Brahmavaivarta Purana · Chapter 1.9

sautiruvāca //
atha brahmā svaputrāṃstānādideśa ca sṛṣṭaye //
sṛṣṭiṃ pracakruste sarve viprendra nāradaṃ vinā

marīcermanaso jātaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ //
atrernetramalāccandraḥ kṣīrode ca babhūva ha

pracetaso'pi manaso gautamaśca babhūva ha //
pulastyamānasaḥ putro maitrāvaruṇa eva ca

manośca śatarūpāyāṃ tisraḥ kanyāḥ prajajñire //
ākūtirdevahūtiśca prasūtistāḥ pativratāḥ

priyavratottānapādau dvau ca putrau manoharau //
uttānapādatanayo dhruvaḥ paramadhārmikaḥ

ākūtiṃ rucaye prādāddakṣāyātha prasūtikām //
devahūtiṃ kardamāya yatputraḥ kapilaḥ svayam

prasūtyāṃ dakṣabījena ṣaṣṭikanyāḥ prajajñire //
aṣṭau dharmāya sa dadau rudrāyaikādaśa smṛtāḥ

śivāyaikāṃ satīṃ prādātkaśyapāya trayodaśa //
saptaviṃśati kanyāśca dakṣaścandrāya dattavān

nāmāni dharmapatnīnāṃ matto vipra niśāmaya //
śāntiḥ puṣṭirdhṛtistuṣṭiḥ kṣamā śraddhā matiḥ smṛtiḥ

śānteḥ putraśca santoṣaḥ puṣṭeḥ putro mahānabhūt //
dhṛtedhairyyaṃ ca tuṣṭeśca harṣadarpau sutau smṛtau

kṣamāputraḥ sahiṣṇuśca śraddhāputraśca dhārmikaḥ //
materjñānābhidhaḥ putraḥ smṛterjātismaro mahān

pūrvapatnyāṃ ca mūrtyāṃ ca naranārāyaṇāvṛṣī //
babhūvurete dharmiṣṭhā dharmaputrāśca śaunaka

nāmāni rudrapatnīnāṃ sāvadhānaṃ nibodha me //
kalā kalāvatī kāṣṭhā kālikā kalahapriyā

kandalī bhīṣaṇā rāsnā pramocā bhūṣaṇā śukī //
etāsāṃ bahavaḥ putrā babhūvuḥ śivapārṣadāḥ

sā satī svāminindāyāṃ tanuṃ tatyāja yajñataḥ //
punarbhūtvā śailaputrī lebhe sā śaṅkaraṃ patim

kaśyapasya priyāṇāṃ ca nāmāni śṛṇu dhārmika //
aditirdevamātā vai daityamātā ditistathā

sarpamātā tathā kadrūrvinatā pakṣisūstathā //
surabhiśca gavāṃ mātā mahiṣāṇāṃ ca niścitam

sārameyādijantūnāṃ saramā sūścatuṣpadām //
danuḥ prasūrdānavānāmanyāścetyevamādikāḥ

indraśca dvādaśādityā upendrādyāḥ surā mune //
kathitāścāditeḥ putrā mahābalaparākramāḥ

indraputro jayantaśca brahmañśacyāmajāyata // /
ādityasya savarṇāyāṃ kanyāyāṃ viśvakarmaṇaḥ

śanaiścarayamau putrau kālindī kanyakā tathā //
upeṃdravīryyātpṛthvyāṃ tu maṅgalaḥ samajāyata

śaunaka uvāca //
kathaṃ saute sa copedrānmaṅgalaḥ samajāyata //
vasundharāyāṃ balavāṃstanme vyākhyātumarhasi

sautiruvāca //
upendrarūpamālokya kāmārtā ca vasundharā //
vidhāya sundarīveṣamakṣatā prauḍhayauvanā

malaye nirjane ramye cārucandanapallave //
candanokṣitasarvāṅgaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam

taṃ suśīlaṃ śayānaṃ ca śāntaṃ sasmitamīpsitam //
sasmitā tasya talpe ca sahasā samupasthitā

suramyāṃ mālatīmālāṃ dadau tasmai varānanā //
sugandhi candanaṃ cāru kastūrīkuṅkumānvitam

upendrastanmano jñātvā kāminīṃ kāmapīḍitām //
nānāprakāraśṛṅgāraṃ cakāra ca tayā saha

tadaṅgasaṅgasaṃsaktā mūrchāṃ prāpa satī tadā //
mṛteva nidritevāsau bījādhānaṃ kṛte harau

tāṃ vilagnāṃ ca suśroṇīṃ sukhasambhogamūrchitām //
bṛhanmuktanitambāṃ ca sa smitāṃ vipulastanīm

kṣaṇaṃ vakṣasi kṛtvā tāṃ tadoṣṭhaṃ ca cucumba ha //
vihāya tatra rahasi jagāma puruṣottamaḥ

urvaśī pathi gacchantī bodhayāmāsa tāṃ mune //
sā ca papraccha vṛttāntaṃ kathayāmāsa bhūśca tām

vīryyasaṃvaraṇaṃ kartuṃ sā cāśaktā ca durbalā //
pravālasyākare trastā vīryyanyāsaṃ cakāra sā

tena pravālavarṇaśca kumāraḥ samapadyata //
tejasā sūryyasadṛśo nārāyaṇa suto mahān

maṅgalasya priyā medhā tasya ghaṇṭeśvaro mahān//
vraṇadātā'titejasvī viṣṇutulyo babhūva ha

diterhiraṇyakaśipuhiraṇyākṣau mahābalau //
kanyā ca siṃhikā vipra saiṃhikeyaśca tatsutaḥ

nirṛtiḥ siṃhikā sā ca tena rāhuśca nairṛtaḥ//
sūkareṇa hiraṇyākṣo'pyanapatyo mṛto yuvā

hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahrādo vaiṣṇavāgraṇīḥ //
virocanaśca tatputrastatputraśca baliḥ svayam

baleḥ putro mahāyogī jñānī śaṅkarakiṃkaraḥ //
ditervaṃśaśca kathitaḥ kadrūvaṃśaṃ nibodha me

anantaṃ vāsukiṃ caiva kālīyaṃ ca dhanañjayam //
karkoṭakaṃ takṣakaṃ ca padmamairāvataṃ tathā

mahāpadmaṃ ca śaṃkuṃ ca śaṃkhaṃ saṃvaraṇaṃ tathā //
dhṛtarāṣṭraṃ ca durddharṣaṃ durjayaṃ durmukhaṃ balam

gokṣaṃ gokārmukaṃ caiva virūpādīṃśca śaunaka //
na teṣāṃ pravarāścaiva yāvatyaḥ sarpajātayaḥ

kanyakā manasā devī kamalāṃśasamudbhavā //
tapasvinīnāṃ pravarā mahātejasvinī śubhā

yatpatiśca jaratkārurnārāyaṇakulodbhavaḥ //
āstīkastanayo yasyā viṣṇutulyaśca tejasā

eteṣāṃ nāmamātreṇa nāsti nāgabhayaṃ nṛṇām //
kadrūvaṃśo nigadito vinatāyāḥ śṛṇuṣva me

vainateyāruṇau putrau viṣṇutulyaparākramau //
tau babhūvuḥ krameṇaiva yāvatyaḥ pakṣijātayaḥ

gāvaśca mahiṣāścaiva surabhipravarā ime //
sarve vai sārameyāśca babhūvuḥ saramāsutāḥ //

dānavāśca danorvaṃśā anyāssāmānyajātayaḥ //
uktaḥ kaśyapavaṃśaśca candrākhyānaṃ nibodha me

nāmāni candrapatnīnāṃ sāvadhānaṃ niśāmaya //
atyapūrvaṃ ca caritaṃ purāṇeṣu purātanam

aśvinī bharaṇī caiva kṛttikā rohiṇī tathā //
mṛgaśīrṣā tathā''rdrā ca pūjyā sādhvī punarvasuḥ

puṣyā''śleṣā maghā pūrvaphalgunyuttaraphalgunī //
hastā citrā tathā svātī viśākhā cānurādhikā

jyeṣṭhā mūlā tathā pūrvā''ṣāḍhā caivottarā smṛtā //
śravaṇā ca dhaniṣṭhā ca tathā śatabhiṣak śubhā

pūrvā bhādrottarābhādrā revatyantā vidhupriyāḥ //
tāsāṃ madhye ca subhagā rohiṇī rasikā varā

santataṃ rasabhāvena cakāra śaśinaṃ vaśam //
rohiṇyupagataścandro na yātyanyāṃ ca kāminīm

sarvā bhaginyaḥ pitaraṃ kathayāmāsurādṛtāḥ //
sapatnīkṛtasantāpaṃ prāṇanāśakaraṃ param

dakṣaḥ prakupitaścandramaśapanmantrapūrvakam //
drutaṃ śvaśuraśāpena yakṣmagrasto babhūva saḥ

dine dine yakṣmaṇā sa kṣīyamāṇaśca duḥkhitaḥ //
vapuṣyarddhaṃ kṣīyamāṇe śaṃkaraṃ śaraṇaṃ yayau

dṛṣṭvā candraṃ śaṃkaraśca kleśitaṃ śaraṇāgatam //
karuṇāsāgarastasmai kṛpayā cābhayaṃ dadau

nirmuktaṃ yakṣmaṇā kṛtvā svakapole sthalaṃ dadau //
amaro nirbhayo bhūtvā sa tasthau śivaśekhare

taṃ śivaḥ śekhare kṛtvā cābhavaccandraśekharaḥ //
nāsti deveṣu lokeṣu śivāccharaṇapaṃjaraḥ

dakṣakanyāḥ patiṃ muktaṃ dṛṣṭvā ca ruruduḥ punaḥ //
ājagmuḥ śaraṇaṃ tātaṃ dakṣaṃ tejasvināṃ varam

uccaiśca rurudurgatvā nihatyāṅgaṃ punaḥ punaḥ //
tamūcuḥ kātaraṃ dīnā dīnanāthaṃ vidheḥ sutam

dakṣakanyā ūcuḥ //
svāmisaubhāgyalābhāya tvamukto'smābhireva ca //
saubhāgyamastu nastāta gataḥ svāmī guṇānvitaḥ

sthite cakṣuṣi he tāta dṛṣṭaṃ dhvāntamayaṃ jagat //
vijñātamadhunā strīṇāṃ patireva hi locanam

patireva gatiḥ strīṇāṃ patiḥ prāṇāśca sampadaḥ //
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ hetuḥ seturbhavārṇave

patirnārāyaṇaḥ strīṇāṃ vrataṃ dharmaḥ sanātanaḥ //
sarvaṃ karma vṛthā tāsāṃ svāmināṃ vimukhāśca yāḥ

snānaṃ ca sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dakṣiṇā //
sarvadānāni puṇyāni vratāni niyamāśca ye

devārcanaṃ cānaśanaṃ sarvāṇi ca tapāṃsi ca //
svāminaḥ pādasevāyāḥ kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

sarveṣāṃ bāndhavānāṃ ca priyaḥ putraśca yoṣitām //
sa eva svāminoṃ'śaśca śataputrātparaḥ patiḥ

asadvaṃśaprasūtā yā sā dveṣṭi svāminaṃ sadā //
yasyā manaścalaṃ duṣṭaṃ santataṃ parapūruṣe

patitaṃ rogiṇaṃ duṣṭaṃ nirdhanaṃ guṇahīnakam //
yuvānaṃ caiva vṛddhaṃ vā bhajettaṃ na tyajetsatī

saguṇaṃ nirguṇaṃ vāpi dveṣṭi yā saṃtyajetpatim //
pacyate kālasūtre sā yāvaccaṃdradivākarau

kīṭaiḥ śunakatulyaiśca bhakṣitā sā divāniśam //
bhuṅkte mṛtavasāmāṃsaṃ pibenmūtraṃ ca tṛṣṇayā

gṛdhraḥ koṭisahasrāṇi śatajanmāni sūkaraḥ //
śvāpadaḥ śatajanmāni sā bhavedbandhuhā tataḥ

tato mānavajanmāni labheccetpūrvakarmaṇaḥ //
vidhavā dhanahīnā ca rogayuktā bhaved dhruvam

dehi naḥ kāntadānaṃ ca kāmapūraṃ vidheḥ suta //
vidhātrā sadṛśastvaṃ ca punaḥ sraṣṭuṃ kṣamo jagat

kanyānāṃ vacanaṃ śrutvā dakṣaḥ śaṃkarasannidhim //
jagāma śambhustaṃ dṛṣṭvā samutthāya nanāma ca

dakṣastasyāśiṣaṃ kṛtvā samuvāca kṛpānidhim //
tatyāja kopaṃ durddhaṣo dṛṣṭvā ca praṇataṃ śivam

dakṣa uvāca //
dehi jāmātaraṃ śambho madīyaṃ prāṇavallabham //
matsutānāṃ ca prāṇānāṃ parameva priyaṃ patim

na ceddadāsi jāmātarmama jāmātaraṃ vidhum //
dāsyāmi dāruṇaṃ śāpaṃ tubhyaṃ tvaṃ kena mucyase

dakṣasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca kṛpānidhiḥ //
sudhādhikaṃ ca vacanaṃ brahmañśaraṇapañjaraḥ

śiva uvāca //
karoṣi bhasmasāccenmāṃ dadyā vā śāpameva ca //
nāhaṃ dātuṃ samarthaśca candraṃ ca śaraṇāgatam

śivasya vacanaṃ śrutvā dakṣastaṃ śaptumudyataḥ //
śivaḥ sasmāra govindaṃ vipanmokṣaṇakārakam

etasminnantare kṛṣṇo vṛddhabrāhmaṇarūpadhṛk//
samāyayau tayormūlaṃ tau taṃ ca namatuḥ kramāt

dattvā śubhāśiṣaṃ tau sa brahmajyotiḥ sanātanaḥ //
uvāca śaṅkaraṃ pūrvaṃ paripūrṇatamo dvija

śrībhagavānuvāca //
na cātmanaḥ priyaḥ kaściccharva sarveṣu bandhuṣu //
ātmānaṃ rakṣa dakṣāya dehi candraṃ sureśvara

tapasvināṃ varaḥ śāntastvamevaṃ vaiṣṇavāgraṇīḥ //
samaḥ sarveṣu jīveṣu hiṃsākrodhavivarjitaḥ

dakṣaḥ krodhī ca durddharṣastejasvī brahmaṇaḥ sutaḥ //
śiṣṭo bibheti durddharṣaṃ na durddharṣaśca kaṃcana

nārāyaṇavacaḥ śrutvā hasitvā śaṅkaraḥ svayam //
uvāca nītisāraṃ ca nītibījaṃ parātparam

śaṅkara uvāca //
tapo dāsyāmi tejaśca sarvasiddhiṃ ca sampadam //
prāṇāṃśca na samartho'haṃ pradātuṃ śaraṇāgatam

yo dadāti bhayenaiva prapannaṃ śaraṇāgatam //
taṃ ca dharmaḥ parityajya yāti śaptvā sudāruṇam

sarvaṃ tyaktuṃ samartho'haṃ na svadharmaṃ jagatprabho //
yaḥ svadharmavihīnaśca sa ca sarvabahiṣkṛtaḥ

yaśca dharmaṃ sadā rakṣeddharmastaṃ parirakṣati //
dharmaṃ vedeśvara tvaṃ ca kiṃ māṃ brūhi svamāyayā

tvaṃ sarvamātā sraṣṭā ca hantā ca pariṇāmataḥ //
tvayi bhaktirdṛḍhā yasya tasya kasmādbhayaṃ bhavet

śaṅkarasya vacaḥ śrutvā bhagavānsarvabhāvavit //
candraṃ candrādviniṣkṛṣya dakṣāya pradadau hariḥ

pratasthāvarddhacandraśca nirvyādhiḥ śivaśekhare //
nijagrāha paraṃ candraṃ viṣṇudattaṃ prajāpatiḥ

yakṣmagrastaṃ ca taṃ dṛṣṭvā dakṣastuṣṭāva mādhavam //
pakṣe pūrṇaṃ kṣataṃ pakṣe taṃ cakāra hariḥ svayam

kṛṣṇastebhyo varaṃ dattvā jagāma svālayaṃ dvija //
dakṣaścandraṃ gṛhītvā ca kanyābhyaḥ pradadau punaḥ

candrastāśca pariprāpya vijahāra divāniśam //
samaṃ dadarśa tāḥ sarvāstatprabhṛtyeva kampitaḥ

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiñcitsṛṣṭikramaṃ mune //
śrutaṃ ca guruvaktreṇa puṣkare munisaṃsadi

iti śrībahmavaivarte mahāpurāṇe sautiśaunakasaṃvāde brahmakhaṇḍe navamo'dhyāyaḥ