

virajaṃ kukkuraṃ nakraṃ śṛgālaṃ bhasmapuñjakam /
asthirāśiṃ tālaphalaṃ keśaṃ kārpāsamulbaṇam

4.72.76

nirvāṇāṅgāramilkāṃ ca śavaṃ sartyaṃ citāśritam /
kulālatailakārāṇāṃ cakraṃ vakraṃ kapardakam

4.72.77

śmaśānaṃ dagdhakāṣṭhaṃ ca śuṣkakāṣṭhaṃ kuṇaṃ tṛṇām /
gacchantaṃ ca kabandhaṃ ca nadantaṃ mṛtamastakam

4.72.78

dagdhasthānaṃ bhasmayutaṃ taḍāgaṃ jalavarjitam /
dagdhamatsyaṃ ca lohaṃ ca nirvāṇadagdhakānanam

4.72.79

galatkuṣṭhaṃ ca vṛṣalaṃ nagnaṃ ca suktasūrdhacam /
atīva rūpaṭaṃ vipraṃ ca śapantaṃ gurumīdṛśām

4.72.80

atīvaruṣṭaṃ bhikṣuṃ ca yoginaṃ vaiṣṇavaṃ naram /
evaṃ dṛṣṭvā samutthāya kathayāmāsa mātaram

4.72.81

pitaraṃ bhrātaraṃ patnīṃ rudatīṃ premavihvalam //
mañcakānkārayāmasa sthāpayāmāsa hastinam

4.72.82

mallasainyaṃ ca yoddhāraṃ kārayāmāsa maṅgalam /
sabhāṃ ca kārayāmāsa puṇyaṃ svastyayanaṃ śivam

4.72.83

yatnena yojayāmāsa yoge yuktaṃ purohitam /
uvāsa mañcake ramye dhṛtvā khaḍgaṃ vilakṣaṇam

4.72.84

raṇe niyojayāmāsa yoddhāraṃ yuddhakovidam /
vāsayāmāsa rājendrānbrāhmaṇāṃśca munīśvarān

4.72.85

brāhmaṇāśca suhṛdvargāndharmiṣṭhānraṇakovidān /
athā''jagama govindo rāmeṇa saha nārada

4.72.86

maheśasya dhanurmadhyaṃ babhañja tatra līlayā /
śabdena tasya mathurā badhirā ca babhūva ha

4.72.87

viṣādaṃ prāpa kaṃsaśca mudaṃ ca devakīsutaḥ /
upasthitaḥ sabhāmaddhe gajaṃ mallaṃ nihatya ca //
yogī dadarśa taṃ devaṃ paramātmānamīśvaram

4.72.88

yathā hṛtpadmamadhyasthaṃ tādṛśaṃ bahireva ca /
rājendrarūpaṃ rājānaḥ śāstāraṃ daṇḍadhāriṇā m

4.72.89

pitā mātā dugdhamukhaṃ stanāndhaṃ bālakaṃ yathā /
kāminyaḥ koṭikandarpalīlālāvapyadhāriṇam

4.72.90

kaṃsaśca kālapuruṣaṃ vairiṇaṃ tasya bāndhavāḥ /
mallā mṛtyupradaṃ caiva prāṇatulyaṃ ca yādavāḥ

4.72.91

namaskṛtya munīnviprānpitaraṃ mātaraṃ gurum /
jagāma mañcakāmyāśaṃ haste kṛtvā sudarśanam

4.72.92

dṛṣṭāvā bhaktaṃ bhaktabandhuḥ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ /
ākṛṣya mañcakātkaṃkaṃ jaghāna līlayā mune

4.72.93

rājā dadarśa viśvaṃ ca sarvaṃ kṛṣṇamayaṃ param /
purato ratnayānaṃ ca hīrakāhārabhūṣitam

4.72.94

yayau viṣṇupadaṃ sphīto dibyarūpaṃ vidhāya ca /
tejo viveśa paramaṃ kṛṣṇapādāmbuje mune

4.72.95

nivṛtya tasya satkāraṃ brāhmaṇemyo dharaṃ dadau /
dadau rājyaṃ rājachatramugrasenāya dhīmate

4.72.96

sa babhūva nṛpendraśca candravaṃśasamudbhavaḥ /
vilalāpa kaṃsamātā patnīvargaśca tatpitā

4.72.97

bāndhavā mātṛvargaśca bhaginī bhrātṛkāminī /
darśanaṃ dehi rājendra samuttiṣṭha nṛpāsane

4.72.98

rājyaṃ rakṣa dhanaṃ rakṣa bāndhavaṃ balameva ca /
kva yāsi bāndhavānhitvā tvamanāthānmahābala

4.72.99

brahmādistambaparyantamasaṃkhyaṃ viśvameva ca /
sarvaṃ carācarādhāraṃ yaḥ sṛjatyeva līlayā

4.72.100

brahmeśaśeṣadharmāśca dineśaśca gaṇeśvaraḥ /
munīndravargo devendro dhyāyate yamaharniśam

4.72.101

vedāḥ stupanti yaṃ kṛṣṇaṃ stauti bhītā sarasvatī /
stauti yaṃ prakṛtirhṛṣṭā prākṛtaṃ prakṛteḥ param

4.72.102

svecchāmayaṃ nirīhaṃ ca nirguṇaṃ ca nirañjanam /
parātparataraṃ brahma paramātmānamīśvaram

4.72.103

nityaṃ jyotiḥsvarūpaṃ ca bhaktānugrahavigraham /
nityānandaṃ ca nityaṃ ca nityamakṣaravigraham

4.72.104

so'vatīrṇoṃ hi bhagavānbhārāvataraṇāya ca /
gopālabālaveṣaśca māyeśo māyayā prabhuḥ

4.72.105

sa yaṃ hanti ca sarveśo rakṣitā tasya kaḥ pumān /
sa yaṃ rakṣati sarvātmā tasya hantā na ko'pi ca

4.72.106

ityevamuktvā sarvaśca virarāma mahāmune /
brāhmaṇānbhojayāmāsa tebhyaḥ sarvaṃ dhanaṃ dadau

4.72.107

bhagavānapi sarvātmā jagāma piturantikam /
chittavā ca lohanigaḍaṃ tayormokṣaṃ cakāra saḥ

4.72.108

nanāma daṇḍavadbhamau mātaraṃ pitaraṃ tathā /
tuṣṭāva bhakttayā deveśo bhaktinamrātmakaṃdharaḥ

4.72.109

śrībhagavānuvāca
pitaraṃ mātaraṃ vidyāmantradaṃ gurumeva ca /
yo na puṣṇāti puruṣo yāvajjīvaṃ ca so'śuciḥ

4.72.110

sarveṣāmapi pūjyānāṃ pitā vandyo mahān guruḥ /
pituḥ śataguṇairmātā garbhadhāraṇapoṣaṇāt

4.72.111

mātā ca pṛthivīrūpā sarvebhyaśca hiraiṣiṇī /
nāsti mātuḥ paro bandhuḥ sarveṣāṃ jagatītale

4.72.112

vidyāmantrapradaḥ katyaṃ mātuḥ paratano guruḥ /
na hi tasmātparaḥ kau'pi vandyaḥ pūjyaśca vedataḥ

4.72.113

ityevamuktvā śrīkṛṣṇo balabhadro nanāma ca /
mātā cakāratau kroḍe pitā ca sādaraṃ mune

4.72.114

miṣṭānnaṃ paramaṃ tau ca bhojayāmāsa brāhmaṇān /
vasurvasusamūhaṃ ca brāhmaṇebhyo dadau mudā

4.72.72

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo kaṃsavadhavasudeva-
devakīmokṣaṇaṃ nāma dvisaptatitamodhyāyaḥ

Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc