Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.14

// śrīnārāyaṇa uvāca //
ekadā nandapatnī ca snānārthaṃ yamunāṃ yayau //
gavyapūrṇaṃ gṛhaṃ dṛṣṭvā jahāsa madhusūdanaḥ

dadhidugdhājyatakraṃ ca navanītaṃ manoramam //
gṛhasthitaṃ ca yatkiṃciccakhāda madhusūdanaḥ

madhu haiyaṅgavīnaṃ yatsvastikaṃ śakaṭasthitam //
bhuktvā pītvāṃ'śukairvaktrasaṃskāraṃ kartumudyatam

dadarśa bālakaṃ gopī snātvā''gatya svamandiram //
gavyaśūnyaṃ bhagnabhāṇḍaṃ madhvādiriktabhājanam

dṛṣṭvā papraccha bālāṃśca aho karmedamadbhutam//
yūyaṃ vadata satyaṃ ca kṛtaṃ kena sudāruṇam

yaśodāvacanaṃ śrutvā sarvamūcuśca bālakāḥ //
cakhāda satyaṃ bālaste nāsmabhyaṃ dattameva ca

bālānāṃ vacanaṃ śrutvā cukopa nandagehinī //
vetraṃ gṛhītvā dudrāva raktapaṅkajalocanā

palāyamānaṃ govindaṃ grahītuṃ na śaśāka ha //
dhyānāsādhyaṃ śivādīnāṃ durāpamapi yoginām

yaśodā bhramaṇaṃ kṛtvā viśrāntā gharmasaṃyutā //
tasthau kopaparī tātmā śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukā

viśrāntāṃ mātaraṃ dṛṣṭvā kṛpāluḥ puruṣottamaḥ //
saṃtasthau purato mātuḥ sasmito jagadīśvaraḥ //

kare dhṛtvā ca taṃ devī samānīya svamālayam//
baddhvā vastreṇa vṛkṣe ca tatāḍa madhusūdanam

baddhvā kṛṣṇaṃ yaśodā sā jagāma svālayaṃ prati //
haristasthau vṛkṣamūle jagatāṃ patirīśvaraḥ

śrīkṛṣṇasparśamātreṇa sahasā tatra nārada //
papāta vṛkṣaḥ śailābhaḥ śabdaṃ kṛtvā bhayānakam

suveṣaḥ puruṣo divyo vṛkṣādāvirbabhūva ha //
divyasyandanamāruhya jagāma svālayaṃ puraḥ

praṇamya jagatīnāthaṃ śātakaumbhaparicchadam //
kiśoraḥ sasmito gauro ratnālaṅkārabhūṣitaḥ

sā vṛkṣapatanaṃ dṛṣṭvā bhiyā trastā vrajeśvarī //
kroḍe cakāra bālaṃ taṃ rudantaṃ śyāmasundaram

ājagmurgokulasthāśca gopā gopyaśca tadgṛham //
yaśodāṃ bhartsayāmāsuḥ śāntiṃ cakruḥ śiśormudā

atyantasthavire kāle tanayo'yaṃ babhūva ha //
dhanaṃ dhānyaṃ ca ratnaṃ vā tatsarvaṃ putrahetukam

sumatirnāsti te satyaṃ jñātaṃ nandavrajeśvari //
na bhakṣitaṃ yatputreṇa tatsarvaṃ niṣphalaṃ bhuvi

putraṃ baddhvā gavyahetorvṛkṣamūle ca niṣṭhure//
gṛhakarmaṇi vyagrāyāṃ daivādvṛkṣaḥ papāta ha

vṛkṣasya patanādgopī bhāgyādbālo'pi jīvitaḥ //
pranaṣṭe bālake mūḍhe vastūnāṃ kiṃ prayojanam

āśiṣaṃ yuyujurviprā bandinaśca śubhāvahām //
dvijena kārayāmāsurnāmasaṃkīrtanaṃ hareḥ

evaṃ kṛtvā janāḥ sarve prayayurnijamandiram //
uvāca patnīṃ nandaśca raktapaṅkajalocanaḥ

nanda uvāca //
yāsyāmi tīrthamadyaiva kaṇṭhe kṛtvā tu bālakam //
athavā tvaṃ gṛhādgaccha tvayā me kiṃ prayojanam

śatakūpādhikā vāpī śatavāpīsamaṃ saraḥ //
saraḥśatādhiko yajñaḥ putro yajñaśatādhikaḥ

tapodānodbhavaṃ puṇyaṃ janmāntarasukhapradam //
sukhaprado'pi satputra ihaiva ca paratra ca

putrādapi paro bandhurna bhūto na bhaviṣyati //
evamuktvā svabhāryāṃ ca tasthau nandaḥ svamandire//
yaśodā rohiṇī caiva niyuktā gṛhakarmaṇi

nārada uvāca //
suveṣaḥ puruṣaḥ ko vā vṛkṣarūpī ca gokule //
bhagavanhetunā kena vṛkṣatvaṃ samavāpa ha

// nārāyaṇa uvāca //
kuberatanayaḥ śrīmānnāmnā yo nalakūbaraḥ //
jagāma nandanavanaṃ krīḍārthaṃ saha rambhayā

nirjane sarasastīre puṣpodyāne manohare //
vaṭavṛkṣasamīpe ca saurabhe puṣpavāyunā

vidhāya puṣpaśayane ratnadīpaiśca dīpitam //
candanāgurukastūrīkuṅkumadravasaṃyutam

paritaḥ puṣpamālyaiśca kṣaumavastraiśca veṣṭitam//
tatra rambhāṃ samānīya vijahāra yathecchayā

śṛṅgārāṣṭaprakāraṃ ca viparītādikaṃ sukham //
cumbanaṃ ṣaṭprakāraṃ ca yathāsthāne nirūpitam

aṅga pratyaṅgasaṃyogatrividhāśleṣaṇaṃ mudā//
nakhadantakarakrīḍāṃ cakāra rasikeśvaraḥ

jalātsthale sthalāttoye kāmaśāstraviśāradaḥ //
ratibhogaprakurvantaṃ dadarśa devalo muniḥ

nagnāṃ rambhāṃ muktakeśīṃ pīnaśroṇipayodharām//
nakhadantakṣatāṅgīṃ ca pulakāñcitavigrahām

paśyantīṃ prāṇanāthaṃ ca paśyantaṃ sasmitaṃ mudā//
vakrabhrūbhaṅgasaṃyuktāṃ kāmukīṃ ca dadarśa tām

ratnakuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirājitām//
vicitraratnamālyaiśca puṣpamālyaiśca bhūṣitām

kiṅkiṇījālasaṃyuktāṃ sindūra bindusaṃyutām //
tayā yuktaṃ pulakitaṃ nottiṣṭhantaṃ smarānvitam

vṛkṣatvaṃ yāhi pāpiṣṭhetyuvāca munipuṃgavaḥ//
śaśāpa rambhāṃ kāmārtāṃ mānuṣī tvaṃ bhaveti ca

janmejayasya subhagā bhavitā kāminīti ca//
tvameva gokulaṃ gaccha vṛkṣarūpī bhaveti ca

śrīkṛṣṇa sparśamātreṇa punarāyāsyasi gṛham //
rambhe tvamindrasaṃyogātpunarāyāsyasi dhruvam

ityevamuktvā sa munirjagāma nijamandiram/
kuberatanayaḥ śrīmānsa jagāma nijālayam

ityevaṃ kathitaṃ vipra rambhākhyānaṃ vadāmi te //
sucandrasya gṛhe rambhā lalābha janma bhārate

kanyā lakṣmīsvarūpā ca babhūva sundarī varā //
tāṃ ca sālaṃkṛtāṃ kṛtvā sucandro nṛpatīśvaraḥ

nānākautukasaṃyuktāṃ dadau janmejayāya ca//
janmejayasya subhagā babhūva mahiṣī varā

sthānesthāne nirjane ca rājā reme tayā saha //
ekadā nṛpatiśreṣṭhaścāśvamedhena dīkṣitaḥ

aśvasaṃgopanaṃ kṛtvā tasthau śakraśca mandire//
yajñāśvaṃ ruciraṃ matvā kautukena ca sundarī

draṣṭuṃ jagāma sā sādhvī cāśvamekākinī mudā //
śakro'śvanikaṭe bhūtvā dharṣayāmāsa tāṃ satīm

tayā nivāryamāṇaśca reme tatra tayā saha //
mūrcchāmavāpa śakraśca bubudhe na divāniśam

sā ca saṃbhogamātreṇa dehaṃ tatyāja yogataḥ //
nṛpasya lajjayā bhītyā śakraḥ svarge jagāma ha

rājā śrutvā mṛtāṃ dṛṣṭvā vilalāpa bhṛśaṃ muhuḥ//
yajñaṃ samāpya viprebhyo dadau pūrṇāṃ ca dakṣiṇām//

rambhā ca mānavaṃ dehaṃ tyaktvā svargaṃ jagāma ha //
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ vṛkṣārjunavibhañjanam

nalakūbaramokṣaśca rambhāyāśca mahāmune //
puṇyadaṃ kṛṣṇacaritaṃ janmamṛtyujarāpaham //
ityevaṃ kathitaṃ sarvamaparaṃ kathayāmi te

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde vṛkṣārjunabhañjanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ