Brahmavaivarta Purana · Chapter 1.10

sautiruvāca //
bhṛgoḥ putraśca cyavanaḥ śukraśca jñānināṃ vara //
kratorapi kriyā bhāryyā vālakhilyānasūyata

trayaḥ putrāścāṅgiraso babhūvurmunisattamāḥ //
bṛhaspatirutathyaśca śambaraścāpi śaunaka

vasiṣṭhasya sutaḥ śaktiḥ śakteḥ putraḥ parāśaraḥ //
parāśarasutaḥ śrīmānkṛṣṇadvaipāyano hariḥ

vyāsaputraḥ śivāṃśaśca śukaśca jñānināṃ varaḥ //
viśvaśravāḥ pulastyasya yasya putro dhaneśvaraḥ

śaunaka uvāca //
aho purāṇa vaduṣāmatyantaṃ durgamaṃ vacaḥ //
na buddhaṃ vacanaṃ kiṃciddhaneśotpattipūrvakam

adhunā kathitaṃ janma dhaneśasyeśvarādidam //
punarbhiṃnnakramaṃ janma bravīṣi kathameva mām

sautiruvāca //
babhūvurete dikpālāḥ purā ca parameśvarāt //
punaśca brahmaśāpena sa ca viśvaśravassutaḥ

gurave dakṣiṇāṃ dātumutathyaśca dhaneśvaram //
yayāce koṭisauvarṇaṃ yatnataśca pracetase

dhaneśo viraso bhūtvā tasmai taddātumudyataḥ //
cakāra bhasmasādvipra punarjanma lalābha saḥ

tena viśravasaḥ putraḥ kuberaśca dhanādhipaḥ //
rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca dhārmikaśca vibhīṣaṇaḥ

pulahasya suto vātsyaḥ śāṇḍilyaśca ruceḥ sutaḥ //
sāvarṇirgautamājjajñe munipravara eva saḥ

kāśyapaḥ kaśyapājjāto bharadvājo bṛhaspateḥ //
svayaṃ vātsyaśca pulahātsāvarṇirgautamāttathā

śāṇḍilyaśca ruceḥ putro munistejasvināṃ varaḥ //
babhūvuḥ pañcagotrāśca eteṣāṃ pravarā bhave

babhūvurbrahmaṇo vaktrādanyā brāhmaṇajātayaḥ//
tāḥ sthitā deśabhedeṣu gotraśūnyāśca śaunaka

candrādityamanūnāṃ ca pravarāḥ kṣatriyāḥ smṛtāḥ //
brahmaṇo bāhudeśāccaivānyāḥ kṣatriyajātayaḥ

ūrudeśācca vaiśyāśca pādataḥ śūdrajātayaḥ //
tāsāṃ saṅkarajātena babhūvurvarṇasaṅkarāḥ

gopanāpitabhillāśca tathā modakakūbarau //
tāmbūlisvarṇakārau ca vaṇigjātaya eva ca

ityevamādyā viprendra sacchūdrāḥ parikīrttitāḥ //
śūdrāviśostu karaṇo'mbaṣṭho vaiśyadvijanmanoḥ

viśvakarmā ca śūdrāyāṃ vīryyādhānaṃ cakāra saḥ //
tato babhūvuḥ putrāśca navaite śilpakāriṇaḥ

mālākāraḥ śaṅkhakāraḥ karmakāraḥ kuvindakaḥ //
kumbhakāraḥ kāṃsyakāraḥ ṣaḍete śilpināṃ varāḥ

sūtrakāraścitrakāraḥ svarṇakārastathaiva ca //
patitāste brahmaśāpādayājyā varṇasaṅkarāḥ //

śaunaka uvāca //
kathaṃ devo viśvakarmā vīryyādhānaṃ cakāra saḥ //
śūdrāyāmadhamāyāṃ ca kathaṃ te patitāstrayaḥ

kathaṃ teṣu brahmaśāpo hyabhavatkena hetunā //
he purāṇavidāṃ śreṣṭha tannaḥ śaṃsitumarhasi

sautiruvāca //
ghṛtācī kāmataḥ kāmaṃ veṣaṃ cakre manoharam //
tāmapaśyadviśvakarmā gacchantīṃ puṣkare pathi

āgacchattadvilokācca prasādotphullamānamaḥ //
tāṃ yayāce sa śṛṅgāraṃ kāmena hṛtacetanaḥ

ratnālaṅkārabhūṣāḍhyāṃ sarvāvayavakomalām //
yathā ṣoḍaśavarṣīyāṃ śaśvatsusthirayauvanām

bṛhannitamba bhārārtāṃ munimānasamohinīm //
ativegakaṭākṣeṇa lolāṃ kāmātipīḍitām

tacchroṇīṃ kaṭhināṃ dṛṣṭvā vāyunā'pahṛtāṃśukām //
atīvoccaiḥ stanayugaṃ kaṭhinaṃ vartulaṃ param

susmitaṃ cāru vaktraṃ ca śaraccandravinindakam //
pakvabimbaphalāraktasvoṣṭhādharamanoharam

sindūrabindusaṃyuktaṃ kastūrībindusaṃyutam //
kapolamujjvalaṃ śaśvanmahārhamaṇikuṇḍalam

tāmuvāca priyāṃ śāntāṃ kāmaśāstraviśāradaḥ //
kāmāgnivarddhanodyogi vacanaṃ śrutisundaram

viśvakarmovāca //
ayi kva yāsi lalite mama prāṇādhike priye //
mama prāṇāṃścāpahatya tiṣṭha kānte kṣaṇaṃ śubhe

tavaivānveṣaṇaṃ kṛtvā bhramāmi jagatītalam //
svaprāṇāṃstyaktumiṣṭo'haṃ tvāṃ na dṛṣṭvā hutāśane

tvaṃ kāmalokaṃ yāsīti śrutvā rambhāmukhoditam //
āgacchamahamevādya cāsminvartmanyavasthitaḥ

aho sarasvatītīre puṣpodyāne manohare //
sugandhimandaśītena vāyunā surabhīkṛte

yabha kānte mayā sārddhaṃ yūnā kāntena śobhane//
vidagdhāyā vidagdhena saṅgamo guṇavānbhavet

sthirayauvanasaṃyuktā tvameva cirajīvinī//
kāmukī komalāṅgī ca sundarīṣu ca sundarī

mṛtyuṃjayavareṇaiva mṛtyukanyā jitā mayā //
kuberabhavanaṃ gatvā dhanaṃ labdhaṃ kuberataḥ

ratnamālā ca varuṇādvāyoḥ strīratnabhūṣaṇam //
vahniśuddhaṃ vastrayugaṃ vahneḥ prāptaṃ mahaujasaḥ

kāmaśāstraṃ kāmadevādyoṣidrañjanakāram//
śṛṅgāraśilpaṃ yatkiñcillabdhaṃ candrācca durlabham

ratnamālāṃ vastrayugmaṃ sarvāṇyābharaṇāni ca //
tubhyaṃ dātuṃ hṛdi kṛtaṃ prāptaṃ tatkṣaṇameva ca

gṛhe tāni ca saṃsthāpya cāgato'nveṣaṇe bhave //
virāme sukhasambhoge tubhyaṃ dāsyāmi sāmpratam

kāmukasya vacaḥ śrutvā ghṛtācī sasmitā mune //
dadau pratyuttaraṃ śīghraṃ nītiyuktaṃ manoharam

ghṛtācyuvāca //
tvayā yaduktaṃ bhadraṃ tatsvīkaromyadhunā param // /
kintu sāmayikaṃ vākyaṃ bravīṣyāmi smarātura

kāmadevālayaṃ yāmi kṛtaveṣā ca tatkṛte //
yaddine yatkṛte yāmo vayaṃ teṣāṃ ca yoṣitaḥ

adyāhaṃ kāmapatnī ca gurupatnī tavādhunā //
tvayoktamadhunedaṃ ca paṭhitaṃ kāmadevataḥ

vidyādātā mantradātā gururlakṣaguṇaiḥ pituḥ //
mātuḥ sahasraguṇavānnāstyanyastatsamo guruḥ

guroḥ śataguṇaiḥ pūjyā gurupatnī śrutau śrutā//
pituḥ śataguṇaṃ pūjyā yathā mātā vicakṣaṇa

mātrā samāgame sūnoryāvāndoṣaḥ śrutau śrutaḥ //
tato lakṣaguṇo doṣo gurupatnīsamāgame

mātarityeva śabdena yāṃ ca sambhāṣate naraḥ //
sa mātṛtulyā satyena dharmaḥ sākṣī satāmapi

tayā hi saṃgato yassyātkālasūtraṃ prayāti saḥ //
tatra ghore vasatyeva yāvaccandradivākarau

mātrā saha samāyoge tato doṣaścaturguṇaḥ //
sārddhaṃ ca gurupatnyā ca tallakṣaguṇa eva ca

kumbhīpāke patatyeva yāvadvai brahmaṇo vayaḥ //
prāyaścittaṃ pāpinaśca tasya naiva śrutau śrutam

cakrākāraṃ kulālasya tīkṣṇadhāraṃ ca khaṅgavat //
vasāmūtrapurīṣaiśca paripūrṇaṃ sudustaram

śūlavatkṛmisaṃyuktaṃ taptamagnisamaṃ dravat //
pāpināṃ tadvihāraṃ ca kumbhīpākaprakīrtitam

yāvāndoṣo hi puṃsāṃ ca gurupatnīsamāgame //
tāvāṃśca gurupatnyāṃ vai tatra cetkāmukī yadi

adya yāsyāmi kāmasya mandiraṃ tasya kāminī //
veṣaṃ kṛtvā gamiṣyāmi tvatkṛte'haṃ dināntare

ghṛtācīvacanaṃ śrutvā viśvakarmā ruroṣa tām //
śaśāpa śūdrayoniṃ ca vrajeti jagatītale

ghṛtācī tadvacaḥ śrutvā taṃ śaśāpa sudāruṇam //
labha janma bhave tvaṃ ca svargabhraṣṭo bhaveti ca

ghṛtācī kārumuktvā ca sā'gacchatkāmamandiram //
kāmena surataṃ kṛtvā kathayāmāsa tāṃ kathām

sā bhārate ca kāmoktyā gopasya madanasya ca //
patnyāṃ prayāge nagare lebhe janma ca śaunaka

jātismarā tatprasūtā babhūva ca tapasvinī //
varaṃ na vavre dharmiṣṭhā tapasyāyāṃ mano dadhau

tapaścakāra tapasā taptakāñcanasannibhā //
divyaṃ ca śatavarṣaṃ sā gaṅgātīre manorame

vīryeṇa surakārośca nava putrānprasūya sā //
punaḥ svalokaṃ gatvā ca sā ghṛtācī babhūva ha

śaunaka uvāca //
kathaṃ vīryyaṃ sā dadhāra surakārostapasvinī //
putrānnava prasūtā ca kutra vā kati vāsarān

sautiruvāca //
viśvakarmā tu tacchāpaṃ samākarṇya ruṣā'nvitaḥ //
jagāma brahmaṇaḥ sthānaṃ śokena hṛtacetanaḥ

natvā stutvā ca brahmāṇaṃ kathayāmāsa tāṃ kathām //
lalābha janma brāhmaṇyāṃ pṛthivyāmājñayā vidheḥ

sa eva brāhmaṇo bhūtvā bhuvi kārurbabhūva ha //
nṛpāṇāṃ ca gṛhasthānāṃ nānāśilpaṃ cakāra ha

śilpaṃ ca kārayāmāsa sarvebhyaḥ sarvataḥ sadā /
vicitraṃ vividhaṃ śilpamāścaryyaṃ sumanoharam

ekadā tu prayāge ca śilpaṃ kṛtvā nṛpasya ca //
snātuṃ jagāma gaṅgāṃ sa cāpaśyattatra kāminīm

ghṛtācīṃ navarūpāṃ ca yuvatiṃ tāṃ tapasvinīm //
jātismarāṃ tāṃ bubudhe sa ca jātismaro dvija

dṛṣṭvā sakāmaḥ sahasā babhūva hṛtacetanaḥ //
uvāca madhuraṃ śāntaḥ śāntāṃ tāṃ ca tapasvinīm

brāhmaṇa uvāca //
aho'dhunā tvamatraiva ghṛtāci sumanohare //
mā māṃ smarasi rambhoru viśvakarmā'hameva ca

śāpamokṣaṃ kariṣyāmi bhaja māṃ tava sundari//
tvatkṛte'tidahatyeva mano me sa ca manmathaḥ//

dvijasya vacanaṃ śrutvā ghṛtācī navarūpiṇī//
uvāca madhuraṃ śāntā nītiyuktaṃ paraṃ vacaḥ

gopikovāca//
taddine kāmakāntā'hamadhunā ca tapasvinī //
kathaṃ tvayā saṃgatā syāṃ gaṃgātīre ca bhārate

viśvakarmannidaṃ puṇyaṃ karmakṣetraṃ ca bhāratam //
atra yatkriyate karma bhogo'nyatra śubhāśubham

dharmī mokṣakṛte janma pralabhya tapasaḥ phalāt //
nibaddhaḥ kurute karma mohito viṣṇumāyayā

māyā nārāyaṇīśānā parituṣṭā ca yaṃ bhavet //
tasmai dadāti śrīkṛṣṇo bhaktiṃ tanmantramīpsitam

yo mūḍho viṣayāsakto labdhajanmā ca bhārate //
vihāya kṛṣṇaṃ sarveśaṃ sa mugdho viṣṇumāyayā

sarvaṃ smarāmi devāhamaho jātismarā purā //
ghṛtācī suraveśyā'hamadhunā gopakanyakā

tapaḥ karomi mokṣārthaṃ gaṅgātīre supuṇyade //
nātra sthalaṃ ca krīḍāyāḥ sthirastvaṃ bhava kāmuka

anyatra yatkṛtaṃ pāpaṃ gaṃgāyāṃ tadvinaśyati //
gaṃgātīre kṛtaṃ pāpaṃ sadyo lakṣaguṇaṃ bhavet

tattu nārāyaṇakṣetre tapasā ca vinaśyati //
yadyeva kāmataḥ kṛtvā nivṛttaśca bhavetpunaḥ

ghṛtācīvacanaṃ śrutvā viśvakarmā'nilākṛtiḥ //
jagāma tāṃ gṛhītvā ca malayaṃ candanālayam

ramyāyāṃ malayadroṇyāṃ puṣpatalpe manorame // /
puṣpacandanavātena saṃtataṃ surabhīkṛte

cakāra sukhasambhogaṃ tayā sa vijane vane //
pūrṇaṃ dvādaśavarṣaṃ ca bubudhe na divāniśam

babhūva garbhaḥ kāminyāḥ paripūrṇaḥ sudurvahaḥ//
sā suṣāva ca tatraiva putrānnava manoharān

kṛtaśikṣitaśilpāṃśva jñānayuktāṃśca śaunaka//
pūrṇaprāktanato yugyānbalayuktānvicakṣaṇān

mālākārānkarmakārāñchaṅkhakārānkuvindakān //
kumbhakārānsūtrakārānsvarṇacitrakarāṃstathā

tau ca tebhyo varaṃ dattvā tānsaṃsthāpya mahītale //
mānavīṃ tanumutsṛjya jagmaturnijamandiram

svarṇakāraḥ svarṇacauryādbrāhmaṇānāṃ dvijottama //
babhūva patitaḥ sadyo brahmaśāpena karmaṇā

sūtrakāro dvijānāṃ tu śāpena patito bhuvi //
śīghraṃ ca yajñakāṣṭhāni na dadau tena hetunā

vyatikrameṇa citrāṇāṃ sadyaścitrakarastathā //
patito brahmaśāpena brāhmaṇānāṃ ca kopataḥ//९४/
kaścidvaṇigviśeṣaśca saṃsargātsvarṇakāriṇaḥ //
svarṇacauryyādidoṣeṇa patito brahmaśāpataḥ

kulaṭāyāṃ ca śūdrāyāṃ citrakārasya vīryyataḥ //
babhūvāṭṭālikākāraḥ patito jāradoṣataḥ

aṭṭālikākārabījātkumbhakārasya yoṣiti //
babhūva koṭakaḥ sadyaḥ patito gṛhakārakaḥ

kumbhakārasya bījena sadyaḥ koṭakayoṣiti //
babhūva tailakāraśca kuṭilaḥ patito bhuvi//

sadyaḥ kṣatriyabījena rājaputrasya yoṣiti //
babhūva tīvaraścaiva patito jāradoṣataḥ

tīvarasya tu bījena tailakārasya yoṣiti//
babhūva patito dasyurleṭaśca parikīrtitaḥ

leṭastīvarakanyāyāṃ janayāmāsa ṣaṭ sutān //
māllaṃ mantraṃ mātaraṃ ca bhaṇḍaṃ kolaṃ kalandaram

brāhmaṇyāṃ śūdravīryyeṇa patito jāradoṣataḥ //
sadyo babhūva caṇḍālaḥ sarvasmādadhamo'śuciḥ //

tīvareṇa ca caṇḍālyāṃ carmakāro babhūva ha //
carmakāryyāṃ ca caṇḍālānmāṃsacchedo babhūva ha

māṃsacchedyāṃ tīvareṇa koñcaśca parikīrtitaḥ //
koñcastriyāṃ tu kaivarttātkarttāraḥ parikīrtitaḥ

sadyaścaṇḍālakanyāyāṃ leṭavīryyeṇa śaunaka //
babhūvatustau dvau putrau duṣṭau haḍḍiḍamau tathā

krameṇa haḍḍikanyāyāṃ sadyaścaṇḍālavīryyataḥ //
babhūvuḥ pañca putrāśca duṣṭā vanacarāśca te

leṭāttīvarakanyāyāṃ gaṅgātīre ca śaunaka //
babhūva sadyo yo bālo gaṅgāputraḥ prakīrtitaḥ

gaṅgāputrasya kanyāyāṃ vīryyādvai veṣadhāriṇaḥ //
babhūva veṣadhārī ca putro yuṅgī prakīrtitaḥ

vaiśyāttīvarakanyāyāṃ sadyaḥ śuṇḍī babhūva ha //
śuṇḍīyoṣiti vaiśyānu pauṇḍrakaśca babhūva ha

kṣatrātkaraṇakanyāyāṃ rājaputro babhūva ha //
rājaputryāṃ tu karaṇādāgarīti prakīrtitaḥ

kṣatravīryyeṇa vaiśyāyāṃ kaivarttaḥ parikīrtitaḥ //
kalau tīvarasaṃsargāddhīvaraḥ patito bhuvi

tīvaryāṃ dhīvarātputro babhūva rajakaḥ smṛtaḥ //
rajakyāṃ tīvarāccaiva koyālīti babhūva ha

nāpitādgopakanyāyāṃ sarvasvī tasya yoṣiti //
kṣatrādbabhūva vyādhaśca balavānmṛgahiṃsakaḥ

tīvarācchuṇḍikanyāyāṃ babhūvuḥ sapta putrakāḥ //
te kalau haḍḍisaṃsargādbabhūvurdasyavaḥ sadā

brāhmaṇyāmṛṣivīryyeṇa ṛtoḥ prathamavāsare //
kutsitaścodare jātaḥ kūdarastena kīrtitaḥ

tadaśaucaṃ vipratulyaṃ patitaścartudoṣataḥ //
sadyaḥ koṭakasaṃsargādadhamo jagatītale

kṣatravīryyeṇa vaiśyāyāmṛtoḥ prathamavāsare //
jātaḥ putro mahādasyurbalavāṃśca dhanurddharaḥ

cakāra vāgatītaṃ ca kṣatriyeṇāpi vāritaḥ //
tena jātyāḥ sa putraśca vāgatītaḥ prakīrtitaḥ

kṣattravīryyeṇa śūdrāyāmṛtudoṣeṇa pāpataḥ //
balavanto durantāśca babhūvurmlecchajātayaḥ

aviddhakarṇāḥ krūrāśca nirbhayā raṇadurjayāḥ //
śaucācāravihīnāśca durddharṣā dharmavarjitāḥ

mlecchātkuvindakanyāyāṃ jolā jātirbabhūva ha// /
jolātkuvindakanyāyāṃ śarāṅkaḥ parikīrtitaḥ

varṇasaṅkaradoṣeṇa bahvyaścāśrutajātaya //
tāsāṃ nāmāni saṃkhyāśca ko vā vaktuṃ kṣamo dvija

vaidyo'śvinīkumāreṇa jāto viprasya yoṣiti //
vaidyavīryyeṇa śūdrāyāṃ babhūvurbahavo janāḥ

te ca grāmyaguṇajñāśca mantrauṣadhiparāyaṇāḥ //
tebhyaśca jātāḥ śūdrāyāṃ ye vyālagrāhiṇo bhuvi

śaunaka uvāca //
kathaṃ brāhmaṇapatnyāṃ tu sūryyaputro'śvinīsutaḥ //
aho kenāvivekena vīryyādhānaṃ cakāra ha

sautiruvāca //
gacchantīṃ tīrthayātrāyāṃ brāhmaṇīṃ ravinandanaḥ //
dadarśa kāmukaḥ śāntaḥ puṣpodyāne ca nirjane

tayā nivārito yatnādbalena balavānsuraḥ //
atīva sundarīṃ dṛṣṭvā vīryyādhānaṃ cakāra saḥ

drutaṃ tatyāja garbhaṃ sā puṣpodyāne manohare //
sadyo babhūva putraśca taptakāñcanasa nnibhaḥ

saputrā svāmino gehaṃ jagāma vrīḍitā sadā //
svāminaṃ kathayāmāsa yanmārge daivasaṅkaṭam

vipro roṣeṇa tatyāja taṃ ca putraṃ svakāminīm //
saridbabhūva yogena sā ca godāvarī smṛtā

putraṃ cikitsāśāstraṃ ca pāṭhayāmāsa yatnataḥ //
nānāśilpaṃ ca maṃtraṃ ca svayaṃ sa ravinandanaḥ

vipraśca vetanājyotirgaṇanācca nirantaram //
vedadharmaparityakto babhūva gaṇako bhuvi

lobhī vipraśca śūdrāṇāmagre dānaṃ gṛhītavān //
grahaṇe mṛtadānānāmagrādāno babhūva saḥ

kaścitpumānbrahmayajñe yajñakuṇḍātsamutthitaḥ //
sa sūto dharmavaktā ca matpūrvapuruṣaḥ smṛtaḥ

purāṇaṃ pāṭhayāmāsa taṃ ca brahmā kṛpānidhiḥ //
purāṇavaktā sūtaśca yajñakuṇḍasamudbhavaḥ

vaiśyāyāṃ sūtavīryyeṇa pumāneko babhūva ha //
sa bhaṭṭo vāvadūkaśca sarveṣāṃ stutipāṭhakaḥ

evaṃ te kathitaḥ kiṃcitpṛthivyāṃ jātinirṇaya //
varṇasaṅkaradoṣeṇa bahvyo'nyāḥ santi jātayaḥ

sabandho yeṣu yeṣāṃ yaḥ sarvajātiṣu sarvataḥ //
tattvaṃ bravīmi vedoktaṃ brahmaṇā kathitaṃ purā

pitā tātastu janako janmadātā prakīrtitaḥ //
ambā mātā ca jananī janayitrī prasūrapi

pitāmahaḥ pitṛpitā tatpitā prapitāpahaḥ //
ata ūrdhvaṃ jñātayaśca sagotrāḥ parikīrtitaḥ

mātāmahaḥ pitā mātuḥ pramātāmaha eva ca //
mātāmahasya janakastatpitā vṛddhapūrvakaḥ

pitāmahī piturmātā tacchvaśrūḥ prapitāmahī //
tacchvaśrūśca parijñeyā sā vṛddhaprapitāmahī

mātāmahī mātṛmātā mātṛtulyā ca pūjitā //
pramātāmahīti jñeyā pramātāmahakāminī

vṛddhamātāmahī jñeyā patpituḥ kāminī tathā //
pitṛbhrātā pitṛ vyaśca mātṛbhrātā ca mātulaḥ

pitṛṣvasā piturmātṛṣvasā mātussvasā smṛtā //
sūnuśca tanayaḥ putro dāyādaścātmajastathā//

dhanabhāgvīryyajaścaiva puṃsi janye ca varttate //
janyāyāṃ duhitā kanyā cātmajā parikīrtitā

putrapatnī vadhū jñeyā jāmātā duhituḥ patiḥ //
patiḥ priyaśca bhartā ca svāmīkānte ca vartate

devaraḥ svāmino bhrātā nanāṃdā svāminaḥ svasā //
śvaśuraḥ svāminastātaḥ śvaśrūśca svāminaḥ prasūḥ

bhāryyā jāyā priyā kāntā strī va patnī prakīrtitā //
patnībhrātā śyālakaśca svasā patnyāśca śyālikā

patnīmātā tathā śvaśrūstatpitā śvaśuraḥ smṛtaḥ //
sagarbhaḥ sodaro bhrātā sagarbhā bhaginī smṛtā

bhaginījo bhāgineyo bhrātṛjo bhrātṛputrakaḥ //
āvutto bhaginīkānto bhaginīpatireva ca

śyālīpatistu bhrātā ca śvaśuraikatvahetunā //
śvaśurastu pitā jñeyo janmadātuḥ samo mune

annadātā bhayatrātā patnītātastathaiva ca //
vidyādātā janmadātā paṃcaite pitaro nṛṇām

annadātuśca yā patnī bhaginī gurukāminī
mātā ca tatsapatnī ca kanyā putrapriyā tathā

māturmātā piturmātā śvaśrūpitroḥ svasā tathā//
pitṛvyastrī mātulānī mātaraśca cartudaśa

pautrastu putraputre ca prapautrastatsute'pi ca //
tatputrādyāśca ye vaṃśyāḥ kulajāśca prakīrtitāḥ

kanyāputraśca dauhitrastatputrādyāśca bāṃdhavāḥ//
bhāgineyasutādyāśca puruṣā bāṃdhavāḥ smṛtāḥ

bhrātṛputrasya putrādyāste punarjñātayaḥ smṛtāḥ //
guruputrastathā bhrātā poṣyaḥ paramabāndhavaḥ

gurukanyā ca bhaginī poṣyā mātṛsamā mune//
putrasya ca gururbhrātā poṣyaḥ susnigdhabāndhavaḥ

putrasya śvaśuro bhrātā bandhurvaivāhikaḥ smṛtaḥ//
kanyāyāḥ śvaśure caiva tatsambandhaḥ prakīrtitaḥ

guruśca kanyakāyāśca bhrātā susnigdhabāndhavaḥ //
guruśvaśurabhrātṝṇāṃ gurutulyaḥ prakīrtitaḥ

bandhutā yena sārddha ca tanmitraṃ parikīrtitam //
mitraṃ sukhapradaṃ jñeyaṃ duḥkhado ripurucyate

bāndhavo duḥkhado daivānnissambandho'sukhapradaḥ //
sambandhāstrividhāḥ puṃsāṃ viprendra jagatītale

vidyājo yonijaścaiva prītijaśca prakīrtitaḥ //
mitraṃ tu prītijaṃ jñeyaṃ sa sambadhaḥ sudurlabhaḥ

mitramātā mitrabhāryyā mātṛtulyā na saṃśayaḥ//
mitrabhrātā mitrapitā bhrātṛtātasamau nṛṇām

caturthaṃ nāmasambandhamityāha kamalodbhavaḥ//
jāraścopapartirbandhurduṣṭā sambhogakarttari

upapatnyāṃ navajñā ca preyasī cittahāriṇī //
svāmitulyaśca jāraśca navajñā gṛhiṇī samā

sambandho deśabhede ca sarvadeśe vigarhitaḥ //
avaidiko ninditastu viśvāmitreṇa nirmitaḥ

dustyajaśca mahadbhistu deśabhede vidhīyate //
akīrtijanakaḥ puṃsāṃ yoṣitāṃ ca viśeṣataḥ

tejīyasāṃ na doṣāya vidyamāne yuge yuge

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe sautiśaunakasaṃvāde brahmakhaṇḍe jātisambandhanirṇayo nāma daśamo'dhyāyaḥ