Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.115

atha pañcadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
atha bhītā rakṣakāste samūturbāṇamīśvaram /
skandaṃ gaṇeśaṃ durgāṃ ca daṇḍavatpraṇipatya ca

rakṣakā ūcuḥ
aho duṣṭaśca kālo'yamatīva duratikramaḥ /
svatantrā bālikā prauḍhā patimicchati sāṃpratam

asaṅgasaṃgamaṃ nātha sādhūnāṃ duḥkhakāraṇam /
saṃsargajā guṇā doṣā bhavanti satataṃ nṛṇām

citralekhā svayaṃ dūtī samānīya paraṃ varam /
raṇaśūraṃ mahāvīraṃ nṛpendraṃ ca mahāratham

yuvānaṃ vyādhihīnaṃ ca kandarpādapi sundaram /
saṃbhogaṃ kārayāmāsa bubudhe na divāniśam

sāṃprataṃ tava kanyā sā'pyūṣāgarbhavatī satī /
kulajā kulayoścaiva taptāṅgārasvarūpiṇī

dauhitro vā'pi dauhitrī babhuva sāṃprataṃ tava/
kanyāṃ paśya mahāprauḍhāṃ nagarīṃ nāgarānvitām

nakhavikṣatasarvāṅgīṃ varādhīnāṃ ca cañcalām /
puṃsaśca saṅgirīṃ śaśvadrahasye ratisaṅginīm

sasmitāṃ sakaṭākṣāṃ ca caच़ñcalekṣaṇavīkṣatām /
evaṃ śrutvā lajjitaśca bāṇastatra cukopa ha

yuddhāya ca matiṃ cakre vāritaḥ śabhunā bhṛśam /
vāritaśca gaṇeśena skandena śivayā tathā

bhairavyā bhadrakālyā ca yoginībhiśca saṃtatam /
aṣṭabhirbhairavaiścaiva rudrairekādaśātmakaiḥ

bhūtaiḥ pretaiśca kūṣmāṇḍairvetālairbrahmarākṣasaiḥ /
yosīndrairapi siddhendrai rudraiścaṇḍādibhistathā

koṭaryā prāmadevyā ca yathā mātrā hitāya ca /
uvāca śaṃkaro bāṇaṃ mūḍhaṃ paṇḍitamāninam
hitaṃ satyaṃ nītiśāstraṃ pariṇāmasukhāvaham

mahādeva uvāca
śṛṇu bāṇa pravakṣyāmi kathāmetāṃ purātanīm /
bhuvo bhārāvataraṇe bhārate svayamīśvaraḥ

nihatya sarvānrājendrāndvārakāyāṃ virājate /
yasya lomasu viśvāni tasya vāsaḥ sadīśvaraḥ

vāsudeva iti khyātaḥ kathyate tena kovidaiḥ /
dhāturvidhātā bhagavāṃścakrapāṇiḥ svayaṃ bhuvi

brahmaviṣṇuśivādīnāmīśvaraḥ prakṛteḥ paraḥ /
nirguṇaśca nirīhaśca bhaktānugrahavigrahaḥ

paraṃ brahma paraṃ dhāma paramātmā ca dehinaḥ /
yasmingate śavo jīvo saṃgrāmastena saṃbhavet

śastraviddho mahākāśo yathā mūḍha diśastathā /
tathā''tmā ca nirākāro dehī ca dhyānahetunā

tasya putro'niruddhaśca mahābalaparākramaḥ /
trailokyamapi saṃhartuṃ kṣaṇena ca kṣamaḥ svayam

sarve vevāśca daityāśca balavanto mahārathāḥ /
te sarve cāniruddhasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

yayoreva samaṃ vittaṃ yayoreva samaṃ balam /
tayorvivāho maitrī ca na tu puṣṭavipuṣṭayoḥ

baliḥ pitā te daityānāṃ sārabhūto mahārathaḥ /
kṣaṇena yena nītaśca sutalaṃ sa hareḥ kalā

sarve cāṃśakalāḥ puṃsaḥ paripūrṇatamasya ca /
vṛndāvaneśvarasyāpi kṛṣṇasya paramātmanaḥ

pārvatyuvāca
dhyāyate dhyānaniṣṭhaśca hṛtpadme ca divāniśm /
brahmā maheśaḥ meṣaśca bhagavantaṃ sanātanam

dineśaśca gaṇeśaśca yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ /
dhyāyate paramātmānaṃ bhagavantaṃ sanātanam

sanatkumāraḥ kapilo naro nārāyaṇastathā /
dhyāyate hṛdayāmbhoje bhagavantaṃ sao

manavaśca munīndrāśca siddhendrā yogināṃ varāḥ /
dhyānāsādhyaṃ ca dhyāyante bhagavantaṃ sao

sarvādiṃ sarvabījaṃ ca sarveśaṃ ca parātparam /
dhyāyante jñāninaḥ sarve bhagavantaṃ sao

gaṇeśa uvāca
abhāgyaṃ ca baleścāpi vaiṣṇavasya mahātmanaḥ /
mūḍho'yamīdṛśaḥ putraḥ prahlādasya ca dhīmataḥ

skanda uvāca
aye bhrātarna śrutā ca hiraṇyakaśipoḥ kathā /
hiraṇyākṣasya ca madhoḥ kaiṭabhasya mahātmanaḥ

pūrvajāste'pi te daityā mahābalaparākramāḥ /
krameṇa viṣṇunā nītā līlayā yamasādanam

bhagavānyasya saṃhartā svayaṃ nārāyaṇaḥ prabhuḥ /
tasya ko rakṣitā bhrātarnivartasva śubhāyaca

teṣāṃ ca vacanaṃ śrutvā tānuvācāsureśvaraḥ /
koparaktāsyanayano dhanuṣpāṇiryathā'ntakaḥ

bāṇa uvāca
śṛṇu mātaḥ pravakṣyāmi śṛṇu tāta maheśvara /
śṛṇu bhrātargaṇapate śṛṇu bhrātaśca kārtika

śubhaśubhaṃ prāktanena prāṇināṃ karmiṇāṃ tathā /
kṛtakarmātiriktaṃ ca kārya keṣāṃ ca vartate

nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatairapi /
tṛṇāgreṇāpi saṃspṛṣṭaḥ prāptakālo na jīvati

yasmācca yasya nirvāṇaṃ vidhātrā likhitaṃ purā /
tadeva nityaṃ satyaṃ ca niṣekaḥ kena vāryate

saṃgrāme kātaro yo hi niṣphalaṃ tasya jīvanam /
jayī yaśasca labhate mṛtaḥ svargaṃ ca gacchati

praviśya kanyāṃ gṛhṇāti nagaraṃ śivarakṣitam /
pārvatyā ca gaṇeśena yuddhena balinā tathā

ko vā gṛhṇāti kanyāṃ ca kasya vā jīvitasya ca /
sagarbhā tava kanyeti sabhāyāṃ rakṣako vadet

iti me vajratulyaṃ ca śrutikauṭaṃ paraṃ vacaḥ /
ato'nirudvaṃ hatvā ca ghātayiṣyāmi kanyakām
anyathā jvaladagnau ca tyakṣyāmi ca kalevaram

koṭaryuvāca
śṛṇu vatsa pravakṣyāmi mātā'haṃ te'pi dharmataḥ /
turantenāpi pṛtreṇa pitrorduḥrkha pade pade

kanyā paragṛhītā sā'pyanyasmai dātumakṣamā /
śrīkṛṣṇasyāpi pautrāya pradyumnasya sutāya ca

aniruddhāya mahate svecchayā dehi kanyakām /
pūto'si bhārate varṣe saptabhiḥ pitṛbhiḥ saha

yautukaṃ dehi sarvasvaṃ yaśase mahase bhuvi /
anyathā raṇamadhye ca tvāṃ haniṣyati mādhavaḥ

sudaśaṃnena cakeṇa ko vā tvāṃ rakṣituṃ kṣamaḥ /
koṭarīvacanaṃ śrutvā cukopa daityapuṃgavaḥ

prayayau rathamāruhya yatra pautro harermune /
skandaḥ senāpatirbhūtvā prayayau śaṃkarājñayā

bāṇaḥ svastyayanaṃ cakre gaṇeśaśca śivaḥ svayam /
bāṇaṃ śubhāśiṣaṃ cakre pārvatī koṭarī tathā

aṣṭau ca bhairavāścaiva rudrāścaikādaśaiva te /
sarve yuddhāya hantāro babhūvuḥ śastrapāṇayaḥ

etasminnantare dūto'pyaniruddhamuvāca ha /
pārvatyā preritaścaiva bāṇapatnyā ca satvaram

dūta uvāca
aniruddhottiṣṭha bhadraṃ pārvatīvacanaṃ śṛṇu /
bhava sāṃnāhiko vatsa kuru yuddhaṃ bahirbhava

bhītoṣā rudatī trastā sasmāra pārvatīṃ satīm /
rakṣa rakṣa mahāmāye matpraṇeśvaramīpsitam

abheye'pyabhayaṃ dehi saṃgrāme ghoradāruṇe /
tvameva jagatāṃ mātā snehaste sarvataḥ samaḥ

athāniruddhaḥ saṃnāhī śastrapāṇirbabhūva ha /
ūṣādattaṃ rathaṃ prāpya cakārā''rohaṇaṃ mudā

bahiḥ saṃbhūya śibirāddadarśa bāṇamīśvaraḥ /
sāṃnāhikaṃ śastrapāṇiṃ raktāsyalocanaṃ param

dṛṣṭvā'niruddhaṃ bāṇaśca tamuvāca ruṣā'nvitaḥ /
ghorasaṃgrāmamadhye ca viṣoktiṃ prajvalanniva

bāṇa uvāca
aye vīra mahāduṣṭa nītiśāstravivarjita /
candra vaṃśakulāṅgāra puṇyakṣetre'yaśaskara

pitā te śambaraṃ hatvā jagrāha tasya kāminīm /
tato jāto bhavaneva nirodhaṃ svakulakṣamam

pitāmaho vāsudevo mathurāyāṃ ca kṣatriyaḥ /
gokule vaiśyaputraśca nāmnā ca nandanandanaḥ

vṛndāvane ca gopasya nandasya paśurakṣakaḥ /
sākṣājjāraśca gopīnāṃ duṣṭaḥ paramalampaṭaḥ

jaghāna pūtanāṃ sadyo nārīghātī hyadhārmikaḥ /
āgatya mathurāṃ kubjāṃ jaghāna maithunena ca

durbalaṃ narakaṃ hatvā strīsamūhaṃ manoharam /
jagrāha yonilubdhaśca svaputramatiniṣṭhuraḥ

bhīṣmakaṃ mānavaṃ jitvā tatputraṃ cāpi durbalam /
jagrāha kanyakāṃ tasya devayogyāṃ ca rukmiṇīm

satrājitaḥ sūryabhṛtyo devātprāpa maṇīśvaram /
ghātayitvā hyupāyena jagrāha maṇikanyakām

kurupāṇḍavayuddhaṃ ca kārayitvā ca dāruṇam /
yudhiṣṭhirasya yajñe ca śiśupālaṃ jaghāna saḥ

dantavaktraṃ ca śālbaṃ ca jarāsaṃdhaṃ ca dāruṇaḥ /
saṃjahāra bhuvo bhūpasamūhamatidāruṇam

upāyānnarakaṃ hatvā sarvasvaṃ tajjahāra saḥ /
durbalo rājabhītaścasamudraṃ śaraṇaṃ gataḥ

jitvā ca bhrātaraṃ śakraṃ bhāryāyā vacanena ca /
jagrāha pārijātaṃ ca puṣpaṃ ca svargadurlabham

kaṃsaṃ nihatyādharmiṣṭho bhrātaraṃ mātureva ca /
jagrāha tasya sarvasvaṃ paraṃ kiṃ kathayāmi te

jatvā ca bhallukaṃ yuddhe jagrāha tasya kanyakām /
tatpiturbhaginī kuntī caturṇāṃ kāminī bhuvi

draupadī bhrātṛpatnī ca paप़ñcānāṃ kāminī tathā /
goṣṭhīno yonilubdhaśca śaśvatparamalampaṭaḥ

tajjyeṣṭho baradevaśca śaśvatpibati vāruṇīm /
yamunāṃ bhrātṛpatnīṃ ca karotyāhvānamīpsitam

jahāra bhaginīṃ tasya kauḥteyaḥ śakranandanaḥ /
subhadrāṃ mātulasutāṃ saṃnibodha kulakramam

bāṇasya vacanaṃ śrutvā cukopa kāmanandanaḥ /
uvāca paramārthaṃ ca yogyaṃ pratyuttaraṃ mune

aniruddha uvāca
pitā me kāmadevaśca brahmaputraḥ purā śuciḥ /
yasyāstreṇa vaśībhūtaṃ trailokyaṃ satataṃ śṛṇu

śivakopānalenaiva bhasmībhūtaḥ svakarmataḥ /
kṛṣṇasya putro'pyadhunā sarveṣāṃ paramātmanaḥ

pativratā ratirmātā patiśokena sāṃpratam /
śambarasya gṛhe tasthau hṛtā tena balena ca

chāyāṃ māyāvatīṃ dattvā māyayā śayanena ca /
ratiṃ svadharma saṃrakṣya dharmasākṣī ca tadgṛhe

nihatya śambaraṃ śatruṃ gṛhītvā svapriyāṃ satīm /
ājagāma dvārakāṃ ca candrasuryau ca sākṣiṇau

pitāmahaṃ vāsudevaṃ tvaṃ kiṃ jānāmi mūḍhavat /
yaṃ ca santona jānanti vedāścatvāra eva ca

vāsuḥ sarvanivāsaśca viśvāni yasya lomasu /
tasya devaḥ paraṃ brahma vāsudeva iti smṛtaḥ

śaṃkaraṃ pṛccha sākṣācca yasya bhṛtyo'dhunā bhavān /
kṛṣṇabhṛtyasya ca baleḥ putro'si kiṃkarātmajaḥ

gokule vaiśyaputratvaṃ brūhi tvaṃ jñānadurbala /
bhojanaṃ vedavihitaṃ śaśvatkṣattriyavaiśyayoḥ

droṇaḥ prajāpatiḥ śreṣṭhā dharā tasya priyā satī /
putraṃ ca tapasā lebhe paramātmānamīśvaram

droṇo nando vaiśyarājo yaśodā sā dharā satī /
vṛṣabhānasutā rādhā sudāmnaḥ śāpakāraṇāt

triṃśatkoṭiṃ ca gopīnāṃ gṛhītvā bharturājñayā /
puṇyaṃ ca bhārataṃ kṣetraṃ golokādājagāmasā

tābhiḥ sārdha sa reme ca svapatnībhirmudā'nvitaḥ /
pāṇiṃ jagrāha rādhāyāḥ svayaṃ brahmā purohitaḥ

gopakoṭiśca golokādājagām mṛdā'nvitā /
tejasā haritulyāste pārṣadapravarā hareḥ

gorakṣaṇaṃ harereva gopaveṣasya cā''tmanaḥ /
gopānāṃ śiśurakṣārthaṃ māyeśasyāpi māyayā

pūtanā balikanyā ca bhaginī ca tavāsura /
dṛṣṭvā ca vāmanaṃ vindhyā cakāra putramānasam

evaṃbhūto yadi mama putro bhavati sāṃpratam /
stanaṃ dadāmi tanayaṃ kṛtvā vakṣasi sundaram

tasyāḥpūrṇaṃ mānasaṃ ca cakāra bhagavānprabhuḥ /
stanaṃ dattvā ca golokaṃ yayau sā ratnayānataḥ

kubjā sā bhaginī pūrvaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ /
śrīrāmaṃ cakame kāmānnāmnā śūrpaṇakhā satī

nāsāṃ ciccheda tasyāśca lakṣmaṇo dhārmikeśvaraḥ /
tapasā ca varaṃ lebhe brahmaṇaḥ priyamīśvaram

tena puṇyena taṃlabdhvā golokaṃ sā jagāma ha /
gopī babhūva goloke kṛṣṇasyā''liṅganena ca

narako harivadhyaśca svapūrvaprāktanena ca /
pāṇiṃ jagrāha kanyānāṃ sākṣiṇau śaśibhāskarau

bhīṣmakanyā mahālakṣmīḥ śīkṛṣṇasya priyā satī /
vaikuṇṭhādāgatā sādhvī brahmaṇo'nṛmatena ca

satrājitasya kanyā sā satyabhāmā vasuṃdhara /
dadau kṛṣṇāya rājā sa taṃ maṇiṃ yautukena ca

bhuvo bhārāvataraṇahetunā gamanaṃ hareḥ /
saṃjahāra bhuvo bhāraṃ kurupāṇḍavayuddhataḥ

śiśupālo dantavaktro jayo vijaya eva ca /
dvāriṇau dvāraṣaṭke ca vaikuṇṭhe śrīharerapi

kumāraśāpātpatitau prāpya janmatrayaṃ dhruvam /
hiraṇyakaśipuścaiva tavaiva pūrvapūruṣaḥ

tasya bhrātā hiraṇyākṣastenaiva varuṇo jitaḥ /
harirnṛsiṃharūpeṇa taṃ jaghānāvalīlayā

sūkareṇa hato'nyaśca pūrvajanmakathāṃ śṛṇu /
dvitīye janmani purā rāvaṇaḥ kumbhakarṇakaḥ

śrīrāmeṇa hatau tau dvau śeṣajanma kalau tayoḥ /
śrīkṛṣṇena hatau tau dvau dharmaputrāvubhau tathā

jarāsaṃdhaśca śālvaśca durātmā kaṃsa eva ca /
prāktanāttasya vadhyāste bhuvo bhārajihīrṣayā

māṃdhātuḥ sutamadhye ca yavanaścāpi prāktanāt /
lakṣmīśvarasya kṛṣṇasya dhanena kiṃ prayojanamā

pratijñayā ca satyāyāḥ puṇyakavratakāraṇāt /
pārijātaṃ samanīya cakāra svātmano vratam

svayaṃ jāmbavatī devī durgāṃśā bhallukātmajā /
pāṇiṃ jagrāha tasyāśca tapasā bhārate hariḥ

kuntyāśca kṣetrajāḥ putrāḥ kevalaṃ bharturājñayā /
kalau niṣiddhaṃ triyuge prasiddhaṃ palapaitṛkam

yudhiṣṭhiro dharmaputro bhīmaśca pavanātmajaḥ /
mahendraputro dharmiṣṭhaḥ phālguno vijayī bhuvi

yasmai pāśupataṃ śaṃbhuḥ pradadau ca svayaṃ purā /
aśvamedhaṃ gavālambhaṃ saṃnyāsaṃ palapaitṛkam

devareṇa sutotpattiṃ kalau pañca vivarjayet /
draupadyāḥ pañca bhartāraḥ śaṃkarasya vareṇa ca

baladevaḥ puṣpamadhu pūtaṃ pibati nityaśaḥ /
cakāra yamunāhvānaṃ snānārthaṃ dhārmikaḥ śuciḥ

subhadrāṃ ca dadau kṛṣṇaḥ phālgunāya mahātmane /
kanyakāṃ mātulānāṃ ca dākṣiṇātyaḥ parigrahaḥ

deśeṣvanyeṣu doṣo'yamityāha kamalodbhavaḥ

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo vāṇāniruddhasaṃo
pañcadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ