Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.114

atha caturdaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
kṛṣṇaputraśca pradyumno mahābalaparākramaḥ /
tatputro'pyaniruddhaśca vidhāturaṃśa eva ca

ekadā'sāvaniruddho navayauvanasaṃyutaḥ /
supto rahasi paryaṅke puṣpacandanacarcite

svapne dadarśa yuvatīṃ puṣṇodyāne supuṣpite /
sugandhipuṣpatalpe ca snigdhacandanacarcite

śayānāṃ susmitāṃ ramyāṃ navayauvanasaṃyutām /
amūlyaratnanirmāṇabhūṣaṇena vibhūṣitām

cārukeyūravalayaśaṅkhakaṅkaṇaśobhitām /
maṇikuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirājitām

atīva sūkṣmavasanāṃ kvaṇanmañajīrarañjitām /
pakvabimbādharoṣṭhīṃ ca śaratkamalalocanām

śaratpadmaprabhāmuṣṭakoṭīnduninditānanām /
muktāpaṅktisamāsādyadantapaṅktimanoharām

trivakrakabarībhārāṃ mālatīmālyabhūṣitām /
kastūrīkuṅkumālaktasnigdhacandanakajjalaiḥ

patrāvalīviracitasukapolasthalojjvalām /
dāḍimīkusumākārasindūrabindubhūṣitām

śrīrāmakadalīstambhaninditorusthalojjvalām /
atyuccairvartulākārastanayugmavibhūṣitām

nitambabhārana mrāṃ ca kāmabāṇaprapīḍitām /
kāmukīṃ kamanīyāṃ ca paśyantīṃ vakracakṣuṣā

kuṅkumālaktaraktāktapādapadmavirājitām /
vāyupreraṇavastreṇa vyaktaguvtasthalojjvalām

tāṃ dṛṣṭvā kāmaputraśca kāmonmathitamānasaḥ /
uvāca madhuraṃ ramyaṃ kāmamattāṃ sukomalām

cārucampakavarṇābhāṃ kāmena pulakānvitām /
atiprauḍhāṃ navoḍhāṃ ca śṛṅgānecchāsucañcalām

aniruddha uvāca
kiṃ devī kiṃ ca gāndharvokā tvaṃ kāminikānane /
kasya satrī kasya kanyā vā kaṃ vā vāñchasi sundari

trailokyātulasaundaryā munimānasamohinī /
na bibheṣi kathaṃ brūhi svayamekākinī ca mām

ahaṃ trailokyanāthasya pautraḥ kāmātmajo'dhunā /
kānte'hamaniruddhaśca navīnayauvanāhataḥ

kamanīyaśca kāmī ca kāmaśāstraviśāradaḥ /
kāmukīkāmanāṃ pūrṇāṃ kartumeveśvaraḥ svayam

māṃ bhajasva suśīre tvaṃ suveṣaṃ ca suśīlakam /
ratiśūraṃ ratirasaprājñaṃ ratirasapriyam

ratiputraṃ ratirasaṃ pramattaṃ rasikaṃ priye /
yuvānaṃ vyādhihīnaṃ ca kāmukaṃ kāmukīcchati

vidagdhāmu vidagdhaṃ ca kāntamāyāti kāmataḥ /
vidagdhāyā vidagdhena saṃgamo guṇavānbhavet

pracchādya lojanāsyaṃ ca navasaṃgamalajjitā /
vilokayantī vakrākṣikoṇena tamuvāca sā

kāminyuvāca
kāmukaḥ kāmaputro'si kāmena vyākulo'dhunā /
bhavāṃścetkāmukīyogyo na kāmaścintitaḥ katham

pautrastrailokyanāthasya svataḥ saṃbhāvitasya ca /
svayaṃ yogyo yogyaputro vivāhaṃ na kathaṃ (vyadhāḥ) cana

vivāhītā yajñapatnī sā ca puṇyavratā satī /
niścalā satataṃ sādhyā vardhinī saṅginī sadā

bhayaprītidānasādhyā guptapatnī tvaniścalā /
naimittikā na nītyā sā sā ca vedavivarjitā

paraṃ narakasopānā paratrehāyaśaskarā /
sādhustatra na hi rato vaṃśajo vaiṣṇavo yadi

yadi pūrva bhavedbhrānto nivṛttaḥ sādhusaṅgataḥ /
pravṛttireṣā bhūtānāṃ nivṛttistu mahāphalā

prāyaścittī punarlipto nivṛttaḥ pātakī yadi /
uvahāsyo bhuvi bhavetsarvaṃ kuñjaraśaucavat

suśīlā sundarī śāntā dharmapatnī praśaṃsitā /
pativratā susādhyā sā śaśvatsupriyavādinī

komalāṅgī vidagdhā ca śyāmā ratisukhapradā /
evaṃbhūtāṃ parityajya vaiṣṇavastapase vrajet

sā jetpariṇatā sādhvī śāntā putravatī yadā /
anyathā ca vṛthā sarvaṃ tapasaḥ skhalanaṃ bhavet

asādhuśca kuvaṃśaścetparanārīṃ prayāti cet /
sa yāti narakaṃ ghoraṃ pituśiḥ saptabhiḥsaha

ahamūṣā bāṇakanyā bāṇaḥ śaṃkarakiṃkaraḥ /
bāṇastrailokyavijayī śaṃkaro jagatāṃ patiḥ

na svatantrā parādhīnā triṣu kāleṣu kāminī /
puṃścalī yā svatantrā sā'pyasadvaṃśaprasūtikā

pitā dadāti kanyāṃ tāṃ suyogyāya varāya ca /
kanyā varaṃ na yāceta dharma eṣa sanātanaḥ

tvaṃ ca yogyo'si yogyā'haṃ māmicchasi yadi prabho /
bāṇaṃ prārthaya śaṃbhuṃ vā''pyathavā pārvatīṃ satīm

ityuktvā sundarī sādhvī sāntardhānā babhūva ha /
nidrāṃ tatyāja sahasā kāmī kāmātmajo mune

buddhavā svapnaṃ sa vijñāya kāmena vyathitāntaraḥ /
babhūva vyākulo'śānto na dṛṣṭvā prāṇavallabhām

tyaktvā''hāramanidraśca pramattaśca kṛśodaraḥ /
kṣaṇaṃ tiṣṭhati śete ca kṣaṇaṃ rahasi roditi

putraṃ dṛṣṭvā tu krandantaṃ devakī rukmiṇī ratiḥ /
anyāśca yoṣitaḥ sarvāḥ kathayāmāsurīśvaram

tāsāṃ ca vacanaṃ śrutvā prahasya mavusūdanaḥ /
uvāca sarvatattvajñaḥ kṛṣṇaśca pūrṇamānasaḥ

śrībhagavānuvāca
kāmāturā bāṇakanyā ratiṃ dṛṣṭvā śiveśayoḥ /
varaṃ saṃprāpa durgāyā vyākulā madanāstrataḥ

svapnaṃ ca darśayāmāsa sā'niruddhaṃ ca pārvatī /
mama pautraṃ pramattaṃ ca cakāra kautukena ca

tatputrīṃ ca pramatāṃ tā karomi svapnatā'dhunā /
svacchandaṃ tiṣṭha na ciraṃ nāsti cintā manovyathā

iti kṛṣṇaḥ samāśvāsyasarvātamāsarvasiddhivit /
svapnaṃ ca darśayāmāsa bāṇaputrīṃ ca kāmukīm

suptā sutalpe bālā sā puṣpacandanacarcite /
navayauvanasaṃyuktā ratnabhūṣaṇabhūṣitā

śayānā ratnaparyaṅke dadarśa svapnamīpsitam /
atīva nirjane deśe ratnanirmāṇamandire

navīnanīradaśyāmamatīva navayauvanam /
koṭikandarpalīlābhaṃ sasmitaṃ sumanoharam

ratnakeyuravalayaratnamañjīrarañjitam /
ratnakuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirājitam

candanokṣitasarvāṅgaṃ bhūṣitaṃ pītavāsasā /
sucārumālatīmālyavakṣaḥ sthalasamujjvalam

śayānaṃ ratnaparyaṅke puṣpacandanacarcite /
taṃ dṛṣṭvā sahasā sādhvī tanmūlaṃ prayayau mudā

uvāca madhuraṃ sādhvī hṛdayena vidūyatā /
kāmātmajapriyā kāntā kāmabāṇaprapīḍitā

ūṣovāca
kastvaṃ kāmuka bhadraṃ te māṃ bhajasva smarāturām /
atiprauḍhāṃ navoḍhāṃ ca navasaṃgamalālasām

tavānuraktāṃ bhaktāṃ ca gāndharveṇa samudvaha /
vivāhāṣṭaprakāreṣu gāndharvaḥ sulabho nṛṇām

anuraktāṃ priyāṃ prāpya tyajedyaḥ kapaṭī pumān /
tasmādyāti mahālakṣmīḥ śāpaṃ dattvā sudāruṇam

pumānuvāca
ahaṃ kṛṣṇasya pautraśca kāmadevātmajaḥ svayam /
kathaṃ gṛhṇāmi tvāṃ kānte tayoranumatiṃ vinā

ityevamuktvā sa pumānantardhānaṃ cakāra saḥ /
kāmena vyākulā kāntā na dṛṣṭvā kāntamīpsitam

nidrāṃ tyaktvā samutthāya talpādeva manoharāt /
viṣasāda sakhīmadhye pramattā rudatī bhṛśam

papraccha tāṃ varā''līnāṃ kiṃ kimityeva niścitam /
uvāca baudhayāmāsa citralekhā suyoginī

cetanaṃ kuru kalyāṇi kasmāte bhītirulbaṇā /svayaṃ śaṃbhuḥ śivā sākṣāddurlaṅdhye nagare sati

śivasmaraṇamātreṇa sarvāriṣṭaṃ palāyate /
śivaṃ bhavati sarvatra śiva eva śivālayaḥ

dhyānāddurgatināśinyāḥ sarvaṃ durgaṃ vinaśyati /
dadāti maṅgalaṃ tasmai sarvamaṅgalamahgalā

citralekhāvacaḥ śrutvā kiṃcinnovāca sundarī /
tyaktvā''hāraṃ ca nidrāṃ ca puruṣaṃ cintayetsadā

citralekhā sakhī gatvā bāṇamāha ca tatpriyām /
durgāṃ ca śaṃkaraṃ skandaṃ gaṇeśaṃ yogināṃ gurum

citralekhāvacaḥ śrutvā rurodoccairbhṛśaṃ satī /
bāṇaśya śaṃkarābhyāśe viṣasāda pramūrcchitaḥ
jahāsa śaṃkaro durgā kārtikeyo gaṇeśvaraḥ

gaṇeśvara uvāca
yo dadāti dhruvaṃ duḥkhamanyasmai damabhamohitaḥ /
sakṣmadharmavicāreṇa sa vindati caturguṇam

śiveśayośca krīḍāṃ ca dṛṣṭvā yā kāmamohitā /
varaṃ tasyai dadau durgā varameva sudurlabham

svapne gatvā svayaṃ devī mattaṃ kṛtvā samarātmajam /
adhunā vāmapārśce ca śaṃbhostiṣṭhati mūkvat

sarvaṃ jñātvā ca sarvajño bhagavānharirīśvaraḥ /
svapne suveṣaṃ puruṣaṃ darśayāmāsa kanyākām

suveṣaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā yuvānaṃ yuvātī satī /
paramecchā bhavettasyā dharmabhītyā nivartate

suveṣaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā puṃścalī pāpavaṃśajā /
tyejennidrāṃ ca svāhāraṃ patiṃ putraṃ dhanaṃ gṛham

cetanaṃ gṛhakārya ca kulalajjāṃ kuladvayam /
yuvānaṃ ratiśūraṃ cāpyatinīca na hi tyajet

tyajejjātiṃ ca dharmaṃ ca prāṇāṃśca pariṇāmataḥ /
tasmātprājñaḥ prayatnena prāṇebhyo yuvatīṃ sadā

parirakṣecca satataṃ māyāyuktāṃ na viśvaset /
hṛdayaṃ kṣuradhārābhaṃ nārīṇāṃ madhuraṃ vacaḥ

tāsāṃ mano na jānanti santo vedāśca vaidikā /
prayātu dvārakāṃ sadyāścitralekhā suyoginīṃ

aniruddhaṃ samāhartuṃ pramāttamavalīlayā /
iti śrutvā mahādevo gaṇeśaṃ tamuvāca ha

na śruṇoti yathā bāṇaḥ śubhakāryaṃ tathā kuru /
citralekhā yayau turṇaṃ dvārakābhavanaṃ hareḥ

sarveṣāmapi durlaṅdhyaṃ līlayā praviveśa sā /
nidritaṃ cāniruddhaṃ ca samāhṛtya ca yogataḥ

rathamārohayāmāsa nidvitaṃ bālakaṃ mudā /
sā manoyāyinī bhadrā gṛhītvā bālakaṃ mune

muhūrtācchoṇitapuraṃ kṛtvā śaṅkhadhvaniṃ yayau /
athā''śramābhyantare ca ruruduḥ sarvayoṣitaḥ

aho bāṇaharo vatsaḥ kvagataḥ prāṇavallabhaḥ /
kṛṣṇastāśca samāśvāsya sarvajñaḥ sarvatattvavit

sāmbakāmabalaiḥ sārdha kṛṣṇāḥ sātyakinā tathā /
gṛhītvā gānuḍaṃ vīraṃ rathamāruhya satvaraḥ

sudarśanaṃ pāñcajanyaṃ padmaṃ kaumodakīṃ gadām /
paścādyāsyatideveśo nagaraṃ śoṇitaṃ tathā

sagaṇaiḥśaṃkeraṇaiva pārvatyā parirakṣitam /
atha sā yoginī dhanyā puṇyā mānyā ca yoṣitām

śiṣyā durvāsasaḥ śāntā siddhayogena siddhidā /
bārakaṃ bodhayāmāsa rudantaṃ mātaraṃ smaran

snāpayitvā dadau tasmai mālyacandanabhūṣaṇam /
kṛtvā suveṣaṃ bālasya kanyāntaḥ puramīpsitam

cakre praveśaṃ yogena rakṣakaiścāpi rakṣitam /
tāmūṣāṃ nidritāṃ dṛṣṭvā nirāhārāṃ kṛśodarīm

śīghraṃ ca bodhayāmāsa sakhībhiḥ parirakṣitām /
ūṣāṃ kṛtvā ca susnātāṃ vastrabhūṣaṇabhūṣitām

vastrairmālyaiścandanaiśca sindūrapatrakaiḥ śubhaiḥ /
dvayoḥ saṃbhāṣaṇaṃ tatra māhendre ca śubhakṣaṇe

kārayāmāsa guptyā ca sakhīnāṃ saṃmatena ca /
pativratā patiṃ dṛṣṭvā sā reme vigatajvarā

gāndharveṇa vivāhena tāmuvāha smarātmajaḥ /
ratirbabhūva suciramubhayoḥ sukhakāraṇam

divāniśaṃ na bubudhe smaraputraḥ smarāturaḥ /
ūṣā kāmāturā prauḍhā navoḍhā navasaṃgamāt

mūrcchāṃ saṃprāpa puṃsaśca sparśamātreṇa kāmukī /
evaṃ nityaṃ ca rahasi saṃgamaḥ sumanoharaḥ
babhūva suciraṃ vipra rājā śuśrāva rakṣakāt

iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradānāo ūṣāniruddhayoḥ
saṃgame caturdaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ