Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.13

// śrīnārāyaṇa uvāca // //
aparaṃ kṛṣṇamāhātmyaṃ śṛṇu kiṃcinmahāmune //
vighnanighnaṃ pāpaharaṃ mahāpuṇyakaraṃ param

ekadā nandapatnī ca kṛtvā kṛṣṇaṃ svavakṣasi //
svarṇasiṃhāsanasthā ca kṣudhitaṃ taṃ stanaṃ dadau

etasminnantare tatra vipreṃdraikaḥ samāgataḥ //
vṛtaḥ śiṣyasamūhaiśca prajvalanbrahmatejasā

prajapanparamaṃ brahma śuddhasphaṭikamālayā //
daṇḍī chatrī śuklavāsā dantapaṃktivirājitaḥ

jyotirgraṃtho mūrtimāṃśca vedavedāṃgapāragaḥ //
paribibhrajjaṭājālaṃ taptakāṃcanasannibham

śaratpārvaṇacaṃdrāsyo gaurāṃgaḥ padmalocanaḥ //
yogīndro dhūrjaṭeḥ śiṣyaḥ śuddhabhakto gadābhṛtaḥ

vyākhyāmudrākaraḥ śrīmāñchiṣyānadhyāpayanmudā //
vedavyākhyāṃ katividhāṃ prakurvanniva līlayā

ekībhūya caturvedāstejasā mūrtimāniva//
sākṣātsarasvatīkaṇṭhaḥ siddhāṃtaikaviśāradaḥ

dhyānaikaniṣṭhaḥ śrīkṛṣṇapādāṃbhoje divāniśam //
jīvanmukto hi siddheśaḥ sarvajñaḥ sarvadarśanaḥ

taṃ dṛṣṭvā sā samuttasthau yaśodā praṇanāma ca //
pādyaṃ gāṃ madhuparkaṃ ca svarṇasiṃhāsanaṃ dadau

bālakaṃ vaṃdayāmāsa munīndraṃ sasmitaṃ mudā //
muniśca manasā cakre praṇāmaśatakaṃ harim

āśiṣaṃ pradadau prītyā vedamaṃtropayogikam //
praṇanāma ca śiṣyāṃśca te tāṃ yuyujurāśiṣam

śiṣyānpādyādikaṃ bhaktyā pradadau ca pṛthakpṛthak //
sāśiṣyāṃghrī ca prakṣālya samuvāsa sukhāsane

samudyatā sā praṣṭuṃ ca puṭāñjaliyutā satī //
svakroḍe bālakaṃ kṛtvā bhaktinamrātmakaṃdharā

svātmārāmaṃ maṃgalaṃ ca praṣṭuṃ yadyapi na kṣamā //
tathā'pi bhavato nāma śivaṃ pṛcchāmi sāṃpratam

abalā buddhihīnāyā doṣaṃ kṣaṃtuṃ sadā'rhasi //
mūḍhasya satataṃ doṣaṃ kṣamāṃ kurvaṃti sādhavaḥ

aṃgirā vā'tha vā'trirvā marīcirgautamo'tha vā //
kratuḥ kiṃ vā pracetā vā pulastyaḥ pulaho'thavā

durvāsāḥ kardamastvaṃ vā vaśiṣṭho garga eva vā //
jaigīṣavyo devalo vā kapilo vā svayaṃ vibhuḥ

sanatkumāraḥ sanakaḥ sanando vā sanātanaḥ //
voḍhuḥ paṃcaśikho vā tvamāsuriḥ saubhariḥ kimu

viśvāmitro'tha vālmāko vāmadevo'tha kaśyapaḥ//
saṃvartaḥ kimutathyo vā kiṃ kaco vā bṛhaspatiḥ

bhṛguḥ śukraśca cyavano naranārāyaṇo'thavā //
sakthinaḥ parāśaro vyāsaḥ śukadevo'tha jaiminiḥ

mārkaṇḍeyo lomaśaśca kaṇvaḥ kātyāyanastathā //
āstīko vā jaratkārurṛṣyaśṛṃgo vibhāṃḍakaḥ

paulastyastvamagastyo vā śaradvāngirireva ca //
śamīko'riṣṭanemiśca māṇḍavyaḥ paila eva ca

pāṇinirvā kaṇādo vā śākalyaḥ śākaṭāyanaḥ //
aṣṭāvakro bhāgurirvā sumanturvatsa eva vā

jābālo yājñavalkyaśca vaiśaṃpāyana eva ca //
yatirhaṃsī pippalādo maitreyaḥ karuṣastathā

upamanyurgauramukho'ruṇiraurvo'tha kakṣivān //
bharadvājo vedaśirā śaṃkukarṇo'tha śaunakaḥ

eteṣāṃ puṇyaślokānāṃ ko bhavānvada me prabho //
pratyuttarārhā nāhaṃ cettathā'pi vaktumarhasi

kiṃkaraḥ kiṃkarī vā'pi samarthā prabhumīśvaram //
yo yasya sevāniyataḥ sa kaṃ pṛcchati taṃ vinā

dhanyā'haṃ kṛtakṛtyāhaṃ saphalaṃ jīvitaṃ mama //
tvatpādābjarajaḥsparśājjanmakoṭyaṃhasā kṣayaḥ

tvatpādodakasaṃsparśātsadyaḥ pūtā vasuṃdharā //
tavāgamanamātreṇa tīrthībhūto mamāśramaḥ 4.13.३० //
yeye śrutāḥ śrutau brahmañcchrutisārā mahājanāḥ //
teṣāmeko mayā dṛṣṭaḥ pūrvapuṇyaphalodayāt

śiṣyā vedā mūrtimaṃto grīṣma madhyāhnabhāskarāḥ //
gokulaṃ matkulaṃ sadyaḥ punaṃti pādareṇunā

āśiṣaṃ kartumarhaṃti prasannamanasā śiśum //
pūrṇasvastyayanaṃ sadyo viprāśīrvacanaṃ dhruvam

ityevamuktvā naṃdastrī bhaktyā tasthau muneḥ puraḥ //
naraṃ prasthāpayāmāsa naṃdamānayituṃ satī

yaśodāvacanaṃ śrutvā jahāsa munipuṃgavaḥ //
jahasuḥ śiṣyasaṃghāśca bhāsayaṃto diśo daśa

hitaṃ tathyaṃ nītiyuktaṃ mahatpuṇyakaraṃ param //
tāmuvāca mudā yuktaḥ śuddhabuddhirmahāmuniḥ

śrīgarga uvāca // //
sudhāmayaṃ te vacanaṃ laukikaṃ ca kulocitam //
yasya yatra kule janma sa eva tādṛśo bhavet

sarveṣāṃ gopapadmānāṃ giribhānuśca bhāskaraḥ //
patnī padmāsamā tasya nāmnā padmāvatī satī

tasyāḥ kanyā yaśodā tvaṃ yaśovarddhanakāriṇī //
ballavānāṃ ca pravaro labdho naṃdaśca vallabhaḥ

naṃdo yastvaṃ ca yā bhadre bālo yo yena vā gataḥ//
jānāmi nirjane sarvaṃ vakṣyāmi naṃdasannidhim

gargo'haṃ yaduvaṃśānāṃ cirakālaṃ purohitaḥ //
prasthāpito'haṃ vasunā nānyasādhye ca karmaṇi

etasminnantare naṃdaḥ śrutamātraṃ jagāma ha //
nanāma daṃḍavadbhūmau mūrdhnā taṃ munipuṃgavam

śiṣyānnanāma mūrdhnā ca te taṃ yuyujurāśiṣam//
samutthāyāsanāttūrṇa yaśodānaṃda eva ca

gṛhītvā'bhyaṃtaraṃ ramyaṃ jagāma viduṣāṃ varaḥ //
gargo naṃdo yaśodā ca saputrā sā mudā'nvitā //
vākyaṃ gargastadovāca nigūḍhaṃ nirjane mune

śrīgarga uvāca //
ayi naṃda pravakṣyāmi vacanaṃ te sukhāvaham //
prasthāpito'haṃ vasunā yena tacchrūyatāmiti

vasunā sūtikāgāre śiśuḥ pratyarpaṇaṃ kṛtaḥ //
putro'yaṃ vasudevasya jyeṣṭhaśca tasya ca dhruvam

kanyā te tena yā nītā mathurāṃ kaṃsabhīruṇā //
asyānnaprāśanāyāhaṃ nāmānukaraṇāya ca //
gūḍhena preṣitastena tasyodyogaṃ kuru dvija

pūrṇabrahmasvarūpo'yaṃ śiśuste māyayā mahīm //
āgatya bhāraharaṇaṃ kartā dhātrā ca sevitaḥ //
golokanātho bhagavāñchrīkṛṣṇo rādhikāpatiḥ

nārāyaṇo yo vaikuṃṭhe kamalākāṃta eva ca //
śvetadvīpanivāsī yaḥ pitā viṣṇuśca so'pyajaḥ

kapilo'nye tadaṃśāśca naranārāyaṇāvṛṣī //
sarveṣāṃ tejasāṃ rāśirmūrtimānāgataḥ kimu

taṃ vasuṃ darśayitvā ca śiśurūpo babhūva ha //
sāṃprataṃ sūtikāgārādājagāma tavālayam

ayonisaṃbhavaścāyamāvirbhūto mahītale //
vāyupūrṇaṃ mātṛgarbhe kṛtvā ca māyayā hariḥ

āvirbhūya vasuṃ mūrtiṃ darśayitvā jagāma ha //
yugeyuge varṇabhedo nāmabhedo'sya ballava

śuklaḥ pītastathā rakta idānīṃ kṛṣṇatāṃ gataḥ //
śuklavarṇaḥ satyayuge sutīvratejasā vṛtaḥ

tretāyāṃ raktavarṇo'yaṃ pīto'yaṃ dvāpare vibhuḥ //
kṛṣṇavarṇaḥ kalau śrīmāṃstejasāṃ rāśireva ca

paripūrṇatamaṃ brahma tena kṛṣṇa iti smṛtaḥ //
brahmaṇo vācakaḥ ko'yamṛkāro'naṃtavācakaḥ

śivasya vācakaḥ ṣaśca nakāro dharmavācakaḥ //
akāro viṣṇuvacanaḥ śvetadvīpanivāsinaḥ

naranārāyaṇārthasya visargo vācakaḥ smṛtaḥ //
sarveṣāṃ tejasāṃ rāśiḥ sarvamūrtisvarūpakaḥ

sarvādhāraḥ sarvabījastena kṛṣṇa iti smṛtaḥ //
karmanirmūlavacanaḥ kṛṣirno dāsyavācakaḥ

akāro dātṛvacanastena kṛṣṇa iti smṛtaḥ //
kṛṣirniśceṣṭavacano nakāro bhaktivācakaḥ

akāraḥ prāptivacanastena kṛṣṇa iti smṛtaḥ //
kṛṣirnirvāṇavacano nakāro mokṣavācakaḥ //

akāro dātṛvacanastena kṛṣṇa iti smṛtaḥ //
nāmnāṃ bhagavato naṃda koṭīnāṃ smaraṇena yat

tatphalaṃ labhate nūnaṃ kṛṣṇeti smaraṇe naraḥ //
yadvidhaṃ smaraṇātpuṇyaṃ vacanācchravaṇāttathā

koṭijanmāṃhaso nāśo bhavedyatsmaraṇādikāt //
viṣṇornāmnāṃ ca sarveṣāṃ sārātsāraṃ parātparam

kṛṣṇeti suṃdaraṃ nāma maṃgalaṃ bhaktidāyakam //
kakāroccāraṇādbhaktaḥ kaivalyaṃ mṛtyujanmaham

ṛkārāddāsyamatulaṃ ṣakārādbhaktimīpsitām //
nakārātsahavāsaṃ ca tatsamaṃ kālameva ca

tatsārūpyaṃ visargācca labhate nātra saṃśayaḥ //
kakāroccāraṇādeva vepaṃte yamakiṃkarāḥ

ṛkārokterna tiṣṭhaṃti ṣakārātpātakāni ca //
nakāroccāraṇādrogā akārānmṛtyureva ca

dhruvaṃ sarve palāyaṃte nāmoccāraṇabhīravaḥ //
smṛtyuktiśravaṇodyogātkṛṣṇanāmno vrajeśvara

rathaṃ gṛhītvā dhāvaṃti golokātkṛṣṇakiṃkarāḥ //
pṛthivyā rajasaḥ saṃkhyāṃ kartuṃ śaktā vipaścitaḥ

nāmnaḥ prabhāvasaṃkhyānaṃ saṃto vaktuṃ na ca kṣamāḥ //
purā śaṃkaravaktreṇa nāmno'sya mahimā śrutaḥ

guṇānnāmaprabhāvaṃ ca kiṃcijjānāti madguruḥ //
brahmā'naṃtaśca dharmaśca surarṣimanumānavāḥ

vedāḥ saṃto na jānaṃti mahimnaḥ ṣoḍaśīṃ kalām //
ityevaṃ kathito naṃda mahimā ca sutasya ca

yathāmati yathājñānaṃ guruvaktrādyathā śrutam //
kṛṣṇaḥ pītāṃbaraḥ kaṃsadhvaṃsī ca viṣṭaraśravāḥ

devakīnaṃdanaḥ śrīśo yaśodānaṃdano hariḥ //
sanātano'cyuto'naṃtaḥ sarveśaḥ sarvarūpadhṛk

sarvādhāraḥ sarvagatiḥ sarvakāraṇakāraṇam //
rādhābaṃdhū rādhikātmā rādhikājīvanaṃ svayam

rādhāprāṇo rādhikeśo rādhikāramaṇaḥ svayam //
rādhikāsahacārī ca rādhāmānasapūraṇaḥ

/
rādhādhano rādhikāṃgo rādhikāsaktamānasaḥ //
rādhikācittacoraśca rādhāprāṇādhikaḥ prabhuḥ

paripūrṇatamaṃ brahma goviṃdo garuḍadhvajaḥ //
nāmānyetāni kṛṣṇasya śrutāni manmukhāddhṛdi

janmamṛtyuharāṇyeva rakṣa naṃda śubhekṣaṇa //
kṛtaṃ nirūpaṇaṃ nāmnāṃ kaniṣṭhasya yathā śrutam

jyeṣṭhasya halino nāmnaḥ saṃketaṃ śṛṇu manmukhāt //
garbhasaṃkarṣaṇādeva nāmnā saṃkarṣaṇaḥ smṛtaḥ

nāstyaṃto'syaiva vedeṣu tenānaṃta iti smṛtaḥ //
baladevo balodrekāddhalī ca haladhāraṇāt

śitivāsā nīlavāsānmusalī musalāyudhāt //
revatyā saha saṃbhogādrevatīramaṇaḥ svayam

rohiṇīgarbhavāsāttu rauhiṇeyo mahāmatiḥ //
ityevaṃ jyeṣṭhaputrasya śrutaṃ nāma niveditam

yāsyāmyahaṃ gṛhaṃ naṃda sukhaṃ tiṣṭha svamaṃdire //
brāhmaṇasya vacaḥ śrutvā naṃdaḥ stabdho babhūva ha

niśceṣṭā naṃdapatnī ca jahāsa bālakaḥ svayam //
praṇamyovāca naṃdastaṃ vākyaṃ vinayapūrvakam

puṭāṃjaliyuto bhūtvā bhaktinamrātmakaṃdharaḥ //
naṃda uvāca //
gataścettvaṃ tadā karma kariṣyatyeva ko mahān

svayaṃ śubhekṣaṇaṃ kṛtvā kuru nāmnā'nnaprāśanam //
yannāmaughaśca kathito rādhāprāṇādiko daśa //

tasyāpi kā vā rādheti kanyakā kasya ca dhruvam//
naṃdasya vacanaṃ śrutvā jahāsa munipuṃgavaḥ//
nigūḍhaṃ paramaṃ tattvaṃ rahasyaṃ kathayāmi te

// śrīgarga uvāca // //
śṛṇu naṃda pravakṣyāmi itihāsaṃ purātanam

purā golokavṛttāṃtaṃ śrutaṃ śaṃkaravaktrataḥ//
śrīdāmno rādhayā sārddhaṃ babhūva kalaho mahān

śrīdāmaśāpāddaivena gopī rādhā ca gokule //
vṛṣabhānusutā sā ca mātā tasyāḥ kalāvatī

kṛṣṇasyārddhāṃgasaṃbhūtā nāthasya sadṛśī satī //
golokavāsinī seyamatra kṛṣṇājñayā'dhunā

ayonisaṃbhavā devī mūlaprakṛtirīśvarī //
māturgarbhaṃ vāyupūrṇaṃ kṛtvā ca māyayā satī

vāyuniḥsaraṇe kāle dhṛtvā ca śiśuvigraham //
āvirbabhūva māyeyaṃ pṛthvyāṃ kṛṣṇopadeśataḥ

vardhate sā vraje rādhā śukle caṃdrakalā yathā //
śrīkṛṣṇatejaso'rddhena sā ca mṛrtimatī satī

ekā mūrtirdvidhābhūtā bhedo vede nirūpitaḥ //
iyaṃ strī sā pumān kiṃvā sā vā kāṃtā pumānayam

dve rūpe tejasā tulye rūpeṇa ca guṇena ca //
parākrameṇa buddhyā vā jñānena saṃpadā'pi ca

purato gamanenaiva kiṃtu sāvayasādhikā //
dhyāyate tāmayaṃ śaśvadimaṃ sā smarati priyam

racitā sā'sya prāṇaiśca tatprāṇairmūrtimānayam //
asya rādhānusāreṇa gokulāgamanaṃ param

svīkāraṃ sārthakaṃ kartuṃ gokule yatkṛtaṃ purā //
kaṃsabhīticchalenaiva gokulāgamanaṃ hareḥ

pratijñāpālanārthāya bhayeśasya bhayaṃ kutaḥ //
rādhāśabdasya vyutpattiḥ sāmavede nirūpitā

nārāyaṇastāmuvāca brahmāṇaṃ nābhipaṃkaje //
brahmā tāṃ kathayāmāsa brahmaloke ca śaṃkaram

purā kailāsaśikhare māmuvāca maheśvaraḥ //
devānāṃ durlabhāṃ naṃda niśāmaya vadāmi te

surāsuramunīṃdrāṇāṃ vāṃchitāṃ muktidāṃ parām //
repho hi koṭijanmāghaṃ karmabhogaṃ śubhāśubham

ākāro garbhavāsaṃ ca mṛtyuṃ ca rogamutsṛjet //
dhakāra āyuṣo hānimākāro bhavabaṃdhanam

śravaṇasmaraṇoktibhyaḥ praṇaśyati na saṃśayaḥ //
repho hi niścalāṃ bhaktiṃ dāsyaṃ kṛṣṇapadāṃbuje

sarvepsitaṃ sadānaṃdaṃ sarvasiddhaughamīśvaram //
dhakāraḥ sahavāsaṃ ca tattulyakālameva ca

dadāti sārṣṭisārūpyaṃ tattvajñānaṃ hareḥ samam//
ākārastejasāṃ rāśiṃ dānaśaktiṃ harau yathā

yogaśaktiṃ yogamatiṃ sarvakālaṃ harismṛtim //
śrutyuktismaraṇādyogānmohajālaṃ ca kilbiṣam

rogaśokamṛtyuyamā vepaṃte nātra saṃśayaḥ //
rādhāmādhavayoḥ kiṃcidvyākhyānaṃ ca yataḥ śrutam

taduktaṃ ca yathājñānaṃ sākalyaṃ vaktumakṣamaḥ//
ārād vṛṃdāvane naṃda vivāho bhavitā'nayoḥ

purohito jagaddhātā kṛtvā'gniṃ sākṣiṇaṃ mudā //
kuberaputramokṣaṃ ca gavyasyāhṛtya bhakṣaṇam //

hiṃsanaṃ dhenukasyaiva kānane tālabhojanam //
bakakeśipralaṃbānāṃ hiṃsanaṃ cātha līlayā

mokṣaṇaṃ dvijapatnīnāṃ miṣṭānnapānabhojanam //
bhaṃjanaṃ śakrayāgasya śakrādgokularakṣaṇam

gopīnāṃ vastraharaṇaṃ vratasaṃpādanaṃ tathā //
tābhyaḥ punarvastradānaṃ varadānaṃ yathepsitam

cetasāṃ haraṇaṃ tāsāmayaṃ vaśyāḥ kariṣyati //
rāsotsavaṃ mahāramyaṃ sarveṣāṃ harṣavarddhanam

pūrṇacandrodaye naktaṃ vasaṃte rāsamaṃḍale //
gopīnāṃ navasaṃbhogātkṛtvā pūrṇaṃ manoratham

tābhiḥ saha jalakrīḍāṃ kariṣyati kutūhalāt //
vicchedo'sya varṣaśataṃ śrīdāmaśāpahetukam

gopālairgopikābhiśca bhavitā rādhayā saha //
mathurāgamanaṃ tatra gopīnāṃ śokavarddhanam

punaḥ prabodhanaṃ tāsāṃ dānamādhyātmikasya ca //
syaṃdanākrūrayo rakṣāṃ sadyastābhyāṃ kariṣyati

rathamārohaṇaṃ kṛtvā mathurāgamanaṃ punaḥ //
pitṛbhrātṛvrajaiḥ sārddhaṃ vilaṃghya yamunāṃ vraje

akrūrāya jñānadānaṃ darśayitvā svakaṃ jale //
kautukena ca sāyāhne nagarātsarvadarśanam

mālākārataṃtuvāyakubjānāṃ baṃdhamokṣaṇam //
dhanurbhaṃgaṃ śaṃkarasya yāgasthāna pradarśanam

hiṃsanaṃ gajamallānāṃ darśanaṃ nṛpateḥ puraḥ//
kaṃsasya hiṃsanaṃ sadyaḥ pitrornigaḍamokṣaṇam

prabodhanaṃ ca yuṣmākamugrasenābhiṣecanam //
tasyatasya vadhūnāṃ ca jñānācchokāpanodanam

bhrātuḥ svasyopanayanaṃ vidyādānaṃ gurormukhāt //
guruputrapradānaṃ ca punarāgamanaṃ gṛhe

chalanaṃ nṛpasainyānāṃ yavanasya durātmanaḥ //
nirmāṇaṃ dvārakāyāśca mucukuṃdasya mokṣaṇam //

dvārakāgamanaṃ caiva yādavaiḥ saha kautukāt //
strīsaṃghānāṃ viharaṇaṃ tābhiḥ sārddhaṃ ca krīḍanam

saubhāgyavardhanaṃ tāsāṃ putrapautrādikasya ca //
maṇisaṃbaṃdhino mithyākalaṃkasya ca mokṣaṇam

sāhāyyaṃ pāṃḍavānāṃ ca bhārāvataraṇādikam //
niṣpannaṃ rājasūyasya dharmaputrasya līlayā

pārijātasya haraṇaṃ śakrāhaṃkāramardanam //
vratapūrṇaṃ ca satyāyā bāṇasya bhujakṛntanam

mardanaṃ śivasainyānāṃ harasya jṛṃbhaṇaṃ param//
haraṇaṃ bāṇaputryāścaivāniruddhasya mokṣaṇam

vārāṇasyāśca dahanaṃ vipradāridryabhaṃjanam //
vipraputrapradānaṃ ca duṣṭānāṃ damanādikam

tīrthayātrāprasaṃgena yuṣmābhiḥ saha darśanam //
kṛtvā ca rādhayā sārdhaṃ vrajamāgamitā punaḥ

prasthāpayitvā dvārāṃ ca paraṃ nārāyaṇāṃśakam //
sarvaṃ niṣpādanaṃ kṛtvā golokaṃ rādhayā saha

gamiṣyatyeva golokaṃ nātho'yaṃ jagatāṃ patiḥ//
nārāyaṇaśca vaikuṃṭhaṃ gamitā sma tvayā saha

dharmagehamṛṣī dvau ca viṣṇuḥ kṣīrodameva ca //
ityevaṃ kathitaṃ naṃda bhaviṣyaṃ vedanirṇayam

śrūyatāṃ sāṃprataṃ karma yadarthaṃ gamanaṃ mama //
māghaśuklacaturdaśyāṃ kuru karma śubhe kṣaṇe

guruvāre ca revatyāṃ viśuddhe caṃdratārake //
caṃdrasthe mīnalagne ca lagneśapūrṇadarśane

vaṇije karaṇotkṛṣṭe śubhayoge manohare //
sudurlabhe dine tatra sarvotkṛṣṭopayogike

ālocya paṃḍitaiḥ sārddhaṃ kuru karma mudā'nvitaḥ //
ityuktvā bahirāgatya sa uvāca munīśvaraḥ

hṛṣṭo naṃdo yaśodā ca karmodyogaṃ cakāra ha //
etasminnaṃtare draṣṭuṃ gargaṃ gopāśca gopikāḥ

bālakā bālikāścaiva ājagmurnaṃdamaṃdiram //
dadṛśuste muniśreṣṭhaṃ grīṣmamadhyāhnabhāskaram

śiṣyasaṃghaiḥ parivṛtaṃ jvalaṃtaṃ brahmatejasā //
gūḍhayogaṃ pravocaṃtaṃ siddhāya pṛcchate mudā //

paśyaṃtaṃ sasmitaṃ naṃdabhavanānāṃ paricchadam //
svarṇasiṃhāsanasthaṃ ca yogamudrādharaṃ varam

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca paśyaṃtaṃ jñānacakṣuṣā //
hṛdīśvaraṃ prapaśyantaṃ siddhaṃ maṃtraprabhāvataḥ

bahiryaśodākroḍasthaṃ tādṛśaṃ sasmitaṃ śiśum //
maheśadattadhyānena yadrūpaṃ ca nirūpitam

taṃ dṛṣṭvā paramaprītyā pūrṇabhūtamanoratham //
sāśrunetraṃ pulakitaṃ nimagnaṃ bhaktisāgare

hṛdi pūjāṃ praṇāmaṃ ca kurvaṃtaṃ yogacaryayā //
mūrdhnā praṇemuste taṃ ca sa ca tānāśiṣaṃ dadau

āsanastho munistasthau te jagmuḥ svālayaṃ mudā //
naṃdaḥ svānaṃdayuktaśca baṃdhūnmaṃgalapatrikāḥ

prasthāpayāmāsa śīghramārāddūrasthitānmudā //
dadhikulyāṃ dugdhakulyāṃ ghṛtakulyāṃ prapūritām

guḍakulyāṃ tailakulyāṃ madhukulyāṃ ca vistṛtām //
navanītakulyāṃ pūrṇāṃ ca takrakulyāṃ yadṛcchayā

śarkarodakakulyāṃ ca paripūrṇāṃ ca līlayā //
taṃḍulānāṃ ca śālīnāmuccaiśca śataparvatān

pṛthukānāṃ śailaśataṃ lavaṇānāṃ ca sapta ca //
saptaśailāccharkarāṇāṃ laḍḍukānāṃ ca sapta ca

paripakvaphalānāṃ ca tatra ṣoḍaśaparvatān //
yavagodhūmacūrṇānāṃ pakvalaḍḍukapiṃḍakān

modakānāṃ ca śailaṃ ca svastikānāṃ ca parvatān //
kapardakānāmatyuccaiḥ śailānsapta ca nārada

karpūrādikayuktānāṃ tāṃbūlānāṃ ca maṃdiram //
vistṛtaṃ dvārahīnaṃ ca vāsitodakasaṃyutam

caṃdanāgurukastūrīkaṃkumena samanvitam //
nānāvidhāni ratnāni svarṇāni vividhāni ca

muktāphalāni ramyāṇi pravālāni mudā'nvitaḥ //
nānāvidhāni cārūṇi vāsāṃsi bhūṣaṇāni ca

putrānnaprāśane nandaḥ kārayāmāsa kautukāt //
saṃskārayuktaṃ ruciraṃ candanadravacarcitam

prāṅgaṇaṃ kadalīstambhai rasālanavapallavaiḥ //
grathitaiḥ sūkṣmavastreṇa veṣṭayāmāsa kautukāt

yuktaṃ maṅgalakumbhaiśca phalapallavasaṃyutaiḥ //
candanā'gurukastūrīpuṣpamālāvirājitaiḥ

mālyānāṃ varavastrāṇāṃ rāśibhiśca virājitam //
gavāṃ ca madhuparkāṇāmāsanānāṃ ca nārada

phalānāṃ jalakumbhānāṃ samūhaiśca samanvitam //
nānāprakārairvādyaiśca durlabhaiḥ sumanoharaiḥ

ḍhakkānāṃ dundubhīnāṃ ca paṭahānāṃ tathaiva ca //
mṛdaṅgamurajādīnāmānakānāṃ samūhakaiḥ

vaṃśīsannahanīkāṃsyaśarayantraiśca śabditam //
vidyādharīṇāṃ nṛtyena bhṛṅgimābhramaṇena ca

gaṃdharvanāyakānāṃ ca saṃgītairmūrcchanāyutaiḥ //
svarṇasiṃhāsanānāṃ ca rathānāṃ niḥsvanairyutam

etasminnantare nandamuvāca vācako mudā //
ājagmurballavendrāśca bāndhavā ballavāstathā

aśvasthāśca gajasthāśca rathasthāśceti satvaram //
ājagmū rājaputrāśca ratnālaṅkārabhūṣitāḥ

āgato giribhānuśca sastrīkaśca sakiṅkaraḥ //
rathānāṃ ca caturlakṣaṃ gajānāṃ ca tathaiva ca

turaṅgamāṇāṃ koṭiśca śibikānāṃ tathaiva ca //
ṛṣīndrāṇāṃ munīndrāṇāṃ viprāṇāṃ ca vipaścitām

bandināṃ bhikṣukāṇāṃ ca samūhaiśca samīpataḥ //
gopānāṃ gopikānāṃ ca saṃkhyā kartuṃ ca kaḥ kṣamaḥ

paśyāgatya bahirbhūyetyuvāca prāṅgaṇe sthitaḥ //
śrutvaivaṃ tānupavrajya samānīya vrajeśvaraḥ

prāṅgaṇe vāsayāmāsa pūjayāmāsa satvaram //
ṛṣyādikasamūhaṃ ca praṇamya śirasā bhuvi //
pādyādikaṃ ca tebhyaśca pradadau susamāhitaḥ

vastubhirbandhubhiḥ pūrṇaṃ babhūva nandagokulam //
na ko'pi kasya śabdaṃ ca śrotuṃ śaktaśca tatra vai

trimuhūrtaṃ kuberaśca śrīkṛṣṇaprītaye mudā //
cakāra svarṇavṛṣṭyā ca paripūrṇaṃ ca gokulam

kautukāpahnavaṃ cakrurbandhuvargāśca krīḍayā //
ānamrakandharāḥ sarve dṛṣṭvā nandasya sampadam

nandaḥ kṛtāhnikaḥ pūto dhṛtvā dhaute ca vāsasī//
candanāgurukastūrī kuṅkumenaiva bhūṣitaḥ

uvāsa pādau prakṣālya svarṇapīṭhe manohare //
gargasya ca munīndrāṇāṃ gṛhītvā''jñāṃ vrajeśvaraḥ

saṃsmṛtya viṣṇumācāṃtaḥ svastivācanapūrvakam //
kṛtvā karma ca vedoktaṃ bhojayāmāsa bālakam

gargavākyānusāreṇa bālakasya mudā'nvitaḥ //
kṛṣṇeti maṅgalaṃ nāma rarakṣa ca śubhe kṣaṇe

saghṛtaṃ bhojayitvā ca kṛtvā nāma jagatpateḥ //
vādyāni vādayāmāsa kārayāmāsa maṅgalam

nānāvidhāni svarṇāni dhanāni vividhāni ca //
bhakṣyadravyāṇi vāsāṃsi brāhmaṇebhyo dadau mudā

bandibhyo bhikṣukebhyaśca suvarṇaṃ vipulaṃ dadau //
bhārākrāntāśca te sarve na śaktā gantumeva ca

brāhmaṇānbandhuvargāṃśca bhikṣukāṃśca viśeṣataḥ //
miṣṭānnaṃ bhojayāmāsa paripūrṇaṃ manoharam

dīyatāṃ dīyatāṃ caiva khādyatāṃ khādyatāmiti //
babhūva śabdo'tyuccaiśca satataṃ nandagokule

ratnāni paripūrṇāni vāsāṃsi bhūṣaṇāni ca //
pravālāni suvarṇāni maṇisārāṇi yāni ca

cārūṇi svarṇapātrāṇi kṛtāni viśvakarmaṇā //
gatvā gargāya vinayaṃ cakāra vrajapuṃgavaḥ

śiṣyebhyaḥ svarṇabhārāṇi pradadau vinayānvitaḥ //
dvijebhyo'pyavaśiṣṭebhyaḥ paripūrṇāni nārada

//
// śrīnārāyaṇa uvāca //
gṛhītvā śrīhariṃ gargo jagāma nibhṛtaṃ mudā //
tuṣṭāva parayā bhaktyā praṇamya ca tamīśvaram

sāśrunetraḥ sapulako bhaktinamrātmakandharaḥ //
puṭāñjaliyuto bhūtvovāca kṛṣṇapadāṃbuje

garga uvāca //
he kṛṣṇa jagatāṃ nātha bhaktānāṃ bhayabhañjana //
prasanno bhava māmīśa dehi dāsyaṃ padāmbuje

tvatpitrā me dhanaṃ dattaṃ tena me kiṃ prayojanam //
dehi me niścalāṃ bhaktiṃ bhaktānāmabhayaprada

aṇimādikasiddhiṣu yogeṣu muktiṣu prabho //
jñānatattve'maratve vā kiñcinnāsti spṛhā mama

indratve vā manutve vā svargalokaphale ciram //
nāsti me manaso vāñchā tvatpādasevanaṃ vinā

sālokyaṃ sārṣṭisārūpye sāmīpyaikatvamīpsitam //
nāhaṃ gṛhṇāmi te brahmaṃstvatpādasevanaṃ vinā

goloke vāpi pātāle vāse nāsti manorathaḥ //
kintu te caraṇāmbhoje santataṃ smṛtirastu me

tvanmantraṃ śaṅkarātprāpya katijanmaphalodayāt //
sarvajño'haṃ sarvadarśī sarvatra gatirastu me

kṛpāṃ kuru kṛpāsindho dīnabandho padāmbuje //
rakṣa māmabhayaṃ dattvā mṛtyurme kiṃ kariṣyati //

sarveṣāmīśvaraḥ sarvastvatpādāmbhojasevayā //
mṛtyuñjayo'ntakālaśca babhūva yogināṃ guruḥ

brahmā vidhātā jagatāṃ tvatpādāmbhojasevayā //
yasyaikadivase brahmanpatantīndrāścaturdaśa

tvatpādasevayā dharmaḥ sākṣī ca sarvakarmaṇām//
pātā ca phaladātā ca jitvā kālaṃ sudurjayam

sahasravadanaḥ śeṣo yatpādāmbujasevayā //
dhatte siddhārthavadviśvaṃ śivaḥ kaṇṭhe viṣaṃ yathā //

sarvasaṃpadvidhātrī yā devīnāṃ ca parātparā//
karoti satataṃ lakṣmīḥ keśaistvatpādamārjanam

prakṛtirbījarūpā sā sarveṣāṃ śaktirūpiṇī //
smāraṃsmāraṃ tvatpadābjaṃ babhūva tatparāvarā

pārvatī sarvarūpā sā sarveṣāṃ buddhirūpiṇī//
tvatpādasevayā kāntaṃ lalābha śivamīśvaram

vidyādhiṣṭhātrī devī yā jñānamātā sarasvatī //
pūjyā babhūva sarveṣāṃ saṃpūjya tvatpadāmbujam

sāvitrī vedajananī punāti bhuvanatrayam //
brahmaṇo brāhmaṇānāṃ ca gatistvatpādasevayā

kṣamā jagadvibhartuṃ ca ratnagarbhā vasundharā //
prasūtiḥ sarvasasyānāṃ tvatpādapadmasevayā

rādhā mamāṃśasaṃbhūtā tava tulyā ca tejasā //
sthitvā vakṣasi te pādaṃ sevate'nyasya kā kathā

yathā śarvādayo devā devyaḥ padmādayo yathā //
sanāthaṃ kuru māmīśa īśvarasya samā kṛpā

na yāsyāmi gṛhaṃ nātha na gṛhṇāmi dhanaṃ tava //
kṛtvā māṃ rakṣa pādābjasevāyāṃ sevakaṃ ratam

iti stutvā sāśrunetraḥ papāta caraṇe hareḥ //
ruroda ca bhṛśaṃ bhaktyā pulakāñcitavigrahaḥ

gargasya vacanaṃ śrutvā jahāsa bhaktavatsalaḥ //
uvāca taṃ svayaṃ kṛṣṇo mayi te bhaktirastviti

idaṃ gargakṛtaṃ stotraṃ trisandhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ //
dṛḍhāṃ bhaktiṃ harerdāsyaṃ smṛtiṃ ca labhate dhruvam //

janmamṛtyujarārogaśokamohādisaṃkaṭāt //
tīrṇo bhavati śrīkṛṣṇadāsasevanatatparaḥ

kṛṣṇasya sahakālaṃ ca kṛṣṇasārddhaṃ ca modate //
kadācinna bhavettasya vicchedo hariṇā saha

śrīnārāyaṇa uvāca // //
hariṃ muniḥ stavaṃ kṛtvā dadau nandāya taṃ mudā //
uvāca taṃ gṛhaṃ yāmi kurvājñāmiti ballava

aho vicitraṃ saṃsāro mohajālena veṣṭitaḥ //
saṃmīlanaṃ ca viraho narāṇāṃ sindhuphenavat

gargasya vacanaṃ śrutvā ruroda nanda eva ca //
sadvicchedo hi sādhūnāṃ maraṇādatiricyate

sarvaśiṣyaiḥ parivṛtaṃ munīndraṃ gantumudyatam //
sarve nandādayo gopā rudantau gopikāstadā

praṇemuḥ paramaprītyā cakrustaṃ vinayaṃ mune //
dattvā''śiṣaṃ muniśreṣṭho jagāma mathurāṃ mudā

ṛṣayo munayaścaiva bandhuvargāśca ballavāḥ //
sarve jagmurdhanaiḥ pūrṇāḥ svālayaṃ hṛṣṭamānasāḥ

prajagmurbandinaḥ sarve paripūrṇamanorathāḥ //
miṣṭadravyāṃśukotkṛṣṭaturagasvarṇabhūṣaṇaiḥ

ākaṇṭhapūrṇā bhuktyā ca bhikṣukā gantumakṣamā//
svarṇavastrabharodrekapariśrāntā mudā'nvitāḥ

sumandagāminaḥ kecitkecidbhūmau ca śerate//
kecidvartmani tiṣṭhantaścottiṣṭhantaśca kecana

kecidūṣuḥ pramuditā hasantastatra kecana //
kapardakānāṃ vastūnāṃ śeṣāṃścorvaritānbahūn/ २२८//
kecittānādaduḥ sthitvā darśayantaśca kecana //
kecinnṛtyaṃ prakurvanto gāyantastatra kecana

kecidbahuvidhā gāthāḥ kathayantaḥ purātanāḥ //
maruttaśvetasagaramāṃdhātṝṇāṃ ca bhūbhṛtām

uttānapādanahuṣanalādīnāṃ ca yāḥ kathāḥ //
śrīrāmasyāśvamedhasya rantidevasya karmaṇām

yeṣāṃyeṣāṃ nṛpāṇāṃ ca śrutā vṛddhamukhātkathāḥ//
kathayantaśca tāḥ kecicchrutavantaśca kecana

sthāyaṃsthāyaṃ gatāḥ kecitsvāpaṃsvāpaṃ ca kecana //
evaṃ sarve pramuditāḥ prajagmuḥ svālayaṃ mudā

hṛṣṭo nando yaśodā ca bālaṃ kṛtvā ca vakṣasi //
tasthau svamandire ramye kuberabhavanopame

evaṃ pravarddhitau bālau śuklacandrakalopamau //
gavāṃ pucchaṃ ca bhittiṃ ca dhṛtvā cottasthaturmudā

śabdārddhaṃ vā tadarddhaṃ vā kṣamau vaktuṃ dinedine//
pitrorharṣaṃ ca varddhantau gacchantau prāṅgaṇe mune

bālo dvipādaṃ pādaṃ vā gantuṃ śakto babhūva ha//
gantuṃ śakto hi jānubhyāṃ prāṅgaṇe vā gṛhe hariḥ

varṣādhiko hi vayasā kṛṣṇātsaṃkarṣaṇaḥ svayam //
tato mudaṃ varddhayantau varddhitau ca dinedine

vrajantau gokule bālau prahṛṣṭagamane kṣamau //
uktavantau sphuṭaṃ vākyaṃ māyā bālakavigrahau

gargo jagāma mathurāṃ vasudevāśramaṃ mune //
sa taṃ nanāma papraccha putrayoḥ kuśalaṃ tayoḥ

munistaṃ kathayāmāsa kuśalaṃ sumahotsavam //
ānandāśrunimagnaśca śrutamātrādbabhūva ha

devakī paramaprītyā papraccha ca punaḥpunaḥ //
ānandāśrunimagnā sā ruroda ca muhurmuhuḥ

gargastāvāśiṣaṃ dattvā jagāma svālayaṃ mudā //
svagṛhe tasthatustau ca kuberabhavanopame

śrīnārāyaṇa uvāca //
yatra kalpe kathā ceyaṃ tatra tvamupabarhaṇaḥ //
pañcāśatkāminīnāṃ ca patirgandharvapuṅgavaḥ

tāsāṃ prāṇādhikastvaṃ ca śṛṅgāranipuṇo yuvā //
tato'bhūdbrahmaṇaḥ śāpāddāsīputro dvijasya ca

tato'dhunā brahmaputro vaiṣṇavocchiṣṭabhojanāt //
sarvadarśī ca sarvajñaḥ smārako harisevayā

kathitaṃ kṛṣṇacaritaṃ nāmānnaprāśanādikam //
janmamṛtyujarātighnamaparaṃ kathāyāmi te

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde kṛṣṇānnaprāśana varṇananāmakaraṇaprastāvo nāma trayodaśo'dhyāyaḥ