Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.60

nārada uvāca //
nārāyaṇa mahābhāga vedavedāṅgapāraga //
nipītaṃ ca mahākhyānaṃ tvanmukhenduvinisṛtam

adhunā śrotumicchāmi kimuvāca bṛhaspatiḥ //
śivaṃ ca gatvā kailāsaṃ dātāraṃ sarvasampadām

jagatkartā vidhātā ca kiṃ vā taṃ pratyuvāca saḥ //
etatsarvaṃ samālocya vada vedavidāṃ vara

nārāyaṇa uvāca //
śīghraṃ gatvā ca kailāsaṃ bhraṣṭaśrīḥ śaṃkaraṃ guruḥ //
praṇamya tasthau purato lajjāvanatakandharaḥ //

dṛṣṭvā gurusutaṃ śambhurudatiṣṭhatkuśāsanāt //
āliṅganaṃ dadau tasmai śīghraṃ māṃgalikāśiṣaḥ

svāsane vāsayitvā vai papraccha kuśalaṃ vacaḥ //
uvāca madhuraṃ vākyaṃ bhītaṃ taṃ lajjitaṃ śivaḥ

śrīśaṅkara uvāca //
kathamevaṃvidhastvaṃ ca duḥkhī malina vigrahaḥ //
sāśrunetro lajjitaśca bhrātastatkāraṇaṃ vada

kiṃ vā tapasyā hīnā te sandhyā hīnā'thavā mune //
kiṃ vā śrīkṛṣṇasevā sā vihīnā daivadoṣataḥ

kiṃ vā gurau bhaktihīno'bhīṣṭadeve'thavā gurau //
kiṃ vā na rakṣituṃ śaktaḥ prapannaṃ śaraṇāgatam

kiṃ vā'tithiste vimukhaḥ kiṃ vā poṣyā bubhukṣitāḥ //
kiṃ vā svatantrā strī vā te kiṃ vā putro'vacaskaraḥ //2.60.१ ०//
suśāsito na śiṣyo vā kiṃ bhṛtyāścottarapradāḥ //
kiṃ vā te vimukhā lakṣmīḥ kiṃ vā ruṣṭo gurustava

gariṣṭhaśca variṣṭhaśca śaśvatsantuṣṭa mānasa //
gurustava vasiṣṭhaśca preṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ satāmaho

kiṃ vā ruṣṭo'bhīṣṭadevaḥ kiṃ vā ruṣṭāśca vāḍavāḥ //
kiṃ vā ruṣṭā vaiṣṇavāśca kiṃ vā te prabalo ripuḥ

kiṃ vā te bandhuvicchedo vigraho balinā saha //
kiṃ vā padaṃ paragrastaṃ kiṃ vā bandhudhanaṃ ca vā

kena te vā kṛtā nindā khalairvā pāpibhirmune //
kena vā tvaṃ parityakto bāndhavena priyeṇa vā

bandhustyaktastvayā kiṃ vā vairāgyeṇa krudhā'thavā //
kiṃ vā tīrthe nahi snātaṃ na dattaṃ puṇyavāsare

gurunindā bandhunindā khalavaktrācchrutā'thavā //
gurunindā hi sādhūnāṃ maraṇādatiricyate

asadvaṃśaprajātānāṃ khalānāṃ nindanaṃ tathā //
dauśśīlyamevamasatāṃ śaśvannārakiṇāmiha

parapraśaṃsakāḥ santaḥ puṇyavanto hi bhārate //
śaśvanmaṅgalayuktāśca rājante manasā sadā

putre yaśasi toye ca samṛddhe ca parākrame //
aiśvarye vā pratāpe ca prajābhūmidhaneṣu ca

vacaneṣu ca buddhau ca svabhāve ca caritrataḥ //
ācāre vyavahāre ca jāyate hṛdayaṃ nṛṇām

yādṛgyeṣāṃ ca hadaye tādṛkteṣāṃ ca maṃgalam //
yādṛgyeṣāṃ pūrvapuṇyaṃ tādṛkteṣāṃ ca mānasam

ityuktvā ca mahādevo virarāma svasaṃsadi //
tamuvāca mahāvaktā svayameva bṛhaspatiḥ

bṛhaspatiruvāca //
akathyameva vṛttāntaṃ kathayāmi kimīśvara //
lokāḥ karmavaśānnityaṃ nānājanmasu yatkṛtam

svakarmaṇāṃ phalaṃ bhuṅkte janturjanmani janmani //
nahi naṣṭaṃ ca tatkarma vinā bhogācca bhārate

sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śoko narāṇāṃ bhārate prabho //
kecidvadanti hi bhavetsvakṛtena ca karmaṇā

kecidvadanti daivena svabhāveneti kecana //
trividhā gatayo hyasya vedavedāṅgapāraga

svayaṃ ca karmajanakaḥ karma vai daivakāraṇam //
svabhāvo jāyate nṝṇāṃ svātmanaḥ pūrvakarmaṇaḥ

svakarmaṇāṃ ca sarveṣāṃ jantūnāṃ pratijanmani //
sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śokaṃ svātmanaśca prajāyate

svakarmaphalabhoktā ca jīvo hi saguṇaḥ sadā //
ātmabhojayitā sākṣī nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ

sa evātmā sarvasevyaḥ sarveṣāṃ ca phalapradaḥ //
sa vai sṛjati daivaṃ ca svabhāvaṃ karma caiva hi

karmaṇā ca nṛṇāṃ lajjā praśaṃsā ca praphullatā //
lajjābījaṃ ca vṛttāntaṃ tathā'pi kathayāmi te

ityuktvā sarvavṛttāntamavocattaṃ bṛhaspatiḥ //
śrutvā babhūva namrāsyo gaurīśo lajjayā tadā

japamālā karādbhraṣṭā kopāviṣṭasya śūlinaḥ //
babhūva sadyaḥkampaśca raktapaṃkajalocane

saṃhartturīśo rudrasya viṣṇoḥ pātuḥ sakhā śivaḥ //
sraṣṭuḥ stutyaśca mānyaśca svātmanaḥ paramātmanaḥ

nirguṇasya ca kṛṣṇasya prakṛtīśasya nārada //
kopātpravaktumārebhe śuṣkakaṇṭhauṣṭhatālukaḥ

śiva uvāca //
śivamastu ca sādhūnāṃ vaiṣṇavānāṃ satāmiha //
avaiṣṇavānāmasatāmaśivaṃ ca pade pade

dadāti vaiṣṇavebhyaśca yo duḥkhaṃ susthito janaḥ //
śrīkṛṣṇastasya saṃharttā vighnastasya pade pade

avaiṣṇavānāṃ hṛdayaṃ nahi śuddhaṃ sadāmalam //
śrīkṛṣṇamantrasmaraṇaṃ manonairmalyakāraṇam

bhidyate hadayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ //
viṣṇumantropāsanayā kṣīyate karma tannṛṇām

aho śrīkṛṣṇadāsānāṃ kaḥ svabhāvaḥ sunirmalaḥ //
hṛtabhāryyaṃ mūrcchitaśca na śaśāpa ripuṃ guruḥ

gururyasya variṣṭhaśca krodhahīnaśca dhārmikaḥ //
śataputraghnamapyenaṃ na śaśāpa ripuṃ muniḥ

niśśvāsādvai suragurorbhrāturmama bṛhaspateḥ //
bhasmībhūto nimeṣeṇa śatacandro bhaveddhruvam //

tathā'pi taṃ no śaśāpa dharmmabhaṅgabhayena ca //
tapasyā hīyate śaptuḥ kopāviṣṭasya nityaśaḥ

aho hyatrerasatputraḥ parastrīlubdhakaḥ śaṭhaḥ //
tapasvino vaiṣṇavasya brahmaputrasya dhīmataḥ

dharmiṣṭhā brahmaṇaḥ putrā vaiṣṇavā brāhmaṇāstathā //
keciddevā dvijā daityāḥ pautrāśca trividhā matāḥ

ye sāttvikā brāhmaṇāste devā rājasikāstathā //
daityāstāmasikā raudrā baliṣṭhāścoddhatāḥ sadā

svadharmaniratā viprā nārāyaṇaparāyaṇāḥ //
śaivāḥ śāktāśca te devā daityāḥ pūjāvivarjitāḥ

mumukṣavo viṣṇubhaktā brāhmaṇā dāsyalipsavaḥ //
aiśvaryyalipsavo devāścāsurāstāmasāstathā

brāhmaṇānāṃ svadharmaśca kṛṣṇasyārccanamīpsitam //
niṣkāmānāṃ nirguṇasya parasya prakṛterapi

ye brāhmaṇā vaiṣṇavāśca svatantrāḥ paramaṃ padam //
yāntyanyopāsakāścānyaiḥ sārddhaṃ ca prākṛte laye

varṇānāṃ brāhmaṇāḥ śreṣṭhāḥ sādhavo vaiṣṇavā yadi //
viṣṇumantravihīnebhyo dvijebhyaḥ śvapaco varaḥ

paripakvā vipakvā vā vaiṣṇavāḥ sādhavaśca te //
satataṃ pāti tāṃścaiva viṣṇucakraṃ sudarśanam

yathā vahnau śuṣkatṛṇaṃ bhasmībhūtaṃ bhavetsadā//
tathā pāpaṃ vaiṣṇaveṣu kāṣṭhānīva hutāśane

guruvaktrādviṣṇumantro yasya karṇe pravekṣyati //
taṃ vaiṣṇavaṃ mahāpūtaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

puṃsāṃ śataṃ pitṝṇāṃ ca śataṃ mātāmahasya ca //
svasodarāṃśca jananīmuddharantyeva vaiṣṇavāḥ

gayāyāṃ piṇḍadānena piṇḍadāḥ piṇḍabhojinam //
samuddharanti puṃsāṃ ca vaiṣṇavāśca śataṃ śatam

mantragrahaṇamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ //
yamastasmānmahābhīto vainateyādivoragaḥ

punantyeva hi tīrthāni gaṅgādīni ca bhārate //
kṛṣṇamantropāsakāśca sparśamātreṇa vākpate

pāpāni pāpināṃ tīrthe yāvanti prabhavanti ca //
naśyanti tāni sarvāṇi vaiṣṇavasparśamātrataḥ

kṛṣṇamantropāsakānāṃ rajasā pādapadmayoḥ //
sadyo muktāḥ pātakebhyaḥ kṛtsnā pūtā vasundharā

vāyuśca pavano vahniḥ sūryyaḥ sarvaṃ punāti ca //
ete pūtā vaiṣṇavānāṃ sparśamātreṇa līlayā

ahaṃ brahmā ca śeṣaśca dharmaḥ sākṣī ca karmmaṇām //
ete hṛṣṭāśca vāñchanti vaiṣṇavānāṃ samāgamam

phalaṃ karmānurūpeṇa sarveṣāṃ bhārate bhavet //
na bhavettadvaiṣṇave ca siddhadhānye yathāṃ'kuram

hanti teṣāṃ karma pūrvaṃ bhaktānāṃ bhaktavatsalaḥ //
kṛpayā svapadaṃ tebhyo dadātyeva kṛpānidhiḥ

tejasvināṃ ca pravaraṃ vaiṣṇavaṃ bhṛgunandanam //
sa candro durbalo bhītaḥ śukraṃ ca śaraṇaṃ yayau

sudarśano baliṣṭhaṃ ca śukraṃ jetuṃ na śaktimān //
tathā'pi coddhariṣyāmi tārāṃ mantreṇa madguroḥ

bhaja satyaṃ paraṃ brahma kṛṣṇamātmānamīśvaram //
suprasanne bhagavati patnīṃ prāpsyasi līlayā

mantraṃ tasya pradāsyāmi bhrātaḥ kalpataruṃ param //
koṭijanmāghanighnaṃ ca sarvamaṃgalakāraṇam

brahmādistaṃbaparyyantaṃ naśvaraṃ jalabimbavat //
śaraṇaṃ yāhi govindaṃ paramātmānamīśvaram //
tāvadbhavecchā bhogecchā strīsukhecchā nṛṇāmiha

yāvadgurumukhāmbhojānna prāpnoti manuṃ hareḥ //
saṃprāpya durlabhaṃ mantraṃ vitṛṣṇo hi bhavennaraḥ

indratvamamaratvaṃ ca nahi vāñchanti vaiṣṇavāḥ //
nahi vāñchanti mokṣaṃ ca dāsyaṃ bhaktiṃ vinā hareḥ

bhakti nirmathanaṃ bhakto mokṣaṃ no vāñchati prabhoḥ //
jñānaṃ mṛtyuñjayatvaṃ ca sarvasiddhiṃ tadīpsitam

vāksiddhiṃ caiva dhātṛtvaṃ bhaktānāṃ nahi vāñchitam //
bhaktiṃ vihāya kṛṣṇasya viṣayaṃ yo hi vāñchati /

/
viṣamatti sudhāṃ tyaktvā vañcito viṣṇumāyayā //
ahaṃ brahmā ca viṣṇuśca dharmo'nantaśca kaśyapaḥ

kapilaśca kumāraśca naranārāyaṇāvṛṣī //
svāyambhuvo manuścaiva prahlādaśca parāśaraḥ //

bhṛguḥ śukraśca durvāsā vasiṣṭhaḥ kraturaṃgirāḥ //
baliśca vālakhilyāśca varuṇaśca hutāśanaḥ

vāyuḥ sūryaśca garuḍo dakṣo gaṇapatiḥ svayam //
ete parā bhaktavarāḥ kṛṣṇasya paramātmanaḥ

ye ca tasya kalāḥ śreṣṭhāste tadbhaktiparāyaṇāḥ //
ityuktvā śaṅkarastasmai dadau kalpataruṃ manum

lakṣmīmāyākāmabījaṃ ṅentaṃ kṛṣṇapadaṃ mune //
paraṃ pūjāvidhānaṃ ca stotraṃ ca kavacaṃ mune //

tatpuraścaraṇaṃ dhyānaṃ śuddhe mandākinītaṭe //
guruḥ saṃprāpya taṃ mantraṃ śaṅkarācca jagadguroḥ

viṣaṇṇo hi bhavābdhau ca babhūva tamuvāca ha

bṛhaspatiruvāca //
ājñāṃ kuru jagannātha yāmi taptuṃ harestapaḥ //
tārā tiṣṭhatu tatraiva na tayā me prayojanam

paśyāmi viṣatulyaṃ ca sarvaṃ naśvaramīśvara //
śrīkṛṣṇaṃ śaraṇaṃ yāmi satyaṃ nityaṃ ca nirguṇam

śrīmahādeva uvāca //
paragrastāṃ striyaṃ tyaktvā na praśaṃsyaṃ tapo mune //
sambhāvitasya duścarccā maraṇādatiricyate

puro gaccha mahābhāga tametaṃ narmadātaṭam //
yatra brahmādayo devāstatrāhaṃ yāmi satvaram

śivasya vacanaṃ śrutvā yayau suraguruḥ svayam //
āyayau ca mahābhāgaḥ śaṅkaro narmadātaṭam

sagaṇaṃ śaṅkaraṃ dṛṣṭvā prasannavadanekṣaṇam //
praṇemurdevatāḥ sarvā manavo munayastathā

nanāma śambhuḥ śirasā viṣṇuṃ ca kamalodbhavam //
dadau viṣṇurmaheśāya premṇā''liṅganamāsanam

etasminnantare tatra cāgamacca bṛhaspatiḥ //
praṇanāma mahādevaṃ viṣṇuṃ ca kamalodbhavam

sūryyaṃ dharmamanantaṃ ca naraṃ māṃ ca munīśvarān //
svaguruṃ pitaraṃ bhaktyā cāvasattatra saṃsadi

sañcintya manasā yuktimūce tatra ca saṃsadi //
svayaṃ viṣṇuśca bhagavānbrahmāṇaṃ candraśekharam

viṣṇuruvāca//
yuvāṃ ca munayaścaiva samudrapulinaṃ drutam//
śukraṃ kañcicca madhyasthaṃ prasthāpayitumarhatha

vigraheṇaiva viṣamaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ //
madāśiṣā suragurustārāṃ prāpsyati niścitam

suraiḥ stutaśca santuṣṭaḥ śukrācāryyo bhaviṣyati //
suraiḥ śukro hi na jitaḥ kṛṣṇacakreṇa rakṣitaḥ

yuvābhyāṃ prārthyamāno'haṃ yuvayoḥ stavanena ca //
śvetadvīpādāgato'smi parituṣṭaḥ stavena ca

śukrāśramamasīparṇaṃ sarvā gacchantu devatāḥ //
ripurbaliṣṭhaḥ stotreṇa vaśībhūta iti śrutiḥ

ityuktvā jagatāṃ nāthastatraivāntara dhīyata //
stuto brahmādibhidevaiḥ praṇataiḥ paripūjitaḥ

gate ca jagatāṃ nāthe śvetadvīpaṃ ca nārada //
cintitāśca surāḥ sarve viṣaṇṇamanasastathā

munīndevāṃśca saṃbodhya brahmā vai tatra saṃsadi //
uvāca nītisāraṃ tatsammataṃ śaṅkarasya saḥ

brahmovāca //
mama śambhośca dharmasya viṣṇorvā sarvasākṣiṇaḥ //
asmākaṃ ca samaḥ sneho daitye deve ca putrakāḥ

daityānāṃ ca guruṃ śukraṃ prapannaśca niśākaraḥ //
na jitaśca suraiḥ śukraḥ pūjito ditinandanaiḥ

tārāhetorahaṃ yāmi śukrasya bhavanaṃ surāḥ //
sarve samudrapulinaṃ yāntu viṣṇornideśataḥ

ityuktvā jagatāṃ dhātā cāgamacchukrasannidhim //
prayayurdevatā viprāḥ samudrapulinaṃ mune//

iti śrībrahmavaivartte ma०dvi०pra०nāradanārāyaṇasaṃvāde śrīkṛṣṇopadiṣṭatāroddharaṇopāyajñānaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ