Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.3

// śrīnārāyaṇa uvāca // //
rādhā ratigṛhaṃ gatvā na dadarśa hariṃ mune //
virajāṃ ca saridūpāṃ dṛṣṭvā gehaṃ jagāma sā

śrīkṛṣṇo virajāṃ dṛṣṭvā saridrūpāṃ priyāṃ satīm //
uccai ruroda virajātīre nīramanohare

mamāṃtikaṃ samāgaccha preyasīnāṃ pare vare //
tvayā vinā'haṃ subhage kathaṃ jīvāmi suṃdari

nadyadhiṣṭhātri devi tvaṃ bhava mūrtimatī satī //
mamāśiṣā rūpavatī suṃdarī yoṣitā varā

pūrvarūpācca saubhāgyādidānīṃ subhagā bhava //
purātanaṃ śarīraṃ te saridūpamabhūtsati

jalādutthāya cāgaccha vidhāya tanumuttamām//
aṣṭau siddhīrmayā dattāḥ surasuṃdari satvaram

kṛṣṇājñayā ca virajā vidhāya tanumuttamām //
ājagāma hareragre sākṣādrādheva suṃdarī

pītavastraparīdhānā smerānanasaroruhā //
paśyaṃtaṃ prāṇanāthaṃ ca paśyaṃtī vakracakṣuṣā

nitaṃbaśroṇibhārārtā pīnonnatapayodharā //
māninī māninīnāṃ ca gajeṃdramaṃdagāminī

suṃdarī sudarīṇāṃ ca dhanyā mānyā ca yoṣitām //
cārucaṃpakavarṇābhā pakvabiṃbādharā varā

pakva dāḍimabījābhadaṃtapaṃktimanoharā //
śaratpārvaṇacaṃdrāsyā phulleṃdīvaralocanā

kastūrībiṃdunā sārdhaṃ siṃdūrabiṃdubhūṣitā //
cārupatraka śobhāḍhyā sucārukabarīyutā

ratnakuṃḍalagaṃḍasthā bhūṣitā ratnamālayā //
gajamauktikanāsāgrā muktāhāravirājitā

ratnakaṃkaṇakeyūracāruśaṃkhakarojjvalā //
kiṃkiṇījālaśabdāḍhyā ratnamaṃjīraraṃjitā

tāṃ ca rūpavatīṃ dṛṣṭvā premodrekā jagatpatiḥ //
cakārāliṃganaṃ tūrṇaṃ cucuṃba ca muhurmuhuḥ

nānāprakāraśṛṃgāraṃ viparītādikaṃ vibhuḥ //
rahasi preyasīṃ prāpya cakāra ca punaḥ punaḥ

virajā sā rajoyuktā dhṛtvā vīryamamoghakam //
sadyo babhūva tatraiva dhanyā garbhavatī satī

dadhāra garbhamīśasya divyaṃ varṣaśataṃ ca sā //
tataḥ suṣāva tatraiva putrānsapta manoharān

mātā sā saptaputrāṇāṃ śrīkṛṣṇasya priyā satī //
tasthau tatra sukhāsīnā sārddhaṃ putraiśca saptabhiḥ

ekadā hariṇā sārddhaṃ vṛṃdāraṇye ca nirjane //
vijahāra punaḥ sādhvī śṛṃgārāsaktamānasā

etasminnaṃtare tatra mātuḥ kroḍaṃ jagāma ha //
kaniṣṭhaputrastasyāśca bhrātṛbhiḥ pīḍito bhiyā

bhītaṃ svatanayaṃ dṛṣṭvā tatyāja tāṃ kṛpānidhiḥ //
kroḍe cakāra bālaṃ sā kṛṣṇo rādhāgṛhaṃ yayau

prabodhya bālaṃ sā sādhvī na dadarśāṃtike priyam //
vilalāpa bhṛśaṃ tatra śṛṃgārātṛptamānasā

śaśāpa svasutaṃ kopāllavaṇodo bhaviṣyasi//
kadā'pi te jalaṃ kecinna khādiṣyaṃti jīvinaḥ

śaśāpa bālānsarvāṃśca yāṃtu mūḍhā mahītalam //
gacchadhvaṃ ca mahīṃ mūḍhā jaṃbudvīpaṃ manoharam

sthitirnaikatra yuṣmākaṃ bhaviṣyati pṛthakpṛthak //
dvīpe dvīpe sthitiṃ kṛtvā tiṣṭhaṃtu sukhinaḥ sadā

dvīpasthābhirnadībhiśca saha krīḍaṃtu nirjane //
kaniṣṭho mātṛśāpācca lavaṇodo babhūva ha

kaniṣṭhaḥ kathayāmāsa mātṛśāpaṃ ca bālakān //
ājagmurduḥkhitāḥ sarve mātṛsthāne ca bālakāḥ

śrutvā vivaraṇaṃ sarve prajagmurdharaṇītalam //
praṇamya caraṇaṃ māturbhaktinamrātmamūrtayaḥ

saptadvīpasamudrāśca sapta tasthurvibhāgaśaḥ //
kaniṣṭhādvṛddhaparyaṃtaṃ dviguṇaṃ dviguṇaṃ mune

lavaṇekṣusurā sarpirdadhidugdhajalārṇavāḥ //
eteṣāṃ ca jalaṃ pṛthvyāṃ sasyārthaṃ ca bhaviṣyati

vyāptāḥ samudrāḥ saptaiva saptadvīpāṃ vasuṃdharām //
rurudurbālakāḥ sarve mātṛbhrātṛśucā'nvitāḥ

ruroda ca bhṛśaṃ sādhvī putravicchedakātarā //
mūrcchāmavāpa śokena putrāṇāṃ bhartureva ca

tāṃ śokasāgare magnāṃ vijñāya rādhikāpatiḥ //
ājagāma punastasyāḥ smerānanasaroruhaḥ

dṛṣṭvā hariṃ sā tatyāja śokaṃ rodanameva ca //
ānandasāgare magnā dṛṣṭvā kāṃtaṃ babhūva ha

cakāra śrīhariṃ kroḍe vijahāra smarāturā //
tāṃ ca putra parityaktāṃ haristuṣṭo babhūva ha

varaṃ tasyai dadau prītyā prasannavadanekṣaṇaḥ //
kāṃte nityaṃ tava sthānamāgamiṣyāmi niścitam

yathā rādhā tatsamā tvaṃ bhaviṣyasi priyā mama //
putrāndrakṣyasi nityaṃ tvaṃ madvarasya prasādataḥ

ityuktavaṃtaṃ śrīkṛṣṇaṃ vasaṃtaṃ virajāṃtike //
dṛṣṭvā rādhāvayasyāśca kathayāmāsurīśvarīm

śrutvā ruroṣa sā devī suṣvāpa krodhamaṃdire //
etasminnaṃtare kṛṣṇo jagāma rādhikāṃtikam

sa tasthau rādhikādvāre śrīdāmnā saha nārada //
rāseśvarī hariṃ dṛṣṭvā ruṣṭovāca priyaṃ puraḥ

matto bahutarāḥ kāṃtā goloke saṃti te hare //
yāhi tāsāṃ sannidhānaṃ mayā te kiṃ prayojanam

virajā preyasī kāṃtā saridrūpā babhūva ha //
dehaṃ tyaktvā mama bhayāttathā'pi yāhi tāṃ prati

tattīre maṃdiraṃ kṛtvā tiṣṭha tiṣṭha ca yāhi tām//
nadī babhūva sā tvaṃ ca nado bhavitumarhasi

nadasya nadyā sārddhaṃ ca saṃgamo guṇavānbhavet //
svajātau paramā prītiḥ śayane bhojane sukhāt

devacūḍāmaṇeḥ krīḍā nadyā sārddhamaho bata //
mahājanaḥ smeramukhaḥ śrutvā sadyo bhaviṣyati

ye tvāṃ vadaṃti sarveśaṃ te kiṃ jānaṃti tattvataḥ //
bhagavānsarvabhūtātmā nadīṃ saṃbhoktumicchati

ityuktvā rādhikā devī virarāma ruṣā'nvitā //
nottasthau bhūmiśayanādgopīlakṣasamanvitā

kāściccāmarahastāśca kāścitsūkṣmāṃśukāṃbarāḥ //
kāścittāṃbūlahastāśca kāścinmālākarā varāḥ

vāsitodakarāḥ kāścitkāścitpadmakarā varāḥ //
kāścitsiṃdūrahastāśca pānahastāśca kāścana

ratnālaṃkārahastāśca kāścitkajjalavāhikāḥ //
veṇuvīṇākarāḥ kāścitkāścitkaṃkatikākarāḥ

kāścidāvīrahastāśca yaṃtrahastāśca kāścana //
sugaṃdhitailahastāśca kāścana pramadottamāḥ

karatālakarāḥ kāścidgeṃduhastāśca kāścana //
kāścinmṛdaṃgamurajamuralītānakārikāḥ

saṃgītanipuṇāḥ kāścitkāścinnartanatatparāḥ //
krīḍāvastukarāḥ kāścinmadhuhastāśca kāścana

sudhāpātrakarāḥ kāścidaṃghripīṭhakarāḥ parāḥ //
veṣavastukarāḥ kāścitkāściccaraṇasevikāḥ

puṭāṃjalikarāḥ kāścitkāścitstutiparā varāḥ //
evaṃ katividhāḥ saṃti rādhikāpurato mune

bahirdeśasthitāḥ kāścitkoṭiśaḥ koṭiśaḥ sadā //
kāściddvāraniyuktāśca vayasyā vetradhārikāḥ

kṛṣṇamabhyaṃtaraṃ gaṃtuṃ na dadurdvārasaṃsthitāḥ //
puraḥsthitaṃ taṃ prāṇeśaṃ rādhā punaruvāca sā //
nānurūpamatyakathyayamayogyamatikarkaśam

// rādhikovāca //
he kṛṣṇa virajākāṃta gaccha matpurato hare //
kathaṃ dunoṣi māṃ lola raticaurātilaṃpaṭa

śīghraṃ padmāvatīṃ gaccha ratnamālāṃ manoramām //
athavā vanamālāṃ vā rūpeṇāpratimāṃ vraja

he nadīkāṃta deveśa devānāṃ ca gurorguro //
mayā jñāto'si bhadraṃ te gaccha gaccha mamāśramāt

śaśvatte mānuṣāṇāṃ ca vyavahārasya laṃpaṭa //
labhatāṃ mānuṣīṃ yoniṃ golokādvraja bhāratam

he suśīle śaśikale he padmāvati mādhavi //
nivāryatāṃ ca dhūrto'yaṃ kiṃmasyātra prayojanam

rādhikāvacanaṃ śrutvā tamūcurgopikā harim //
hitaṃ tathyaṃ ca vinayaṃ sāraṃ yatsamayocitam

kāścidūcuriti hare gaccha sthānāṃtaraṃ kṣaṇam //
rādhākopāpanayane hyāgamiṣyāmahe vayam

kāścidūcuriti prītyā kṣaṇaṃ gaccha gṛhāṃtaram //
tvayaiva vardhitā rādhā tvāṃ vinā kaṃ ca vakṣyati

kāścidūcuriti premṇā rādhikāyāṃ hariṃ mune //
kṣaṇaṃ vṛṃdāvanaṃ gaccha mānāpanayanāvadhi

kāścidityūcurīśaṃ ca parihāsaparaṃ vacaḥ //
mānāpanayanaṃ bhaktyā māninyāḥ kuru kāmuka

kāścanocuritīśaṃ taṃ yāhi jāyāṃtaraṃ tava //
lolupasya kathaṃ nātha kariṣyāmo yathocitam

kāścanocuriti hariṃ sasmitaṃ purataḥ sthitam //
gatvā samīpamutthāya mānāpanayanaṃ kuru

kāścanocuriti prāṇanāthaṃ gopyo durakṣaram //
kaḥ kṣamaḥ sāṃprataṃ draṣṭaṃ rādhikāmukhapaṃkajam

kāścanocuriti vibhuṃ vraja sthānāṃtaraṃ hare //
kopāpanayane kāle punarāgamanaṃ tava

kāścanocuritīdaṃ taṃ pragalbhāḥ pramadottamāḥ //
vayaṃ tvāṃ dārayiṣyāmo na cedyāhi gṛhāṃtaram

kāścinnivārayāmāsurmādhavaṃ pramadottamāḥ //
smitavaktraṃ ca sarveśaṃ svasthamakrodhamīśvaram

gopīrbhirvāryamāṇe ca jagatkāraṇakāraṇe //
sadyaścukopa śrīdāmā harau gehāṃtaraṃ gate

kopāduvāca śrīdāmā rādhikāṃ parameśvarīm //
raktapadmekṣaṇāṃ ruṣṭāṃ raktapaṃkajalocanām

// śrīdāmovāca // //
kathaṃ vadasi mātastvaṃ kaṭuvākyaṃ madīśvaram //
vicāraṇāṃ vinā devi karoṣi bhartsanaṃ vṛthā

brahmānaṃteśadeveśaṃ jagatkāraṇakāraṇam //
vāṇīpadmālayāmāyāprakṛtīśaṃ ca nirguṇam

svātmārāmaṃ pūrṇakāmaṃ karoṣi tvaṃ viḍaṃbanam //
devīnāṃ pravarā tvaṃ ca nibodha yasya sevayā

yasya pādārcanenaiva sarveṣāmīśvarī parā //
tanna jānāsi kalyāṇi kimahaṃ vaktumīśvaraḥ

bhrūbhaṃgalīlayā kṛṣṇaḥ sraṣṭuṃ śaktaśca tvadvidhāḥ //
koṭiśaḥ koṭiśo devyastaṃ na jānāsi nirguṇam

vaikuṃṭhe śrīharerasya caraṇāṃbujamārjanam //
karoti keśaiḥ śaśvacchrīḥ sevanaṃ bhaktipūrvakam

sarasvatī ca stavanaiḥ karṇapīyūṣasuṃdaraiḥ //
satataṃ stauti yaṃ bhaktyā na jānāsi tamīśvaram

bhītā ca prakṛtirmāyā sarveṣāṃ bījarūpiṇī //
satataṃ stauti yaṃ bhaktyā taṃ na jānāsi mānini

stuvaṃti satataṃ vedā mahimnaḥ ṣoḍaśīṃ kalām //
kadāpi na vijānaṃti taṃ na jānāsi bhāmini

vaktraiścaturbhiryaṃ brahmā vedānāṃ janako vibhuḥ //
stauti sevāṃ ca kurute caraṇāṃbujamīśvari

śaṃkaraḥ paṃcabhirvaktraiḥ stauti yaṃ yogināṃ guruḥ //
sāśrupūrṇaḥ sapulakaḥ sevate caraṇāṃbujam

śeṣaḥ sahasravadanaiḥ paramātmānamīśvaram //
satataṃ stauti yaṃ bhaktyā sevate caraṇāṃbujam

dharmaḥpātā ca sarveṣāṃ sākṣī ca jagatāṃ patiḥ //
bhaktyā ca caraṇāṃbhojaṃ sevate satataṃ mudā

śvetadvīpanivāsī yaḥ pātā viṣṇuḥ svayaṃ vibhuḥ //
tasyāṃśaśca tathā yaṃ yaṃ dhāryate'pyakṣaraṃ param

surāsuramunīṃdrāśca manavo mānavā budhāḥ //
sevaṃte na hi paśyaṃti svapne'pi caraṇāṃbujam

kṣipraṃ roṣaṃ parityajya bhaja pādāṃbujaṃ hareḥ//
bhrūbhaṃgalīlāmātreṇa sṛṣṭisaṃhartureva ca

nimeṣamātrādasyaiva brahmaṇaḥ patanaṃ bhavet //
yasyaikadivase'pyaṣṭāviṃśatīṃdrāḥ pataṃtyapi

evamaṣṭottaraśatamāyuryasya jagadvidheḥ //
tvaṃ vā kā'nyāśca vā rādhe madīśvaravaśe'khilam

śrīdāmno vacanaṃ śrutvā kevalaṃ kaṭumujjvalam //
sadyaścukopa sā brahmansadyaḥ prāṇeśvarī hareḥ

rāseśvarī bahirgatvā tamuvāca ha niṣṭhuram //
sphuradoṣṭhī muktakeśī raktāṃbhoruhalocanā

//
rādhikovāca //
rere jālma mahāmūḍha śṛṇu laॆpaṭakiṃkara //
tvaṃ ca jānāsi sarvārthaṃ na jānāmi tvadīśvaram

tvadīśvaraśca śrīkṛṣṇo na hyasmākaṃ vrajādhama //
jānāmi janakaṃ stauṣi sadā niṃdasi mātaram

yathā'surāśca tridaśā nityaṃ niṃdaṃti saṃtatam //
tathā niṃdasi māṃ mūḍha tasmāttvamasuro bhava

gopa vrajāsurīṃ yoniṃ golokācca bahirbhava //
mayā'dya śapto mūḍhastvaṃ kastvāṃ rakṣitumīśvaraḥ

rāseśvarī tamityuktvā suṣvāpa virarāma ca //
vayasyāḥ sevayāmāsuścāmarai ratnamuṣṭibhiḥ

śrutvā ca vacanaṃ tasyāḥ kopena sphuritādharaḥ //
śaśāpa tāṃ ca śrīdāmā vraja yoniṃ ca mānuṣīm //
śrīdāmovāca // //
mānuṣyā iva kopaste tasmāttvaṃ mānuṣī bhuvi

bhaviṣyasi na saṃdeho mayā śaptā tvamaṃbike //
chāyayā kalayā vā'pi paraśaktyā kalaṃkinā

mūḍhā rāpāṇapatnī tvāṃ vakṣyati jagatītale //
rāpāṇaḥ śrīhareraṃśo vaiśyo vṛṃdāvane vane

bhaviṣyati mahāyogī rādhāśāpena garbhajaḥ //
gokule prāpya taṃ kṛṣṇaṃ vihariṣyasi kānane

bhavitā te varṣaśataṃ vicchedo hariṇā saha //
punaḥ prāpya tamīśaṃ ca golokamāgamiṣyasi

tāmityuktvā ca natvā ca sa jagāma hareḥ puraḥ //
gatvā praṇamya śrīkṛṣṇaṃ śāpākhyānamuvāca ha

ānupūrvyāttu tatsarvaṃ ruroda ca bhṛśaṃ punaḥ //
uvāca taṃ rudaṃtaṃ ca gacchadhvaṃ dharaṇītalam

na jetā te tribhuvane hyasureṃdro bhaviṣyasi //
kāle śaṃkaraśūlena dehaṃ tyaktvā mamāṃtikam

āgamiṣyasi paṃcāśadyugāṃte tu mamāśiṣā //
śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā tamuvāca śucā'nvitaḥ

tvadbhaktirahitaṃ māṃ ca kadācinna kariṣyasi //
ityuktvā śrīhariṃ natvā jagāma svāśramādbahiḥ

paścājjagāma sā devī ruroda ca punaḥpunaḥ //
kva yāsi vatsetyuccārya vilalāpa bhṛśaṃ satī

śrīdāmā'pi ca tāṃ natvā ruroda premavihvalaḥ //
sa eva śaṃkhacūḍaśca babhūva tulasīpatiḥ

gate śrīdāmni sā devī jagāmeśvarasannidhim //
sarvaṃ nivedayāmāsa hariḥ pratyuttaraṃ dadau

śokāturāṃ ca tāṃ kṛṣṇo bodhayāmāsa preyasīm //
śaṃkhacūḍaśca kālena saṃprāpa punarīśvaram

rādhā jagāma dharaṇīṃ vārāhe hariṇā saha //
vṛṣabhānugṛhe janma lalābha gokule mune

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ śrīkṛṣṇākhyānamaṃgalam //
sarveṣāṃ vāṃchitaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṃḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde saptasamudrajanma rādhāśrīdāmaśāpodbhavo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ